CƠ QUAN SINH DỤC NỮ

ở bờ tự do của d/c rộng, đầu ngoài hình phễu xuyên qua lá sau của d/c rộng để mở thông vào ổ phúc mạc tại lỗ bụng của vòi... Phần trên âm đạo, lq tr ớc với phần trên đáy BQ, hai bên lq

TrườngưđạiưhọcưyưHàưNộI BộưMÔNưGIảIưPHẫU

CưƠưưQUANưưSINHưưDưỤưCưưNư

Ữ

TS Ngụ Xuõn Khoa

Môc tiªu bµi häc

1 Mô tả các cơ quan sinh dục trong và ngoài của nữ

2 Các liên hệ chức năng và lâm sàng thích hợp

C Ơ QUAN SINH DỤC NỮ

­­­­­VÞ­trÝ:­hè­buång­trøng,­thµnh­bªn­ chËu­h«ng­bЭ

a

H×nh­h¹t­®Ëu­dÑt,­cao­3,5cm,­réng­2cm­,­

dµy­1cm,­hång­nh¹t.­MÆt­buång­trøng­sÇn­ sïi­v×­nang­trøng­chÝn­vµ­rông.­

m¹c­treo,­cã­rèn­buång­trøng­(m¹ch,­TK­­ra,­ vào)

­MÆt­trong­tiÕp­xóc­c¸c­tua­vßi­,­LQ­c¸c­ quai­ruét.­

Bê m¹c treo quay ra tr íc,m¹c treo buång trøng bám

Bê tù do quay ra sau, lq c¸c quai ruét

§Çu vßi h íng lªn trªn, d/c treo buång trøng b¸m

ĐÇu tö cung h íng xuèng d íi vÒ phÝa tö cung, buéc vµo sõng tö cung = d/c riªng buång trøng

a

C¸c ph ¬ng tiÖn gi÷ buång trøng t¹i chç

* M¹c treo BT: tõ mÆt sau d/c réng tíi bê m¹c

* D©y ch»ng vßi-BT: ng¾n, ®i tõ ®Çu vßi tíi

phÔu vßi tö cung

a

1.2 Vòi tử cung :

Hay vòi trứng, ống dài 12cm, buồng trứng 

sừng tử cung ở bờ tự do của d/c rộng, đầu ngoài hình phễu xuyên qua lá sau của d/c

rộng để mở thông vào ổ phúc mạc tại lỗ bụng của vòi.

1.2 Vßi tö cung :

Tõ trg ra ngoµi, c¸c ®o¹n cña vßi:

- PhÇn tö cung ( néi thµnh) : 1 cm, tõ lç tö cung cña vßi xuyªn qua thµnh tö cung ë sõng tö cung.

- Eo vßi: 3-4cm, đk 3mm, ®o¹n hÑp nhÊt vµ dÔ

bÞ t¾c.

- Bãng vßi: 7 cm, däc bê m¹c treo cña BT, ph×nh

to nhÊt , n¬i trøng th êng ® îc thô tinh vµ triÖt

s¶n n÷.

- PhÔu vßi: 1 cm, cã lç bông cña vßi ë gi÷a

phÔu Quanh lç bông cã 12-15 mám låi lµ tua vßi , tua dµi nhÊt lµ tua buång trøng dÉn trøng vµo vßi tö cung.

a

cã l«ng chuyÓn, t¸c dông ®Èy trøng vÒ

phÝa buång tö cung

Vßi tö cung ® îc d/c réng bao bäc vµ nÕp

phóc m¹c thâng xuèng ë d íi vßi ® îc gäi lµ m¹c treo vßi Gi÷a hai l¸ cña m¹c treo, ở bê

d íi vßi cã c¸c nh¸nh vßi cña §M tö cung vµ

§M buång trøng

a

Thânưhìnhưthang,ưngayưdướiưđáyưtửưcung,ư kíchưthướcưdàiư6ư-7ưcmư,ưrộngư4,5cmư,ưdàyư2- 2,5ưcm,ưnặngư30-40ưg.ưHaiưgócưbênưcủaư

thânư:ưsừngưtửưcung,ưưtiếpưnốiưưeoưvòiư.ư

Thânưưdẹtưtrước-sau,ưhaiưbờ:ưphải,ưưtrái,

Haiưmặt:bưàngưquangưvàưmặtưruột.

Cổư2.5cm.ưEo:ưthắtưhẹpưnằmưgiữaưthânư,ư cổ,ưdàiưư0,5cm.ư

1.3 Tử cung :

Hướng.ưTửưcungưgậpưraưtrướcưvàưngảư(đổ)ưraư trước.

