Bài 1 chuyển hoá sắt

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG Phân bố sắt trong cơ thể Ở một người nam bình thường cĩ thể trọng 70 kg... TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG Phân bố sắt trong cơ thể • Do tỷ lệ khác nhau như vậy, nên k

BÀI 1:

CHUYỂN HOÁ SẮT

Chuẩn đầu ra bài học

Sau khi học xong bài này sinh viên có khả năng

1 Trình bày được sự phân bố và vai trò của sắt trong cơ thể con

người.

2 Trình bày được quá trình hấp thu, vận chuyển và dự trữ sắt

3 Tóm tắt được nguyên nhân, biểu hiện và các xét nghiệm đánh giá

sự thiếu sắt

4 Tóm tắt được nguyên nhân, biểu hiện và các xét nghiệm đánh giá

sự quá tải sắt.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Nội dung chính

1 Sự phân bố và vai trị của sắt

2 Quá trình hấp thu, vận chuyển và dự trữ sắt

3 Sự thiếu sắt

4 Sự quá tải sắt

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Phân bố sắt trong cơ thể

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Phân bố sắt trong cơ thể

Ở một người nam bình thường

cĩ thể trọng 70 kg

Phân bố sắt trong cơ thể

• Khoảng 2/3 lượng sắt trong cơ thể chứa trong Hb

• Khoảng 30% sắt được dự trữ trong ferritin và hemosiderin trong hệ liên võng nội mô tại gan, lách, tuỷ xương.

• Còn lại một lượng nhỏ có trong thành phần các enzyme, trong myoglobin của cơ và gắn với protein vận chuyển sắt

là transferrin.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Phân bố sắt trong cơ thể

• Do tỷ lệ khác nhau như vậy, nên khi cơ thể thiếu sắt:

Nguồn sắt

• Thực phẩm: động vật (thịt, cá, trứng,…)>> thực vật (đậu, hột điều, chocolat …)

• Thuốc Fe : uống, tiêm

• Truyền máu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Hấp thu sắt

• Trong thứ ăn sắt dưới dạng ferric (Fe 3+ )

• Sắt cĩ thể ở dưới dạng vơ cơ hoặc hữu cơ

• Sắt cĩ thể tồn tại dưới dạng hydroxit hoặc liên hợp với protein…

• Khẩu phần ăn hang ngày trung bình cĩ chứa khoảng 15mg sắt.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Hấp thu sắt

• Vit C cũng có vai trò tương tự

• Kiểm soát quá trình hấp thu sắt và lượng sắt được hấp thu vào máu ở hệ TMC phụ thuộc vào nhu cầu sắt và kho dự trữ sắt của cơ thể

• Khi thiếu sắt, một lượng sắt lớn hơn được hấp thu qua riềm bàn chải vào Tb niêm mạc ruột và vào máu rồi đi

về TMC

• Ngược lại, khi cơ thể quá tải sắt, lượng sắt được hấp

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Hấp thu sắt

• Một yếu tố khác ảnh hưởng đến quá trình hấp thu sắt

là sự điều hồ hấp thu sắt ngay tại riềm bàn chải của

tb niêm mạc ruột non

• Lượng sắt được hấp thu thừa sẽ kết hợp với apoferritin để hình thành ferritin nằm trong NSC của

tb niêm mạc ruột non, sau đĩ ferritin sẽ được thải vào long ruột khi tb niêm mạc ruột bị bong ra

• Sắt cĩ ái lực cao đối với các đại phân tử nên lượng muối sắt tự do là rất thấp Do đĩ sắt khơng mất qua những con đường bài tiết thơng thường, chỉ mất qua các tế bào biểu mơ

8-TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Vận chuyển sắt

• Sau khi sắt tách ra, transferrin tiếp tục gắn với những nguyên tử sắt mới

• Bình thường cĩ khoảng 1/3 transferrin bão hồ sắt

• TL này cĩ thể thay đổi trong các bệnh lý thiếu hoặc quá tải sắt

• Transferrin chủ yếu lấy sắt từ các đại thực bào hệ liên võng nội mơ

• Do vậy, lượng sắt cao nhất vào buổi sáng và thấp nhất vào buổi chiều.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Vận chuyển sắt

• Các NHC lấy sắt cần thiết cho quá trình tổng hợp HST từ transferrin

• Các NHC rất giàu receptor với transferrin

• Ngồi ra, một lượng ít sắt cũng được chuyển đến các tb ko phải HC (để tổng hợp các enzyme chứa sắt)

