- Thách thức: + Việt Nam có xuất phát điểm thấp về kinh tế, trình độ dân trí và chất lượng nguồn nhân lực hạn chế… + Sự cạnh tranh quyết liệt của thị trường thế giới; việc sử dụng có hiệ[r]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
LÀO CAI
HƯỚNG DẪN CHẤM
KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI CẤP TỈNH
LỚP 9 THCS NĂM 2016 MÔN: Lịch sử
Thời gian: 150 phút không kể thời gian giao đề (Hướng dẫn chấm có 04 trang, 6 câu )
I Hướng dẫn chung
1 Thí sinh trả lời theo cách riêng (về bố cục và câu chữ) nhưng đáp ứng được yêu cầu cơ bản như trong Hướng dẫn chấm thì vẫn cho đủ điểm
2 Thí sinh vận dụng được kiến thức cơ bản từ những tài liệu ngoài SGK hoặc có sự liên hệ thực tế thì được khuyến khích cho thêm điểm, nhưng không được vượt quá điểm của từng câu và điểm của toàn bài
3 Sau khi cộng điểm toàn bài để điểm lẻ đến 0,25 điểm
II Hướng dẫn chấm chi tiết
ĐÁP ÁN VÀ THANG ĐIỂM
A Lịch sử Việt Nam
Câu 1
Khởi nghĩa Lam Sơn
* Nguyên nhân thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn:
- Nhân dân ta có lòng yêu nước nồng nàn, ý chí quyết tâm giành độc lập
tự do cho đất nước
- Tất cả các tầng lớp nhân dân không phân biệt già trẻ, nam nữ, các thành
phần dân tộc đều tham gia đánh giặc, hăng hái tham gia kháng chiến
- Đường lối chiến lược, chiến thuật đúng đắn sáng tạo của Bộ tham mưu,
đứng đầu là Lê Lợi, Nguyễn Trãi
* Ý nghĩa lịch sử
- Khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi đã kết thúc 20 năm đô hộ tàn bạo của
phong kiến nhà Minh
- Mở ra một thời kì phát triển mới của dân tộc Việt Nam, thời Lê sơ
(2,0) 0,5 0,5 0,5
0,25 0,25
Câu 2
* Phân tích tình hình nước ta đầu thế kỷ XIX…
- Đầu thế kỷ XIX Việt Nam vẫn là nước có nền kinh tế nông nghiệp
nghèo nàn, lạc hậu…
- Chế độ phong kiến Việt Nam khủng hoảng, suy yếu, mục nát…
- Việt Nam có vị trí địa lí thuận lợi, giàu tài nguyên thiên nhiên…
- Các nước tư bản, đặc biệt là Pháp muốn mở rộng thị trường để tiêu thụ
hàng hóa, vơ vét tài nguyên thiên nhiên, bóc lột nhân công rẻ mạt…để
kiếm lợi nhuận nên đẩy mạnh chiến tranh xâm lược
=> Vì thế Việt Nam trở thành mục tiêu xâm lược của thực dân Pháp, Pháp
đẩy nhanh quá trình xâm lược Việt Nam giữa thế kỉ XIX
(2,0) 0,5
0,5 0,25 0,5
0,25
Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời
* Hoàn cảnh triệu tập Hội nghị thành lập Đảng cộng sản Việt Nam
(3,0)
ĐỀ CHÍNH THỨC
Trang 2Câu 3
- Trong năm 1929 ba tổ chức cộng sản ra đời đã thúc đẩy phong trào đấu
tranh của công nhân và nông dân phát triển, tạo thành một làn sóng cách
mạng dân tộc dân chủ khắp trong cả nước
- Ba tổ chức cộng sản lại hoạt động riêng rẽ, tranh giành ảnh hưởng của
nhau dẫn đến nguy cơ chia rẽ cách mạng Yêu cầu cấp thiết của cách
mạng Việt Nam là phải có một Đảng Cộng sản thống nhất trong cả nước
