- Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, một bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng đặc biệt nhằm duy trì trật tự xã hội và bảo vệ địa vị thốn
Trang 1Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT.
I. Nguồn gốc Nhà nước
1. Một số H thuyết phi Mác xít về nguồn gốc nhà nước.
- Thuyết thần học: Nhà nước được tạo ra từ thế lực siêu nhiên, quyền lực nhà nước là vĩnh cửu, bất biến Trong nhà nước, vua được coi là con trời, thay trời hành đạo, không ai có thể chống lại ý vua
- Thuyết gia trưởng: Nhà nước là một gia đình lớn, được hợp thành bởi nhiều gia đình trong XH Quyền lực thuộc về người đàn ông đứng đầu
- Thuyết kế ước xã hội: Hợp đồng- Nhà nước- Bảo vệ nhân dân Quyền lực thuộc về nhân dân Nhân dân có quyền đứng lên làm cách mạng để xoá bỏ hợp đồng
Chưa lý giải được sự ra đời của nhà nước, chưa phản ảnh được bản chất giai cấp của nhà nước
2. Quan điểm chủ nghĩ Mác Lenin về nguồn gốc nhà nước:
- Nhà nước là sản phẩm của những biến đổi trực tiếp trong lòng xã hội Công
xã Nguyên thuỷ
Sự tan rã của chế độ thị tộc và Nhà nước ra đời:
- Nguyên nhân: Lực lượng sx phát triển, Kinh tế phát triển, Xuất hiện sp dư thừa, Xuất hiện giai cấp, Mâu thuẫn giai cấp không điều hoà đc
- Quá trình:
+Lần phân công lao động thứ nhất: Chăn nuôi tách khỏi trồng trọt
Con người có khả năng lao động độc lập
Phân chia giàu nghèo
Xuất hiện tư hữu
Xuất hiện mau thuẫn giai cấp
+Lần phân công lao động thứ hai: Thủ công nghiệp tách khỏi nông nghiệp Xuất hiện nghề thủ công nghiệp: dệt, gốm, đồ trang sức, làm rượu,
+Lần phân công lao động thứ ba: Thương nghiệp ra đời => Đồng tiền xuất hiện
Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của mâu thuẫn không thể điều hoà được
II. Khái niệm, bản chất và đặc trưng của nhà nước.
1. Khái niệm nhà nước.
- Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, một bộ máy
chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng đặc biệt nhằm duy trì trật tự xã hội và bảo vệ địa vị thống trị của giai cấp cầm quyền
2. Bản chất của Nhà nước.
a. Tính giai cấp:
Trang 2Bản chất giai cấp của Nhà nước thể hiện ở các đặc điểm:
- Nhà nước là bộ máy cưỡng chế đặc biệt nằm trong tay giai cấp thống trị, là công cụ sắc bén để duy trì sự thống trị giai cấp về kinh tế, chính trị và tư tưởng
- Các Nhà nước của giai cấp bóc lột ( Nhà nước chủ nô, phong kiến, tư sản)
có bản chất là bộ máy thực hiện nền chuyên chính của giai cấp bóc lột là giai cấp chiếm thiểu số với giai cấp bị bóc lột chiếm đaq số trong xã hội
- Các Nhà nước XHCN là bộ máy củng cố địa vị lãnh đạo và bảo vệ lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, lực lượng chiếm đa số trong
XH, trấn áp những thống trị cũ đã bị lật đổ và những phần tử chống đối, xd một XH công bằng, dân chủ, bình đẳng
b. Tính xã hội:
- Nhà nước là tổ chức quyền lực công công đại diện cho lợi ích chung của XH nhà duy trì và phát triển XH
- Không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của nhà cầm quyền
- Mức độ thể hiện tính XH ở các Nhà nước và trong những giai đoạn lịch sử khác nhau Vì nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố chủ quan và khách quan: đk kinh tế, văn hoá, xã hội, bối cảnh quốc tế, trình độ nhận thức,…
3. Đặc điểm và chức năng của Nhà nước.
a. Đặc điểm của Nhà nước.
- Nhà nước thiết lập quyền lực công đặc biệt
+ Quyền lực chính trị thuộc về thiểu số giai cấp thống trị
+ Nhà nước có một đội ngũ chuyên làm nhiệm vụ quản lý trong các cơ quan nhà nước và hình thành một bộ máy cưỡng chế => duy trì, củng cố địa vị của giai cấp thống trị
- Nhà nước có lãnh thổ và thực hiện sự quản lý dân cư theo các đơn vị hành chính lãnh thổ
+ Nhà nước thực hiện sự quản lý dân cư theo lãnh thổ - theo các đơn vị hành chính, không phụ thuộc chính kiến, huyết thống, giới tính, nghề nghiệp, => đảm bảo cho sự quản lý tập trung, thống nhất của Nhà nước đối với mọi mặt của đời sống XH từ TW đến ĐP
- Nhà nước có chủ quyền quốc gia:
+Thể hiện quyền tự quyết của Nhà nước ( người đại diện chính thức về mặt pháp lý) về đối nội đối nội, đối ngoại mà không phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài
- Nhà nước là tổ chức duy nhất có quyền ban hành pháp luật và thực hiện sự quản lý toàn XH bằng pháp luật:
Trang 3+ PL có tính bắt buộc chung, được Nhà nước đảm bảo thực hiện bằng các biện pháp tổ chức, cưỡng chế, thuyết phục tuỳ theo bản chất Nhà nước và những điều kiện khách quan khác
- Nhà nước có quyền định ra và thu các loại thuế dưới hình thức bắt buộc: + Hoạt động của Nhà nước không tạo ra của cải vật chất để đảm bảo cho các hoạt động => định ra và thu các loại thuế dưới hình thức bắt buộc
+ Thuế là nguồn thu chủ yếu và quan trọng của Nhà nước, là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô và phân phối lại thu nhập,thực hiện phúc lợi XH.=> chỉ có Nhà nước có quyền đặt ra thuế và thu thuế
- Chức năng đối nội là những mặt hđ chủ yếu trong nội bộ đất nước như đảm bảo trật tự an toàn xã hội, trấn áp những phần tử chống đối, bảo vệ chính
trị-XH, xd và phát triển đất nước,…
- Chức năng đối ngoại là những mặt hoạt động của Nhà nước trong quan hệ với các Nhà nước trên thế giới và các dân tộc khác như phòng thủ đất nước, chống xâm lược từ bên ngoài, thiết lập mối bang giao với các quốc gia khác,
Hai chức năng có mqh mật thiết với nhau
- Để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ Nhà nước sử dụng nhiều hình thức và phương pháp hoạt động khác nhau
- Có ba hình thức hoạt động chính:
+ Hoạt động lập pháp (xd, ban hành pháp luật)
+ Hoạt động hành pháp (tổ chức thực hiện, thi hành pháp luật)
+Hoạt động tư pháp (bảo vệ pháp luật)
- Có hai phương thức thực hiện chính: thuyết phục và cưỡng chế
Chức năng của Nhà nước là phương diện hoạt động chủ yếu của toàn thể
bộ máy nhà nước Mỗi cơ quan nhà nước tham gia thực hiện theo sự phân công, phối hợp của Nhà nước ở nhiều mức độ khác nhau