Giáo trình Khí cụ điện

Quá trình sinh ra h quang ta... Lõi thép nam châm có th có d ng EE, EI hay d ng CI.

L I NÓI U

t n c Vi t Nam trong công cu c công nghi p hoá - hi n i hoá, n n kinh t ang trên à phát tri n, vi c s d ng các thi t b i n, khí c i n vào trong xây l p các khu công nghi p, khu ch xu t – liên doanh, khu nhà cao t ng ngày càng nhi u Vì v y vi c tìm hi u c tính, k t c u, tính toán l a ch n s d ng r t

c n thi t cho sinh viên h c ngành i n Ngoài ra c n ph i c p nh t thêm nh ng công ngh m i ang không ng ng c i ti n và nâng cao các thi t b i n

V i m t vai trò quan tr ng nh v y và xu t phát t yêu c u, k ho ch ào

t o, ch ơng trình môn h c c a Tr ng Cao ng Ngo i ng - Công ngh Vi t

Nh t Chúng tôi ã biên so n cu n giáo trình Khí c i n g m 4 ph n v i nh ng

n i dung cơ b n sau:

Ph n 1: Lý thuy t cơ b n c a khí c i n

Ph n 2: Tìm hi u c tính, k t c u, l a ch n s d ng khí c i n h áp

Ph n 3: Gi i thi u c tính, k t c u khí c i n cao áp

Ph n 4: M t s sơ c n b n v nguyên lý i u khi n, v n hành

Giáo trình Khí c i n c bi n so n ph c v cho công tác gi ng d y c a giáo viên và là tài li u h c t p c a h c sinh

Do chuyên môn và th i gian có h n nên không tránh kh i nh ng thi t sót,

v y r t mong nh n c ý ki n óng góp c a ng nghi p và b n c cu n sách

t ch t l ng cao hơn

l i i n, m ch i n, các lo i máy i n và các máy trong quá trình s n xu t

Khí c i n làm vi c lâu dài trong các m ch d#n i n, nhi t c a khí c

i n t ng lên gây t$n th t i n n ng d i d ng nhi t n ng và t nóng các b ph n d#n i n và cách i n c a khí c Vì v y khí c i n làm vi c c trong m i ch khi nhi t c a các b ph n ph i không quá nh ng giá tr cho phép làm vi c an toàn lâu dài

2 Phân lo i, các yêu c u c b n c a khí c i n

a) Phân lo i

Khí c i n c phân ra các lo i sau:

Khí c i n dùng óng c t các m ch i n: C u dao, Máy c t, Aptômat…

Khí c i n dùng m% máy: Công t c tơ, Kh%i ng t , B kh ng ch ch" huy…

Dùng b o v ng n m ch c a l i i n: C u chì, Aptômat, Các lo i máy c t, Rơle nhi t…

(n nh nhi t, i n ng, có c ng cơ khí cao khi quá t i, khi ng n

m ch, V t li u cách i n t t, không b ch c th ng khi quá dòng

Khí c i n làm vi c ch c ch n, an toàn khi làm vi c

II TÍNH TOÁN T N TH T I N N NG TRONG KHÍ C I N

T$n th t i n n ng trong khí c i n c tính theo:

Tu) theo ch làm vi c khác nhau, m-i khí c i n s* có s phát nóng khác nhau:

1 Ch làm vi c lâu dài c a khí c i n

Khí c i n làm vi c lâu dài, nhi t trong khí c i n b t u t ng và n nhi t $n nh thì không t ng n.a, lúc này s* to nhi t ra môi tr ng xung quanh

2 Ch làm vi c ng n h n c a khí c i n

Ch làm vi c ng n h n c a khí c i n là ch khi óng i n nhi t

c a nó không t t i nhi t $n nh, sau khi phát nóng ng n h n, khí c c

ng t nhi t c a nó s t xu ng t i m'c không so sánh c v i môi tr ng xung quanh

- M i nơi ti p xúc ph i có b n cơ khí cao

- M i n i không c phát nóng quá gía tr cho phép

- (n nh nhi t và $n nh ng khi có dòng i n c c i i qua

- Ch u c tác ông c a môi tr ng (nhi t , ch t hoá h c )

m b o các yêu c u trên, v t li u dùng làm ti p i m có các yêu c u:

- b n ch u h quang cao (nhi t nóng ch y)