- Với tư cách là phái viên của Quốc tế cộng sản, Nguyễn Ái Quốc đã chủ
trì Hội nghị hợp nhất ba tổ chức cộng sản ở Cửu Long (Hương Cảng –
Trung Quốc) từ ngày 6/1/1930
* Nội dung Hội nghị:
- Hội nghị nhất trí tán thành việc thống nhất các tổ chức cộng sản để
thành lập một đảng duy nhất, lấy tên là Đảng Cộng sản Việt Nam
- Thông qua Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Điều lệ tóm tắt của
Đảng do Nguyễn Ái Quốc soạn thảo
* Đảng cộng sản Việt Nam ra đời là bước ngoặt vĩ đại… vì:
- Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đã khẳng định giai cấp vô sản nước ta
đã trưởng thành và đủ sức lãnh đạo cách mạng
- Chấm dứt thời kì khủng hoảng về giai cấp lãnh đạo phong trào cách
mạng Việt Nam
- Từ đây, cách mạng Việt Nam đã thuộc quyền lãnh đạo tuyệt đối của giai
cấp công nhân mà đội tiền phong là Đảng Cộng sản Việt Nam
- Đảng ra đời là sự chuẩn bị đầu tiên có tính tất yếu, quyết định cho
những bước phát triển nhảy vọt về sau của cách mạng và lịch sử dân tộc
Việt Nam
0,5
0,5
0,5
0,25 0,25
0,25 0,25 0,25 0,25
Câu 4
a Giải thích đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp của Đảng
(1946 – 1954)
- Tính chất, mục đích, nội dung phương châm chiến lược của cuộc chiến
tranh nhân dân là: toàn dân, toàn diện, trường kỳ, tự lực cánh sinh, tranh
thủ sự ủng hộ của quốc tế
+ Toàn dân: huy động các tầng lớp nhân dân tham gia kháng chiến
+ Toàn diện: chiến tranh không chỉ diễn ra trên mặt trận quân sự mà ta
đánh địch trên tất cả các mặt trận chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, ngoại
giao…
+ Trường kì: đánh lâu dài (ta phát huy thế mạnh, khắc phục những hạn
chế buộc địch hạn chế những điểm mạnh, bộc lộ những điểm yếu…)
+ Tự lực cánh sinh, tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế: kháng chiến dựa vào
sức mình là chính, sẵn sàng tiếp nhận sự ủng hộ từ bên ngoài…
b Chiến thắng Biên giới Thu – đông 1950 đã đưa cuộc kháng chiến
chống Pháp của ta chuyển sang giai đoạn phát triển mới vì:
- Thất bại trong cuộc tấn công lên Việt Bắc lần thứ nhất năm 1947, thực
dân Pháp phụ thuộc vào đế quốc Mĩ nhiều hơn, dựa vào viện trợ của Mĩ,
Pháp quyết định thực hiện kế hoạch Rơ-ve nhằm “khóa cửa biên giới Việt
– Trung” bằng cách tăng cường hệ thống phòng ngự trên Đường số 4 và
“cô lập căn cứ địa Việt Bắc” với đồng bằng Liên khu III và Liên khu IV,
(2,0) 0,25
0,25 0,5
0,5 0,5 (5,0) 1,0
Trang 3thiết lập “Hành lang Đông – Tây” Chuẩn bị một kế hoạch có quy mô lớn
nhằm tấn công lên Việt Bắc lần thứ hai
- Để phá tan âm mưu đó, tháng 6/1950 Đảng và chính phủ quyết định mở
chiến dịch Biên giới 1950 nhằm tiêu diệt một bộ phận lực lượng địch,
khai thông con đường liên lạc quốc tế giữa ta và Trung Quốc với các
