Cấp cứu Nhi khoa: Phần 1

Tài liệu Thực hành cấp cứu Nhi khoa: Phần 1 trình bày các nội dung chính sau: Tổ chức cấp cứu Nhi khoa; Tiếp cận trẻ cần cấp cứu; Cấp cứu chức năng sống cơ bản; Cấp cứu các chứng bệnh năng như: Suy tim, rối loạn nhịp tim, mất nước nặng, rối loạn thăng bằng toan - kiềm,... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết

GS CK.0000075711 JÔNG KHANH GS.TSKJHL Liüi ISIAM TRÀ

Chu biên GS.TS NGUYÉN CÔNG KHANH

CHU b i£n

GS.TS Nguyen C6ng Khanh

Chu tich H6i Nhi khoa Viet Nam

Nguyen Giam doc Benh vien Nhi trung uxmg

Nguyen Phd chu nhiem B6 m6n Nhi, Dai hoc Y Ha Not

GS.TSKH L6 Nam Tra

Phd chu hch Hfy Nhi khoa Viet Nam

Nguyen Phd Hieu truvng Dai hoc Y Ha N6i

Nguy&n Chu nhiem B6 m6n Nhi, Dai hoc Y Ha N6i

THAM GIA Bl£N SOAN

GS.TS Nguyen C6ng Khanh

GS.TSKH L6 Nam Tra

GS.TS Nguyen Thu Nhan

GS.TS Nguyen Gia Kh£nh

GS.TS Nguyen Thanh Li6m

GS.TS Tran Oinh Long

PGS.TS Nguyln Thj Phtrong

PGS.TS Nguyen Ngoc Himg

PGS.TS Ninh Thi L/ng

PGS.TS Nguyen V§n Thang

PGS.TS Pham Van Thang

PGS.TS Khu Thi Kh£nh Dung

PGS.TS L6 Thanh Hai

TS.BS Pham HCru Hoa

BSCK2 Nguyen Kim Nga

ThS.BS Luong Thi San

LÒI NÓI DÁU

Ty lê bênh nhi den bênh viên dé dieu tri trong tinh tra n g bênh nàng càn phâi cap cùu, can thiêp nhanh, khá cao, tù 22% den 27% tùy theo tuyên bênh viên Danh tù “câ'p cûu” thtfdng diiçfc hiêu là tinh tran g ngxidi bênh dang bi de doa dên tin h mang, döi hôi phâi diïçJc chân doàn và xû tri nhanh mói cô khâ nâng diia bênh nhân tho àt khôi nguy ccf tû vong trong nhüng gid phût dàu, dê roi tiep tue dieu tri tiê'p theo dên khi khôi bênh Yêu câu mot cuô'n sách câ'p cûu là phâi giúp càc thày thuoc có thê tham khâo dê dàng khi càn den, câp n h â t diidc nhüng tien bô ve

kÿ th u â t hoi süc, de thüc hàn h cho moi tuyên pâ'p cûu, phù hdp vói y hoc nüôc nhà

Sách Câ'p cûu nhi khoa duçfc các Giào su, Tien si, Thac si, Bâc sï cua Bô mon Nhi, Tnidng Dai hoc Y Hà Nôi biên soan, xuâ't bân làn dàu tiên tai Viêt Nam nàm 1967; tù dô cho dên nàm 2002

dâ dUdc bô’ sirng, tà i bân lai nhiêu làn De câp n h â t nhü ng tiê'n bô

vê khoa hoc, kÿ th uât; do yêu câu câ'p bâch cüa câc cd sà y tê trong niíóc; dua vào k êt quâ nghiên cùu cüa mot de tà i câ'p n h à

niíóc, chüng tôi biên soan cuon T hüc h àn h cap cúfu n h i khoa

Nôi dung düdc sâp xêp th à n h 11 chüdng Dê de thüc hành, nôi dung dâ diidc phân ra câ'p cüu câc chüc nàng sông cd bân, câ'p cüu câc chüng bênh nàng, câ'p cüu mot sô' bênh nâng, câ'p cüu ngô dôc, châ'n thifdng - tai nan, câ'p cüu d tré sd sinh, câ'p cüu th âm hoa, mot so lieu phâp câ'p cüu nhi khoa, quy trin h kÿ th u â t câ'p cüu và hüdng dân sü dung thuôc câ'p cûu De phù hdp vói trin h dô câ'p cûu d câc tuyên y te, môi nôi dung câ'p cûu du de chia ra hai phân chinh: (1) C hân doân và xû tri ban dâu, cho moi tuyên tiê'p nh ân

bênh nhi dâu tien, cap cûu bâo dam on dinh chüc nàng sông, và (2) Chân doân và dieu tri tiêp theo, cho moi tuyên cô dieu kiên, dê chüa khôi bênh nàng.

Sâch düdc xuâ't bân nàm 2010, dâ düdc toàn N gành hoan nghênh, duçfc Hôi xuâ't ban sâch Viêt Nam tàng Giâi V àng sâch hay nàm 2011 Do yêu càu lôn cûa dông dâo cân bô trong Ngành

câ ntfôc, chûng tôi cho tâi bân lân th û nhât, cô sûa chüa và bô’ sung, càp n h â t nhüng tien bô khoa hoc kÿ th u â t kip thdi, dàc biêt

cô bo sung chüdng Câ'p cûu th âm hoa

Chûng tôi hy vong cuon sâch së giûp ich düçic cho câc dong nghiêp trong viêc cà'p cûu trê em Mong n h ân düçic nhiêu y kiên dông gôp de lân x uât bân sau tôt hdn

Chu b iên

GS TS NGUYÊN CÔNG KHANH

MUC LUC

Chiidng 1: TÓ CHLfC CÀP ClTU NHI KHOA

Chtfdng 2: TIÉP CÀN TRE CÀN CÀP CLÌU

Mót s6 dàc diém co the tré em trong th u t hành càp cifu 36

GS.TS Nguyén Cóng Khanh

GS.TSKH Lé Nam Trà Càc tình trang bénh cép cùli nhi phé bién và tCr vong trong 24 giò 54 dàu nhàp vièn tai càc tuyén diéu tri nhi khoa

ThS Nguyén Hoàng Nam

Chtfdng 4: CAP CLAJ CAC CHLTNG B$NH NANG

Kho thd

PGS.TS Le Thanh Hai Soc

PGS.TS Pham Van Thang Suy tim

TS Pham HOfU H6a R6i loan nhip tim

TS Pham Hun Hoa

- Cdn nhip nhanh tren that

GS.TS Nguyin Gia Khanh M5t nu6c nSng

GS.TS Nguyen Gia Khanh R6i loan th in g bang toan - kiem

GS.TSKH Le Nam T ri Chay mau c£p

GS.TS Nguyin Cong Khanh ThieSu mau c3p

ThS Nguyen Hoang Nam R6i loan th in nhiet

ThS Lifdng Thi San

ThS Nguyin Hoang Nam Tieu chay c^p

GS.TS Nguyin Gia Khanh, GS.TS Nguyen Cong Khanh Xu3t huy£t tieu hoa

GS.TS Nguyin Gia Khanh, GS.TS Nguyin Cong Khanh

116 124 131 137 140 146 152 155 158 167 172 180 185 190 198

202

206

210216 223 227 235

Hôn mê gan - suy gan cap

Ha difòng huyét

Hôn mê dai tháo di/òng

Suy tuyén thtfdng thân cáp

Suy thân cáp/ Ton thtfdng thân cáp

Chày màu trong so à trè em

PGS.TS Nguyèn Ván Thàng

0ông màu rài rác trong mach

LÖng ruôt cáp tinh à trè con bú

Viêm ruôt thi/a

Viêm màng nao do vi khuán

241 GS.TS Nguyèn Gia Khânh

246 GS.TS Nguyèn Thu Nhan

250 GS.TS Nguyèn Thu Nhan

255 GS.TS Nguyën Thu Nhan

258 GS.TSKH Lê Nam Trà

265 GS.TS Nguyèn Công Khanh

270 ThS Nguyèn Hoàng Nam

274 GS.TS Nguyèn Thanh Lièm

276 GS.TS Nguyin Thanh Lièm

279 GS.TS Nguyèn Công Khanh

287 294 302 308 313 318 320 323 325 327

Chtfdng 6: CÄP CLAJ TRÉ SO SINH

Càc nguyèn t ic hói sire cho tré mói sinh

GS.TS Nguyèn Cóng Khanh Suy hó hàp c ip ò tré sd sinh

PGS.TS Khu Thi Khành Dung, GS.TS Nguyèn Cóng Khanh Chäm sóc trè sd sinh rät nhe càn khi de

