Cấp cứu Nhi khoa: Phần 2

Nối tiếp phần 1, phần 2 của tài liệu Thực hành cấp cứu Nhi khoa trình bày các nội dung chính sau: Cấp cứu trẻ sơ sinh; Hạ thân nhiệt ở trẻ sơ sinh; Thoát vị hoành; Ngộ độc cấp ở trẻ em; Cấp cứu trẻ bị chấn thương, tai nạn; Một số liệu pháp cấp cứu Nhi khoa;... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

C h ’ f r i p g 6

CAP Cito TRF SO SINH

CÄC NGIIYEN T AC HOI SlIC CHO TRF MCI SINH

Tre mưi sinh (Newly Born) lä tre tu" nhüng p h ü t däu den nhüng gid däu sau sinh De hoi süc cho tre mưi sinh th ä n h cưng, cän phäi:

- Hieu däy du sü th ay doi sinh ly de thich nghi vưi cuưc song ngội tu cung vä cäc van de a n h hüdng;

- Du dộn dtfdc cäc yeü to nguy cd cän hoi süc lüc mưi sinh;

- Chuän bi dung cu, thuưc mưt cäch däy dü, thich hdp

- Thüc hänh cäc buưc hoi süc ban däu kip thdi, hieu quä

1 TH A Y DOI SINH LY Ư TRE MCJl SINH

Thay doi sinh ly cd b än nhä't d tre mưi sinh de thich nghi vưi cuưc sưng ngội tü cung lä hư h äp

Trong tü cung, tä t cä oxy m ä bäo th a i sü dung lä oxy khuech tä n tü m äu ngtfdi me sang m äu th a i nhi qua rau thai Cäc phe nang th a i n hi md vä däy dich phưi bäo th ai thay cho khưng khi; cäc mach m äu phoi như hep Trtfưc khi chuyen da,

sU sän sinh dich phoi bäo th a i giäm d än g ke, the tich giäm bưt mưt phän ba Khi de, lüc lot qua am dao, long ngUc thai nhi bi

ep väo, the tich dich phưi bäo th a i lai tiep tue giäm khộng mưt

ph än ba nüa

Bäng nhip thd däu tien khi sinh, khưng khi väo däy diidng thd vä phe n an g cư chüa dich Ngay khi phe nan g b ät däu däy khưng khi, chät s u rfa c ta n t läm cho phe r a n g md, th ä n h phe

n a n g khưng dinh väo n h au n ü a khi tre mưi sinh thd ra Khi khưng khi väo phoi, äp lUc däy dich phoi bäo th a i cưn lai väo khộng ke, d dư mưt n ü a dtfdc hä'p th u h e t trong vưng 24 gid sau

sinh Nhip thd trd nén ngày càng dé hdn, khịng khi p h é nang luịn luĩn dày Tiéng khĩc và nhjp thd sau dàu tièn cùa tré sd sinh cüng làm cho dich phưi bào th a i th o à t ra khoi duịng thd.Khi phĩi dày khịng khi, cäc mach m äu phưi giän nd, lUdng

m àu tdi phưi tän g dang kè Dong thdi, dĩng mach và tình mach rĩn hep lai, àp lue m àu hè thịng tàng Luĩng m àu qua ịng dĩng mach giäm, da tré sd sinh tù m àu xanh xàm trd nèn hịng

vi tu à n hồn sd sinh là màu giàu oxy

Mĩt so tình tran g cĩ thè làm rĩi loan su thay dĩi sinh ly dè thich nghi vĩi cuịc song ngồi tu cung cĩ thè xày ra (bang 6.1)

Bang 6.1 Tình trang gày rĩi loan su thay dĩi sinh ly ĩ tré sd sinh Tinh trang gäy roi loan Hàu qua xày ra

Tré mĩi sinh thd khịng dü de dà’y dich

ra khịi phé nang Phĩi khịng day khi, oxy tU phĩi

khịng vào màu tuan hồn day

dù —► thiéu oxy, tim.

