- Trong hoàn cảnh của chế độ phong kiến do tác động của tiến trình lịch sử dân tộc với những nét riêng biệt yếu tố chống ngoại xâm, bảo vệ độc lập Tổ quốc, trở thành nét đặc trng của tru[r]
Trang 1Bài 28 Truyền thống yêu nớc của dân tộc
Việt nam thời phong kiến
I Mục tiêu bài học
Sau khi học xong bài học giúp HS nhớ và hiểu:
1 Về kiến thức
- Văn học Việt Nam trong các thế kỷ trớc năm 1858 đ để lại cho đời sauã
một truyền thống yêu nớc quý giá và rất đáng tự hào
- Truyền thống yêu nớc là sự kết tinh của nhiều nhân tố, sự kiện đ diễnã
ra trong một thời kỳ lịch sử lâu dài
- Trong hoàn cảnh của chế độ phong kiến do tác động của tiến trình lịch
sử dân tộc với những nét riêng biệt yếu tố chống ngoại xâm, bảo vệ độc lập Tổ quốc, trở thành nét đặc trng của truyền thống yêu nớc Việt Nam thời phong kiến
2 Về t tởng, tình cảm
- Bồi dỡng lòng yêu nớc và ý thức dân tộc, lòng biết ơn với các anh hùng dân tộc
- Bồi dỡng ý thức phát huy lòng yêu nớc
3 Về kỹ năng
- Rèn luyện kỹ năng phân tích, đỏnh giỏ, liên hệ thực tế
II Thiết bị, tài liệu dạy - học
- Một số đoạn trích trong các tác phẩm hay lời của danh nhân
- Tranh ảnh minh họa
III Tiến trình tổ chức dạy - học
1 Kiểm tra bài cũ: Khụng kiểm tra
2 Dẫn dắt vào bài mới.
Trong quỏ trỡnh lịch sử dựng nước và giữ nước, dõn tộc Việt Nam đó tạo nờn những truyền thống tốt đẹp trong đú nổi bật lờn là truyền thống yờu nước – một trong những truyền thống cao quý vừa được hun đỳc và phỏt huy qua hàng ngàn năm lịch sử vừa thấm đượm vào cuộc sống đang từng ngày vươn cao của dõn tộc Để hiểu được quỏ trỡnh hỡnh thành, phỏt triển và tụi luyện của truyền thống yờu nước trong thời kỡ phong kiến độc lập, ta cựng tỡm hiểu bài 28
3 Tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp
Trang 2
cần nắm Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân
- Trớc hết GV có thể đặt câu hỏi để tạo
sự chú ý và định hớng nhận thức cho HS: Em
hiểu thế nào về hai khái niệm: Truyền
thống và truyền thống yêu nớc?
- HS trả lời
- GV có thể lấy ví dụ về một số
truyền thống của dân tộc để minh hoạ:
Truyền thống yêu nớc, lao động cần cù, chịu khó,
chịu đựng gian khổ, đoàn kết tính lịch sử và
phong tục truyền thống nh: nhuộm răng, ăn
trầu Nổi bật nhất là truyền thống yêu nớc.
- Hs theo dừi một số hỡnh ảnh về phong
tục truyền thống của dõn tộc
Năm quan mua lấy miệng cười,
Mười quan chẳng tiếc, miệng người răng đen.
(Ca dao)
- HS nghe, ghi chép
- GV giảng tiếp: Truyền thống yêu nớc có
nguồn gốc từ lòng yêu nớc
Vậy lòng yêu nớc có nguồn gốc từ
đâu? (bắt nguồn từ những tình cảm
nào?) và truyền thống yêu nớc đợc hình
thành nh thế nào?
- HS dựa vào SGK trả lời
GV: cho hs theo dừi những hỡnh ảnh về
tỡnh yờu gia đỡnh, tỡnh yờu quờ hương
VD: Một con người sinh ra cũn nhỏ tuổi khụng thể
khẳng định em bộ ấy yờu nước. Vậy với một dõn tộc
yờu nước cú nguồn gốc từ đõu? Cú từ bao giờ?