BSCK2 Nguyèn Kim Nga

GS.TS Nguyèn Thanh Lièm

T ic ruót sd sinh do nguyèn nhän cd hoc

GS.TS Nguyèn Thanh Lièm Vièm phùc mac phàn su

GS.TS Nguyèn Thanh Lièm

Chirang 7: CÀ> CÌTU NG$ OQC

GS.TSKH Lé Nam Trà Ngò dòc thuóc và hóa chàt

PGS.TS Nguyèn Thi PhUpng, GS.TSKH Lé Nam Trà Ngò dòc thuóc phién

PGS.TS Nguyèn Thj Phupng, GS.TSKH Lé Nam Trà Ngò dòc acetaminophen

PGS.TS Nguyèn Thj Phupng, GS.TSKH Lé Nam Trà Ngó dòc thuóc ngù barbiturat

PGS.TS Nguyèn Thj Phupng, GS.TSKH Lé Nam Trà Ngó dóc thuóc diet chuót (Rodenticide)

PGS.TS Nguyèn Thj Phupng, GS.TSKH Lè Nam Trà Ngó dóc thuóc trU sàu phospho hùu co

PGS.TS Nguyèn Thj Phupng, GS.TSKH Lé Nam Trà

ChtfOng 8: CÀP CLfU TRÉ Bj CHÀN THliONG, TAI NAN

398

Chàn thUdng bó phàn sinh due tré em

PGS.TS Nguyén Ngoc Hung Bòng

PGS.TS Pham Vàn Thàng Ouói nude

PGS.TS Pham Vàn Thàng XCf tri vét thUdng do ngUòi và sùc vàt can

PGS.TS Lè Thanh Hai XCf tri ong dot ò tré em

PGS.TS Lè Thanh Hai Tiép càn tré tu tir

GS.TS Nguyén Cóng Khanh

ChUdng 9: CÀP ClTU THÀM HQA

Thàm hoa và càc bién phàp hè trp c ip Ciri thàm hoa

Chuong 10: M$T SÓ Ll£U PHÀP CÀP CLÌU NHI KHOA

Thóng khi àp lue duong lién tue (CPAP)

PGS.TS Khu Thj Khành Dung

Hó h ip nhàn tao bang mày thà

ThS LUdng thi San SÓc dièn

TS Pham HOu Hòa

Ù im tré so sinh bang phUdng phàp Kangaroo

BSCK2 Nguyén Kim Nga Lièu phàp ành sàng diéu tri vàng da tàng bilirubin tu do ò

tré sd sinh

PGS.TS Khu Thi Khành Dung

Ky thuàt thay màu ò tré sd sinh

PGS.TS Khu Thi Khành Dung

Ky thuàt truyén dich qua xuong

ThS Nguyén Vàn Tu Truyén màu c ip cUu

ThS Nguyén Hoàng Nam

409 414

417

421

424

430 438

Phàn Ling bàt Idi và bién chifng sòm trong truyén màu

ThS Nguyèn Hoàng Nam Loc màng bung (tham thàu phùc mac) ò tré em

GS.TS Tran Dình Long

Co dinh tam thòi gày xiidng à tré em

PGS.TS Nguyen Ngoc Hung Diéu tri dau ò tré em

ThS BS Nguyèn Vàn Tù

Chirong 11: M$T s ó QUY TRÌNH KY THUAT CAP ClfU

Dàt óng nói khi quàn

ThS Ltfdng Thi San

Mò khi quàn

PGS.TS Nguyèn Ngoc Hi/ng

Ky thuàt do huyét àp dòng mach

PGS.TS Pham Vàn Thang Dàt catheter vào tlnh mach trung tàm

PGS.TS Pham Vàn Thàng Chpc dò màng tim

TS Pham HOfu Hòa Oàt óng thòng tTnh mach rÓn

BSCK2 Nguyèn Kim Nga Choc Óng sÓng thét long

PGS.TS Nguyèn Vàn Thàng Choc dò màng bung

GS.TS Nguyèn Già Khành Thóng bàng quang

GS.TS Tran Dình Long Choc bàng quang trén xuong mu

GS.TS Tràn Dình Long Phàn tich c h in thuong xi/ong qua X quang

PGS.TS Nguyèn Ngoc HifngPHy Lyc

Huóng dan dùng thuóc c ip cCfu

C h ifc fn g 1

TO CHI/C CAP ClAJ NHI KHOA

KHAl NIEM CO BAN VE CAP CLTU Y TE

1 MUC Ol'CH CUA CAP CUU Y TE

Cap cviu trong y te dude hieu la mot hoat dong nh&m can thiep nh an h, kip thdi de cviu song benh n h an , hoi phuc chvic nang song hoac lam cho benh n h a n giam bdt dau ddn qua mvic Muc dich chinh cua cap cviu la lam on dinh tin h tra n g benh,

th o a t khoi tin h tra n g benh de doa tin h m ang hay thvidng tich co nguy cd de lai di chiing lau dai

Khac vdi y hoc du phong hay cham soc site khoe ban dau, cham soc cap ciiu ta p tru n g vao nhiem vu can th iep titc kh^c hay cap ci(u, gom h ai van de chinh: dan h gia chan doan n h an h

va can thiep s6m, lam th o a t khoi tin h tra n g benh nguy kich, tra n h tvi vong va di chijtng

Khac vdi hoi site c§ip citu hay dieu tri tich cvic, muc dich cua hoi svlc cap c\iu la duy tr i chvtc nan g song sau k h i da cap cviu, lam lui cac tin h tra n g benh n&ng, cdu song ngifdi benh, h an che

di chiing lau dai

Nhiem vu cua khoa cap cviu la lam on dinh cac tin h trang benh cap ciiu du moi chuyen khoa tru6c khi tien h an h cac cap cviu chuyen khoa Khoa cap cviu khong phai chi la ndi tiep nhan benh nhan, ma trvidc h et can p h an loai (triage) va cap cviu ban d&u, lam cho tin h tra n g benh ly cap cviu dvidc hoan toan on dinh

2 CAC THANH TO CO BAN CUA HE THONG CAP CUU

Hoat dong cap cviu gom ba th a n h to' (components)

- Cham soc cap cviu d cong dong;

- Chàm sôc câ'p cûu trong quâ trin h vân chuvên;

- Chàm sôc cap cûu à câc cd sd y te tiêp nhân;

Khâi niêm này ûng dung cho moi tuyên cap cûu Düa vào khâi niêm này, viêc xây düng môt mô hinh hê thông câp cûu phâi quan tâm tâi câ ba th à n h tô trên