- ơn gi n gia công, giá thành h

c g n ch t vào nhau nh các bu – lông, hàn nóng hay ngu i

S t áp % Cat t b/ng 10 ÷ 20V và th c t không ph thu c vào dòng i n

3 Quá trình phát sinh và d#p h" quang

a) Quá trình phát sinh h quang i n:

i v i ti p i m có dòng i n bé, ban u kho ng cách gi a chúng nh

t ng khi i n áp t có tr s nh t nh, vì v y trong kho ng không gian này s* sinh

ra i n tr ng có c ng r t l n (3.107V/cm) có th làm b t i n t t Catôt g i

là phát x t ng i n t (g i là phát x ngu i i n t ) S i n t càng nhi u, chuy n ng d i tác d ng c a i n tr ng làm ion hoá không khí gây h quang

i n

i v i ti p i m có dòng i n l n, quá trình phát sinh h quang ph'c t p hơn Lúc u m% ti p i m, l c ép gi a chúng có tr s nh nên s ti p i m ti p xúc dòng i n di qua ít M t dòng i n t ng áng k n hàng ch c nghìn A/cm2, do ó t i các ti p i m s phát nóng s* t ng n m'c làm cho % nhau, gi t kim lo i c kéo c ng ra tr% thành c u ch t l ng và n i li n hai ti p i m này, nhi t c a c u ch t l ng ti p t c t ng, lúc ó c u ch t l ng bôc h i và trong không gian gi a hai ti p i m xu t hi n h quang i n Vì quá trình phát nóng c a

c u th c hi n r t nhanh nên s b c h i mang tính ch t n$ Khi c u ch t l ng c t kéo theo s mài mòn ti p i m, i u này r t quan tr ng khi ng t dòng i n quá l n hay quá trình óng m% x y ra th ng xuyên

b) Quá trình d p t t h quang i n

i u ki n d p t t h quang là quá trình ng i l i v i quá trình phát sinh h quang:

H nhi t h quang

Kéo dài h quang

Chia h quang thành nhi u o n nh Dùng n ng l ng bên ngoài ho c chính nó th$i t t h quang

M c i n tr% Shunt tiêu th n ng l ng h quang Thi t b d p t t h quang

H nhi t h quang b/ng cách dùng hơi khí ho c d u làm ngu i, dùng vách ng n h quang c xát

Chia h quang thành nhi u c t nh và kéo dài h quang b/ng cách dùng vách ng n chia thành nhi u ph n nh và th$i khí d p t t

Dùng n ng l ơng bên ngoài ho c chính nó th$i t t h quang,

n ng l ng c a nó t o áp su t th$i t t h quang

M c i n tr% Shunt tiêu th n ng l ng h quang (dùng i n tr%

m c song song v i hai ti p i m sinh h quang)

CÂU H I CH ƠNG 2

1 Nêu khái ni m, phân lo i ti p xúc i n

2 Nêu khái ni m, tính ch t cơ b n c a phóng i n h quang

PH N II: TÌM HI$U %C TÍNH, K T C U, TÍNH TOÁN

- Ch làm vi c % nh m'c c a CB th i là ch làm vi c dài h n, ngh0a

là tr s dòng i n nh m'c ch y qua CB lâu tu) ý M t khác, m ch dòng i n c a

CB ph i ch u c dòng i n l n (khi có ng n m ch) lúc các ti p i m c a nó ã óng hay ang óng

- CB ph i ng t c tr s dòng i n ng n m ch l n, có th vài ch c KA Sau khi ng t dòng i n ng n m ch, CB m b o v#n làm vi c t t % tr s dòng i n

nh m'c

- nâng cao tính $n nh nhi t và i n ng c a các thi t b i n, h n ch

s phá ho i do dòng i n ng n m ch gây ra, CB ph i có th i gian c t bé Mu n v y

th ng ph i k t h p l c thao tác cơ h c v i thi t b d p h quang bên trong CB

II C U T)O VÀ NGUYÊN LÝ HO)T NG

b) H p d p h quang

CB d p c h quang trong t t c các ch làm vi c c a l i i n,

ng i ta th ng dùng hai ki u thi t b d p h quang là: Ki u n a kín và ki u h%

Ki u n a kín c d t trong v kín c a CB và có l- thoát khí Ki u này có dòng i n gi i h n c t không quá 50KA Ki u h% c dùng khi gi i h n dòng

i n c t l n hơn 50KA ho c i n áp l n 1000V (cao áp)