nước dân chủ trên thế giới, củng cố và mở rộng căn cứ địa Việt Bắc, tạo
điều kiện đẩy mạnh cuộc kháng chiến
- Sáng 18/9, quân ta tiêu diệt cứ điểm Đông Khê, uy hiếp Thất Khê, Cao
Bằng bị cô lập, hệ thống phòng thủ đường số 4 lung lay Quân Pháp được
lệnh rút khỏi Cao Bằng theo đường số 4, lực lượng quân Pháp ở Thất Khê
đánh lên Đông Khê để đón cánh quân từ Cao Bằng về Ta mai phục chặn
đánh trên đường số 4, hai cánh quân từ Cao Bằng xuống và từ Thất Khê
lên bị thiệt hại nặng nề, không liên lạc được với nhau, đến ngày 22/10
Pháp rút chạy khỏi đường số 4
- Chiến dịch Biên Giới kết thúc thắng lợi, quân ta đã giải phóng vùng biên
giới Việt – Trung từ Cao Bằng đến Đình Lập với 35 vạn dân “Hành lang
Đông – Tây” bị chọc thủng ở Hòa Bình Thế bao vây cả trong lẫn ngoài
của địch đối với căn cứ địa Việt Bắc bị phá vỡ, kế hoạch Rơ-ve phá sản
- Như vậy, năm 1947 sau chiến dịch Việt Bắc ta đã buộc địch phải chuyển
từ “đánh nhanh thắng nhanh” sang đánh lâu dài, đến chiến dịch Biên giới
thu – đông năm 1950 kết thúc thắng lợi đã đưa cuộc kháng chiến của ta
chuyển sang giai đoạn phát triển mới: giai đoạn quân ta giành quyền chủ
động trên chiến trường chính Bắc Bộ, ta chuyển từ thế phòng ngự sang
tiến công và liên tiếp giành thắng lợi
0,75
1,5
0,75
1,0
Câu 5
Chiến tranh thế giới thứ hai
1 Mức tối đa: HS cần nêu được các ý sau
* Suy nghĩ về chiến tranh (HS nêu cảm nhận của bản thân về hậu quả
của chiến tranh, thái độ đối với chiến tranh)
Ví dụ:
- Các cuộc chiến tranh đã nổ ra trên thế giới đều rất hao người, tốn của…
- Sự tàn khốc của chiến tranh gây nên những hậu quả nghiêm trọng đối
với cuộc sống con người… (dẫn chứng…)
- Căm ghét chiến tranh, mong muốn cuộc sống hòa bình…
* Để góp phần bảo vệ… (nêu được những giải pháp có tính khả thi, mỗi
giải pháp đạt 0,25 điểm)
Ví dụ:
- Thế giới chung tay ngăn chặn các cuộc chiến tranh phi nghĩa… bảo vệ
hòa bình thế giới, tham gia các hoạt động từ thiện… tôn trọng nền văn
hóa của các quốc gia, các dân tộc…
- Biết trân trọng giá trị của cuộc sống khi không có chiến tranh
- Bản thân phải hiểu biết về chủ quyền quốc gia, dân tộc Chấp hành
nghiêm túc các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước…
- Sống thân thiện, tôn trọng mọi người xung quanh, biết nhận lỗi khi sai,
(2,0) 1,0
1,0
Trang 4không gây mâu thuẫn xung đột…
2 Mức chưa tối đa
- HS nêu được cảm nhận và các giải pháp nhưng chưa thật sự đầy đủ (mỗi
ý đúng đạt 0,25 điểm)
3 Mức chưa đạt
- HS không nêu đúng hai vấn đề của đề bài, lạc đề
Câu 6
Cu-ba
Sau Chiến tranh thế giới thứ hai Cu-ba được ví…
- Tháng 3/1952, Mĩ thiết lập chế độ độc tài quân sự Ba-ti-xta, chính quyền
độc tài đã thực hiện nhiều chính sách phản động… Nhân dân Cu-ba mâu
thuẫn gay gắt với chế độ độc tài
- Ngày 26/7/1953, 135 thanh niên yêu nước dưới sự lãnh đạo của Phi-đen