2.1 Chàm sôc cap cûu d công dông

Chàm sôc câp cûu d công dông là th à n h tô th û n h â t cua hoat dông cap cûu, cô y nghîa quan trong, vi hiêu quà cüa câ’p cûu phu thuôc r a t nhiéu vào viêc nh ân biet sâm câc biêu hiên nâng dé xû tri kip thdi và düng dân Chàm sôc câ’p cûu d công dong dUçfc coi nhU mot nguôn lüc cap cûu triiôc bênh viên (P re­hospital) H àu h êt câc tinh tra n g bênh câp cûu dêu b ât dâu tai nhà, tai công dông, do dô b â t cû hê thô’ng câp cûu nào cüng dêu quan tâm dên chàm sôc câp cûu d công dong, câp cûu ban dâu (first aids), huông dân cho nh ân dân, tin h nguyên viên, cân bô y

tê cd sô biê’t câch n h ân biê’t, pilât hiên sâm câc biêu hiên bênh nâng cân câp cûu kip thdi P h â t hiên sôm trê màc bênh và p h ât hiên sôm triêu chûng bênh n rn g, gôp ph ân quan trong dê câp cûu th à n h công, giâm thâ'p tû vong

2.2 Vân chuyên câp cûu

Vân chuyên câp cûu là môt k h âu r â t qu an trong trong hê

thông câp cûu Yêu càu cua vân chuyên câp cûu không chî dôi hôi phâi khan triidng, n h an h chông mà diêu quan trong là phâi

dam bâo an toàn cho ngUdi bênh, không dUdc dê tin h tran g bênh nàng thêm , bênh nhân ph âi düdc theo dôi, câp cûu liên tue Cô th ê phân vân chuyên câp cûu th à n h hai loai: vân chuyên ban dâu là vân chuyên bênh nhân tù nhà hay tû ndi xây

ra tai n an tâi cd sd y tê gân nhâ't; và vân chuyên tiêp theo, vân chuyên bênh nhân tù cd sd y tê này dên cd sd y tê khâc Do dô

phUdng thûc vân chuyên r â t khâc nh au, phâi chon phUdng thûc vân chuyên thich nghi, thich hdp, tuÿ tin h tra n g bênh và

phUdng tien sân cô Bênh nhân câp cûu cân vân chuyên cô thê

phân loai th à n h môt trong môt sô’ nhôm sau dây: (1) Bênh nhân

côn ôn dinh, tînh tra n g bênh không dôi hôi câp cûu ngay, côn tri hoàn düdc; (2) Tinh tra n g bênh vüa n h ü n g cô th ê tiên triên nhan h chüa tiên lüdng trüôc düdc; (3) T inh tra n g bênh phâi xû tri câp cûu m â cd sà ban dâu không cô dieu kiên hay cân xü tri tiêp tue sau xû tri ban dâu; (4) C ân can th iêp câp dê cûu sông Tuÿ tin h tra n g bênh câp cûu cô th ê sû dung câc phüdng thûc vân chuyên nhü: (1) V ân chuyên bâng phüdng tiên tü nhân, phUdng tiên sân cô; (2) Sû dung dich vu v ân chuyên câp cûu cua

hê thông câp cûu khu vüc; (3) Sû dung phüdng tiên vân chuyên câp cûu cô kip hô trd câp cûu n h ü bâc sî, y tâ làm câp cûu cf bênh viên chuyên dên; (4) Sû du ng phüdng tiên v ân chuyên câp cûu chuyên nghiêp cao hdn n h ü kip vân chuyên nhi khoa, sd sinh, ch ân thüdng, tim m ach

N hiêu nghiên cûu che th â y tâm q u an tron g cua vân chuyên câp cûu, â n h hüdng lôn tôi hiêu quâ câp cûu và tû veng Hê thông vân chuyên câp cûu d câc nüôc p h â t triê n r â t hiên dai và

th u â n tiên Song cüng cân nôi ngay, mô h in h vân chuyên câp cûu d Bâc Mÿ, Tây Au, A u stralia r â t ton kém , chi phi cao, khô

cô th ê thü c h iên düdc d n hiêu nüôc nê'n k in h tê côn th âp Do dô vân dê vân chuyên câp cûu luôn luôn là vân dê trd ngai n h â t trong câp cûu d n hiêu nüôc Vôi nguôn k in h p hi h an hep, th iêu

xe chuyên dùng dê v ân chuyên câp cûu, hê thô n g giao thô n g chüa tôt, thiê’u dôi ngü cô kÿ n â n g câp cûu v ân chuyên là n h ü n g trd ngai lôn, cho nên trüôc m â t v ân p h âi suy nghl sû d u n g

nh iêu bien phâp thich nghi

2.3 Chàm sôc câp ciiru d câc cd sd y te tiêp nhân

C hàm sôc câp cûu d câc cd sd y tê tiêp n h â n dâu tiên v à bênh viên là th à n h tô th û ba cua hê th ôn g câp cûu Cd sd y tê tiêp nh-ân bên h n h â n câp cûu chuyên dên r â t khâc n h au , cô th ê

d tuy ên th â p n h â t n h ü d tuyên 1, dên cd sd cao n h â t n h ü tuyêm

4 Khâ nâng câp cûu d câc cd sd tiêp nh ân râ t khâc nhau, hiêu q u â câp cûu phu thuôc râ t nhiêu vàd khâ nâng này

K hâ nâng, c h ât lüdng câp cûu d câc cd sd y tê’ tiêp n h â n düdc xâc dinh bdi h ai yêu tô’: N h ân lûc và tô chûc (hum an a n d

stru ctu ral factors) Nguon nh an liic bao gom so liidng va kien thiic, ky nang dUdc dao tao Yeu to to chiic bao gom cd sd, tran g

th ie t bi thich hdp, thuoc, dich vu cung ling, quy trin h cap ciiu, van chuyen, cach thiic ho at dong Do do, de tan g cUdng he thong cap ciiu phai quan tarn day du den dao tao doi ngu thuc

h an h cap ciiu, ke ca bac si, dieu dUdng, nh an vien van chuyen

va tra n g th ie t bi thich hdp, quy trin h thUc h an h cap ciiu Noi dung dao tao dUa vao chiic n an g va trin h do cua tiing tuyen tii

th ap den cao, dao tao ciiu thtfdng, cap ciiu ban dau, cap ciiu cd ban, cap ciiu nang cao T ran g th iet bi thich hdp phai can c\i

vao thuc tra n g cap ciiu, tin h pho bien va tin h chuyen sau d tiing tuyen

3 CHAM SOC CAP CL/U VCJI HE THONG CHAM SOC SLTC KHOE BAN DAU

N hu tren da trin h bay, cham soc cap ciiu d cong dong la

th an h to" quan trong dau tien trong he thong cap ciiu nhi khoa Ph^n 16n tre em co benh thiidng den dau tien vdi *h&y thuoic, phong kham d cong dong trudc khi den khoa cap ciiu chuyen khoa nhi

Cham soc cap ciiu d cong dong gan lien vdi cham soc site khoe ban dau d cong dong Do do dich vu cham soc cap ciiu cho tre em EMS-C (Emergency M edical Service for chidren) phai dUa vao cong dong (Community - based emergency) Ch&m soc cap ciiu cho tre em la mot qua trin h cham soc bao gom tii du phong, cham soc trtfdc benh vien va van chuyen, chiim soc noi tru d khoa cap ciiu, cham soc chuyen khoa d cac khoa dac biet, sau do la phuc ho: chiic nang Uy ban ve cap ciiu nhi khoa cua Hoi Nhi khoa Hoa Ky da de x u a t mo hinh long ghep cham soc site khoe ban d iu vdi cham soc cap ciiu d cd sd y te diidc nhieu nude ap dung n h u mo h in h sau, trong do cd sd y te n h u "true gitita cua banh xe", xung qu an h la he thong cap ciiu, can bo lam cham soc site khoe ban dau co vai tro long ghep moi hoat dong cham soc