Trong bu ng d p h quang thông d ng, ng i ta dùng nh ng t m thép x o thành l i ng n, phân chia h quang thành nhi u o n ng n thu n l i cho vi c

d p t t h quang

c) C c u truy n ng c t CB

Truy n ng c t th ng có hai cách: B/ng tay và b/ng cơ i n ( i n t , ng

cơ i n)

i u ki n b/ng tay c th c hi n v i các CB có dòng i n nh m'c không

l n hơn 600A i u khi n b/ng i n t (nam châm i n) c 'ng d ng % các CB

có dòng i n l n hơn ( n 1000A)

t ng l c i u khi n b/ng tay ng i ta dùng m t tay dài ph theo nguyên

lý òn b+y Ngoài ra còn có cách i u khi n b/ng ng cơ i n ho c b/ng khí nén

d) Móc b o v

CB t ng c t nh các ph n t b o v - g i là móc b o v , s* tác ng khi

m ch i n có s c quá dòng i n (quá t i hay ng n m ch) và s t áp

Móc b o v quá dòng i n (còn g i là b o v dòng i n c c i) b o v thi t b i n khong b quá t i và ng n m ch, ng th i gian – dòng i n c a móc

b o v ph i n/m d i ng c tính c a i t ng c n b o v Ng i ta th ng dùng h th ng i n t và rơle nhi t làm móc b o v , t bên trong CB

Móc ki u i n t có cu n dây m c n i ti p v i m ch chính, cu n dây này

c qu n ti t di n l n ch u dòng t i và ít vòng Khi dòng i n v t quá tr s cho ph'p thì ph n 'ng b hút và nóc s* d p vào kh p rơi t do, làm ti p i m c a CB m% ra i u ch"nh vít thay ôi l c kháng lò xo, ta có th i u ch"nh c tr s dòng i n t'c ng gi th i gian trong bo v quá t" ki u i n t , ng i ta thêm m t cơ c u gi th i gian

Móc ki u rơle nhi t ơn gi n hơn c , có k t c u t ơng t nh rơle nhi2t có

ph n t phát nóng u n i ti p v i m ch i n chính, t m kim lo i kép dãn n% làm

nh kh p rơi t do m% ti p i m c a CB khi có quá t i Ki u này có nh c

i m là quán tính nhi t l n nên không ng t nhanh c dòng i n t ng v t khi có

ng n m ch, do ó ch" b o v c dòng i n quá t i

Vì v y ng i ta th ng s d ng t$ng h p c móc ki u i n t và móc ki u rơle nhi t trong m t CB Lo i này c dung % CB có dòng i n ính m'c n 600A

Khi s t áp quá m'c, nam châm i n 11 s* nh ph n 'ng 10, lò xo 9 kéo móc

Yêu c u chung là dòng i n nh m'c c a móc b o v ICB không c bé hơn dòng i n tính toán Itt c a m ch

Tu) theo c tính và i u ki n làm vi c c th c a ph t i, ng i ta h ng d#n l a ch n dòng i n nh m'c c a móc b o v b/ng 125%, 150% hay l n hơn

C u chì có c i m là ơn gi n, kích th c bé, kh n ng c t l n và giá thành h nên c 'ng d ng r ng rãi

Các tính ch t và yêu c u c a c u chì:

C u chì có c tính làm vi c $n nh, không tác ng khi có dòng i n m% máy và dòng i n nh m'c lâu dài i qua

c tính A – s c a c u chì ph i th p hơn c tính c a i t ng b o v Khi có s c ng n m ch, c u chì tác ng ph i có tính ch n l c

Vi c thay th c u chì b cháy ph i d1 dàng và t n ít th i gian

II C U T)O VÀ NGUYÊN LÝ HO)T NG

1 C!u t o

C u chì bao g m các thành ph n sau:

Ph n t ng t m ch: ây chính là thành ph n chính c a c u chì, ph n t này ph i có kh n ng c m nh n c giá tr hi u d ng c dòng i n qua nó Ph n

t này có giá tr i n tr% su t bé (th ng b/ng b c, ng hay các v t li u d#n có giá

tr i n tr% su t nh lân c n v i các giá tr nêu trên ) Hình d ng c a ph n t có

th % d ng là m t dây (ti t di n tròn), d ng b ng m ng

Thân c a c u chì: Th ng b/ng thu, tính, ceramic (s' g m) hay các v t

li u khác t ơng ơng V t li u t o thành thân c a c u chì ph i m b o c hai tính ch t:

2 Nguyên lý ho t ng

c tính cơ b n c a c u chì là s ph thu c c a th i gian ch y 't v i dòng i2n ch y qua ( c tính Ampe - giây) có tác d ng b o v , ng Ampe – giây

c a c u chì t i m i i m ph i th p hơn c tính c a i t ng c n b o v

i v i dòng i n nh m'c c a c u chì: N ng l ng sinh ra do hi u 'ng Joule khi có dòng i n nh m'c ch y qua s* to ra môi tr ng và không gây nên

s nóng ch y, s cân b/ng nhi t s* c thi t l p % m t giá tr mà không gây s già hoá hay phá h ng b t c' ph n t nào c a c u chì

i v i dòng i n ng n m ch c a c u chì: S cân b/ng trên c u chì b phá hu,, nhi t n ng trên c u chì t ng cao và d#n n s phá hu, c u chì:

Ng i ta phân thành hai giai o n khi x y ra s phá hu, c u chì:

Quá trình ti n h quang (tp)

Quá trình sinh ra h quang (ta)

Trong ó: t0: Th i i m b t u s c

tp: Th i i m ch m d't giai o n ti n h quang

tt: Th i i m ch m d't quá trình phát sinh h quang

* Quá trình ti n h quang: Gi s t i th i i m t0 phát sinh s quá dòng, trong kho ng th i gian tp làm nóng ch y c u chì và phát sinh ra h quang i n Kho ng th i gian này ph thu c vào giá tr dòng i n t o nên do s c và s c m

bi n c a c u chì

* Quá trình phát sinh h quang: T i th i i m tp h quang sinh ra cho n

th i i m t0 m i d p t t toàn b h quang Trong su t quá trình này, n ng l ng

Th i gian ti n h quang Th i gian sinh h quang

Th i gian toàn b quá trình

Gi n th i gian c a quá trình phát sinh h quang

sinh ra do h quang làm nóng ch y các ch t làm y t i môi tr ng h quang sinh ra; i n áp % hai u c u chì h i ph c l i, m ch i n c ng t ra

Mu n phân bi t nhi m v làm vi c c a c u chì, ta c n c n c' vào c tuy n Ampe – giây (là ng bi u di1n mô t m i quan h2 gi a dòng i n qua c u chì và

th i gian ng t m ch c a c u chì)

G i ICC: Giá tr dòng i n ng n m ch

IS: Giá tr dòng i n quá t i

V i c u chì lo i g: Khi có dòng ICC qua m ch nó ph i ng t m ch t'c thì, và khi có dòng IS qua m ch c u chì không ng tm ch t'c thì mà duy trì m t kho ng

th i gian m i ng t m ch (th i gian ng t m ch và giá tr dòng IS t" l ngh ch v i nhau)

Do ó n u quan sát hai c tính Ampe – giây c a hai lo i c u chì a và g; ta

nh n th y c tính Ampe – giây c a c u chì lo i a n/m xa tr c th i gian (tr c tung)

và cao hơn c tính Ampe – giây c a c u chì lo i g

c tính Ampe – giây c a các lo i c u chì

4 Các c tính i n áp c a c u chì

i n áp nh m'c là giá tr i n áp hi u d ng xoay chi u xu t hi n % hai

u c u chì (khi c u chì ng t m ch), t n s c a ngu n i n trong ph m vi 48Hz

n 62Hz

Dòng i n nh m'c là giá tr hi u d ng c a dòng i n xoay chi u mà

c u chì có th t i liên t c th ng xuyên mà không làm thay $i c tính c a nó

th tác ng ng t ngu n i n v i thi t b , gây nguy hi m cho ng i s d ng

Thi t b ch ng dòng i n rò ho t ng trên nguyên lý b o v so l ch, c

th c hi n trên cơ s% cân b/ng gi a t$ng dòng i n vào và t$ng dòng i n i ra ti t

b tiêu th i n

Khi thi t b tiêu th i n b rò i n, m t ph n c a dòng i n c r* nhánh

xu ng t, ó là dòng i n rò Khi có dòng i n v theo ng dây trung tính r t

nh và rơle so l ch s* dò tìm s m t cân b/ng này và i u khi n c t m ch i n nh thi t b b o v so l ch