Cát-xtơ-rô tấn công pháo đài Môn-ca-đa nhưng thất bại
- Từ 1953 đến 1959, nhân dân Cu-ba dưới sự lãnh đạo của Phi-đen
Cát-xtơ-rô đã tiến hành cuộc đấu tranh kiên cường, bất khuất, vượt qua muôn
vàn khó khăn gian khổ để lật đổ chính quyền độc tài
- 1/1/1959, chính quyền Ba-ti-xta bị lật đổ, cách mạng giành thắng lợi
- Sau khi cách mạng thắng lợi, chính quyền cách mạng đã tiến hành cuộc
cải cách dân chủ triệt để: cải cách ruộng đất, quốc hữu hóa các xí nghiệp
của tư bản nước ngoài, xây dựng chính quyền cách mạng…
- Hiện nay nhân dân Cu-ba vẫn kiên cường, bất khuất vượt qua những khó
khăn, vững bước đi lên CNXH và đạt được nhiều thành tựu
* Trình bày sự hiểu biết về mối quan hệ Việt Nam và Cu-ba: HS trình
bày sự hiểu biết của mình, có thể theo gợi ý sau: Mối quan hệ giữa Việt
Nam và Cu-ba là mối quan hệ hữu nghị, thân thiện, đoàn kết, gắn bó…
Dẫn chứng (trong thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc; trong công cuộc
xây dựng và phát triển đất nước…)
(4,0) 0,5
0,5 0,5
0,5 0,5
0,5
1,0
- Hết -
Trang 6Câu Nội dung Điểm
Trang 7Cõu 1 :
A- Lịch sử Việt Nam ( 14 điểm) Nguyờn nhõn thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của cuộc khởi
nghĩa Lam Sơn (1418-1427)?
- Nguyờn nhõn thắng lợi:
+ Nhõn dõn ta cú lũng nồng nàn , ý chớ bất khuất, quyết tõm
giành lại độc lập tự do cho đất nước
+ Cỏc tầng lớp nhõn dõn đoàn kết , hăng hỏi tham gia cỏc cuộc
khởi nghĩa, ủng hộ lương thực cho nghhĩa quõn
+ Ta cú đường lối chiến thuật đỳng đắn sỏng tạo, đứng đầu là Lờ
Lợi, Nguyễn Trói
- ý nghĩa lịch sử:
Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi đó kết thỳc 20 năm đụ hộ
tàn bạo của nhà Minh Mở ra một thời kỡ phỏt triến mới của dõn
tộc thời Lờ Sơ
2 điểm
1,5
0,5 0,5 0,5
0,5
Cõu 2.(2 điểm)
Tỡnh hỡnh nước ta thế kỉ XIX
- Nửa đầu thế kỉ XIX nhà Nguyễn vẫn tồn tại với tư cỏch là một quốc gia độc lập và
toàn vẹn lónh thổ, nhưng nhà Nguyễn đó thi hành nhiều chớnh sỏch bảo thủ, lạc hậu:
+ Cấm đạo, giết đạo, thực hiện “bế quan tỏa cảng” với tư bản phương Tõy
+ Khụng quan tõm tới phỏt triển kinh tế, đất nước trở nờn nghốo nàn, lạc hậu, mặc
dự nước ta rất giàu tài nguyờn
- Khởi nghĩa của nhõn dõn nổ ra ở nhiều nơi: Phan Bỏ Vành,Nụng Văn Võn,Lờ văn
Khụi,Cao Bỏ Quỏt
- Bờn cạnh đú sang thế kỉ XIX cỏc nước tư bản phương Tõy đang chuyển sang giai
đoạn Chủ nghĩa đế quốc nờn rất cần thị trường và nguyờn vật liệu
=>Đõy là điều kiện thuận lợi để Phỏp đẩy nhanh quỏ trỡnh xõm lược Việt Nam
0.25
0.25 0.25 0.5 0.5 0.25
3
Trỡnh bày được cỏc ý sau:
a Điều kiện khách quan
Năm 1929, cuộc khủng hoảng kinh tế bùng nổ, thực dõn Phỏp tìm cách trút
gánh nặng của khủng hoảng lên đầu nhân dân Đông Dương
Hoạt động của Hội Việt nam cỏch mạng thanh niờn ở Quảng châu- Trung
