Phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ: Phần 2

Nối tiếp phần 1, phần 2 của tài liệu Phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ tiếp tục trình bày các nội dung chính sau: Tạo thuận vận động - đi lại và sinh hoạt hằng ngày; Trắc nghiệm hoạt động của cánh tay; Bệnh nhân cao tuổi; Rối loạn nuốt. Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

CHUONG III

TAO THUAN VAN DONG

CHO VIỆC ĐI LẠI VÀ SINH HOẠT

HÀNG NGÀY

- Vận động trợ giúp chỉ trên Các bài tập trợ giúp chỉ trên thực hiện tốt nhất ở tư thế ngồi thằng Mục tiêu là tạo

thuận cho các hoạt động chức năng và sinh hoạt hàng ngày Người bệnh nên cố

gắng chủ động thực hiện tất cả các bài tập cũng như dành thời gian nghĩ về chúng

Điều quan trọng là các bài tập được thực hiện mà không gây mất sức và bất kỳ sự

đau đớn nào Người chăm sóc ngồi ở bên liệt của người bệnh trong tất cả các bài tập

+ Luyén tap cho các hoạt động chức năng trong cuộc sống đời thường - Vận động trợ giúp chỉ dưới

Mục tiêu của việc tạo thuận vận động cho các phần chi dưới, bao gồm di chuyển

chân, nhằm giúp giúp cho bệnh nhân có thể sớm đứng thẳng vững vàng, sẵn sàng

cho việc đi lại Đứng thẳng giúp tăng cường trương lực cơ, tạo thuận cho các tư thế,

di chuyển lý tính và giúp giữ thăng bằng Trước tiên là tạo chân trụ vững vàng Luôn

luôn nhớ rằng chân trụ trước rồi mới tới chân kia

Các chuỗi bài tập bắt đầu từ tư thế ngồi, với một số các bài tập để cải thiện cảm

nhận của đôi chân Tất cả các bài tập có thể tăng độ khó bằng cách nâng độ cao của

chỗ ngồi để đôi chân chịu thêm áp lực

+ Dich chuyén trén san

2 Thực hiện cử động khớp vai theo tất cả các hướng:

* Lên phía tai và trở lại

* Ra phía trước và sau

Chuyển động xoay tròn

BÀI TẬP 2:

TẠO THUẬN VẬN ĐỘNG CÁNH TAY

1 Người chăm sóc dùng một tay

đỡ lấy cẳng tay phía gần khuỷu

tay, tay con Iai nam lấy bàn tay

của người bệnh và từ từ nâng

cánh tay Thực hiện tăng dân tâm

vận động của cánh tay

2 Đưa cánh tay ra trước một góc

khoảng 45 độ rồi sau đó 90 độ

3 Lam tương tự với vận động

đưa cánh tay sang bên

aS

5 Tưthế này cho phép tâm vận động lên đến khoảng 160-180 độ

2 Đầu tiên, xoay cằng tay và cổ tay vào trong

và ra ngoài Người bệnh cần tập trung và chủ động thực hiện động tác

3 Người chăm sóc nắm lấy gan bàn tay và thực hiện gấp duỗi cổ tay Cũng với cách nắm giữ như vậy, đưa bàn tay người bệnh nhẹ nhàng sang trái và sang phải.

2 Người chăm sóc cũng nắm lấy các

ngón tay từ bên ngoài và giúp đóng

mở bàn tay

BÀI TẬP 6:

ĐỘNG TÁC LAU

1 Người bệnh ngôi thằng đặt tay trên bàn và bàn tay liệt đặt

áp sát vào mặt bàn hết mức có thể Người chăm sóc ngồi cạnh người bệnh và có thể dùng một tay giữ khuỷu tay, tay còn lại đặt trên bàn tay hoặc cang tay người bệnh Việc này giúp người chăm sóc và người bệnh có thể cùng thực hiện động tác

2 Người bệnh bắt đầu động tác lau bàn theo tất cả các hướng

Khăn giấy, vải hoặc những vật tương tự có thểsử dụng như vật

trợ giúp cho động tác lau (không thể hiện ở đây) Nếu cần,

người chăm sóc trợ giúp cho người bệnh thực hiện động tác

58

1 Bệnh nhân ngồi đặt tay liệt trên bàn 2 Người chăm sóc hỗ trợ bệnh nhân, tạo thuận lợi cho

hoạt động cầm nắm Người chăm sóc giữ lấy các ngón tay của người bệnh và giúp duỗi các ngón tay

3 Người chăm sóchỗtrợngười bệnh nắm lấy _ 4 Bây giờ bệnh nhân có thể thực hiện các bài tập thay

vật đã được chuẩn bị (bóng, chai nhỏ, vv đổi vị trí vậtcũng như các hoạt động chức năng