Thi t b b o v so l ch g m hai ph n t chính:

M ch i n t % d ng hình xuy n mà trên ó c qu n các cu n dây c a

ph n công su t (dây có ti t di n l n), ch u dòng cung c p cho thi t b tiêu th i n

Rơle m% m ch cung c p c i u khi n b%i cu n dây o l ng (dây có

ti t di n bé) c.ng c t trên hình xuy n này, nó tác ng ng t các c c

a) i v i h th ng i n m t pha

Chú thích:

I1: Ddòng i n i vào thi t

b tiêu th i n

I2: Dòng i n i t thi t b tiêu th i n ra

Isc: Dòng i n s c

In: Dòng i n i qua cơ th

ng i

1: Thi t b o l ng s cân b/ng

2: Cơ c u nh 3: Lõi t hình vành xuy n

Tr ng h p thi t b i n không

có s c : ρ =ρ

Tr ng h p s c : ρ −ρ =ρ

ρ ρ

− do ó xu t hi n m t

s cân b/ng trong hìh xuy n t , d#n n c m 'ng m t dòng i n trong cu n dây dò tìm, a n tác ng rơle và k t qu làm m%

m ch i n

b) i v i h th ng i n ba pha

Chú thích:

I1: Dòng i n i qua pha 1

I2: Dòng i n i qua pha 2

I3: Dòng i n i qua pha 3

I0: Dòng i n i qua dây trung tính

Th i gian tác ng th c t u nh hơn th i gian tác ng c nhà s n

xu t quy nh (ghi trên nhãn hi u) kho ng 20 ÷ 80% Thông th ng th i gian tác

ng c t m ch c ghi trên nhãn hi u c a RCD là 0,1s và th i gian tác ng c t

m ch th c t n/m trong kho ng 0,02 ÷ 0,08s

2 S+ tác ng có tính ch,n l,c c a RCD b o v h th ng i n – s " i n

Khi xu t hi n dòng i n rò l n % o n ng dây i n ho c ph t i, RCD c l p t g n nhât s* tác ng c t m ch, tách o n dây ho c ph t i b rò

i n ra kh i h th ng cung c p i n Nh v y m b o tính ch n l c, vi c cung c p

i n không nh h %ng n ph n còn l i

N u RCD l p t không úng yêu c u k& thu t thì RCD ó s* không tác

ng c t m ch khi xu t hi n dòng i n rò % ph n ng dây hay ph t i t ơng 'ng

v i chúng, ho c tác ng không úng yêu c u ã ra

a) Kh n ng ch n l c t ng h p

Kh n ng ch n l c t$ng h p là nh/m lo i tr duy nh t thi t b có s c

t c kh n ng này ph i tho mãn hai i u ki n:

Dòng i n so l ch d nh m'c c a RCD % phía trên ph i có giá tr l n hơn dòng i n so l ch d nh m'c c a RCD % phía d i

Th i gian t i thi u không làm vi c c a RCD % phía trên ph i có giá tr

l n hơn th i gian t i thi u không làm vi c c a RCD % phía d i

b) Kh n ng ch n l c t ng ph n

Tính ch n l c c g i là t ng ph n vì nó không tiêp snh n i v i m t s giá tr dòng i n s c Tính ch n l c c tho mãm khi các h qu c a m t s s

c có th kéo theo ng t i n t ng ph n hay ng t i n toàn b h th ng cung c p

Khi thao tác óng ng t m ch i n, c n m b o an toàn cho thi t b dùng

i n Bên c nh, c n có bi n pháp d p t t h quang i n, t c di chuy n l 4i dao càng nhanh thì h quang kéo dài nhanh, th i gian d p t t h quang càng ng n Vì

v y khi óng ng t m ch i n, c u dao c n ph i th c hi n m t cách d't khoát

Thông th ng, c u dao c b trí i cùng v i c u chì b o v ng n m ch cho m ch i n

2 C!u t o, nguyên lý ho t ng và phân lo i

a) C u t o

Ph n chính c a c u dao là l 4i dao vàh th ng k2p l 4i, c làm b/ng h p kim c a ng, ngoài ra b ph n n i dây c.ng làm b/ng h p kim ng

b) Nguyên lý ho t ng c a c u dao c t nhanh

Khi thao tác trên c u dao, nh vào l 4i dao và h th ng k2p l 4i, m ch i n

c óng ng t Trong quá trình ng t m ch, c u dao th ng x y ra h quang i n

t i u l 4i dao và i m ti p xúc trên h th ng k2p l 4i Ng i s d ng c n ph i kéo l 4i dao ra kh i k2p nhanh d p t t h quang