1 Dir phóng Phòng bénh tiém chùng Phòng tai nar

Co sò y té là truc bánh xe cap cúu CSSKB0 long ghép

\ c á c chám sóc

2 Oánh giá cap ciiu Phát hièn sóm dáu hiéu nguy kjch

7 Phuc hó¡ chite náng

Oiéu tri vát ly, PHCN

dich vu XH

6 Chám sóc chuyén khoa

Don vi chám sóc tich circ

Oieu tri tích cue so sinh

3 Chám sóc truóc bénh vién (Van

^chuyén ban dáu)

4 Chám sóc ón djnh bénh Khoa Cap cúu bénh vién

5 Chám sóc lién bénh vién

(Van chuyén tiép theo)

Hình 1.1 Mó hinh lóng ghép chám sóc súc khoé ban dáu vói chám sóc cap cúu ó co só y té (American Academy of Pediatrics, Committee on Pediatric Emergency Medicine)

4 TÍNH SÁN SÀNG CÙA CAP CLÍU Y TÉ

Tinh dàc th ú cüa cap cúu y te là phài can thièp tùc khàc,

n h a n h chóng, phái dán h già chán doán n h an h vá xü tri sóm, làm bénh n h án th o á t khoi tin h tra n g bénh nguy kich, trá n h tü vong vá di chúng Do dó dói hoi các cd sò y tè' phài luòn luòn sán sáng Tính sàn sàng cüa các cd sd cap cúu y té dtíde thè hièn d che dò hoat dòng, dào tao và h u án luyèn lièn tue ky n án g cho

n h á n vién, có quy trin h cap cúu chuán, có dáy dü tra n g th ie t bi cap cúu và sàn sàng vàn chuyén an toàn, bao dàm sü tin h thóng trong chám sóc, cap cúu

Dáy cüng là th è hièn chàt hidng cua mòt cd sd y tè tièp

n h á n cap cúu

4.1 Hoat dóng cap cúru

Hoat dóng cap cúu phái thüc hién 24/24 gid, có th é tiép nhán bénh nh án tai chó, hoác tiép n h án tai ndi xáy ra tai nan

Cd sd tiép nhán bénh n h án cáp cúu phái d vj trí th u á n ldi, gán khu dán cü Tai bénh vién, khoa cáp cúu phái d gán cong ra váo, gán khoa khám bénh, có bién báo dé nhin thá'y Do dó, cd sd y té tiép nhán cáp cúu phái d tru n g tám gán ndi dóng dán Trong xáy düng hé thó’ng cáp cúu, trUóc m át con phán tuyén theo tuyén y té hién nay, trong tUdng lai nén ph án tuyén cáp cúu theo khu vüc dán cu thi tot hdn

4.2 Dáo tao, huán luyen lién tuc cho nhán vién lám cáp cúru

Tính sán sáng, n h an h chóng cüa cáp cúu con thé hién d sü

th u á n thuc tay nghé cúa n h án vién y te T át cá moi n h án vién lám cáp cúu, ngay tú khi nh án düdc dién thoai báo cáp cúu, d phóng bénh n h án ddi, d phóng khám bénh, ngay cá ngói d bán quáy cüng có khá n án g p h á t hién tré có biéu hién náng, khó thd, rói loan y thúc, sóc dé có ke hoach chám sóc, can thiép nhanh , khóng ddi theo th ú tü den trUóc hay sau Do dó ky náng

th u á n thuc cüa n h á n vién lám cáp cúu vá tó chúc sáng loe, phán loai ban dáu ta i phóng cáp cúu có y nghia q u an trong Viéc

h u án luyen lién tuc cho cán bó lájn cáp cúu la rá't cán thiet Tuy theo trin h dó tú n g tuyén vá tú n g bilóe h u án luyen nán g cao, tü dáo tao sd cúu ban dáu, ph án loai bénh náng, cáp cúu cd bán (Basic Life Support), cáp cúu náng cao (Advanced Life Support)

4.3 Có quy trin h cáp cúru chuán

Moi can thiép cáp cúu cán düdc thüc h án h nhanh De tao moi th u á n ldi cho moi kíp thüdng trüc cáp cúu, moi cd sd cáp cúu phái có các quy trin h thüc h án h cáp cúu chuán, thích hdp vói tü ng tuyén cáp cúu

4.4 Dung cu cap ci/u vä th u o c day du

Dung cu va thuưc cap cüu la mot p h än song con trong thUc hauh cap cüu Dung cu cap cüu phäi thich hưp vdi 1 via tuưi tre

cm Thuưc, dung cu cap cüu düdc Uu tien la de cap cüu düdng thd, tu a n hộn, th a n kinh, ngư doc

Cäc dung cu cäp cüu cüng düdc cäc khoa cäp cüu liet ke rư rang, th ä n h mot dan h muc dung cu de kicm sột, de lay khi cap cüu Cäc danh muc tưi can th iet la dung cu de chäm sưc cap cüu duong thd, kiem sột vä cap cüu tu ä n hộn, dung cu truven dich, cäc dung cu de tien h än h th ü th u ä t cap cüu, dung cu de cư d|n h chan thüdng

4.5 S in sang phüdng tien van chuyen cap cOru

P hüdng tien van chuyen benh n h ä n phäi luưn luưn sän sang d khoa Cap cüu S än sang phüdng tien van chuyen cap cü” nidi däp üng düdc tin h k h än trü d n g cüa cap cüu Yeu cäu cüa van chuyen cap cüu khưng chi dưi hoi n h a n h chưng, mä dieu quan trong lä phäi bäo dam an tộn cho ngüdi benh, khưng de benh nän g them trong qua trin h van chuyen Do dư cän cư phüdng tien van chuyen cap cüu thich hdp, c6 kip van chuyen thưng th ao nghiep vu, thüdng trü c sän sang

TÓ CHI/C VÀ TRANG B| PHÒNG CAP CLflJ NHI

1 BO TRÍ PHÒNG CAP CLÍU

- T ât câ moi bênh viên có khám và dieu tri bênh cho tré

em phâi có mot khoa/phòng cap cûu de tien h àn h cap cúu kip thòi cho tre em

- Vi tri cua khoa/phòng cap cúu düdc bô tr i d ndi ra váo

th u â n tién, có bâng hiêu dé d i tim (ngày cüng n h ü dém)

- T rang bi dién thoai, internet dê d i dàng liên lac düdc vói các khoa, phóng trong bénh viên cüng n h ü các ndi ngoái bênh viên

- Diên tích phòng cap cúu du rông (6 x 6m), có loi ra vào

dê, chiêu sáng tôt, bô” tri các phác do cân thiêt, có ndi dê dung

cu, thuoic men câ'p cúu dây du, de lay (xem sd dô 1.1)

2 BÀN/GIUÒNG CAP CLÍU

Giüdng de câp cúu bênh nh ân phâi d àt cô dinh, d ngay giüa phòng de th u â n tien cho viêc cap cúu (dòi hôi nhiêu ngüdi, nhiêu tran g thiêt bi, mày môc ) cho moi dôi tüdng (tù tré sd sinh dên tre lón, thâm chi cho câ ngüdi lón) Hê thông chiêu sáng phâi tôt, riêng dôi vói bênh nh ân tôt n h â t là tran g bi dên chiêu sáng

nh ü ô trong phông mo Bênh nhân cüng phâi düdc co dinh tôt trong khi câp cúu cho nên phâi cô dû các phüdng tien dê cô dinh (túi cát, nep cô’ và dây buôc, nep chân tay ) Ngoài ra cüng nên

cô hê thông süôi am hoác các phüdng tién có sán de û âm cho bênh nhân khi cân th iêt (dên süôi, túi chüdm nông)

Viêc bô' tri nguon cung câ'p oxy, khi nén, hê thông h ù t phâi

dê phia dâu bênh nh ân (cô hê thông van, dong hô do và diêu chînh düçfc áp lüc) Ngay sá t bênh n h ân bô' tri ngân kéo dê sàn phüdng tien câp cúu vé düdng thô (bô d à t nôi k h i q u ân , ô'ng nôi k h i q uân, ô'ng nghe và bóng bóp ) Dác b iê t trê n doc

th à n h giüdng câ'p cúu cô khâc thüôc do chiêu d ài cûa bênh

n h â n dê xác d inh düdc kich thüôc cûa bênh n h â n , tr á n h di chuyên nh iêu lân

Sd d o 1.1 Cách bĩ tri mot phịng cap cCfU.

