Câu 3: Yêu cầu HS chép đúng đoạn thơ, không sai chính tả: Anh đội viên thức dậy Thấy trời khuya lắm rồi Mà sao Bác vẫn ngồi Đêm nay Bác không ngủ Lặng yên bên bếp lửa Vẻ mặt bác trầm ng[r]
Trang 1Ngày soạn: 20/02/2016
Ngày thực hiện: 26/02/2016
Tiết: 103 Văn học
I MÔ TẢ CHUẨN KIẾN THỨC, KỸ NĂNG, THÁI ĐỘ VÀ CÁC MỨC ĐỘ YÊU CẦU NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH:
1 Mô tả chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ:
a Kiến thức:
- Hiểu được nội dung của văn bản truyện và ký, nhớ và thuộc thơ
- Cảm nhận được cái hay, cái đẹp của văn học hiện đại
b Kỹ năng:
- Xác định đúng nội dung của văn bản truyện và ký, chép đúng thơ
- Biết vận dụng kiến thức tổng hợp để viết đúng chi tiết văn bản có sử dụng biện pháp miêu tả
c Thái độ: Yêu quê hương, đất nước thông qua các tác phẩm văn học
2 Mô tả các mức độ phát triển năng lực của học sinh
- Nhớ tác giả, tác phẩm
- Chép đúng nội dung
đoạn thơ, bài thơ
- Hiểu hình dáng, phẩm chất nhân vật
- Nắm vững các nghệ thuật miêu tả trong thơ, văn
Viết được đoạn văn ngắn, câu văn ngắn có liên quan các tác phẩm văn học
II XÂY DỰNG NGÂN HÀNG CÂU HỎI THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH:
1 Câu hỏi nhận biết:
Câu 1: Truyện Bức tranh của em gái tôi được kể theo lời kể của nhân vật nào?
Đáp án: Truyện Bức tranh của em gái tôi được kể theo ngôi thứ nhất : nhân vật người anh kể Câu 2: Ý nghĩa của truyện ngắn Buổi học cuối cùng ?
Đáp án: Truyện đã thể hiện lòng yêu nước trong một biểu hiện cụ thể là tình yêu tiếng nói của
dân tộc
Câu 3: Nhân vật “Dượng Hương Thư” trong truyện ngắn Vượt thác của Võ Quảng được so sánh
với những hình ảnh nào ?
Đáp án:
- Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc
- Dượng Hương Thư như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ
Câu 4: Đọc đoạn văn sau:
Trang 2“Thế rồi Dế Choắt tắt thở Tôi thương lắm Vừa thương vừa ăn năn tội mình Giá tôi không trêu
chị Cốc thì đâu đến nỗi Choắt việc gì Cả tôi nữa nếu không nhanh chân chạy vào hang thì tôi cũng chết toi rồi
Tôi đem Dế Choắt đến chôn vào một vùng cỏ bùm tum Tôi đắp thành nấm mộ to Tôi đứng lặng giờ lâu nghĩ về bài học đường đời đầu tiên.”
Đoạn văn trên thuộc tác phẩm nào ? Tác giả là ai ?
Đáp án:
- Đoạn văn trên thuộc đoạn trích “Bài học đường đời đầu tiên” của tác phẩm: “Dế Mèn phiêu lưu ký”
- Tác giả: Tô Hoài
Câu 5: Chép lại nguyên văn hai khổ thơ đầu trong bài "Đêm nay Bác không ngủ” ? Cho biết nội
dung của bài thơ?
Đáp án:
- Yêu cầu HS chép đúng đoạn thơ, không sai chính tả:
Anh đội viên thức dậy Thấy trời khuya lắm rồi
Mà sao Bác vẫn ngồi Đêm nay Bác không ngủ Lặng yên bên bếp lửa
Vẻ mặt bác trầm ngâm Ngoài trời mưa lâm thâm Mái lều tranh xơ xác
- Nêu được nội dung bài thơ: Bài thơ thể hiện tấm lòng yêu thương sâu sắc, rộng lớn của Bác với bộ đội và nhân dân, đồng thời thể hiện tình cảm yêu kính, cảm phục của người chiến sĩ đối với vị lãnh tụ
2 Câu hỏi thông hiểu:
Câu 1: Em hiểu như thế nào về ý nghĩa của đoạn thơ sau:
“Đêm nay Bác ngồi đó Đêm nay Bác không ngủ
Vì một lẽ thường tình Bác là Hồ Chí Minh.”