Do t c kéo b/ng tay không th nhanh c nên ng i ta làm thêm l 4i dao ph Lúc d#n i n thì l 4i dao ph cùng l 4i dao chính c k2p trong ngàm Khi ng t i n, tay kéo l 4i dao chình là tr c còn l 4i dao c kéo c ng ra và t i

m t m'c nào ó s* b t nhanh kéo l 4i dao ph ra kh i ngàm m t cách nhanh chóng Do ó, h quang c kéo dài nhanh và h quang b d p t t trong th i gian

ng n

c) Phân lo i

Phân lo i c u dao d a vào các y u t sau:

Theo k t c u: c u dao c chia làm lo i m t c c, hai c c, ba c c ho c

b n c c

C u dao có tay n m % gi a ho c tay % bên Ngoài ra còn có c u dao m t

ng , hai ng c dùng o ngu n cung c p cho m ch và o chi u quay ng

cơ

Theo i n áp nh m'c: 250V, 500V

Theo dòng i n nh m'c: dòng i n nh m'c c a c u dao c cho

tr c b%i nhà s n xu t (th ng là các lo i 10A, 15A, 20A, 25A, 30A, 60A, 75A, 100A, 150A, 200A, 350A, 600A, 1000A )

Theo v t li u cách i n: có lo i s', nh a, á

Theo i u ki n b o v : lo i có n p và không có n p (lo i không có n p

c t trong h p hay t i u khi n)

Theo yêu c u s d ng: lo i c u dao có c u chì b o v ng n m ch ho c không có c u chì b o v

Ký hi u c u dao không có c u chì b o v :

Phân lo i theo công d ng làm vi c, có các lo i công t c sau:

Vi c ki m tra ch t l ng công t c ph i th các b c sau:

Th xuyên th ng: t i n áp 1500V trong th%i gian m t phút % các

Th nhi t i v i các chi ti t cách i n: các chi ti t cách i n ph i

ch u ng 1000C trong th i gian hai gi mà không b bi n d ng ho c s i nhám

III NÚT NH N

1 Khái quát và công d ng

Nút nh n còn g i là nút i u khi n là m t lo i khí c i n dung óng ng t

t xa các thi t b i n t khác nhau: các d ng c báo hi u và c.ng chuy n $i

m ch i n i u khi n, tín hi u liên ng b o v …3 m ch i n m t chi u i n áp

n 440V và m ch i n xoay chi u i n áp 500V, t n s 50Hz, 60Hz, nút nh n thông d ng kh%i ng, o chi u quay ng cơ i n b/ng cách óng và ng t các

cu n dây c a Contactor n i cho ng cơ

Nút nh n th ng c t trên b ng i u khi n, % t i n, trên h p nút nh n Nút nh n th ng c nghiên c'u, ch t o làm vi c trong môi tr ng không +m

t, không có hơi hoá ch t và b i b+n

Khi tác ng vào nút nh n, các ti p i m chuy n tr ng thái: khi không còn tác ng, các ti p i m tr% v tr ng thái ban u

b) Phân lo i

Nút nh n c phân lo i theo các y u t sau:

Phân lo i theo ch'c n ng tr ng thái ho t ông c a nút nh n, có các lo i: + Nút nh n ơn:

M-i nút nh n ch" có m t tr ng thái (ON ho c OFF)

Ký hi u:

Ti p i m th ng h% Ti p i m th ng óng + Nút nh n kép:

M-i nút nh n có hai tr ng thái (ON và OFF)

Phân lo i theo hình d ng bên ngoài, ng i ta chia nút nh n ra thành 4

ra ngoài và c bi t v ng ch c không b phá v4 khi n$

Theo yêu c u i u khi n ng i ta chia nút n ra 3 lo i: m t nút, hai nút,

V I N TR4 - BI N TR4

1 Khái quát – công d ng

i n tr% dùng thay $i các giá tr trong m ch i n các giá tr ó phù

h p v i i u ki n v n hành hay ch làm vi c c a các ng cơ i n

Bi n tr% là i n tr% nh ng có th thay $i c giá tr c a nó nh các c n g t

ho c núm v n Có các lo i i n tr% thông d ng: i n tr% m% máy và i n tr% i u chình, i n tr% hãm, i n tr% phóng i n

i n tr% m% máy là i n tr% c s d ng khi m% máy ng cơ nh/m

h n ch dòng i n kh%i ng cho các ng cơ có công su t trung bình và l n (ph ơng pháp m% máy gián ti p) nh/m tránh s t áp trên l i i n và bo v ng

cơ phát nóng quá nhi t cho phép khi có dòng kh%i ng l n (P = 10KV)