BÀI TẬP 9:

HOẠT ĐỘNG SINH HOẠT HÀNG NGÀY - MẶC ÁO

1 Người bệnh ngồi trên giường, lấy áo và chỉnh 2 Người bệnh tự dùng tay lành nắm lấy tay

cho tay áo bên liệt trên đùi mình liệt và đưa tay liệt vào ống tay áo

61

hương Ill: Tạo thuận vận động cho việc đi lại và sinh hoạt hằng ngà)

1 Người bệnh ngôi trên giường và để quần trong

tâm tay của họ

2 Người bệnh vắt chéo chân liệt sang chân lành

5 Nếu người bệnh chưa đứng được, dùng

tay kéo quần từ từ lên qua mông bằng

cách dịch chuyển trọng lượng từ bên này

sang bên kia Người chăm sóc chỉ hỗ trợ

khi cần thiết

6 Nếu người bệnh có thể đứng được trong thời gian ngắn, người chăm sóc hỗ trợ họ

đứng lên và kéo quần lên bằng tay lành

7 Người chăm sóc chỉ nên giúp bệnh nhân đứng vững khi cần thiết nhưng phải luôn ở

gân bệnh nhân Người chăm sóc chỉ nên

i 1h nhân đứng vững khi

nhưng phải luôn ởgần bệnh, 'nhân

CAC BAI TAP TRONG TU THE NGOI - GIAM CHAN

VA DI CHUYEN TRONG TAM

1 Người bệnh ngồi trên ghế hoặc ở cạnh giường, bàn chân lành tiếp xúc với mặt sàn Người cham

sóc hỗ trợ người bệnh giậm chân xuống sàn bằng cách giữ cằng chân và bàn chân bên liệt

2 Bài tập tiếp theo giúp bệnh nhân tập trung 3 Bài tập tiếp là tập thư giãn cơ Người

vào cảm nhận Người cham séc dn tay én chăm sóc nâng chân liệt lên cách sàn vài chân người bệnh để đẩy gót chân sát mặtsàn cmrdidé chanroi

66

ăng thần kinh sau đột quy |

người bệnh nâng chân lành lên vềphía mũi, trong khi người chăm

sóc giữổn định chân liệt

Tiếp theo, bệnh nhân bắt đầu làm động tác như đạp xe đạp với

chân lành rồi hạ xuống Sau đó từ từ vẽ những đường tròn lớn bằng chân lành rồi hạ chân xuống

theo tất cả các hướng Người chăm sóc đỡ khớp gối _ trước rồi trở lại

và bàn chân

3 Sau đó người bệnh tập vắt chéo chân liệt lên chân lành Người bệnh

; nhấc chân liệt lên một cách chắc chắn Người chăm sóc hỗ trợ những

chuyển động của chân và bàn chân Gót chân lành giữ trên sàn

68

BÀI TẬP 14:

¡c hối chức năng thắn kinh sau đột quy

CÁC BÀI TẬP TRONG TƯ THẾ ĐỨNG - TẬP CHÂN TRỤ

1 Để tập chân trụ có thể chịu toàn bộ trọng lượng, người bệnh có thể vịn vào tường, ghếhay bàn bằng tay lành để tạo cảm giác vững chắc

Người chăm sóc đứng về phía bên liệt

Người chăm sóc dùng một tay cố định và kích thích đầu gối, cũng là kích thích hoạt động cơ, tay kia vòng quanh hông Tay liệt của người bệnh buông cạnh người hoặc đặt trên lưng người chăm sóc

Bây giờ, trọng lượng dồn lên chân liệt và sau đó dồn lại bên kia

2 Để tăng cường độ bài tập, chân liệt được đặt

lên phía trước trong tư thế bắt đầu Bây giờ,

người bệnh phải đưa chân lành lên phía trước

Trọng lượng được dồn lên chân liệt được hỗ trợ bởi người chăm sóc

3 Người bệnh phải đưa chân lành trở lại vị trí ban đâu Hai chân bây giờ đặt cạnh nhau

1 Người bệnh đứng ởtư thế bước đi, chân lành 2 Bệnh nhân dichuyển tay đang bám trên giường ra

đặt ở phía trước Người chăm sóc một tay ôm trước rồi đưa chân liệt lên phía trước

quanh hông, một tay giữ ở khoeo chân bên "

liệt Người bệnh đứng hai chân cách xa nhau, trọng lượng dôn lên chân liệt

2 Người bệnh đứng thằng chân trụ, chuẩn bị bước đi bước đâu tiên Người bệnh đưa

tay lành bám vào thành giường lên trước Người chăm sóc đỡ gối khi người bệnh chuyển trọng lượng sang bên lành và cố định chân liệt khi người bệnh bước lên phía trước Cân quan sát nhịp của chuyển động

