Nhà nước và pháp luật đại cương ý thức pháp luật và mối quan hệ với pháp luật –liên hệ với ý thức pháp luật của sinh viên hiện nay

Trong xã hội hiện nay, đất nước ta tuy đã đạt được những thành tựu quan trọng về kinh tế xã hội, an ninh chính trị được ổn định, đời sống của nhân dân từng bước được cải thiện; bộ máy nhà nước cũng đã hoạt động ngày càng hiệu quả hơn và có đóng góp tích cực vào công cuộc đổi mới của đất nước. Nhưng bên cạnh đó vẫn còn tồn tại tình trạng vi phạm pháp luật do thiếu ý thức pháp luật, thái độ coi thường pháp luật gây ra. Nước ta đã chính thức trở thành thành viên của tổ chức Thương mại thế giới (WTO), yêu cầu xây dựng một hệ thống pháp luật đầy đủ, sự tuân thủ pháp luật và những cam kết hội nhập là một yêu cầu bức thiết đặt ra. Xuất phát từ những yêu cầu, đòi hỏi của lý luận và thực tiễn cho nên em xin chọn đề tài: “Ý thức pháp luật và mối quan hệ với pháp luật – liên hệ với ý thức pháp luật của sinh viên hiện nay”

Ý thức pháp luật và mối quan hệ với pháp luật –liên hệ với

ý thức pháp luật của sinh viên hiện nay

1) Lý do chọn đề tài

Trong xã hội hiện nay, đất nước ta tuy đã đạt được những thành tựu quan trọng về kinh tế - xã hội, an ninh chính trị được ổn định, đời sống của nhân dân từng bước được cải thiện; bộ máy nhà nước cũng đã hoạt động ngày càng hiệu quả hơn và có đóng góp tích cực vào công cuộc đổi mới của đất nước Nhưng bên cạnh đó vẫn còn tồn tại tình trạng vi phạm pháp luật do thiếu ý thức pháp luật, thái độ coi thường pháp luật gây ra Nước ta đã chính thức trở thành thành viên của tổ chức Thương mại thế giới (WTO), yêu cầu xây dựng một hệ thống pháp luật đầy đủ, sự tuân thủ pháp luật và những cam kết hội nhập là một yêu cầu bức thiết đặt ra Xuất phát từ những yêu cầu, đòi hỏi của lý luận và thực tiễn cho nên em xin chọn đề tài: “Ý thức pháp luật và mối quan hệ với pháp luật – liên hệ với ý thức pháp luật của sinh viên hiện nay”

2) Thời gian nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu vấn đề

Thời gian nghiên cứu trong khoảng thời gian làm bài cuối kỳ từ 20/11/2021 đến 30/11/2021

Phạm vi nghiên cứu: Tập trung nghiên cứu về ý thức pháp luật và mối quan hệ với pháp luật, đánh giá thực trạng ý thức pháp luật trên một số đối tượng và đề xuất một số các giải pháp nhằm xây dựng ý thức pháp luật trong điều kiện nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay

3) Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu thì có sử dụng những phương pháp nghiên cứu cụ thể: Phân tích, tổng hợp, tổng kết thực tiễn,.v v

4) Nguồn tài liệu tham khảo

Giáo trình Nhà nước và pháp luật đại cương - Nguyễn Cửu Việt chủ biên, nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

Đào Trí Úc, Hoàng Thị Kim Quế (đồng chủ biên), Giáo trình đại cương về nhà nước và pháp luật, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà nội

Luận văn Thạc sĩ Luật học của Đinh Thị Ánh Hồng với người hướng dẫn là GS.TS Hoang Thị Kim Quế - 2010 về đề tài “Ý thức pháp luật của thanh thiếu niên trong thời kỳ hiện nay”

5) Bố cục chính

Chương 1: Khái niệm về ý thức pháp luật

Chương 2: Mối quan hệ giữa ý thức pháp luật với pháp luật

Chương 3: Thực trạng ý thức pháp luật của sinh viên hiện nay

(Các chương sẽ có mục nhỏ đi kèm - mục lục bài ở cuối trang)

II) NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM VỀ Ý THỨC PHÁP LUẬT Với tư cách là một trong những hình thái của ý thức xã hội, ý thức pháp luật xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà nước và pháp luật, phản ánh trực tiếp các quan hệ kinh tế, văn hoá, xã hội Ý thức pháp luật là một trong những hình thái của ý thức xã hội, là một trong những biểu hiện của trình độ văn hoá

xã hội dưới dạng chung nhất Nó là sản phẩm của quá trình phát triển của xã hội, chịu sự ảnh hưởng sâu sắc của các hệ tư tưởng, quan điểm và quan niệm trong xã hội Nếu một xã hội mà người dân được giáo dục ý thức pháp luật, nâng cao hiểu biết, nhận thức về pháp luật thì xã hội đó sẽ hạn chế được vi phạm pháp luật, tội phạm Bằng cách đó mà góp phần tích cực vào việc hình thành, xây dựng văn hoá pháp lý cho cá nhân và toàn xã hội Là một trong

những bộ phận cấu thành thuộc thượng tầng kiến trúc xã hội, ý thức pháp luật chịu sự quy định, tác động mạnh mẽ của đời sống xã hội Quan điểm biện chứng

là không phải tất cả các quan điểm đều thể hiện trực tiếp các quan hệ kinh tế và những nhu cầu giai cấp và của toàn xã hội

Phạm trù ý thức pháp luật có biểu hiện rất đa dạng, phong phú, vừa có sức ỳ to lớn lại vừa thường xuyên biến đổi do sự tác động của các hình thái ý thức xã hội khác, nhất là trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay Sự biến động và tác động thường xuyên của các hiện tượng xã hội, những cảm nhận, thái độ, quan niệm, các lý thuyết, tư duy pháp lý của con người, của các nhóm

xã hội, của nhà nước và của toàn xã hội cũng vận động không ngừng Sự bất bình của người dân về một quyết định không công bằng, chưa thấu tình đạt lý của toà án hay một quyết định sai trái của cơ quan hành chính, sự trung lập

về một văn bản mới ra đời Một quan điểm mới về cách thức, mức độ điều chỉnh của luật bảo vệ môi trường v v đều thuộc phạm trù ý thức pháp luật

Như quan điểm về hình thức tổ chức quyền lực nhà nước, về tổ chức, trình tự tư pháp và xem xét khiếu nại, về thừa kế, được hình thành không chỉ dưới ảnh hưởng của cơ sở kinh tế, mà còn dưới ảnh hưởng của chính trị, truyền thống, văn hoá, đạo đức, tập quán, thậm chí cả tôn giáo Các hình thái ý thức

xã hội khác ở những mức độ khác nhau tác động mạnh mẽ đến ý thức pháp luật cũng như đối với bản thân pháp luật Chẳng hạn, ý thức pháp luật của người dân Việt Nam trong chế độ phong kiến đã chịu ảnh hưởng sâu sắc của ý thức hệ tư tưởng nho giáo và tư tưởng chính trị - đạo đức của dân tộc Việt Nội dung Bộ luật Hồng đức dưới triều vua Lê Thánh Tông là một ví dụ tiêu biểu, tư tưởng văn hoá, đạo đức nho giáo cũng như văn hoá đạo đức dân tộc đã thể hiện sâu sắc trong bộ luật như trật tự đạo đức trong gia đình, xã hội và cả những sự đề cao vai trò của phụ nữ và người cao tuổi

Suy cho cùng vấn đề ý thức pháp luật được nghiên cứu từ nhiều góc độ khác nhau như triết học, luật học, tâm lý học, xã hội học… Tuy vấn đề này còn

có nhiều quan điểm khác nhau, nhưng đa số các nhà nghiên cứu cho rằng

và có thể định nghĩa ý thức pháp luật là “Tổng thể những học thuyết, tư tưởng, tình cảm của con người thể hiện thái độ, sự đánh giá về tính công bằng hay không công bằng, đúng đắn hay không đúng đắn của pháp luật hiện hành, pháp luật trong quá khứ và pháp luật cần phải có, về tính hợp pháp hay không hợp pháp trong cách xử sự của con người, trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức”.(tr 143)

