Sở dĩ như vậy là bởi, trong thơ của mình, mà cụ thể là trong bài "Vội vàng", Xuân Diệu như bứt phá cả về ngôn từ, nội dung, cảm xúc để bộc lộ "cái nhu cầu được thành thực" trong xúc cảm
Trang 1SO SÁNH "VỘI VÀNG" VÀ "TRÀNG GIANG"
Xuân Diệu - Huy Cận
Đề hỏi gì, dẫn vào bài cái đấy Điều đó được thể hiện rõ nhất qua khổ … Vội vàng và khổ … Tràng giang (4 dòng)
Xuân Diệu và Huy Cận đều là những nhà thơ nổi bật trong phong trào Thơ mới Nếu như Xuân Diệu được mệnh danh là nhà thơ "mới nhất trong các nhà thơ mới" thì Huy Cận lại là nhà thơ "cũ nhất trong các nhà thơ mới" Sở dĩ như vậy là bởi, trong thơ của mình, mà cụ thể là trong bài "Vội vàng", Xuân Diệu như bứt phá cả về ngôn từ, nội dung, cảm xúc để bộc lộ "cái nhu cầu được thành thực" trong xúc cảm và suy tư của một thế hệ, thì Huy Cận, với "Tràng giang", một mặt sử dụng phong thái diễn đạt cảm xúc mới qua những sự lựa chọn ấn tượng, táo bạo về hình ảnh, ngôn ngữ, mặt khác vẫn không khước từ vẻ đẹp truyền thống của thơ trung đại để bộc lộ "cái tôi" của thời đại mới Nhưng tựu chung lại, cả "Vội vàng" và "Tràng giang", cả Xuân Diệu và Huy Cận, bằng những phong cách riêng của mình, đều đã đóng góp cho phong trào thơ mới những áng thơ tuyệt tác, bất hủ
Trước hết, trong đoạn đầu bài thơ "Vội vàng", ước muốn kì lạ của thi sĩ đã được bộc lộ, ấy là ước muốn quay ngược quy luật tự nhiên -một ước muốn không thể:
Tôi muốn tắt nắng đi Cho màu đừng nhạt mất ; Tôi muốn buộc gió lại Cho hương đừng bay đi.
Nếu như "ta" là sự lên tiếng của một con người đầy trách nhiệm, mang nặng bổn phận thì ở đây, "tôi" vang lên đại diện cho một con người nhiều khát vọng, như một sự cởi trói cho con người tinh thần Đại từ xưng hô "tôi" xuất hiện đi cùng với động từ "muốn" thể hiện
sự khát khao của con người đã đánh dấu sự thức tỉnh mạnh mẽ của ý thức cá nhân, là tinh thần nổi bật của thời đại thơ mới Điệp từ, điệp ngữ, điệp cấu trúc "Tôi muốn… Cho" khiến cho đợt sóng cảm xúc mỗi
lúc một sôi trào và mãnh liệt hơn Muốn "tắt nắng", muốn "buộc gió"
thật là những ham muốn kì dị, chỉ có ở thi sĩ Nhưng làm sao cưỡng được quy luật, làm sao có thể vĩnh viễn hóa được những thứ vốn ngắn ngủi, mong manh ấy? Cái ham muốn lạ lùng kia đã hé mở cho chúng ta một lòng yêu bồng bột vô bờ với cái thế giới thắm sắc đượm hương này "Màu" và "hương" là hai khái niệm gợi ra vẻ đẹp
Trang 2cuộc sống,, tác động trực tiếp đến giác quan của con người Cuộc đời còn lúc nào đẹp hơn là lúc khoe sắc lên hương Thế nhưng khoảnh khắc ấy không bao giờ là mãi mãi, vì nắng và gió, sự chảy trôi, sự biến chuyển của thời gian sẽ làm phai nhạt màu tươi thắm của cuộc đời Vậy phải chăng, khát vọng "tắt nắng", "buộc gió" chính là khát vọng làm thời gian ngưng đọng lại để giữ mãi cuộc đời trong thời xuân thì tươi thắm, đẹp đẽ, để từ đó gợi liên tưởng đến một tâm hồn thi sĩ hưởng thụ thiên nhiên như hưởng thụ ái tình, yêu thiên nhiên
mà thực chất là tình tự với thiên nhiên