1: Loi vào 2,3: Loi ra 4: Bàn/Gii/àng cap cifu 5: Ghé ngơi dieu chinh di/dc

dơ cao 6: Máy ghi diên tâm dĩ/G¡ám sát diên tim/Máy do mât dơ bäo hịa oxy 7: Máy thơ 8: Máy sĩc dien 9: Long áp d l vân chuyen tré sd sinh, tré nhị 10: Xe cáng vân chuyen và cap ciïu trè lơn 11 (a): Dung cu sát trùng, xá phịng; (b): Bĩn rifa tay; (c): Túi rác 12: Bình oxy diftrù 13: Tû treo (A: Ngän dirng thuĩc và djch truyen B: Ngän di/ng dung cun cáp cífu - dây truyën - s.pnde các ioai ) 14: Van cùa nguon cap oxy và khi nén 15: Ơ cám diên 16:

Ơ càm diên cho máy Xquang 17: Xe day de phi/dng tien co djnh (túi cát, nep, bäng ) 18: Xe day difng dung cu sát khuan (Con, betadin, cetalon ), nhiiêt

ké, kéo, kirn, bơng, bäng, garĩ 19: Coe treo djch truyen 20: Máy hút dién/máy hút khi nén (co djnh).

3 PH JƯNG TIÊN CAP d r u

PhUdng tiên cap cùu phâi dam bâo hoat dơng tơt (thUdng xuyên kiêm tra) sach hộc vơ k h u ân (yêu câu tùy tù ng loai)

* Vĩi n hü ng máy mĩc düdc me ta d sd dé 1.1 (6: Máy giám

sá t diên tim -hiên nay cĩ máy giám sá t da chúc náng: nhip tim,

nhip thd, mach, huyét áp, n h iê t dò, cîô l)âo hôa oxy 7: Mày thd dam bad chay tôt ít n h â t tro ng vài giri 8: Máy khü rung 9: Long áp dé vân chuyên tré sd sinh và tré nhó 10: Xe cáng vân chuyên và cap cüu tre ldn.

* Vói nh ün g dung cu có kích thUdc nhó dude sàp xép theo tün g ngàn ô tüdng üng vói các bô máy (hó háp, tiéu hóa, tuan heán ) Môi mot ngân ô này dude ghi tóm tà t các dung cu

N hüng dung cu này phái dude säp xép ngán náp, dé lá"y và dà düdc vô trüng (có n hü ng dun g cu chi düng môt làn, môt sô' khâc

dà düdc tiê t k h u ân lai)

Có th é liét kê nhü ng dung cu, phUdng tiên dé cap cüu theo tün g chüc näng duói dây:

3.1 Dung cu dé cap cúu duòng thd (Aiway)

1 Dé lüdi

2 Ong thông dé h üt cd 6, 8, 10, 14 kiéu Fr (2 chiêc cho môi cd)

3 Ong h ü t kiéu Y akauer (4 chiêc)

4 Kim gàp Magill

5 C anun miêng - hong 0-5 (2 chiêc môi cd)

6 C anun müi - hong 12, 16, 20, 24, 28, 30 kiêu Fr (2 chiêc môi cd)

7 Binh làm âm oxy

8 Máy hüt

9 Bô khám ta i - m üi - hong

10 Bô md khi quàn

11 Gac dài (mèche) dé n ü t lô müi sau, tránh cháy màu cam näng

12 Kim choc dò qua m àng sun n h án - giáp

3.2 Dung cu dé cap cúru suy thd

1 Nguon oxy

2 Van và dong ho do chïnh lUu lüdng oxy

3 Öng dàn oxy.

4 M ät na thd oxy

5 Ong thöng müi

6 May khi dung

7 Bóng bop tay tu phöng vói tü i chüa du trü oxy (có cäc cd cho tré sd sinh, tré bü me, tré lón )

8 Bö dät óng nói khi quän

Dèn dät öng nöi khi quän vói ltföi dèn cäc kièu (cong, thäng) vä cäc cd (dùng cho tré sd sinh, tré bü me, tré nhò và tré lón )

9 Ong nöi k'ni quän: öng k ’nöng có bóng chèli tu' ct> 2.5 den

cd 8.5 (2 chiec cho möi cd) Ong có bóng chèn cd tù 7-9 (2 chièc cho möi cd)

10 Óng thöng de h ü t dich nói k hi quän

11 Bö choc dò m àng phöi (kim choc dò có nòng và bdm tièm 20ml)

12 Bò md dàn lUu màng phoi (bao gótn cà ong thòng dàn lUu)

13 He thöng hüt m àng phoi sù dung khi nén (sau khi dät

ong thöng dàn lUu).

14 Bò mày nói soi khi p h é q u à n (có kìm gap di vàt)

15 Mày thd

16 Mäy theo döi nong do kh i C 0 2 d cuòi th ì thd ra.

3.3 Dung cu càp cùu tuän hoàn

1 Bò tièm tru yèn tln h mach

2 Bò d ä t và do tin h m ach tru n g Udng vói càc cd kim choc 5,

10, 11 (2 chiec cho möi cd)

3 Bö böc lò tin h mach

4 Bö d ä t tinh mach rön

5 Kim choc trong xUdng cd 16, 18 (2 chiec cho möi cd)

6 Bị dät kim luĩn dịng mach.

7 Bang dinh cäc loai

8 Bdm tièm càc loai

9 May tièm truyen tìn h mach (Infusion pum ps 3 chiéc)

10 Kim cäc loai (kim bufĩm, kim luĩn, kim tièm cäc cd)

11 Bư däy truyen vĩi cäc bĩ ph än nĩi kéo däi vä cäc he thưng nưi chac ba

12 Vän cüng de bop tim ngội long ngüc

17 May dièn tim do

18 Mäy giäm sät nh ièt dị bäng dien cüc

19 Mäy do dị bäo hịa oxy qua m ach m äu (Pulse oximeter)

20 Mäy siéu äm Doppler xäch tay

3.4 Dung cu cap cüru he than kinh

1 Kim choc dị tüy song (cĩ thịng nịng vĩi nhiéu cd khàc nhau)

2 Dung cu dè chpc duĩi m äng cüng vä näo th a t

3 Mäy do äp lüc nĩi so

4 Dèn soi däy m ät vä büa phän xa gän xUdng

5 Mäy dien näo do

3.5 Dung cu cap cüru duịng tièu hĩa

1 Ong thịng dè h ü t mièng, hong

2 Ong thịng da dày

3 Bô rüa da dày (bdm tiêm 50ml, binh düng cô chia vach, ong thông kiêü F aucher và phëu).

4 Ong thông Blakemore

5 Bô nôi soi during tiëu hôa

3.6 Dung eu cap c üX j dtfdng ;iêt niéu

1 Ong thông bàng quang

2 Tüi düng nüöc tiêu vô trùn g

3 Dung eu choc dô bàng quang kiêu Cystocath

3.7 Dung eu cap cüru trong chân thtfdng

1 Nep cô dinh cô câc loai

2 Tui cât (cho trè bu me, trê nhô và trê lân)

3 Nep co dinh chân, tay (khi bi gây)

4 B àng cuôn chun giân

3.8 Phudng tien làm xét nghiêm

1 Bdm kim tiêm câc cô

2 Kim câc cô

3 Bông, gac tâm con s â t kh uàn

4 Betadin

5 Ong câ'y vi khuan

6 Ong lây k hi m âu dông mach

7 Mây dinh lüdng gluco m âu và giâ'y thâm (Glucometer và

te s t trip)