ưGậpưraưtrướcư:ưtrụcưcủaưtửưcungưhợpưvớiư trụcưcủaưcổưtửưcungưmộtưgóc::44ừ44::độưhướngư raưtrước.ư

Ngảưraưtrướcư:ưtrụcưcủaưthânưtửưcungư

hợpưvớiưtrụcưcủaưâmưđạoư(hayưtrụcưcủaư

chậuưhông)ưưgóc::44ọ44::độưhướngưraưtrước.ưTưưthếư nàyưgiúpưchoưtửưcungưkhôngưbịưsaưxuốngư

âmưđạo.ư

a

Liênưquan

- Thân tử cung (corpusưuteri)ưư

Mặtưbàngưquang:ưraưtrước,ưxuốngưdưới,ưđèưlênư mặtưtrênưBQ.ưPhúcưmạcưphủưmặtưnàyưtớiưeoưtửư

cungưthìưlậtưlênưphủưmặtưtrênưBQ,ưtạoưtúiưcùngư

BQ-tửưcung.ư

ưMặtưruộtưquayưlênưtrên,ưraưsau,ưlqưcácưquaiư ruột,ưtrựcưtràng.ưPhúcưmạcưphủưmặtưnàyưkéoưdàiư quaưcổưtửưcungưtớiưphầnưbaưtrênưâmưđạoưrồiưlậtư lênưmặtưtrướcưtrựcưtràngưtạoưtúiưcùngưtửưcung-trựcư tràngư(túiưcùngưDouglas).ưTúiưlàưnơiưthấpưnhấtưcủaư ổưPM

Đáyưlàưvòmưlồi,ưlqưcácưquaiưruột;ưphúcưmạcư

phủưđáyưliênưtiếpưvớiưphúcưmạcưcủaưcácưmặtưtửư

cung.ư

Cácưbờưbênưtửưcungưlàưnơiưd/cưrộngưliênưtiếpư vớiưphúcưmạcưtửưcung;ưĐMưtửưcungưchạyưxoắnưhìnhư lòưsoưởưgiữaưhaiưláưcủaưd/cưrộng.

ư

a

a

giống mặt sau và hai bên thân tử cung Phía tr

ớc, phúc mạc không phủ eo tử cung, mổ lấy thai

ở đây.

Cổ tử cung (cervix uteri) Âm đạo bám vòng quanh

cổ tử cung theo một bình diện chếch xuống d ới

và ra tr ớc, chia cổ làm 2 phần:

Phần trên âm đạo, lq tr ớc với phần trên đáy

BQ, hai bên lq với mô của đáy d/c rộng,

trong lớp mô này có ĐM tử cung bắt chéo tr

ớc niệu quản cách cổ tử cung 1.5cm, phía sau, qua túi cùng tử cung- trực tràng, lq với trực tràng.

Phần âm đạo: phần cổ tử cung trong âm

đạo gọi mõm cá mè, ở giữa mõm có lỗ tử

cung ; lỗ hình tròn (ng ời ch a đẻ), ng ời đã

đẻ thì lỗ bè ngang Lỗ nằm giữa hai môi:

môi tr ớc và môi sau Lỗ tử cung thông với

ống cổ tử cung

Mõm cá mè cùng với thành âm đạo xung

quanh giới hạn nên một vòm: vòm âm đạo Vòm âm đạo nh một túi bịt vòng, trong đó túi bịt sau sâu nhất, liên quan với túi cùng trực tràng – tử cung.

a

Hình thể trong và cấu tạo

Tử cung: khối cơ dày, rỗng bên trong có hai

buồng: buồng tử cung ; ống cổ tử cung

Buồng tử cung có hai góc bên thông với hai vòi

tử cung và góc d ới thông với ống cổ tử cung ống

cổ tử cung thông với âm đạo qua lỗ tử cung

Thành tử cung 3 lớp mô, từ ngoài vào trong: Phúc mạc: lớp thanh mạc và tấm d ới thanh mạc

Mặt tr ớc PM phủ tới eo tử cung phía sau, PM 

1/3 trên âm đạo

Lớp cơ: 3 tầng, tầng giữa là cơ rối: thớ cơ đan

chéo chằng chịt ôm quanh các mạch máu, khi

co cầm máu sau đẻ Cổ tử cung không có lớp

cơ rối.

Lớp niêm mạc dày mỏng theo chu kỳ kinh nguyệt,

có nhiều tuyến tiết chất nhầy Sự thay đổi nội tiết tố, niêm mạc bong ra kinh nguyệt .

a

Các ph ợng tiện giữ tử cung tại chỗ;

* Vị trí h ớng chiều tử cung, hoành chậu hông,

đáy chậu hông là những yếu tố giữ tử cung tại chỗ (thông qua việc giữ âm đạo).

*Các d/c:

- Dây chằng rộng: nếp PM, hai lá từ bờ bên tử

cung  thành bên chậu hông, nối PM tử cung với

PM thành chậu

2 mặt và 4 bờ Bờ trong và ngoài: liên tiếp PM của tử cung và thành bên chậu hông.