Như vậy, tổng lại nếu ta nói ý thức xã hội là một hình thái ý thức xã hội thì với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, ý thức pháp luật chịu sự chi phối của tồn tại xã hội Xã hội loài người, nhà nước và pháp luật luôn vận động

và phát triển theo những quy luật khách quan Những quy luật đó được thực hiện thông qua hoạt động có ý thức của con người Sự tồn tại và phát triển đó được phản ánh trong ý thức của con người và con người tác động trở lại quá trình đó một cách có ý thức Là sản phẩm của vật chất nên nội dung của ý thức pháp luật do tồn tại xã hội và tồn tại pháp luật (bao gồm hệ thống pháp luật thực định và thực tiễn áp dụng pháp luật) quyết định Ý thức pháp luật chỉ nảy sinh trên tiền đề tồn tại xã hội và pháp luật Ý thức pháp luật phản ánh hiện thực xã hội, hiện thực pháp luật Sự phản ánh của ý thức pháp luật là sự phản ánh sáng tạo trên cơ sở tiền đề vật chất là tồn tại xã hội và tồn tại pháp luật, tuân thủ theo những quy luật khách quan của xã hội và pháp luật Sự tồn tại và phát triển của

ý thức pháp luật gắn liền với quá trình biến đổi của điều kiện xã hội và pháp luật

Còn khi ý thức pháp luật có thể được định nghĩa là tổng thể những tri thức, quan niệm, quan điểm, học thuyết về pháp luật thể hiện sự nhận thức, thái

độ, tình cảm của con người đối với pháp luật Thì ý thức pháp luật xuất hiện từ nhu cầu khách quan của xã hội, cần tạo lập một xã hội trật tự, ổn định Từ nhu cầu đó, con người nhận thức và hình thành tình cảm đối với pháp luật Và ý thức pháp luật cũng thể hiện mối quan hệ giữa con người và pháp luật Con

người bằng nhận thức của mình đánh giá tính hợp pháp hay không hợp pháp trong xử sự của cá nhân, tổ chức và cả hoạt động của các cơ quan nhà nước Con người cũng có thể dự báo được sự phát triển của pháp luật, đánh giá được trước những quan hệ xã hội sẽ phải được pháp luật điều chỉnh trên cơ sở sự vận động, phát triển của tồn tại xã hội, tồn tại pháp luật Đặc biệt ý thức pháp luật có tác động đến xã hội và pháp luật Ý thức pháp luật có thể có cả tác động tiêu cực và tác động tích cực Ý thức pháp luật có thể cản trở sự phát triển của pháp luật nói riêng và của xã hội nói chung Ý thức pháp luật cũng có thể góp phần vào sự phát triển vượt bậc của pháp luật và xã hội Đối tượng phản ánh của ý thức pháp luật pháp luật rộng hơn so với đối tượng điều chỉnh của pháp luật Bởi không phải tất cả các quan hệ xã hội đều được điều chỉnh bởi pháp luật Ý thức pháp luật được hình thành từ các quan điểm, tư tưởng của cá nhân Các ý thức pháp luật của cá nhân tạo thành ý thức pháp luật của giai cấp, của xã hội Chỉ có thể tạo thành ý thức pháp luật của giai cấp, của xã hội khi tư tưởng, quan điểm về pháp luật của cá nhân được nâng thành những tư tưởng, quan điểm pháp luật mang tính phổ biến, thịnh hành trong xã hội dưới dạng các học thuyết, các quan điểm chung, Ý thức pháp luật có tính giai cấp Thông thường, giai cấp nào sở hữu tư liệu sản xuất sẽ chi phối luôn cả về tư liệu sản xuất tinh thần

Do vậy, chỉ có ý thức pháp luật của giai cấp thống trị mới được phổ biến và có điều kiện thể hiện đầy đủ pháp luật

CHƯƠNG 2: MỐI QUAN HỆ GIỮA Ý THỨC PHÁP LUẬT VỚI PHÁP

LUẬT 1) Tác động của ý thức pháp luật đối với pháp luật

1.1) Thứ nhất, sự tác động của ý thức pháp luật đối với pháp luật trong hoạt

động xây dựng pháp luật (ý thức pháp luật là tiền đề trực tiếp cho hoạt động xây dựng pháp luật)

Nếu những người có nhiệm vụ trực tiếp soạn thảo và ban hành pháp luật và công dân – những người được hỏi ý kiến hoặc được tham gia hoạt động xây dựng pháp luật, đều có tư tưởng pháp luật cao, tâm lý pháp luật đúng đắn thì đương nhiên sẽ ban hành được pháp luật tốt Hoặc ngược lại, nếu những người có nhiệm vụ trực tiếp soạn thảo và ban hành pháp luật và công dân – những người được hỏi ý kiến hoặc được tham gia hoạt động xây dựng pháp luật, đều có tư tưởng pháp luật không cao, tâm lý pháp luật sai trái thì sẽ không thể ban hành được pháp luật đúng đắn