3.9 Câc phtfdng tien khâc

1 Phüdng tien bâd hô (mü, k h àu trang, âo, kinh, tu i boc giay dép, gàng tay vô khuàn)

2 Khan mo vö khuän cö 16 vä khöng cö lo.

3 Den Flash de chieu sang

4 Phudng tien stfdi am

Budosenid (khi dung)

Bupivacain (phong be tai chö)

Sodium b icarbo nat 14%o, 5%, 8,4% (TM)

- DD Sodium bicarbonat 14%o, 5%, 8,4%

- DD K aliclorua (P otassium chloride) 10%

5 BÔ TRÎ NHÂN Ll/C

Théo tù n g hoàn cânh cüa tù n g ndi dé cô bô' tri n h ân lüc làm viêc sao cho ph âi cô dû ngUdi cô kinh nghiêm dê sàn sàng sàn sôc và cap cûu cho ngtfdi bênh 24 gid trong ngày

VÂN CHUYEN AN TOÀN BÊNH NHÂN TRÉ EM

Viêc vân chayen bênh n h àn tù khoa n ày dên khoa khâc trong c ù rg mot benh vien hoâc ’.ù bênh viên này dên càc bênh viên khâc không diiçfc dê tin h tra n g cüa bênh n h â n n àn g thêm lên, vi vây vân chuyên bênh n h â n dôi hôi cô chî dinh dùng, viêc chuân bi và thüc hiên theo dùng mot quy trin h dâ dinh sân và

do n h ü r g ngiiôi cô k’nh nghiêm th üc hiên Mue tiêu là dàm bâo toi îiu su an toàn cüa bênh n h ân tron g suôt quâ trin h vân chuyên vôi viêc theo dôi s â t tinh tra n g bênh và cô nhüng bien phâp xû tr í thich hdp

1 CHÎOjNH

Viêc chuyên bênh n h â n diidc th ü c h iên k hi tin h tra n g bênh

n h ân dôi hôi ph âi chuyên dên ndi cô diêu kiên chàm soc, diêu tri, theo dôi diiçfc tôt hdn hoâc dên ndi dê làm câc th â m dô, xét nghiêm phuc vu cho viêc chán doân và diêu tri bên h nhân

- K hâm , d ân h giâ n h a n h tin h tra n g bên h n h ân

- Liên hê bân g diên th oai trü c tiê'p vôi ngiidi cô trâch nhiêm (chuyên mon) ô ndi m à bên h n h â n së diidc chuyên dên

D é d a m bâo an toàn bênh nh â n càn:

- K hâng dinh lai chi dinh chuyên bênh n h â n

- Xâc dinh ndi bên h n h â n së chuyên d ê n

- Q uyêt dinh n h ü n g can th iêp càn th iê t tro n g khi chd ddi

- Dû kién phutdng tiên vân chuyên, dung eu cap cûu càn

th ié t và ngiidi trüc tiép vân chuyên bênh n h ân cüng nhii thûi gian xuât p h ât và dén ndi

- Trong quâ trin h vân chuyên trên duòng càn cô sü liên hê

ch at chè vói ndi x u ât p h ât và ndi sè dên qua diên thoai

3 PHI/ONG TIÊN OÉ VÂN CHUYÊN BÊNH NHÂN

- Xe vân chuyên bênh n h ân chuyên dung (cô câng vân chuyên, cô long u âm vói tré sd sinh)

- T ra n g bi ta i khd a C âp cûu vê cd sô d u n g eu, thuôc

m en dày du dê th eo dôi và d ieu trj chd bên h n h â n tro n g khi diidc v â n ch u y ên ( tâ t câ n h ü n g n h â n viên hô tôn g p h â i nâm rô)

3.1 Phtfdng tiên dé cap cüru bênh nhi

3.1.1 D u û n g thà

- C anun duòng thd câc cô: 000, 00, 0, 1, 2, 3

- Ong nôi kh i quân câc cd tù: 2,5 - 7,5mm (ong 7,5mm cô bóng chèn - euffed)

- Dên d à t ông NKQ:

+ Ltfdi thàng: cho sd sinh, tré nhô

+ Lüôi cong: cho tré lón

Bînh chûa oxy (mini) có van dieu chïnh âp ltfc Binh nén

c.d E, chüa 6001, có th é cho thd trong 150 p hü t vói lüu liïdng 41/phüt

- Mat na thd oxy có tüi du tn t

Bóng bop t’J phông — có ili; dû trü vói câc kîch thiidc (240ml cho trê bü me, 500ml cho tré nhó/1600ml cho tré lón)

- M ât na câc cd:

+ Cho tré bü nie: 0 1,2

+ Cho tré nhò: 2, 3

+ Cho tré lón: 4, 5

- Ông h ü t thông m iêng vâ bô phân nói

- Bóng bop (ayrés - T - piece)

- Bô dân liiu m àng phôi

3.1.3 Tuân hoàn

- May khii rung (soc diên) có gân giâm sât diên tim cho tré em

- May do huyêt âp (câc cô bóng cho tré em)

- May do nong dô oxy m ach m âu (pules oxim eter)

- Dung eu dé th ié t lâp diidng truyên

+ Ong thông tînh mach

+ Kim tru y én trong xUdng (cd 16 - 18)

- Dây tru yén có bâu dêm

- Bdm tiêm: 1 - 50ml

- Mây dém giot

- Mây tiêm (rât càn cho bênh nhân vân chuyên duòng xa)

- Dung eu bôc lô tîn h mach

3.1.4 D ich truyén

- D ung dich muoi däng tritöng NaCl 0,9%

- Dung dich ringerlactat

- Dung dich glucose 5%, 10%

- Dung dich hón höp: (Glucose 4% và natriclorua 0,18%)

- D ung dich keo

- D ung dich album in 4,5%

- Dièn tim, tà n so' tim

- Dò bào hoà oxy

- H u y e ta p

- N hiet do (trun g tam /ngoai vi)

C 0 2 cua khi uhd cuo'i ih tho ra (End - tidal C 0 2)

- T in sc thd

Cac tra n g th ie t bi diidc tra n g bi de ndi de l&'y va thiidng xuyen phai diidc kiem tra, bo sung sau moi lan van chuyen benh nhan Nguon dien cho m ay (pin, ac quv) cung nhai diidc sac bo sung thiidng xuyen

4 VAN CHUYEN

Luon dam bao diicfng thd va thd trong qua trin h van chuyenV6i benh n h an chan thiidng hoac benh n an g can phai dam bao dufdng thd va thong kh i ho trd:

- Diit o'ng noi khi quan (NKQ)

- Bop bong qua o'ng NKQ vcii oxy hoSc thd m ay (neu c6 dieu kien)

- C hu y an t h i n to t cho benh n h a n va co dinh ch&c o'ng NKQ (tot nh&'t la d a t o'ng qua dUdng mui, cho'ng chi dinh d&t o'ng NKQ qua diidng m ui khi ben h n h a n co ro'i loan dong m au hoac ton thvidng nen so)

Dam bao co hai diidng tru y en to t trong qua trin h van chuyen n h a t la do'i v6i benh nhi co nguy cd ro'i loan tu&n hoan (so'c) de qua day c6 th§ tru y en cac dich keo, dung dich gay kich 0(ng mach m anh (bicarbonat, kali, calcium, adrenalin ) vao

tu ^ n hoan tru n g Udng (tot n h a t la co diidc mot diidng tru y en vao tin h mach tru n g tam)

Trong quá trinh van chuyén néu p hát hién ra bát cü biéu hién náng náo déu phái diídc xü ly kjp thói.