Nếu như Xuân Diệu đem lại cho ta một quan niệm mới về thời gian, về cách sống "vội vàng" thì với "Tràng giang", Huy Cận lại dẫn
ta vào không gian mênh mông với những hình ảnh sống động qua hai câu thơ đầu:
Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp Con thuyền xuôi mái nước song song
Không gian vừa mở ra bể rộng, vừa vươn theo chiều dài Nếu "sóng gợn tràng giang" vẽ nên sự xao động của sóng thì vế sau "buồn điệp điệp" lại như gợi ra sự xao động trong lòng của nhà thơ "Sóng gợn" tuy khẽ khàng nhưng lại là những gợn sóng trên tràng giang, khiến cho mọi thứ trở nên mơ hồ, mờ ảo, để tiếp đến câu thứ hai tả những dòng trôi, những luồng nước trên mặt sông cứ song song, rong ruổi mãi về cuối trời Giữa một không gian mênh mông sông nước, sự chuyển động của con thuyền tưởng như làm khuấy động không gian, nhưng "con thuyền xuôi mái" để mặc dòng nước trôi đi lại khiến cho
sự chuyển động kia trở nên thụ động, buông xuôi, mệt mỏi Hai cặp
từ láy "song song", "điệp điệp" đã tạo nên những âm hưởng vang vọng để gợi ra một không gian sông nước với những dáng nét đường
bệ cùng nhịp chuyển động như mãi luân hồi, triền miên về vô tận, để đến hai câu thơ sau:
Thuyền về nước lại, sầu trăm ngả Củi một cành khô lạc mấy dòng.
không chỉ còn là để vẽ nên không gian nữa mà đã là gợi ra "cái tôi" của tác giả Theo quy luật, nước và thuyền luôn sóng đôi, nhưng ở đây thế cân bằng mong manh của hai hình ảnh đã tan biến, nhịp thơ 2/2/3 ngăn cách, rời rạc như gợi ra cuộc chia ly giữa thuyền và nước Cuộc chia ly trả lại cho dòng sông nỗi buồn còn nặng nề hơn trước,
đó là nỗi "sầu trăm ngả" choán ngợp không gian Tuy thuyền và nước song song nhưng "thuyền về", "nước lại", hai hình ảnh sóng đôi mà lại ngược hướng nhau đã gợi liên tưởng về một sự ngổn ngang trăm mối trong lòng Và hình ảnh gây ấn tượng đó chính là hình ảnh "củi"
Trang 3trong câu thơ thứ tư "Củi" vốn không phải là một thi liệu quen thuộc, đây là một hình ảnh mới, mang màu sắc hiện đại Đảo ngữ "củi một cành khô" cùng thủ pháp đối lập "một cành - mấy dòng" như càng nhấn mạnh sự vô nghĩa, rời rạc, lạc lõng giữa dòng sông rộng hay chính là để gợi ra "cái tôi" trong thời đại mới, nhỏ bé, bơ vơ, lênh đênh, tách biệt, vô giá trị giữa dòng đời trôi nổi
Mở rộng, nâng cao về chủ đề so sánh của bài
Tóm lại, bằng sự tài hoa của mình, cả hai nhà thơ Xuân Diệu với
"Vội vàng" và Huy Cận với "Tràng giang" đã đều có những sự sáng tạo nghệ thuật riêng để đóng góp cho phong trào thơ mới những áng thơ tuyệt tác, bất hủ
Trang 4SO SÁNH "VỘI VÀNG" VÀ "TRÀNG GIANG"
Xuân Diệu - Huy Cận
Đề hỏi gì, dẫn vào bài cái đấy Điều đó được thể hiện rõ nhất qua khổ … Vội vàng và khổ … Tràng giang (4 dòng)