Phän su làm nghén khịng khi vào phé

nang

Màu tU rau thai trĩ ve khịng dù tritĩc

và trong khi sinh

Ha huyét àp he thĩng

Co bop tim yéu

Tlm dàp chàm khịng dù oxy cho tim

hay näo

Thiéu oxy hay phoi nĩ kém cĩ thè gày

hàu qua mach màu phĩi nhị hep

Täng àp phĩi kéo dài

Thiéu oxy tĩi nào và cd Tri/dng lue cd yéu

2 CÄC YEU TƯ PHƯI HƯP TÄNG NGUY CO HOI SÜC SƯ SINH

Trong quä trin h sinh, tre sd sinh phäi träi qua mưt giai doan it nhieu bi ngat N hieu tin h huưng trUưc vä trong sinh cư

th e läm tän g nguy cd vä mtic dư n g at cho tre sd sinh, cän phäi hoi süc sd sinh, phäi dUdc du dộn de can thiep kip thdi Cäc yeu tư" phưi hdp tä n g nguy cd hoi süc sd sinh dUdc liet ke trong bang 6.2

Bäng fi.? C.àr yéu tó phói hdp tftnq nguy cd hói sire sd sinh

Yeu tó nguy co tri/ò c sinh Yéu tó nguy cd tron g sinh

- vie tré <16 tu 5i \ à làn tuoi > 35 tuoi - Bcng rau r or

- Me bi tiéu diròng

- Me bi chay màu ò 3 thàng thai ky 2, 3

- Me phài dieu tri thuóc (nhir

magnesium, thuóc nghën

adrenergic, lithium carboriat)

- Me bi bénh man tinh (tim mach,

tuyê'n giàp, than kinh, phói, than)

- Me bi thiéu màu hay bénh dóng

- Thai dôi, thai ba

- Khóng phù hdp kich thitóc - tuoi thai

- Vö màng ói làu (trèn 18 giò truóc sinh

- Chuyen da kéo dài (trèn 24 già)

- Giai doan chuyen da thir hai kéo dài (trèn 2 già)

- Gay mè toàn thè

- Mó lay thai cap qùu

- Sinh tiär g kep läy thai hay hut

- Co cifhg co tùcung (Uterine tetany)

- Me dùng thuóc mè trong vòng 4 già khi sinh

- Ngòi mòng hay ngöi bat thiiòng

- Nhip tim thai chàm

- Sa dày rón

- Dich ói nhuóm màu phàn su

De dii doan tré sd sin h càn can th iè p lue sin h p h ài d ü a vào tié n sù trUòc và tro n g sinh , dè ch u àn bi sän sàn g du ng cu và

n h à n vién dUdc dào tao th ich hdp có m à t lue sin h, bào dàm vièc hoi sùc sd sin h có h ièu quà T rong thiic h à n h chi càn trà Idi mòt só" càu hói kh u tr u vào bèn h su ngUdi me sau dày (B àng 6.3) se giüp ich r ä t n h iè u cho vièc ch u àn bi sän sàng hoi sùc tré mói sinh

Bang 6.3 Chuán bj hoi sire tré mói sinh dtfa vào bénh sir ngutìi me

Da thai Có may thai

nhi?

Néu có tir hai thai nhi, trè sd sinh có nguy cd sinh non

Chuán b¡ thêm nhân viên và dung cu can thiét

Nuôc ô'i có

phân su

V3 ô'i khi nào?

Dich öi màu gì?

Suy ho hà’p Thiéu oxy Vièm phói do hit

Hô hàp hó trd

Me bi déi

thào duông

Có duông

huyét cao hay

dài thào duông?

Ha duông huyet sd sinh

Dj dang barn sinh Ldn so vói tuoi thai

Hô hàp hô trd Dành già mach

Ngôi mông Bác sì nói trè

và dung cu can thiét Chây mâu

sd sinh

Dành già mach Dich/màu de truyén

Vàn dông

thai

Lan cuoi thay

thai vân dông?

Tuÿ theo tuoi thai, vói tré sinh non phòi chua trUòng thành, có nhieu nguy cd, dòi hôi phài hôi sùc tich cUc, vi nhüng ly do sau:

- Phoi th ieu su rfacta n t, nên hô hàp suy giàm;

- Nâo xôp, giong gelatin, dê nât, mao mach yéù, dê bi chây mâu;

- Dieu hoà th â n n h iê t kém, da mông, bé m ât da rông so vói tÿ lé cd thé, lôp mô diiói da mông

De hi n hiem k h u a n

3 CHUAN B| SAN SANG CHO HOI SL/C TRE MCJl SINH

O.} hoi sijto k i p ihili, co h i i u q j a , p h a i c h u a n hi s a n s ; n hr

d Ji.}, :u thnoc ds-.v chi t.hioh hop, p h i lc<p k ich tV iM c; nha't la

d i r g :u h a i site ho h a p D a n h t i i c d i n g : u , t h u o : c a n t h i e t d<; hoi fsiic luc s i n h diidc d e n g h i, diiclc t r i n h b a y t r o n g b a n g 6.4