- Tát cá các thü thuát, thuoc, dich truyén cho bénh nhán phái ghi chép dü

- Các dá’u hiéu lám sáng, các xét nghiém, X quang, nhóm

máu .phái thóng báo dü cho nOi bénh nhán sé chuyén tói (néu

có diéu kién thóng báo trüóc qua dién thoai).

- Chí thilc hién ván chuyén bénh nhán khi các chúc nángsóng phái dám báo vá duy tri tót (duóng thó - tu án hoán - thánnhiét - pH, düóng máu)

- Các viéc sau dáy cán lám dé chuán bi tót, an toan cho viéc chuyén bénh nhán:

1 Xem diíóng thd vá thó dá dám báo chüa? (khi máu dóng mach - néu có thé)

2 Dá có dinh có, tay, chán cüa bénh nhi tót chiía?

3 Oxy mang di theo dá dü chua?

4 Düóng truyén tinh mach cho bénh nhán dá tót chua?

5 Dä du câc loai dich cho bênh nhân trong khi vân chuyén chifa?

6 Câc phifdng tien dé giâm sât bênh nh ân

7 Lieu bênh r.hàn co du am trong q u i trin h van et uyê.i hay kliông?

8 Ho so, bênh an dâ du cnuar:

- Ho tên bênh nhân

- Tuoi

- Cân nàng

- Phim chup X quang néu có

- T n êu chûng lâm sàng

- Thuoc dâ sû dung (liéu, duòng dùng, thôi gian)

- Theo döi dich truyén

- Chi so hô hâ'p (nhip thô, kiêu thô cüa’bênh nhân , cùa rnây thô)

- Câc két quâ xét nghiêm

9 Dà trao doi vói ndi n h ân bênh n h ân chiia?

10 Dà trao doi vói bô' me, ngvfdi n h à cua bênh n h ân chua?

- Bênh n h ân sd sinh bi teo thüc quân: càn dé tré tiï th é ngoi - dàu nghiêng phâi - d â t ông thông vào khoang tu i cùng

h û t r h ié u lân (chu y trâ n h lâm thiidng ton) Có thé chu dông

d àt ong nói khi quân - h ü t thông nôi kh i quân, trâ n h bop bóng

hô hâp nh ân tao

- Thoât vi cd hoânh: càn d â t ông NKQ (không diidc bôp bóng qua m ât na) hô hâp hô trd qua ông NKQ vói tà n sô nhanh

và âp Idc thâ'p hdn binh thUdng, d â t ông thông da dày - h ü t châ't dich û dong

- Bênh n h ân sd sinh bi th o â t vi rôn hoàc th o â t vi qua khe

hd th à n h bung th i boc câc quai ru ô t và phû ta n g tron g mot tâïn gac vô khuâin dê bênh n h â n nghiêng vê mot bên Trong quâ trin h vân chuyên ph âi liên tue làm âm và làm am khôi th o â t vi

- N hüng trUdng hdp: tré sd sinh bi thoât vi m àng nâo tuÿ thi dê tré nàm sâ'p - trong khi dô khôi thoât vi và vùng bi thüdng ton düdc che phü mot tâ'm gach vô khuân và düdc làm

âm, àm trong quâ trinh vân chuyên.

- T at câ trê sd sinh düdc chuyên dêh ndi dé can thiêp ngoai khoa déu phâi dUdc tiêm bâp 5mg vitam in K l.

- Tré sd sinh cua nhüng bà me bi dâi thâo düdng, phâi dUdc

truyén dung dich glucose 10% trong suôt quâ trinh vân chuyên

- Dôi vói trê bi viêm nâp th a n h quân hoàc tàc nghèn düdng hô hâ'p, khi vân chuyên phâi dé tu thê' ngôi hoàc nàm nghiêng sang mot bên

- Vói bênh n h â n sôc nhiêm kh uàn, dàc biêt nhiêm kh u an

do m àng nâo càu cô ban x u à t h u yêt hoai tü lan toâ th i không düçlc vân chuyên khi tré con bi sôc và nh iêt dô > 39°C

TAI LIEU THAWI KHAo

1 Vu Van Oinh (2000) Tong quan ve cap cifu hoi stfc va chong doc, nhung yeu cau tri/dc m3t trong cac khoa C5p ctru, khoa Hoi sire va khoa Chong doc, k§' hoach 2001 - 2005 H6i thao quoc gia xay dung mang ludi h6i sire - c$p ciru - chong c36c

Bo Y te 2000: 3 - 14.

2 Doan Thi Thanh Huong (2004) Nghien ciru tCr vong chu sinh

va hieu qua cua mot so bien phap can thiep d Hai Phong

Luan an tien sT, Dai hoc Y Ha N6i.

3 Tran V5n Nam (2000) Bao cao ve tinh hinh t6 chtTc, hoat dong

va hieu qua cua he thong cap cuu va van chuyen cap ciru tai

Hà Nói Hói thào quóc già vé xày dung mang ludi càp cUu hoi sUc - chóng dóc , Bò Y té 2000: 30-35

4 Pham Vàn Thàng, Oinh Phtrong Hoà, Nguyén Cóng Khanh (2004) Nghién o ù j tir vong trcng 24 ciò déu nhàp vièn cila tré e n trong hai nàm 2001-2002 Y hoc thuc hành, 495: 314-319.

5 Ahmed M, Shah, M, Luby S ('9 9 9 ), Survey of surgiciil emergencies in a rural population in the Northern Areas of Pakistan Tropical Medicine, an International Health,4: 846 - 57

6 American Academ y of Pediatrics, Committee on Pediatric Emergency M edicine (2000) Childhood Em ergencies in the Office Hospital and Community; Organizing Systems o f Care

Seidel JS and Knapp JF (editiors) Elk Grove Village II.: 3-8

V Fernandes CMB, W uerz R, Clark S, Djurdjev O (1999) How Reliable is em ergency department triage Annais o f emergency medicine 34, 2: 141-7

8 Geefjhysen CJ, Isa AR, Hashim M, Barnes A (1998) Malaysian anternatal risk coding and the outcome of pregnancy J o f Obstetrics and Gynecological Research, 24 13-20.

9 Kevin KJ, Molymeux F., Phillips B W ieteska S (2001) Advanced paediatric life support The practical Approach, 3rd edition BMJ books.

10 Lewis RJ (2004) Prehospital Care of the Multiply Injured Patient Jama,291, 11: 1382 - 4

11 McKay JJ (2002) Building the Emergency Department of the Future Nursing Clinics o f North America,37, 1: 111-21.

12 Razzak JA, Kellemann AL (2002) Emergency medical care in developing countries: is it W orthwhile? Policy and Practice

Bulleting o f the WHO,80, 11: 900- 5.

13 Thomas DO (2002) Special considerations for pediatric triage

in the em ergency department Nursing clinics o f North America,37, 1: 145-59.