- HS dựa vào SGK trả lời
- HS nghe, ghi chép
Hoạt động 2: Cả lớp
GV:- Ngay từ thời kỡ dựng nước nhõn dõn ta sớm
cú ý thức về một dũng dống chung đú là “con Rồng
chỏu Tiờn” í thức đú là chất men cố kết ban đầu của
cộng đồng cư dõn tiến tới một cộng đồng dõn tộc.
- Nhõn dõn ta sớm cú tinh thần đoàn kết trong
cuộc đấu tranh chinh phuc thiờn nhiờn, đắp đờ đào
1 Sự hình thành của truyền thống yêu nớc Việt Nam.
* Khái niệm:
+ Truyền thống là những
yếu tố về sinh hoạt x hội, phongã
tục, tập quán, lối sống, đạo đức của một dân tộc đợc hình thành trong quá trình lịch sử đợc lu truyền từ
đời này sang đời khác từ xa đến nay
+ Truyền thống yêu nớc của dân tộc Việt Nam: Là nét nổi bật trong đời sống văn hoá tinh thần của ngời Việt, là di sản quý báu của dân tộc đợc hình thành rất sớm, đợc củng cố và phát huy qua hàng ngàn năm lịch sử
* Quỏ trỡnh hỡnh thành:
- Lòng yêu nớc bắt nguồn
từ những tình cảm đơn giản, trong một không gian nhỏ hẹp nh: Tình yêu gia đình, yêu quê
h-ơng nơi mình sinh sống gắn bó
(Đó là những tình cảm gắn với
địa phơng)
- Từ khi hình thành quốc gia dân tộc Việt: Văn Lang - Âu Lạc những tình cảm gắn bó mang tính địa
ph-ơng phát triển thành tình cảm rộng
lớn - lòng yêu nớc.
Trang 3kờnh, phũng chống lũ lụt ( Sơn Tinh- Thủy Tinh)
- GV : Em hóy nờu biểu hiện lũng yờu
nước ở thời kỡ bắc thuộc?
- HS theo dõi SGK vừa suy nghĩ liên hệ để trả
lời
- Hs theo dừi những hỡnh ảnh về di sản
văn húa , đền thờ cỏc vị anh hựng dõn tộc….
- HS nghe, ghi nhớ
Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân
- Gv chuyển ý:
Sau một nghìn năm Bắc thuộc và đấu
tranh chống Bắc thuộc, đến thế kỷ X đất nớc trở
lại độc lập tự chủ với lãnh thổ, tiếng nói, phong
tục, tập quán của quá trình đấu tranh bền bỉ
của dân tộc Bớc sang thời kỳ độc lập bối cảnh
lịch sử mới cũng đặt ra những thách thức đối với
lòng yêu nớc của ngời Việt.
- HS nghe, ghi nhớ
GV: Thời kỡ phong kiến độc lập diễn ra
trong thời gian nào?
HS dựa vào SGK trả lời
- GV : Em hóy nờu bối cảnh lịch sử của
dõn tộc và cho biết bối cảnh ấy dặt ra yờu cầu gỡ?
- HS dựa vào SGK trả lời
- GV bổ sung: Xây dựng đất nớc mới và
bảo vệ Tổ quốc là một thử thách với lòng yêu nớc
của ngời Việt Nam → Lòng yêu nớc càng đợc
phát huy cao độ.
- HS nghe, ghi chép
Hoạt động 2: Cả lớp, cá nhân
- GV: Trong 9 thế kỷ độc lập
truyền thống yêu nớc đợc biểu hiện nh
thế nào?
- HS theo dõi SGK phát biểu
GV giảng giải: - (Nền kinh tế tự chủ là nền kinh tế
khụng bị lệ thuộc vào nước khỏc, khụng bị ỏp đặt, khống
chế Đảm bảo độc lập về kinh tế cũng cú nghĩa là đảm bảo
- Ở thời kỳ Bắc thuộc lòng yêu nớc biểu hiện rõ nét hơn :
+ Qua ý thức bảo vệ những
di sản văn hoá của dân tộc
+ Lòng tự hào về những chiến công, tôn kính các vị anh hùng chống đô hộ ( Lập đền thờ ở nhiều nơi )
=> Lòng yêu nớc đợc nâng cao và khắc sâu hơn để từ đó hình thành truyền thống yêu nớc Việt Nam
2 Phát triển và tôi luyện truyền thống yêu nớc trong các thế
kỷ phong kiến độc lập.