Bang 6.4 Danh muc dung cu can thiet de hoi sifc luc sinh

- GSng vo khuan - Hai hay ba chan so sinh

- Dao mo hay keo p h lu thuat - Ta sach

- Hai kep cam mau, kep cuong ron

- Bom tiem co bong

- Bon kh5n kho, sach

- Gac

- Bcim tiem co bong - Catheter de hilt kich thu6c

- Nguor hut ra ong hut 5, 6, 8, 10, 12 - French

- 6 ng thong cho 3n 8 French, - May hut phan su

bom tiem 20ml

Bong - mSt na ho h ip

- Nguon oxy v& ong dan

- Bong mat na co van (200-750ml) v6i van giam ap li/c

- Bong gay me (benh vien)

- Mat na co v£nh mem trong suot (cho tre sinh non va du thang)

Dung cu d |t noi khi quan

- Den soi thanh quan cam tay - Bang co dinh ong khi quan

- Den dat khi quan ludi thang cd 0 (so sinh

non thang) va so 1 (du thang) va bong gop

- Ong khi quan cd 2.5, 3.0, 3.5, va 4 0 mm

- Que thong ong khi quan (nho)

-i5 ng nghe

- 6ng thong cho an 5 - French (de bom thuoc vao khi quan)

- Mat na ho hap khi quan

Dung cu dät ư n g thong mach mäu ron

- Dung djch providon - iodin - Chac ba

- Dao mo li/ưi mong - Kep Mosquito

- Gac xop vo khuan vuưng 5cm, 10cm - Kep nhị khưng räng

- Ưng thưng tinh mach ron cư 3,5 - 5 French - Bäng rư'n

Dung cu tiem tron g xuong

- Kim tièm trong xtfdng cư 18 - gauge và bưm tièm

- Dung djch muoi sinh ly

Dung cu làm giàm àp life da dày

- ĩng thĩng da dày hay ĩng thưng cho än cư 8 - French

- Bưm tiem 20ml

Thuoc

- Epinephrin 1/10.000 - Dung dich muoi sinh ly

- Bicarbonat natri 4,2% - NUƯc cät de pha lộng

- Naloxon 0,4ml/ml dung djch bicarbonat hay

- Dextrose 10%, 250ml glucose i/u truưng

- Dung djch muưi sinh ly khoi lirdng lưn.

Trang bi khäc

- Dung cu bäo ve cä nhän - Bäng cac cư

- ưng thưng müi - khi quän cư 0,00,000 - Bưm tiem 1, 3, 5,10, 20,

- May theo dưi tim (khưng bät buưc) 50 ml

- Kim cư 18, 21, 25 - gauge oximeter, khưng bät buưc)(Theo Barbara Achlert, Mosby's Comprehensive Pediatrie Emergency Care, 2005: 679)

4 THl/C HÀNH CÀC BlJỊC HĨl SlfC BAN BAU KjP THỊI, HIÉU QUÀ

Thtfc hièn càc btfĩc hĩi sùc ban dàu kip thịi, cĩ ky nàng sé dàm bào cho hĩi sùc cĩ hièu qua Cĩ th è tĩm tà t càc btfĩc hĩi sùc ban dàu cho tré mĩi sinh theo ltfu do diiĩi dày

•Lau khô kich thich thô

dât lai ta thé tré

\

Oành già hô hâp

tàn sô tim, và màu

da tré

I Tim Dan g thò

Ngung tho hoâc TS tim < 100

TS tim > 100

và hông

Châm soc theo dôt

Cung câp oxy

| Tim kéo dà«

Hông

Cung câp thông

Thông khi hiéu uuà Châm soc sau khi àp lac duong TS tim > 100 h6i sût

TS tim <- 60 Tim tim > 60

«Cung cAp tliôn j khi àf lac dajng '

• H ln \ ènti âr ngic *

TS tim< 60 hoâc tim tài kéo

dà hoâc (hông khi thât bai Xem xél n

• Di dang duong thd

* V in dé phot, nha

- Trèn khi màng phói

- Thoàt v> hoanh Bénh bm bim sinh

Không cô nhip tim

CXem xét ngüng

h 6 sac )(Theo Hôi site cap cûu s0 sinh - American Academy of Pediatrics

và American H eart Association, 2006)