1.2) Thứ hai, sự tác động của ý thức pháp luật đối với pháp luật trong hoạt

động thực hiện pháp luật (ý thức pháp luật là cơ sở cho thực hiện pháp luật, đặc biệt là hoạt động áp dụng pháp luật)

Ý thức pháp luật là cơ sở cho sự thực hiện pháp luật, đặc biệt là hoạt động áp dụng pháp luật Bởi vì mọi chủ thể, nếu có tư tưởng pháp luật tiên tiến

và thái độ, tình cảm (tâm lý) đúng đối với pháp luật, sẽ tự giác và biết chấp hành tốt đối với pháp luật, các cơ quan có thẩm quyền biết áp dụng các quy định của pháp luật vào các trường hợp cụ thể phù hợp với yêu cầu của pháp chế, phát huy hết hiệu quả của quy phạm đó Nếu ngược lại thì chúng ta sẽ thấy tình trạng vi phạm pháp luật gia tăng, kỷ cương và pháp chế bị buông lỏng, pháp luật sẽ trở nên vô hiệu

2) Sự tác động trở lại của pháp luật đối với ý thức pháp luật: Sự tác động trở lại của pháp luật đối với ý thức pháp luật cũng có thể theo 2 chiều hướng: tích cực hoặc tiêu cực

Bản thân pháp luật được xây dựng tốt sẽ chứa đựng trong đó những tư tưởng, quan điểm, nguyên tắc pháp lý tiên tiến của ý thức pháp luật tiên tiến trong xã hội, những giá trị xã hội cao quay như: chủ nghĩa nhân đạo, lẽ công bằng, tự do, bác ái, và từ đó với tư cách là công cụ quản lý có tính bắt buộc chung, nó lan truyền rộng rãi thông qua không chỉ sự tuyên truyền, giải thích

pháp luật mà cả hoạt động áp dụng, thực hiện đúng đắn pháp luật, là phương tiện truyền bá hiệu quả ý thức pháp luật xã hội tiên tiến tới từng cá nhân, nâng tầm ý thức pháp luật cá nhân lên ngang tầm ý thức pháp luật xã hội

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CỦA SINH VIÊN HIỆN

NAY 1) Giới thiệu chung về sinh viên

“Sinh viên là người học tập tại các trường đại học, cao đẳng, trung cấp

Ở đó họ được truyền đạt kiến thức bài bản về một ngành nghề, chuẩn bị cho công việc sau này của họ Họ được xã hội công nhận qua những bằng cấp đạt được trong quá trình học

Sinh viên mang đầy đủ những đặc điểm chung của con người, mà theo Mác là “tổng hoà của các quan hệ xã hội” Nhưng họ còn mang những đặc điểm riêng: Tuổi đời còn trẻ, thường từ 18 đến 25 dễ thay đổi, chưa định hình rõ rệt

về nhân cách, ưa các hoạt động giao tiếp, có tri thức đang được đào tạo chuyên môn Vì thế sinh viên dễ tiếp thu cái mới, thích cái mới, thích sự tìm tòi và sáng tạo Đây cũng là tầng lớp xưa nay vẫn khá nhạy cảm với các vấn đề chính trị

-xã hội, đôi khi cực đoan nếu không được định hướng tốt Một đặc điểm rất đáng chú ý đang xuất hiện trong những người trẻ hôm nay, liên quan đến sự phát triển của công nghệ thông tin với tư cách là một cuộc cách mạng, đó là sự hình thành một môi trường ảo, hình thành một lối sống ảo Đặc điểm này chỉ biểu hiện trong giới trẻ, đặc biệt những người có tri thức như SV Hình thành một phương pháp tư duy của thời đại công nghệ thông tin: Ngôn ngữ ngắn gọn, viết bằng bàn phím thay vì cây bút, có tính lắp ghép chính xác, hệ thống, hạn chế sự bay bổng về mặt hình tượng trực quan Con người vì thế sống trong một môi trường

ảo, và cái hiện thực ở đây là cái hiện thực ảo, giao tiếp ảo Về môi trường sống, sinh viên thường theo học tập trung tại các trường Đại học và Cao đẳng (thường

ở các đô thị), sinh hoạt trong một cộng đồng (trường, lớp) gồm chủ yếu là những thành viên tương đối đồng nhất về tri thức, lứa tuổi, với những quan hệ

có tính chất bạn bè khá gần gũi.” (https://hocluat.vn/wiki/sinh-vien/)