Quốc để truyền bá chủ nghĩa Mác Lê nin về Việt Nam đang diễn sôi nổi, nhất
là phong trào “Vô sản hóa”
b Điờự kiện chủ quan
Năm 1929, do tác động của chủ nghĩa Mác Lê nin, phong trào công nhân
phát triển mạnh, ý thức giai cấp, ý thức chính trị ngày càng rõ rệt Cùng với
phong trào đấu tranh yêu nước khác, kết thành một làn sóng cách mạng dân
tộc, dân chủ mạnh mẽ, trong đó giai cấp công nhân đã thực sự trở thành lực
lượng tiên phong Thực tiễn đó đòi hỏi cấp thiết sự lãnh đạo thống nhất, chặt
chẽ của một chính đảng của giai cấp vô sản
Trong khi đó, ở Việt Nam đã xuất hiện 3 tổ chức cộng sản song 3 tổ chức
này lại nảy sinh mâu thuẫn như tranh giành ảnh hưởng, tranh giành đảng viên,
4,0
0,5 0,5
0,5
0,75
Trang 8tranh giành quần chúng, thậm chí bài xích lẫn nhau làm cho quần chúng không
biết theo sự lãnh đạo của tổ chức nào Tình hình ngày càng kéo dài, càng bất
lợi cho cách mạng
Trước tình hình đó, được sự ủy nhiệm của Quốc tế cộng sản, Nguyễn Ái
Quốc đã triệu tập Hội nghị gồm các đại biểu của các tổ chức cộng sản để bàn
việc hợp nhất thành một Đảng tại Cửu long - Hương cảng - Trung Quốc từ
ngày 3 đến ngày 7/2/1930
c Nội dung Hội nghị
- Nguyễn Ái Quốc phân tích tình hình trong và ngoài nước, phê phán những
hành động thiếu thống nhất, nhận thức hẹp hòi giữa các tổ chức cộng sảnvà đề
nghị các tổ chức cộng sản thống nhất thành Đảng duy nhất
- Nhờ có trình độ và uy tín cao của Nguyễn Ái Quốc, các đại biểu dự hội nghị
đẫ nhất trí xóa bỏ mọi thành kiến, xung đột cũ, thống nhất các tổ chức cộng
sản thành một Đảng duy nhất lấy tên là Đảng Cộng sản Việt Nam
Sáng lập ra Đảng cộng sản Việt Nam là công lao to lớn của Nguyễn Ái Quốc
đối với dân tộc và giai cấp.
0,75
0,5
0,5
4 - Tı̀nh hı̀nh nước ta sau Cách ma ̣ng tháng Tám năm 1945
ở vào thờ́ “ ngàn cõn treo sơ ̣i tóc”:
+ Từ vı̃ tuyờ́n 16 trở ta Bắc, hơn 20 va ̣n quõn Tưởng Giới
Thạch và bo ̣n tay sai phản đụ ̣ng ồ a ̣t kéo vào nước ta, õm mưu
lật đụ̉ chı́nh quyờ̀n cách mạng, thành lõ ̣p chớnh quyờ̀n tay sai
Từ vı̃ tuyờ́n 16 trở vào Nam, quõn Anh cũng kéo vào do ̣n
đường cho TD Pháp quay trở la ̣i xõm lươ ̣c nước ta
+ Cỏc lư ̣c lươ ̣ng phản CM ngóc đõ̀u dõ ̣y chụ́ng phá cách
ma ̣ng
+ Nền kinh tế bi ̣ tàn phá nă ̣ng nờ̀, ngõn sách nhà nước hõ̀u
như trụ́ng rụ̃ng
+ Hơn 90% dõn sụ́ mự chữ, cỏc tệ na ̣n xã hụ ̣i tràn lan
- Những biờ ̣n pháp của Đảng và chı́nh phủ nhằm giải
quyết những khú khăn trước mắt và phõ̀n nào chuõ̉n bi ̣
cho lõu dài:
+ Củng cụ́ kiờ ̣n toàn chı́nh quyờ̀n cách ma ̣ng ( Bõ̀u Quụ́c hụ ̣i,
dư ̣ thảo Hiến pháp, thành lõ ̣p Hội Liờn Viờ ̣t, bõ̀u cử HĐND
các cṍp
+ Diệt giặc đúi: Tổ chức quyờn góp, lập hũ ga ̣o cứu đói, tụ̉
chức ngày đồng tõm, đẩy ma ̣nh tăng gia sản xuṍt, chia ruụ ̣ng
cho ND