71

n

BÀI TẬP 17:

TẬP LÊN XUỐNG CẦU THANG

Bài 17.1 - Bước lên cầu thang

3 Ổn định khớp gối trước khi bước tiếp

Bài 17.2 - Bước xuống cầu thang

1 Khi bước xuống cầu thang, người bệnh luôn 2 Người chăm sóc hỗ trợ người bệnh bằng cách

luôn bắt đầu bước xuống với chân liệt trước nắm lấy đầu gối bên liệt bằng một tay và tay còn lại vòng qua xương chậu

Bài 17.3 - Tập lên cầu thang bằng bước luân phiên

1 Với những người bệnh đã sẵn sàng để _ 2 Sau đó chân liệt bước lên bậc tiếp lên cầu thang bằng các bước luân phiên, _ theo, với sự hỗ trợ của người chăm sóc

chân lành cũng bước trước

Bài 17.4 - Tập xuống cầu thang bằng bước luân phiên

BÀI TẬP 18:

TẬP DI CHUYỂN XUỐNG SÀN

1 Người bệnh ngồi trên ghế hoặc cạnh giường, n‹

chăm sóc hỗ trợ người bệnh hơi xoay về phía bên lành

Tay lành chống lên giường Hai chân đặt cách nhau

một bước dài, chân liệt ở phía sau

2 Người chăm sóc quỳ sát người bệnh, một tay đổ xương ức, một tay đỡ khung chậu Người bệnh từ từ

trượt xuống trên gối bên liệt sau đó chân lành đưa ra

sau Bây giờ bệnh nhân ở tư thš quy Bệnh nhân chạm

san bang tay lanh roi tirtir chuyén sang bén liet

75

3 và đẩy cơ thể lên trên ghế với sự nâng đỡ của chân lành Người chăm sóc có thể trợ giúp bằng cách đỡ thân mình

| hoặc chân liệt của người bệnh

CHƯƠNG IV

TRẮC NGHIỆM

HOẠT ĐỘNG CỦA CÁNH TAY

ARAT: Trắc nghiệm hoạt động cánh tay

(Dành cho kỹ thuật viên lượng giá)

Bài trắc nghiệm hoạt động với của cánh tay (ARAT) là trắc nghiệm đã được chuẩn

hoá để đánh giá hoạt động chỉ trên dành cho người bệnh bị liệt nửa người sau đột

quy Trắc nghiệm này được sử dụng rộng rãi tại các trung tâm phục hồi chức năng

sau đột quy, là một trong những phương pháp lượng giá chính để kiểm tra khả

năng hoạt động và phục hồi của chỉ trên

Bài trắc nghiệm ARAT cần từ 10-15 phút để đánh giá

77

Chương IV: Trắc nghiệm hoạt động của cánh tay

tăng thần kinh sau đột quy

Trắc nghiệm: xem video minh hoạ

Nắm vật lớn (6 đồ vật): Nắm vật nhỡ (4 đồ vật):

Nắm vật nhỏ (6 đồ vật):

Đặt tay lành lần lượt: ra sau gáy - lên đỉnh đâu - lên miệng

Đặt tay liệt lần lượt: ra sau gáy - lên đỉnh đầu - lên miệng

79

BÀI TẬP 1:

NGỒI DẬY BÊN MÉP GIƯỜNG TỪ BÊN LIỆT

1 Trước khi lăn người bệnh sang bên ở tư thế nằm, cánh tay chỉ nên được đặt một cách nhẹ nhàng

sang bên mà không di chuyển hết tầm Cần tránh bất kỳ cử động mạnh xoay khớp vai ra ngoài

2 Hai chân được nâng lên 3 Bây giờ bệnh nhân có thể lăn sang bên liệt

Chú ý: Nhiều người già có phản ứng rất sợ hãi khi

họ lăn sang bên liệt quá nhanh

4 Vì vậy, nếu vận động thân mình cho phép, đưa hai gối sang bên trước Rồi đến phần thân trên

Ngay sau khi người bệnh ngồi dậy được, hai chân phải được giữ cố định

81

Chương V: Đối với bệnh nhân cao t

BÀI TẬP 2:

VẬN ĐỘNG KHỚP VAI VÀ KHỚP HÁNG

Bài tập này thường tạo ra vận động ở mức vừa đủ, phù hợp cho việc tập luyện hàng ngày và cũng tạo thuận cho cử động hết tầm của khớp háng

BÀI TẬP 3:

TẬP BƯỚC ĐI

2 Để bắt đầu đứng dậy, người chăm sóc đặt một tay lên ngực và tay

còn lại phía góc dưới xương bả vai

2

3 Nếu người bệnh còn yếu, người chăm sóc nâng đỡ gối và giúp đưa chân lên trước Người chăm sóc có thể nâng đỡ trọng lượng bằng cách đỡ sau lưng và đặt tay ở khung chậu hoặc nách bên lành của người bệnh