(Đêm nay Bác không ngủ - Minh Huệ)
Đáp án: Học sinh hiểu được ý nghĩa cơ bản của đoạn thơ: Cái đêm không ngủ được kể trong bài
thơ chỉ là một đêm trong vô vàn những đêm không ngủ của Bác Người không ngủ vì lo cho dân cho nước là một lẽ “thường tình” Bởi đó chính là lẽ sống của Người
Câu 2: Tóm tắt đoạn trích “ Bài học đường đời đầu tiên” trong truyện Dế Mèn phiêu lưu ký của nhà
văn Tô Hoài ( khoảng 10 dòng )
Đáp án:
Tóm tắt được văn bản tự sự có kết hợp với miêu tả (đoạn trích “Bài học đường đời đầu tiên” trong truyện Dế Mèn phiêu lưu ký)
Đủ số dòng quy định
Trang 3 Đủ các tình tiết chính: Đoạn trích kể về Dế Mèn, một chú dế thanh niên cường tráng Dế Mèn rất tự hào với kiểu cách con nhà võ của mình Anh ta cà khịa với tất cả người hàng xóm Dế Mèn rất khinh miệt một người bạn ở gần hang Gọi anh ta là Dế Choắt bởi anh ta quá ốm yếu Dế Mèn đã trêu chọc chị Cốc rồi lủi vào hang sâu Chị Cốc tưởng Dế Choắt nên đã mổ anh ta trọng thương Trước lúc chết, Choắt khuyên Dế Mèn nên chừa thói hung hăng và làm gì cũng phải biết suy nghĩ Đó là bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn
Câu 3: Văn bản “Sông nước Cà Mau” và “Vượt thác” viết về hình ảnh nào? Giới thiệu ít nhất một
chi tiết ở mỗi văn bản để chứng minh?
Đáp án:
“Sông nước Cà Mau” miêu tả một vùng đất tận cùng của Tổ Quốc Nơi đây, sông ngòi chi chít bủa giăng như mạng nhện Đặc biệt vùng đất này có chợ nổi Năm Căn là một hình thức buôn bán rất đặc biệt, tất cả đều diễn ra trên thuyền Họ buôn bán đủ tất cả các mặt hàng
“Vượt thác” là văn bản miêu tả cảnh con thuyền của dượng Hương Thư cố vượt qua đoạn sông có nhiều thác dữ Dượng Hương Thư đã phải dùng hết sức lực của mình để lèo lái cho con thuyền
cố lấn lên phía trước Tác giả đã miêu tả Dượng Hương Thư “ Hai hàm răng cắn chặt quai hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa… như một pho tượng đồng đúc… như một hiệp sĩ giữa Trường Sơn oai linh hùng vĩ…”
Câu 4: Tìm phép ẩn dụ trong hai câu thơ sau và cho biết tác dụng của nó.
“ Người Cha mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm” ( Minh Huệ)
Đáp án:
Cụm từ “Người Cha” (dùng để chỉ) “Bác Hồ”
Tác dụng: Gợi sự yêu thương và quan tâm của Bác Hồ đối với anh đội viên, thiêng liêng và gần gũi như tình người cha dành cho con
Câu 5: Đọc đoạn văn sau: “Thuyền chúng tôi chèo thoát qua kênh Bọ Mắt, đổ ra con sông Cửa
Lớn, xuôi về Năm Căn Con sông Năm Căn mênh mông nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như thác, cá nước bơi hàng đàn đen trũi nhô lên hụp xuống như người bơi ếch giữa những đầu sóng trắng Thuyền xuôi giữa dòng con sông rộng hơn ngàn thước, trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận Cây đước mọc dài theo bãi theo từng lứa trái rụng, ngọn bằng tăm tắp, lớp này chồng lên lớp kia ôm lấy dòng sông, đắp từng bậc màu xanh lá mạ, màu xanh rêu, màu xanh chai lọ, … lòa nhòa ẩn hiện trong sương mù và khói sóng ban mai.”
(Sông nước Cà Mau – Đoàn Giỏi)
Đoạn văn miêu tả dòng sông Năm Căn với đặc điểm gì nổi bật ?
Đáp án: Đoạn văn miêu tả dòng sông Năm Căn rộng lớn, hùng vĩ, đầy sức sống hoang dã
3 Câu hỏi vận dụng:
Câu 1: Viết đoạn văn thuật lại tâm trạng Dế Mèn khi đứng hồi lâu trước nấm mộ Dế Choắt ? Đáp án: Viết được đoạn văn với nội dung sau:
Tâm trạng hối lỗi về việc làm của mình
Ân hận và hướng khắc phục
Câu 2: Trong bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ” của Minh Huệ, điều gì khiến anh đội viên thức
luôn cùng Bác?