• Trường hợp quá tải sắt, transferrin bị bão hồ hết, sắt sẽ ứ đọng ở mơ, cơ quan gây biểu hiện bệnh lý

do ứ đọng sắt

Dự trữ sắt

• BT các HC chết bị các ĐTB thực bào tại hệ liên võng nội mô

• Một phần nhỏ sắt giải phóng ra từ sự phân huỷ HST

sẽ đi vào huyết tương còn phần lớn được dự trữ trong các ĐTB dưới 2 dạng là ferritin và hemosiderin

• Lượng dự trữ này nhiều huy ít tuỳ thuộc vào tình trạng và lượng sắt có trong cơ thể và nhu cầu của

cơ thể

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

• Sau khi apoferritin liên kết với sắt tạo thành ferritin

• Lượng sắt chứa trong ferritin chiếm khoảng 20% trọng lượng protein này

• Mỗi phân tử apoferritin cĩ thể gắn với 4000-5000 nguyên tử sắt

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Chu trình chuyển hố sắt hàng ngày

Nhu cầu sắt hàng ngày

• Hàng ngày có khoảng 6g HST được tổng hợp và cơ thể cần khoảng 20mg sắt/ngày.

• Đa sô lượng sắt cần cho cơ thể được cung cấp từ sắt của HST của các HC chết.

• Sắt phân huỷ từ HST được tích trực ở ĐTB, lượng sắt mất đi trung bình khoảng 1mg/ngày.

• Sắt mất qua phân, nước tiểu, mô hôi, tế bào biểu mô bị bong ra…

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Nhu cầu sắt hàng ngày

• Tuy nhiên lượng sắt mất đi cĩ thể tăng lên trong một

số trường hợp như:

– Mất máu qua lượng kinh nguyệt ở phụ nữ

– Chấn thương gây mất máu

– Chảy máu từ búi trĩ…

• Lượng sắt được cung cấp qua thức ăn cĩ thể ko đủ khi nhu cầu cơ thể tang lên như:

– Phụ nữ cĩ thai

– Trẻ từ 5-12 tháng hay thiếu niên dậy thì

Nhu cầu sắt hàng ngày

• 0,5 – 1 mg/ngày đối với nam và phụ nữ mạn kinh

• 1 – 2 mg/ngày trong thời gian cơ thể sinh trưởng

và phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ

• 2 – 2,5 mg/ngày trong thời gian có thai

*Phụ nữ bị mất 3-80 mg Fe trong mỗi chu kỳ kinh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Thiếu sắtNguyên nhân thiếu sắt:

- Thức ăn khơng cung cấp đủ sắt

Thiếu sắt

-Thiếu sắt và giảm lượng sắt dự trữ trong cơ thể

-Thiếu máu nhược sắc hồng cầu nhỏ

-Rối loạn một số chức năng tế bào do thiếu các enzyme chứa sắt

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Xét nghiệm đánh giá thiếu sắt

• Xét nghiệm tế bào máu ngoại vi nhằm đánh giá số lượng HC, các chỉ số HC và mức độ nhược sắc của HC

• Định lượng nồng độ sắt huyết thanh và khả năng gắn sắt tồn thể

• Định lượng nồng độ ferritin huyết thanh

• Xét nghiệm tìm nguyên nhân thiếu sắt

Dư sắt (quá tải sắt)

- Tổn hại đến chức năng gan, các tuyến nội tiết

-Tổn thương cơ tim gây suy tim hoặc loạn nhịp

-Xạm da

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Tài liệu tham khảo

• TS.BSCKII Hà Thị Anh, 2009, Huyết học – Truyền

Tài liệu tham khảo

• PGS.TS Phạm Quang Vinh, 2013, Huyết học –

Truyền máu cơ bản Nhà xuất bản Y học Tr

25-28

• GS.TSKH Đỗ Trung Phấn, 2014, Bài giảng

Huyết học và Truyền Máu sau đại học NXB Y

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Câu hỏi trắc nghiệm

Biểu hiện xét nghiệm tế bào đặc trưng ở bệnh nhân thiếu máu thiếu sắt là

Câu hỏi trắc nghiệm

Hợp chất nào sau đây có chứa ion sắt hoá trị 3 (Fe3+):

A HHb

B HbCO2

C MetHb

D HbO2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Câu hỏi trắc nghiệm

Xét nghiệm sắt ở bệnh nhân thiếu máu do thiếu sắt thường là:

A Sắt huyết thanh tăng ferritin huyết thanh tăng

B Sắt huyết thanh giảm ferritin huyết thanh giảm

C Sắt huyết thanh giảm ferritin huyết thanh tăng

D Sắt huyết thanh tăng ferritin huyết thanh giảm