Bi n tr% c c u t o b/ng các dây Kim lo i Al, Zn, h p kim ng, th ng

c qu n trên các lõi t (hình tr tròn hình xuy n)

Bi n tr% c.ng có th là thanh kim lo i c a ra các u dây theo các giá

tr nh tr c Bi n tr% ơn có th ghép thành bi n tr% ôi

Các giá tr l n nh t và nh nh t c ghi rõ trên bi n tr%

CÂU H5I CH6ƠNG 4

1 C u dao: nêu công d ng, cách phân lo i, ký hi u, nguyên t c ho t

ng, cách l a ch n

2 Công t c: công d ng, phân lo i, cách l a ch n

3 Nút nh n: nêu công d ng, phân lo i, ký hi u, cách l a ch n

4 i n tr%, bi n tr%: c ng d ng, phân lo i, c u t o i n tr%, bi n tr%

CH ƠNG 5: KHÍ C I N I U KHI$N M)CH I N

A – CONTACTOR

I KHÁI NI M

Contactor là m t khí c i n dùng óng ng t các ti p i m, t o liên l c trong m ch i n b/ng nút nh n Nh v y khi s d ng Contactor ta có th i u khi n m ch i n t xa có ph t i v i i n áp n 500V và dòng là 600A (v trí i u khi n, tr ng thái ho t ng c a Contactor r t xa v trí các ti p i m óng ng t

m ch i n)

Phân lo i Contactor tu) theo các c i m sau:

Theo nguyên lý truy n ng: ta có Contactor ki u i n t (truy n i n b/ng l c hút i n t ), ki u hơi ép, ki u thu, l c Thông th ng s d ng Contactor

Cu n dây dùng t o ra l c hút nam châm

Lõi s t (hay m ch t ) c a nam châm g m hai ph n: Ph n c nh và

ph n n p di ng Lõi thép nam châm có th có d ng EE, EI hay d ng CI

Lò xo ph n l c có tác d ng +y ph n n p di ng tr% v v trí ban y khi ng ng cung c p i n vào cu n dây

Tr ng thái nam châm ch a hút Tr ng thái nam châm t o l c hút

b) H th ng d p h quang i n:

Khi Contactor chuy n m ch, h quang i n s* xu t hi n làm các ti p i m b cháy, mòn d n Vì v y c n có h th ng d p h quang g m nhi u vách ng n làm b/ng kim lo i t c nh bên hai ti p i m ti p xúc nhau, nh t là % các ti p i m chính c a Contactor

c) H th ng ti p i m c a Contactor

H th ng ti p i m liên h v i ph n lõi t di ng qua b ph n liên ng v

cơ Tu) theo kh n ng t i d#n qua các ti p i m, ta có th chia các ti p i m cu+ Contactor thành hai lo i:

Ti p i m chính: Có kh n ng cho dòng i n l n i qua (t 10A n vài nghìn A, thí d kho ng 1600A hay 2250A) Ti p i m chính là ti p i th ng h% óng l i khi c p ngu n vào m ch t c a Contactor làm m ch t Contactor hút l i

Ti p i m ph : Có kh n ng cho dòng i n i qua các ti p i m nh hơn 5A Ti p i m ph có hai tr ng thái: Th ng óng và th ng h%

Ti p i m th ng óng là lo i ti p i m % tr ng thái óng (có liên l c v i nhau gi a hai ti p i m) khi cu n dây nam châm trong Contactor % tr ng thái ngh" (không c cung c p i n) Ti p i m này h% ra khi Contactor % tr ng thái ho t

ng Ng c l i là ti p i m th ng h%

Nh v y, h th ng ti p i m chính th ng c l p trong m ch i n ng

l c, còn các ti p i m ph s* l p trong h th ng m ch i u khi n (dùng i u khi n

vi c cung c p i n n các cu n dây nam châm c a các Contactor theo quy trình

nh tr c)