Đáp án: Đó là vì tình yêu thương mênh mông và sâu thẳm của Bác với mọi người Việt Nam.
Câu 3: Em hãy nêu ý kiến của em về nhân vật Dế Mèn trong “Bài học đường đời đầu tiên”
Trang 4Đáp án: Dế Mèn là nhân vật chính trong tác phẩm Dế Mèn cường tráng, khỏe mạnh, tính tình
kiêu căng, xốc nổi đã gây ra cái chết thương tâm cho Dế Choắt Tuy nhiên Dế Mèn cũng biết nhận ra lỗi lầm, thấy được sai trái và ân hận, tự rút ra bài học đường đời cho mình”
Câu 4: Trong bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ” của Minh Huệ, ta thấy có một sự kết hợp tuyệt đẹp
giữa hình ảnh Bác và hình ảnh ngọn lửa hồng Em hãy chỉ ra vẻ đẹp của sự kết hợp này
Đáp án:
- Viết lại được những câu thơ có sự kết hợp giữa hình ảnh Bác và hình ảnh ngọn lửa hồng:
- “Người cha mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm”
- “Bóng Bác cao lồng lộng
Ấm hơn ngọn lửa hồng”
- “ Anh đội viên nhìn Bác Bác nhìn ngọn lửa hồng”
- Vẻ đẹp của sự kết hợp giữa hình ảnh Bác và hình ảnh ngọn lửa hồng:
Ánh lửa trong lều sưởi ấm các chiến sĩ trong đêm lạnh Ánh lửa trong lòng Bác làm ấm lòng các chiến sĩ – Bác Hồ là một ngọn lửa, vừa gần gũi, vừa vĩ đại, một nguồn tình cảm ấp áp của toàn dân, toàn quân ta trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến gian nan, thiếu thốn)
Câu 5: Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
“ Những động tác thả sào, rút sào rập ràng nhanh như cắt Thuyền cố lấn lên Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc, các bắp thịt cuồn cuộn, hai hàm răng cắn chặt, quai hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sĩ của trường Sơn oai linh hùng vĩ Dượng Hương Thư đang vượt thác khác hẳn dượng Hương Thư ở nhà, nói năng nhỏ nhẻ, tính nết nhu mì, ai gọi cũng vâng vâng dạ dạ.”
(Vượt thác – Võ Quảng) a/ Xác định ý chính và phương thức biểu đạt chính của đoạn văn trên
b/ Phân tích những đặc sắc nghệ thuật trong đoạn văn?
Đáp án:
a/ - Ý chính: Hình ảnh dượng Hương Thư trong một chặng đường vượt thác
- Phương thức biểu đạt chính: Miêu tả
b/ Đặc sắc nghệ thuật:
Nghệ thuật tả người gắn với công việc; qua ngoại hình thấy được sự tập trung hết sức lực cho công việc vượt thác
Biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hóa đều có tác dụng làm nổi bật hình ảnh dượng Hương Thư trong một chặng đường
Trang 5III/ XÂY DỰNG KHUNG MA TRẬN ĐỀ :
Mức độ Tên chủ đề
Lĩnh vực nội dung Theo Chuẩn kiến thức – kỹ năng
CHỦ ĐỀ 1 : VĂN HIỆN ĐẠI
“ Bài học đường đời đầu tiên”
HS vận dụng bài học để nêu ý kiến, trình bày suy nghĩ về nhân vật
(Câu 1)
“Sông nước Cà Mau” HS nhận biết các
hình ảnh miêu tả trong bài văn
Nắm được nét đặc sắc nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm văn
học
(Câu 2) (Câu 3)
tiết miêu tả để chứng minh
( Câu 2)
Số câu
Điểm
Tỷ lệ %
0.5 2
0.5 1
1.0 4
2 7 70% CHỦ ĐỀ 2: THƠ HIỆN ĐẠI
chép lại nguyên văn
(Câu 3)
Số câu
Điểm
Tỷ lệ %
1
30%
Hoạt động 1:
Phát đề bài
Hoạt động 2:
HD học sinh cách thực hiện
Cần nắm vững:
Nội dung, cảm xúc của
từng tác phẩm
Những BPNT nổi bật của
từng văn bản
Nêu được cảm nghĩ về
truyện hoặc về hình tượng
Nhận đề Đọc kỹ đề
Tự KT mức độ nhận thức
1’ của em về nhân vật Dế Mèn trong “Bài họcCâu 1: (3,0 điểm) Em hãy nêu ý kiến đường đời đầu tiên”
Câu 2: (4,0 điểm) Văn bản “Sông nước
Cà Mau” và “Vượt thác” viết về hình ảnh nào? Giới thiệu ít nhất một chi tiết ở mỗi văn bản để chứng minh
Câu 3: (3,0 điểm) Chép lại nguyên văn
hai khổ thơ đầu trong bài "Đêm nay Bác không ngủ” ? Cho biết nội dung của bài thơ?