SUY HƯ HÄP CAP Ư TRÉ SO SINH

Suy hư häp cäp d tré sd sinh lä tinh tran g roí loan chüc näng

hư häp, do nhiéu nguyén nhän, tai phưi hộc ngội phưi, xäy ra d bat cü giai doan näo cüa sd sinh, P a 0 2 giám diíĩi 50 mm Hg, vä/ hộc P aC 0 2 tren 60 mmHg, pH dtfĩi 7,25 Suy hư häp lä hưi chüng thiidng gäp n h ä t vä lä mưt nguyén nhän gäy tü vong häng däu d tré sd sinh, dưi hoi phäi cä’p cüu nhanh chĩng vä xü tri düng

1 C H A N O O Á N VÄ XLÍ TRÍ B A N O A U

1.1 C h a n d o á n s u y h ư h ä p

C han dộn suy hư h äp cä'p d tré sd'sinh dua väo läm säng lä chü yéu

Suy hư häp x u ät hien sĩm sau khi sinh thiidng lien quan rä t nhiéu den tién san khoa vä lúe sinh, can chü y hưi tien sü dé cư hiíĩng chán dộn C an hưi tién sü dé non, dé ngat, sinh mo, vư ưi sĩm, dich ưi bän, da nhuưm m äu ph än su, bi lanh, me tiéu diidng,

th a i giä thäng , dư lä cäc yéu tư nguy cd gäy suy hư häp

• D à n h g ià s u y hó h à p d ita và o c h i so S ilv e r m a n

Binh th i/òn g

^0 d iè m |

Nhe (1 dièm)

Nàng (2 diem)

D dònri rg i'c fcung ri Cùng chiou D' dòng ng'Jc Ngifdc chiéu

Thò rén (thi thó ra) Khóng it Nghe ttf xaKhi tòng só dièm: < 5 là suy hò hàp nhe

> 5 là suy hò h àp nàng

Khi suy hó hàp nàng, ngoài chi só’ Silverm an trè n 5 dièm, thtfòng có kèm theo trièu chùng suy tu à n hoàn, ròi loan tri giàc, giàm trtfdng ltfc cd

• Do và theo d ó i nóng do oxy S a 0 2 < 90%, P a 0 2 < 50mmHg, néu có dièu kièn Neu khóng do dtfdc S a 0 2, vói càc d àu hièu làm sàng d trèn du dè chàn doàn có suy hò hàp

1.2 Xur tri ban dau

Suy hó h àp sd sinh là tìn h tra n g nàng, de nguy cd tù vong, càn phài chuyèn tré dén bènh vièn có k h à nàn g càp cùu sd sinh Trtfóc và trong khi vàn chuyén bènh n h à n phài:

- H ùt dòm dai d m ùi, mièng;

- D àt tré nàm d àu cao, có hdi ngùa, kè m ót gó’i nhò diiói vai dè dàm bào dviòng thd thàng;

- C ung càp oxy ngay nè’u có;

- N eu là tré sinh non có cdn ngùng thd, kicli thich tré bàng càch xoa vào liing tré trong vóng 10 giày

• Làm thông di/àng thà

- H üt dóni dài d mùi, miêng;

- D ât tré cl tu th é dâu cao, cô hdi ngûa;

- D ân lUu da dày: giàm trUdng da dày;

- Nêü nghi tâc mùi sau, d ât ông thông miêng hâu, thd jua miêng;

- Nêu nghi tho ât vi hdành: d â t ông nôi khi quân giüp thd;

- Nêu teo tn ic quân: nàm dâu cad, h ù t tùi cùng trê n liên tue;

- Nêü tré không tu thd, thd ngâp hoâc nhip th d duôi 20

â n /p h û t: dù n g bóng và m ât na hoi sùc ngay

• Cung cap oxy

- Mue tiêu: giü S a 0 2 tù 90 - 96% ( P a 0 2: 50 - 80mmHg);

- Bien phâp: thd dxy qua ông thông liiu liidng 0,5 - 1 lit/)hüt; thd dxy qua m ât na liiu liidng 3 - 51it/phüt; thd qua leuiiu liidng 8 - 10 lit/phüt

- Nông dô dxy theo nguyên tâc nong dô oxy th â p n h â t có iiêu quâ, F i 0 2 100% nêu tre tim tâi; khi h é t tim giâm n h a n h iân FiOa xuong duôi m ùc an to àn ( F i0 2 < 40%)

- Theo dôi, thd oxy có hiêu quâ khi thâ’y tré dd khô thd,

\hip thd giàm xuông mùc binh thiidng, co rù t long ngUc giàm, nôi và dâu chi hong

\irw a y Pressure)

Thông khi âp lüc dUdng liên tue dUdc chi dinh khi:

- Tre sinh non có suy hô hâp, vân có nhip tü thd, tân sô’ thd ( 0 - 7 0 lân/phüt hoàc có cdn ngùng thd ngân duôi 20 giây

- Suy hô hâ'p sd sinh dà thd dxy qua leu vói nong dô oxy trên 30% nhiing không câi thiên;

- Tré sd sinh, diêm S ilverm an > 5 diêm , S a 0 2 < 90%;

- P h ù phoi, chây m âu phoi;

Diéu tri dii phòng xep phói d tré sinh non có suy hó hàp; Diéu tri con ngùng thd ngàn tam thdi 0 tré sinh non.