* Thời gian: Thế kỉ X - XIX
* Bối cảnh lịch sử.
- Đất nớc trở lại độc lập,
tự chủ
- Nhng sau 1000 năm Bắc thuộc nền kinh tế trở nên lạc hậu,
đói nghèo
- Các thế lực phơng Bắc cha từ bỏ âm mu xâm lợc
ph-ơng Nam
→ Trong bối cảnh ấy
lòng yêu nớc ngày càng đợc phát huy, tôi luyện
- Biểu hiện:
+ ý thức vơn lên xây dựng phát triển nền kinh tế tự chủ, nền văn hoá đậm đà bản sắc truyền thống của dân tộc
Trang 4vững chắc giỏ trị truyền thống, bản săc văn húa dõn tộc).
GV: - Theo dừi những hỡnh ảnh về :
- Lễ cày ruộng tịch điền Năm 987 vua Lờ Đại
Hành thực hiện cày Tịch điền, để động viờn, khuyến khớch
nhõn dõn sản xuất Sau đú đến nhà Lý được tổ chức long
trọng hơn và một trong những lễ hội chớnh của đất nước vào
mựa xuõn
- Thăng Long 36 phố phường Trong thế kỷ
XVI, XVII, Thăng Long là nơi tập trung buụn bỏn rất sầm
uất của miền đồng bằng Bắc Bộ Thăng Long khi ấy cũn
cú tờn là kẻ chợ, từ 36 phố phường thời Lờ đó trở thành
một trung tõm chớnh trị và thương mại quan trọng.
- Sở dĩ chỳng ta khụng bị đồng húa vỡ trong 1000
năm Bắc thuộc bờn cạnh đạo Nho chỳng ta tiếp thu đạo
Phật, bờn cạnh chữ Hỏn chỳng ta sỏng tạo chữ Nụm
GV: Ngay từ thời kỡ dựng nước dõn tộc ta luụn
phải giải quyết hai vấn đề: Độc lập và bảo vệ độc
lập Đú là sự nghiệp chung của mọi người VN.
- Hỡnh ảnh một số vị tướng:
- Trần Thủ Độ - Người chuyển giao quyền lực từ
nhà Lớ sang nhà Trần: Núi với Vua Trần Thỏi Tụng vào
năm 1258, trong khi diễn ra Chiến tranh Nguyờn
Mụng: “ Đầu tụi chưa rơi xuống đất xin Bệ hạ
đừng lo”. - Trần Quốc Tuấn – vị Quốc Cụng Tiết
Chế - Một trong chớn vị tướng tài danh nhất của LSTG
đó từng núi với Vua Trần Thỏi Tụng vào năm 1258,
trong khi diễn ra Chiến tranh Nguyờn Mụng lần 2:
“Bệ hạ muốn hàng trước hết hóy chộm đầu
thần đi đó"
- Trần Bỡnh Trọng: “Ta thà làm ma nước
Nam cũn hơn làm Vương đất Bắc”. Trần Bỡnh
Trọng được cỏc sử gia đời sau đỏnh giỏ rất cao vỡ lũng
yờu nước và tinh thần chống ngoại xõm, trở thành một
vớ dụ điển hỡnh cho cỏc cuộc khỏng chiến chống
phương Bắc sau này.
- Hỡnh ảnh tưởng nhớ cỏc vị anh hựng
dõn tộc
+ GV giải thích: Yêu nớc gắn với thơng dân
vì truyền thống yêu nớc ngày càng mang yếu tố nhân
+ Tinh thần chiến đấu chống giặc ngoại xâm bảo vệ độc lập dân tộc của mỗi ngời Việt
+ ý thức đoàn kết mọi tầng lớp nhân dân, mọi dân tộc trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.( thể hiện trong cỏc cuộc khỏng chiến chống quõn xõm lược )
+ Lòng tự hào dân tộc, biết
ơn tổ tiên
+ ý thức vì dân, thơng dân của giai cấp thống trị tiến
bộ yêu nớc gắn với thơng dân -mang yếu tố nhân dân
Trang 5dân: "Ngời chở thuyền là dân, lật thuyền cũng là
dân" → Khoan th sức dân dễ làm kế sâu rễ, bền
gốc, là "Thợng sách để giữ nớc".