4 Trong khi người bệnh tập đi, người chăm sóc nên chú ý vào bàn chân người bệnh để ghi nhận bất

kỳ sự trợ giúp nào một cách kịp thời Một khi người bệnh có thể di chuyển độc lập, việc hỗ trợ sẽ giảm dan Nếu cân thiết, người bệnh có thể sử dụng gậy bằng tay lành

CHƯƠNG VỊ

RỐI LOẠN NUỐT

- _ Bệnh sử .- Thăm khám chức năng vận động và cảm giác liên quan đến hoạt động nuốt

+ Đánh giá nuốt trực tiếp

+ Khuyén cáo chế độ ăn

- _ Chất làm đặc - Các bài tập nuốt

Rối loạn nuốt là tình trạng xảy ra khi chất lỏng, thức ăn hay thậm chí nước bọt hoặc chất tiết không thể vận chuyển an toàn từ miệng qua thực quản xuống dạ dày, và thay vào đó là đi vào đường thở, gọi là hít sặc Trường hợp điển hình, người bệnh sẽ ngay lập tức ho và có phản xạ làm sạch họng Đây là phản xạ của cơ thể

để bảo vệ phổi khỏi những dị vật Tuy nhiên, với hít sặc thẩm lặng, điều này không xảy ra và người bệnh không hề có bất kỳ biểu hiện nào Hậu quả là tình trạng này không thể nhận biết và đánh giá từ bên ngoài Điều này cho thấy hít sặc là một trong những nguy cơ dẫn đến viêm phổi ~ và trong một số trường hợp nặng, có

thé dan đến tử vong

Nếu nghỉ ngờ có tình trạng rối loạn nuốt, nên thực hiện một thăm khám lâm sàng nuốt Sau khi thực hiện thăm khám, nhân viên y tế có thể đưa ra khuyến cáo về chế độ ăn cho người bệnh

85

Việc thăm khám lâm sàng nuốt chuyên sâu

bao gồm ba bước quan trọng như sau:

1 BỆNH SỬ

Trước tiên, nhân viên y tế hỏi bệnh trực tiếp người bệnh Các câu hỏi đơn giản: “ Tại sao bác phải vào viện?”, “ Bác có khó khăn gì trong khi nuốt không?”, “Bác có thường xuyên ho khi ăn uống?”, “Trước kia bác đã từng bị viêm phổi chưa? Nếu có thì cách đây bao lâu rồi?”, “ Bác có cảm thấy đau ngực sau khi ăn không?”

2 THĂM KHÁM CHỨC NĂNG VẬN ĐỘNG

VÀ CẢM GIÁC LIÊN QUAN ĐẾN HOẠT ĐỘNG NUỐT

Quan sát khi nghỉ:

+ Ý thức: người bệnh có thể tỉnh táo trong 15 phút

+ Hô hấp: thở yếu, hoặc tiếng thở lọc xọc

+ Kiểm tra khoang miệng

+ Tình trạng răng miệng (có răng giả hay bị mất răng? Răng thật?)

Chức năng vận động và cảm giác:

+ Phản xạ ho/làm sạch họng

Chú ý kiểm tra: ho là một phản xạ rất quan trọng để tống xuất chất tồn đọng hoặc thức ăn hít

phải ra khỏi đường thở Khi phản xạ này bị suy yếu cần thực hiện chế độ chăm sóc đặc biệt

+ Phản xạ nuốt nước bọt: hoạt động nuốt có thể hay ra hay không? người bệnh có thể nuốt một

1 Bắt đầu với đồ ăn mịn nhão hoặc chất _ 2 Người bệnh nói “A” to trong khi kỹ thuật viên dùng

lỏng được làm đặc và một cái thìa Người que đè lưỡi ấn lưỡi xuống để kiểm tra khoang miệng

bệnh nuốt bình thường Kỹ thuật viên có thể _ Trong lân nuốt thứ 2, người bệnh được cho ăn một

cảm nhận được phản xạ hdu họng thìa đây Đánh giá lại phản xạ hầu họng và chất

3 Tiếp theo, đánh giá khi người bệnh uống _ 4 Bây giờ, đánh giá với thức ăn khô, như bánh mỳ có vỏ

chất lỏng Người bệnh uống một ngụm và _ hoặc không vỏ Phản xạ hâu họng được đánh giá lại

lại theo đõi như trên Sau đó, uống 2 - 3 bằng cách đặt ngón tay giữa và ngón trỏ vào vùng thanh

ngụm liên tiếp quản Đặc biệt, chú ý vào các biểu hiện của hít sặc