+ Diờ ̣t giă ̣c dụ́t: Lập Nha bı̀nh dõn học vu ̣, xóa na ̣n mù chữ
+ Giải quyết khú khăn về tài chı́nh: kờu gọi nhõn dõn đóng
gúp xõy dựng quỹ đụ ̣c lõ ̣p, phong trào Tuõ̀n lờ̃ vàng, phát
hành tiền Viờ ̣t Nam
- Những hiờ̉u biờ́t của em về những biờ ̣n phỏp của Đảng trong
việc bảo đảm an sinh xã hụ ̣i ngày nay:
2,0
3,0
1,0
Trang 9Đảng và Chính Phủ luôn có những chı́nh sách phù hơ ̣p để ổn định chính trị, phát triển kinh tế đảm bảo an sinh xã hô ̣i cho nhân dân Việt Nam đươ ̣c hưởng ấm no ha ̣nh phúc như: Xây
dư ̣ng hê ̣ thống điện, đường, trường, tra ̣m ở các đi ̣a phương, đổi mới căn bản và toàn diê ̣n Giáo du ̣c
Câu 5
* Hạn chế của cuộc cách mạng Tân Hợi năm 1911 ở Trung Quốc: 1,0
- Không nêu vấn đề đánh đuổi đế quốc và không tích cực chống phong kiến đến
cùng
0,5
* Nguyên nhân thất bại phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ở Trung Quốc
cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX:
1,0
- Các cuộc đấu tranh chưa có một giai cấp tiên tiến lãnh đạo, sai lầm về mặt
chiến lược, chiến thuật
0,5
- Các cuộc đấu tranh diễn ra lẻ tẻ, đơn độc, không có sự liên kết lực lượng, triều
đình Mãn Thanh câu kết với đế quốc
0,25
- Các phong trào còn chưa chú ý đến lợi ích của nông dân, xa rời quần chúng 0,25
Câu 6
* Từ tháng 12-1989, Chiến tranh lạnh chấm dứt, thế giới bước sang thời
kì sau chiến tranh lạnh, nhiều xu hướng mới xuất hiện:
- Xu hướng hòa hoãn và hòa dịu trong quan hệ quốc tế
- Một trật tự thế giới mới đang hình thành và ngày càng theo chiều hướng
đa cực, nhiều trung tâm
- Hầu hết các nước điều chỉnh chiến lược phát triển, lấy kinh tế làm trọng điểm
- Nhưng ở nhiều khu vực lại xảy ra xung đột, nội chiến đẫm máu với những hậu quả nghiêm trọng
* Xu thế chung của thế giới ngày nay là: Hòa bình, ổn định và hợp tác phát triển
* Thời cơ và thách thức đối với Việt Nam
- Thời cơ:
+ Việt Nam có cơ hội thuận lợi trong việc xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, tăng cường hợp tác và tham gia các liên minh khu vực…
+ Việt Nam có thể tiếp thu các thành tựu khoa học - công nghệ tiên tiến của thế giới, khai thác kinh nghiệm và nguồn vốn đầu tư nước ngoài để rút ngắn thời gian xây dựng và phát triển đất nước
- Thách thức:
+ Việt Nam có xuất phát điểm thấp về kinh tế, trình độ dân trí và chất lượng nguồn nhân lực hạn chế…
+ Sự cạnh tranh quyết liệt của thị trường thế giới; việc sử dụng có hiệu quả các nguồn vốn bên ngoài; việc giữ gìn, bảo vệ bản sắc dân tộc và sự kết hợp giữa các yếu tố truyền thống và hiện đại…
- Nếu nắm bắt được thời cơ thì đất nước phát triển, nếu không sẽ tụt hậu, đánh mất bản sắc văn hóa dân tộc… Đảng và Nhà nước đã có những chính sách phù hợp nhờ đó đất nước đạt nhiều thành tựu to lớn…
0,5 0,25 0,25 0,25 0,25 0,5
0,5
0,5
0,25
0,25
0,5