Bờ trên ôm lấy vòi tử cung

Bờ d ới: nền d/c rộng, nơi 2 lá tr ớc và sau của d/c liên tiếp PM thành Trong nền d/c rộng, ĐM tử

cung bắt chéo tr ớc niệu quản cách cổ tử cung 1,5cm.

Các phần hợp nên d/c rộng: mạc treo tử cung, mạc treo vòi tử cung.

a

a

1.4 Âm đạo (vagina)

Một ống cơ- mạc rất đàn hồi từ cổ tử cung tới tiền

đình âm đạo, dài khoảng 8 cm Âm đạo nằm sau bàng quang và niệu đạo, tr ớc trực tràng gồm có hai thành tr ớc và sau, hai bờ bên và hai đầu trên và d ới Thành tr ớc dài 7,5cm, liên quan ở trên với bàng quang

và niệu quản, ngăn cách với BQ bởi mô liên kết Có thể bị rò BQ - âm đạo trong các tr ờng hợp đẻ khó gây rách âm đạo ở d ới âm đạo liên quan với niệu

đạo.

Thành sau dài 9 cm, đoạn trên liên quan với túi cùng trực tràng – tử cung rò trực tràng - âm đạo.

Đầu trên bám vào cổ tử cung Đầu d ới mở vào tiền

đình âm đạo lỗ d ới âm đạo đ ợc đậy bởi một

màng niêm mạc thủng ở giữa(hymen) Xung quanh phần d ới âm đạo có hành tiền đình và cơ hành

xốp bao quanh nh một cơ thắt âm đạo.

a

Nhánh bên của ĐM tử cung: tách ra nhiều nhánh bên cho âm đạo, niệu quản, bàng quang, cổ tử cung và thân tử cung.

TM : đổ vào các đám rối TM buồng trứng và tử

cung rồi đổ về TM chậu trong

Bạch huyết đổ vào chuỗi hạch cạnh ĐM tử cung, hay

ĐM âm đạo cuối cùng đổ vào các hạch chậu trong Thần kinh tách ra từ đám rối hạ vị d ới.

a

2 C¸c c¬ quan sinh dôc ngoµi cña n÷ Gåm cã ©m hé vµ ©m vËt

a

2.2 Âm vật (clitoris)

Âm vật t ơng đ ơng với d ơng vật ở nam giới và đ ợc tạo nên bởi hai vật hang Âm vật nằm tr ớc tiền đình âm

đạo, d ới khớp mu, trên lỗ niệu đạo Phía d ới âm đạo

có một nếp niêm mạc gọi là hãm âm vật (frenulum

clitoridis).

2.3 Tuyến tiền đình lớn (galandula vestibularis

major)

Có hai tuyến lớn tiết ra chất nhầy nằm ở hai bên tiền

đình âm đạo, mỗi tuýen có ống dẫn đổ vào tiền

đình, đ ợc gọi là các tuyến tiền đình lớn.

2.4 Mạch và thần kinh của cơ quan sinh dục ngoài

Động mạch là các nhánh từ ĐM thẹn ngoài và ĐM thẹn trong

Tĩnh mạch đổ về TM thẹn trong và TM thẹn ngoài Bạch huyết đổ về các hạch bẹn nông và hạch chậu Thần kinh là các nhánh của dây TK chậu bẹn, sinh

dục đùi và TK bẹn.

a

3 Tuyến vú

Hai tuyến sữa nằm ở ngực, tr ớc các cơ quan

ngực, đi từ x ơng s ờn III đến x ơng s ờng VI.

Hình thể ngoài

Vú th ờng có hình mâm sôi; ở giữa mặt tr ớc của

vú có một lồi tròn là núm vú hay nhú vú , nơi có nhiều lỗ của các ống tiết sữa Xung quanh núm

vú là một vùng da sẫm mầu hơn gọi là quầng vú Trên bề mặt quầng vú có nổi lên nhiều cục nhỏ

do những tuyến bã ở quầng vú đẩy lồi lên.

Cấu tạo

Mỗi vú có 15 – 20 thuỳ tuyến sữa, mỗi thuỳ do một

số tiểu thuỳ tạo nên; ống tiết của các tuyên sữa chạy theo hình nan hoa từ chu vi h ớng vào núm

vú Khi rạch chích áp xe vú, phải rạch theo h ớng song song với h ớng đi của các ống sữa để tránh cắt đứt các ống tuyến sữa.

ở bề mặt và giữa các tuyến sữa là những mô mỡ,

áp xe có thể xảy ra ở đây.

a

Mạch và thần kinh tuyến vú

ĐM là các nhánh tách từ ĐM ngực trong và ĐM ngực ngoài

TM đổ về các TM ngực trong và TM ngực ngoài Bạch huyết đổ về ba chuỗi hạch là chuỗi hạch nách, chuỗi hạch ngực trong và chuỗi hạch trên đòn Thần kinh là những TK trên đòn của đám rối cổ nông và các nhánh xiên của các dây TK gian s ờn từ II đến VI

a