2) Thực trạng

2.1) Ưu điểm

Những năm gần đây, công tác phổ biến giáo dục pháp luật ở nước ta đã được Đảng và Nhà nước quan tâm chú trọng nhiều hơn Những hoạt động của các cấp các ngành trong việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật, giảng dạy những môn liên quan tới nhà nước và pháp luật cũng đã góp phần nâng cao ý thức của simh viên Hầu hết sinh viên đã nắm rõ được tầm quan trong của pháp luật trong đời sống từ đó mà nhìn nhận đúng và tự giác hơn trong việc chấp hành pháp luật

mà nhà nước đã đề ra Trong hoạt động thực hiện và tổ chức thực hiện pháp luật hiện nay cũng có nhiều bước chuyển biến tích cực, sinh viên đã chủ động tích cực, tôn trọng và thực hiện nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật

2.2) Hạn chế

Bên cạnh những mặt tích cực về ý thức pháp luật của sinh viên hiện nay thì vẫn còn tồn tại những mặt hạn chế nhất định ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của toàn xã hội Hiện nay, ý thức pháp luật của một bộ phận sinh viên vẫn còn thấp Họ chưa tôn trọng pháp luật, thái độ thờ ơ và lẩn tránh các quy định của pháp luật vẫn còn xảy ra nhiều, sự tùy tiện trong việc chấp hành kỉ luật lao động, sinh hoạt và học tập Mà một phần nhỏ là do lối sống, nơi sống của một số sinh viên vùng quê, họ sống và thực hiện trách nhiệm của mình bằng các phong tục, tập quán từ lâu đời do đó ý thức vẫn còn thấp trong hiểu biết và chấp hành pháp luật Một phần nữa cũng là do “tuổi trẻ chưa trải sự đời” của sinh viên, ở độ tuổi này nhiều sinh viên vẫn còn bồng bột, thiếu suy nghĩ chín chắn, hành động vẫn còn theo cảm tính nên ý thức pháp luật trong mỗi sinh viên vẫn còn chậm được nâng cao do những thói quen truyền thống Những thói quen

như “ bất tuân pháp luật”, nhiêu người cố tìm mọi cách để lách luật, tìm ra những kẽ hở và hạn chế của pháp luật để thực hiện hành vi vi phạm nhằm đạt được mục đích Hiện tượng “Lách luật” xảy ra rất nhiều trong hoạt động giao thông hiện nay, có thể thấy rõ tình trạng một số sinh viên tham gia giao thông trên đường bằng xe máy, xe điện chỉ chấp hành việc đội mũ bảo hiểm khi nhìn thấy cảnh sát giao thông hoặc khi khi không đội mũ thì nhìn thấy cảnh sát giao thông từ xa sẽ đi vào đường tránh khác để không bị bắt khi biết mình đã vi phạm Hay vi phạm giao thông: vượt đèn đỏ, chạy quá tốc độ,… Nơi nào không

có công an giao thông thì nhiều sinh viên đã vượt trước đèn đỏ, hoặc đi xe lên vỉa hè để “tiết kiệm thời gian” Cũng đã có nhiều vụ tai nạn do sinh viên gây ra

vì không chấp hành đúng luật giao thông Tất cả là do sự thiếu hiểu biết, thiếu suy nghĩ chín chắn của sinh viên, tuy đã được dạy về pháp luật nhưng nhiều sinh viên vẫn vi phạm pháp luật là do ý thức pháp luật của sinh viên chưa còn kém, chưa chú trọng đến pháp luật

MỤC LỤC

Contents

I) PHẦN MỞ ĐẦU 2

1) Lý do chọn đề tài 2

2) Thời gian nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu vấn đề 2

3) Phương pháp nghiên cứu 2

4) Nguồn tài liệu tham khảo 2

5) Bố cục chính 3

II) NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM VỀ Ý THỨC PHÁP LUẬT 3

CHƯƠNG 2: MỐI QUAN HỆ GIỮA Ý THỨC PHÁP LUẬT VỚI PHÁP LUẬT 6

1) Tác động của ý thức pháp luật đối với pháp luật 6

2) Sự tác động trở lại của pháp luật đối với ý thức pháp luật: Sự tác động trở lại của pháp luật đối với ý thức pháp luật cũng có thể theo 2 chiều hướng: tích cực hoặc tiêu cực 7

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY 8

1) Giới thiệu chung về sinh viên 8

2) Thực trạng 8