14 Wholffers J (1998) Illness behaviour in Sri Lanka: results a survey in two Sinhalese communities Social Science and Medicine,27: 545-52.

C h ií d n g 2

TIÉP CAN TRÉ CAN CAP CÚU

MOT SO ỘC DIEM CO THE TRÉ EM TRONG

THl/C HÀNH CAP CLÍU

T rê em khơng ph ài là ngUdi lĩn th u nhị lai, mà là mot cd

th é dUdng lĩn và p h á t trien D áp ù n ç cua tré em vĩi bênh tâ t và thUdng tích khâc n h a u ca vé m â t th ê châ't và tin h thân Bài này nêu lên mot sơ' dàc diêm càn qu an tâm tron g thu c h àn h cap cûu nhi khoa

1.KÍCH THlfƠC CO THÉ

Mot lÿ do khâc biêt r a t rơ rà n g tron g thüc h àn h câp cûu nhi khoa là su th a y doi kích thiíĩc cd th è theo tuoi

1.1 Cân näng

C ân n àn g tré em th a y doi râ't n h a n h tron g nàm dàu dịi

C àn n àn g tru n g b ình lúe sinh là 3kg, lúe 5 - 6 th à n g tà n g gà'p dịi lúe sinh, và lúe 1 tuoi tà n g gap 3 làn lúe sinh, tru n g bình là 9,5kg T ù trê n 1 tuoi cân n àn g tà n g chàm hdn cho dën khi b àt

d àu dày thì

Trong dieu tri cùng nhii trong cap cúu thiiịng phài tinh lieu liidng thuơc theo kg cân n àn g ed thê Trong thUc hàn h cà'p cûu râ't khĩ cơ th ê cân tré ngay diïçJc, do dĩ cơ th ê lïơc tinh gàn dùng cân n àn g cüa tré trên 1 tuoi den 10 tuoi theo cơng thúc sau:

C ân n à n g (kg) = 9 ,5 k g + 1,5kg (N -l)

(N: Sơ' tuoi)

Ơ thdi kÿ dây thi, tù trê n 11 tuoi, cân nàn g tàng n h an h hdn, moi nàm tà n g tru n g bình 3 - 4kg Ngồi ra cơ th ê sû dung biêu do tàn g triiơng hay thuĩc do Broselow (liên quan giüa cân nàn g vĩi chiéu cao) de Uơc tin h cân nàn g trê khi câ'p cûu

1.2 Dien tich cac phan cd the

Ty le cac phan cd the th a y doi theo tuoi Sii can doi cua tre 'Mr khac vdi ngUdi ldn N hin chu ng cd the tre em, d iu tiidng doi

to, chan tiidng doi ngan so vdi kich thiidc to an cd th e Dien tich

da so vcfi trong lufdng cd th e tUdng doi ldn so vdi ngtfdi ldn, giam d&n theo tuoi, do do d ere nho ce m at n h ie t, de bi h a n h ie t do.Dien tich cac ph an cd th e dude th e hien tron g h in h va bang diidi day:

Hinh 2.1 Dien tich be mSt c a r phan cd the (%)

(Theo Smith & Nephew Pharmacenticals Ltd)

Phan Dien tic h cac phan cd the d tim g Itra tu oi

2.1.1 Giai phau dirdng tho

Do dac diem cd th e tre co d au to, co n g an nen co xu hiidng lam co de bj ngoeo M at, xiidng ham diidi nho va ran g de rung,

can lUu ÿ khi dàt dung eu cap cûu Ludi tUdng doi to nên dê gây

tàc duòng thd d tré hôn mê và gây trd ngai khi soi thanh quân Sàn m iêng con mêm, dê dè nén, nên phâi thân trong khi dàt

ngôn tay dê giü hàm lue cô' dinh duòng thô.

LÓ mûi hep

Ludi to

Hình 2.2 Dâc diém ditòng thô trên khi thuc hành cap ciru

Tré duói 6 th ân g tuoi phâi thd bàng duòng müi, duàng müi lai hep, dê bj tàc do dich nhây tiê't, duòng hô hâp trên dê bj nhiêm khuan, nên à tuoi này dê cô nguy cd d duòng thd T ré tù

3 déh 8 tuoi hach hanh nh ân lai hay phi dai, không nh ü n g làm hep duòng thd, mà con gây khô khàn khi d àt ong khi qu ân qua duòng müi

Ò tré nhô nàp th a n h mon có hinh mông ngUa, khi nghiêng

ông nôi khi quân 45° vê phia sau së gàp khô khàn Ngoài ra,

th a n h quân tré em ô vi tri cao và phia triiòc (ngang dot sô'ng cô’

2 và 3 ô tré em, khâc vói ngUdi lón d mûc ngang dot sô'ng cô’ 5 và

6), do dô khi d àt ô'ng nôi khi quân cho tré em nên dùng dèn soi

thanh quân luôi thàng th i dê dàng hdn Vong sun n h ân là phân hep n h â t cüa duòng hô hâp trê n (khâc vói th an h qu ân ngUdi lón) Sun nhân lai dUdc phü bòi biêu mô cô long giâ tâng

(pseudostratified ciliated epithelium ) long lêo bao qu an h tô’

chûc xóp (aerolar tissue) nên dê bi phü ne Vi ong nói khi quân

có bóng thuòng nàm d vi tri này, nên ô'ng nói khi quân không có

bóng thuòng dUdc dùng cho tré d tuoi trUóc dày th ì hdn.

Khi quân tré em ngàn và mêm Do dó khi d àt cô’ ngUa quà mùc có th è gây chên ép khi quân Khi quân ngàn và góc cUa khi

quân (carina) dóì xûng làm cho ô'ng khi quân dê bi di chuyen, ông khi quân cüng n h u di vât dê di chuyên vào câ phê qu ân góc bên trâ i cüng nh u bên phâi

Râng dê rung Sàn miêng dé dè nén Thanh môn hinh mông ngua Thanh quàn à cao

và ra tri/ôc

Phôi lúe mài sinh chiía hoàn thiên Be m àt to chúc tiép xúc vói không khí ó tré em có tóng dién tích nhó (diíói 3m2) So

liídng các diíóng thó nhó tú lúe mói sinh den khi tritdng th á n h tän g n h a r h , tän g 10 lán

Nhi( váy, ca düóng he háp tré n vá dtfói déu nhó, nén dé hi léc nghfin Do site can vói luíii liítíng thè tv le nghich gap 4 lán

so vói bán kính diíóng thó (bán kính giâm mot núa së lám tán g súc cân lén 16 lán), nén khi có tàc nghén ó các diíóng thó nhó sé lám án h hiídng nghiém trong dé'n liídng khí thó vào d tré em.Tré nhó thó kieu bung, chu yéu nhó cd hoành Các cd hó háp dé

bi m et bòi vi có it sdi od typ I (co chám, oxy hoá rao, dé khàng vói mét cd) so vói ngtfói lón Các cd hó hâ'p cua tré dé non thâm chi con

it sdì cd typ 1 hdn, nén rát dé bi suy ho háp

Các xUdng sUdn d tré em lai nàm ngang, nén long ngvtc giàn

nd kém Do däc diém cua sii dàn hói long ngUc, tré em bi chán

thUdng nhu mó nàng nhUng it bi gay xUdng siiòn.

2.1.2 Sinh ly

Ô tré em, toc dò chuyen hoá m anh, nén n h u càu tièu th u 3xy cao, do dó phai tàng nhip thè

T uy nhip thó th ay doi theo tuoi, song th è tích kh í litu thóng

p h û t tin h theo kg cân nän g vân giù không doi cho dén khi trUdng th à n h (5 - 7ml/kg)

Bàng 2.1 Nhip thô lúe nghî theo tuéi