Xuân Diệu và Huy Cận đều là những nhà thơ nổi bật trong phong trào Thơ mới Nếu như Xuân Diệu được mệnh danh là nhà thơ "mới nhất trong các nhà thơ mới" thì Huy Cận lại là nhà thơ "cũ nhất trong các nhà thơ mới" Sở dĩ như vậy là bởi, trong thơ của mình, mà cụ thể là trong bài "Vội vàng", Xuân Diệu như bứt phá cả về ngôn từ, nội dung, cảm xúc để bộc lộ "cái nhu cầu được thành thực" trong xúc cảm và suy tư của một thế hệ, thì Huy Cận, với "Tràng giang", một mặt sử dụng phong thái diễn đạt cảm xúc mới qua những sự lựa chọn ấn tượng, táo bạo về hình ảnh, ngôn ngữ, mặt khác vẫn không khước từ vẻ đẹp truyền thống của thơ trung đại để bộc lộ "cái tôi" của thời đại mới Nhưng tựu chung lại, cả "Vội vàng" và "Tràng giang", cả Xuân Diệu và Huy Cận, bằng những phong cách riêng của mình, đều đã đóng góp cho phong trào thơ mới những áng thơ tuyệt tác, bất hủ
Trước hết, trong "Vội vàng", bài thơ được kết thúc bằng những cảm xúc mãnh liệt, bằng những ham muốn mỗi lúc một cuồng nhiệt,
vồ vập Đó là cả một cuộc tình tự với thiên nhiên, ái ân cùng sự sống Chỉ có thể diễn tả như thế, Xuân Diệu mới phô diễn được cái lòng ham sống, khát sống trào cuốn của mình:
Ta muốn ôm
Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn ;
Ta muốn riết mây đưa và gió lượn,
Ta muốn say cánh bướm với tình yêu,
Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều
Và non nước, và cây, và cỏ rạng,
Trang 5Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng,
Cho no nê thanh sắc của thời tươi ;
- Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi !
Nếu chọn một đoạn thơ trong đó cái giọng sôi nổi, bồng bột của Xuân Diệu thể hiện đầy đủ nhất, thì đó phải là đoạn thơ này Bức tranh cuộc sống được khắc họa với vẻ đẹp mới trong trạng thái vận
động không ngừng "Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn" khiến cho sự
sống hiện ra giống như đóa hoa đầu mùa với vẻ đẹp thanh tân hứa hẹn bao mặn nồng tươi thắm, với "mây đưa", "gió lượn", "cánh bướm", "non nước", "cây", "cỏ rạng" Vì thế mà "tôi" trong các đoạn thơ trước giờ đã trở thành "ta", như muốn đánh dấu một sự thức tỉnh sâu sắc về ý thức của cá nhân Xuân Diệu Về bản chất, "ta" vẫn là
"tôi", nhưng là "cái tôi" mạnh mẽ uy quyền với khát vọng lớn lao, với vòng tay rộng mở đủ sức ôm trọn những vẻ đẹp của cuộc đời "Ta muốn" được điệp lại tới năm lần như tăng cấp cho từng đợt sóng cảm xúc, lại đi cùng với động thái yêu thương mỗi lúc một mạnh mẽ, mãnh liệt, nồng nàn: ôm - riết - say - thâu - cắn Có lẽ, đối với Xuân Diệu, cuộc đời trần gian không chỉ là thiên đường mà còn là thiên đường tình ái khiến thi nhân đắm say cuồng nhiệt Câu thơ:
Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng,
Cho no nê thanh sắc của thời tươi ;
cũng tràn đầy những làn sóng ngôn từ mãnh liệt Từ "cho" điệp lại với nhịp độ tăng tiến, nhấn mạnh các động thái hưởng thụ thỏa thuê: chếnh choáng - đã đầy - no nê, giúp người đọc hình dung ra vòng tay của "cái tôi" trữ tình như mỗi lúc một khăng khít, nồng nàn hơn trước Vạn vật như càng lúc càng trào dâng, đẩy cảm xúc lên tột đỉnh:
- Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi !
Thật táo bạo biết bao nhiêu!
Nếu như Xuân Diệu đem lại cho ta một quan niệm mới về thời gian, về cách sống "vội vàng" thì với "Tràng giang", Huy Cận lại mở
ra cho ta một khái niệm mới của không gian trong thơ mới qua khổ thơ cuối:
Lớp lớp mây cao đùn núi bạc, Chim nghiêng cánh nhỏ: bóng chiều sa.
Lòng quê dợn dợn vời con nước,
Trang 6Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà.
Cái mênh mông của không gian "Lớp lớp mây cao đùn núi bạc" tương phản mạnh mẽ với hình ảnh "Chim nghiêng cánh nhỏ: bóng chiều
sa" "Lớp lớp" là từ láy tượng hình gợi tả sự cao rộng vô cùng của bầu
trời, mây trắng hết lớp này đến lớp khác hiện ra vô tận Tiếp đến, hình ảnh cánh chim buổi chiều tà - hình ảnh ước lệ trong thi ca đã không chỉ diễn tả thời gian mà còn mang nặng nỗi niềm tâm sự Dấu
" : " chia hai vế, vế thứ hai lí giải cho vế thứ nhất Chim nghiêng cánh
vì bóng chiều ập xuống Bóng chiều sa xuống nặng quá làm cho cánh chim chao nghiêng Cánh chim rợn ngợp trước hoàng hôn, hay chính là cái tôi thi sĩ, khi đối diện với cuộc đời đầy biến động, với vũ trụ quá bao la thì không chỉ cô đơn mà còn hoảng hốt sợ hãi, gợi ám ảnh về cái hữu hạn của kiếp người trước sự vô hạn của tạo hóa Hai câu thơ cuối:
Lòng quê dợn dợn vời con nước, Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà.
Nỗi hoài hương của "cái tôi" được bộc lộ một cách trực tiếp Từ láy hoàn toàn "dợn dợn" gợi tả những con sóng xoáy sâu dưới đáy sông, sóng xô hay chính là hiện thân của "sóng lòng" Nếu "dợn dợn" xoáy sâu nỗi nhỡ vào chiều sâu thì "vời con nước" lại trả nỗi nhớ theo chiều rộng, gợi nỗi lòng nhớ thương đến da diết, cồn cào Dù không
có sự xuất hiện của khói hoàng hôn, nhưng nỗi nhớ của Huy Cận vẫn
cứ trào dâng, bởi đó là một nỗi nhớ thường trực, có cần đến thứ khói nào để làm duyên cớ Ngoại cảnh có lẽ đã tách rời, đối lập tâm cảnh Nhớ nhà, nhớ quê hương dường như là để vượt thoát, để trốn chạy khỏi nỗi cô đơn cố hữu, khiến cho dòng sông chảy mênh mang giữa trời đất đến đây như bỗng dội lên những tiếng sóng khác - tiếng sóng của lòng quê, để rồi, phải chăng chính lòng quê ấy lại xao xuyến dâng lên để tạo thành một dòng tràng giang của tâm hồn, của "cái tôi" thi sĩ mà nhập vào tràng giang của trời đất?
Mở rộng, nâng cao về chủ đề so sánh của bài
Tóm lại, bằng sự tài hoa của mình, cả hai nhà thơ Xuân Diệu với
"Vội vàng" và Huy Cận với "Tràng giang" đã đều có những sự sáng tạo nghệ thuật riêng để đóng góp cho phong trào thơ mới những áng thơ tuyệt tác, bất hủ