Hỡnh ảnh: Nguyễn Trói, Trần Hưng Đạo
“Vua tụi đồng tõm, anh em hũa mục, cả nước gúp sức,
giặc phải bị bắt (Nờn) khoan thư sức dõn để làm kế sõu rễ
bền gốc, đú là thượng sỏch giữ nước vậy” Trả lời Trần
+ GV tiểu kết: Nh vậy trong các thế kỷ
phong kiến độc lập truyền thống yêu nớc càng đợc
phát huy và tôi luyện, đã làm lên những kỳ tích
anh hùng chiến thắng vẻ vang của dân tộc.
Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân
- GV đặt vấn đề: Qua tìm hiểu ta thấy
truyền thống yêu nớc của dân tộc Việt Nam đợc
biểu hiện rất đa dạng ở những mức độ khác
nhau:
+ Hy sinh, xả thân vì nớc.
+ Tự hào về đất nớc, tôn kính những vị
anh hùng dân tộc.
+ Lao động sáng tạo làm giàu cho cộng
đồng, cho đất nớc.
+ Chống giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập.
+ Giữ gìn di sản văn hoá của dân tộc.
+ Làm những việc ích nớc, lợi nhà
- HS nghe, ghi nhớ
- GV đưa bảng thống kờ cỏc cuộc khỏng
chiến chống quõn xõm lược từ thế kỉ I – XIX
- GV tiếp tục giảng giải về cỏc cuộc khỏng
chiến chống quõn xõm lược Qua đú hs thấy được
trờn thế giới cú lẽ khụng cú dõn tộc nào trải qua
nhiều cuộ chiến chúng ngoại xõm như Việt Nam
- HS nghe, ghi nhớ
- GV tiểu kết: Nh vậy rõ ràng ta thấy
truyền thống yêu nớc đợc biểu hiện rõ nét nhất
trong cuộc đấu tranh chống ngoại xâm Vì vậy
đấu tranh chống ngoại xâm trở thành nét đặc
trng của truyền thống yêu nớc Việt Nam.
- GV phát vấn: Tại sao đặc trng cơ
bản của truyền thống yêu nớc Việt Nam
3 Nét đặc trng của truyền thống yêu nớc Việt Nam thời phong kiến.
Đặc trưng của truyền thống yờu nước Việt Nam thời phong kiến là
chống giặc ngoại xõm bảo vệ độc lập dõn tộc.
Vỡ:
- Dân tộc Việt Nam đã
trải qua nhiều cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm
Trang 6thời phong kiến là chống ngoại xâm, bảo
vệ độc lập dân tộc?
- HS trả lời
- HS nghe, ghi chép
- Trong công cuộc xây dựng đất nớc hiện
nay Việt Nam đứng trớc những khó khăn thử
thách lớn: Nguy cơ tụt hậu, cạnh tranh khốc liệt
với bên ngoài, nguy cơ đánh mất bản sắc truyền
thống của dân tộc Vì vậy truyền thống yêu nớc
cần phải đợc phát huy cao độ nữa.
- HS nghe, ghi nhớ
- GV có thể đàm thoại với HS:
- Trong cụng cuộc xõy dựng đất nước
hiện nay thế hệ trẻ phải làm gỡ ?
- Trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm nhân dân Việt Nam đ đoàn kết nhất trí đồngã
lòng vợt qua gian khổ, hy sinh, phát huy tài năng, trí tuệ, chiến
đấu dũng cảm giành thắng lợi cuối cùng
- Cũng trong chiến đấu chống ngoại xâm lòng yêu nớc trở nên trong sáng chân thành
và cao thợng hơn bao giờ hết
4 Củng cố bài học:
- Trong cụng cuộc xõy dựng đất nước hiện nay thế hệ trẻ phải làm gỡ ?
- Quá trình hình thành, tôi luyện, phát huy truyền thống yêu nớc của nhân dân Việt Nam Nét đặc trng cơ bản của truyền thống yêu nớc
5 Dặn dò: HS học bài, trả lời câu hỏi theo SGK, đọc trớc bài mới.