Trang 6HOẠT ĐỘNG T’ NỘI DUNG ĐỀ KIỂM TRA
nhân vật nổi bật
Hoạt động 3: Làm bài
GV theo dõi học sinh làm
bài
Hoạt động 4 :
Thu bài
Làm bài nghiêm túc
Nộp bài
41’
2’
ĐÁP ÁN VÀ BIỂU ĐIỂM CHẤM
Câu 1 : Dế Mèn là nhân vật chính trong tác phẩm Dế Mèn cường tráng, khỏe mạnh, tính tình kiêu
căng, xốc nổi đã gây ra cái chết thương tâm cho Dế Choắt Tuy nhiên Dế Mèn cũng biết nhận ra lỗi lầm, thấy được sai trái và ân hận, tự rút ra bài học đường đời cho mình
Tiêu chí chấm:
- Mức đầy đủ: Nêu được cảm nhận theo đáp án (đạt 3,0 điểm)
- Mức chưa đầy đủ: Chỉ đạt phân nửa các yêu cầu trên (đạt 1,0 điểm)
- Mức không tính điểm: Học sinh chưa thực hiện được yêu cầu hoặc sai quá nhiều
Câu 2: “Sông nước Cà Mau” miêu tả một vùng đất tận cùng của Tổ Quốc Nơi đây, sông ngòi chi chít
bủa giăng như mạng nhện Đặc biệt vùng đất này có chợ nổi Năm Căn là một hình thức buôn bán rất đặc biệt, tất cả đều diễn ra trên thuyền Họ buôn bán đủ tất cả các mặt hàng
“Vượt thác” là văn bản miêu tả cảnh con thuyền của dượng Hương Thư cố vượt qua đoạn sông
có nhiều thác dữ Dượng Hương Thư đã phải dùng hết sức lực của mình để lèo lái cho con thuyền cố lấn lên phía trước Tác giả đã miêu tả Dượng Hương Thư “ Hai hàm răng cắn chặt quai hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa… như một pho tượng đồng đúc… như một hiệp sĩ giữa Trường Sơn oai linh hùng vĩ…” Tiêu chí chấm:
- Mức đầy đủ: Nêu được cảm nhận theo đáp án (đạt 3,0 điểm)
- Mức chưa đầy đủ: Chỉ đạt phân nửa các yêu cầu trên (đạt 1,0 điểm)
- Mức không tính điểm: Học sinh chưa thực hiện được yêu cầu hoặc sai quá nhiều
Câu 3:
Yêu cầu HS chép đúng đoạn thơ, không sai chính tả:
Anh đội viên thức dậy Thấy trời khuya lắm rồi
Mà sao Bác vẫn ngồi Đêm nay Bác không ngủ Lặng yên bên bếp lửa
Vẻ mặt bác trầm ngâm Ngoài trời mưa lâm thâm Mái lều tranh xơ xác
- Nêu được nội dung bài thơ: Bài thơ thể hiện tấm lòng yêu thương sâu sắc, rộng lớn của Bác với bộ đội và nhân dân, đồng thời thể hiện tình cảm yêu kính, cảm phục của người chiến sĩ đối với vị lãnh tụ
Tiêu chí chấm:
Trang 7- Mức đầy đủ:
Chép đúng đoạn thơ (mỗi câu đạt 0,5 điểm)
Nêu được nội dung bài thơ (đạt 1,0 điểm)
- Mức chưa đầy đủ: Chỉ đạt phân nửa các yêu cầu trên (đạt 1,5 điểm)
- Mức không tính điểm: Học sinh chưa thực hiện được yêu cầu hoặc sai quá nhiều
V
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC: (1’) Giờ sau thực hiện bài :
TRẢ BÀI VIẾT TẬP LÀM VĂN SỐ 5: VĂN TẢ CẢNH
- Ôn lại Văn miêu tả
- Luyện nói ở nhà theo yêu cầu của SGK
VI NHẬN XÉT VÀ RÚT KINH NGHIỆM :