- Càn gäy mè de tien hàn h phäu th u ä t

2.2 C han doén nguyèn nhàn

Suy hò hàp só sinh thiiòng do hai nhóm nguyèn nhàn chinh

- Thiiòng gap: bènh m àng trong, hói chùng hit, viém phoi, chàm tiéu dich phoi, tän g äp lüc döng mach phoi

- It gàp: chày m àu phoi, phói non, trà n khi m àng phòi, thiéu sàn phoi

- Hiem gap: kén hdi bàm sinh, teo ló mùi sau, di dang long ngüc

- Di tàt: tim bàm sinh, th o à t vi hoành, giàm triidng lüc cd bàm sinh (Werding Hoffman)

- Ró’i loan chuyèn hóa: toan màu, ha diidng màu h a th àn nhièt, xd hóa tuy

- Bènh hè th à n kinh: x u àt hu yét trong so, vièm m àng nào, ngó dóc

- Do tu àn hoàn: m àt màu càp, da hong càu, tièu chày càp

- Dè chàn doàn nguyèn n h àn càn làm thèm mòt sò xét nghiém nhu X quang tim - phòi, còng thùc màu, sièu àm tim - phòi, khi màu

B ang 6.5 Chan dộn nguyèn nhän suy hư häp sư sinh thUdng gäp

Bénh

Làm sàng, càn làm sàng Tuoi thai Tiéu sù

sinh

Bièu hièn làm sàng, xét nghièm X - quangMàng trong Sinh non,

Où thàng

Sinh non, Ngat

Suy ho hap sịm sau sinh

Phĩi hinh li/ĩi, hình cày phé quàn

Long ngLfc cäng, da nhuịm phàn

su bong, cuĩng rĩn vàng ùa.

Phĩi xep, xen ké

ù khi tì/ng vùng

Viém phĩi Sinh non,

Où thàng

Vd ĩi sịm, Nifĩc ĩi hĩi,

Me nhiém khuän

Sĩt, ha nhièt

dị, vàng da sịm, bach cäu täng/ giàm.

Cĩ hĩi sire

hư hà'p, tuan hồn

Lĩng ngife cäng mịt bèn, bung trifĩng.

Cĩ hình ành tràn khi

Thị nhanh, it gay suy hị hà'p näng.

Täng dàm mach màu phĩi, rành lièn thùy Cdn ngimg

thư

Sinh non Cdn ngCMg thị

trèn 20 giày

Phĩi bình thi/dng Trào ngi/dc

Sièu àm bung: 3 lan trào ngi/dc/

5 phùt.

Tim barn

sinh

Moi tuoi Suy hị häp khi

trUịc 4 gid sau sinh, khĩng co rùt lĩng ngi/c, khĩng thd rit ĩ thì thị ra

Bĩng tim to, täng tuan hồn phĩi/ hộc giàm Siéu àm tim.

LI ru DO CHAN OỘN SUY HƯ HAP SO SINH

ü ä t ring thưng müi - da däy

1 _ Vtfưng, cuưn

Teo thi/c quän

Nguyen nhän tai phoi

Nguyen nhän trung i/dng

Viem phoi Viem phoi hit Benh mang trong

Tim bam sinh

Nguyen nhän khäc

Ngat Xuät huyet trong so Viem mang näo

Träo nguưc da däy

- thutquän Nhiem khuän huyet Thieu mäu Soc Toan mäu

2.3 Xur tri tiép theo

Xü tri tiép theo sau khi hịi süc hị häp bao gịm diè'u tri theo nguyèn nhän và diéu tri hư trư

- Cdn ngüng thư ư tré sinh non: cafein 7%, Heu däu 20mg/

kg tiém tlnh mach, lièu duy tri 5mg/kg/ngày tièm tln h mach hộc uịng, ngùng khi bènh nhän hét ngùng thư Neu khĩng cĩ cafein cĩ thè dùng theophyllin, nhiing dè cĩ nguy cĩ ngị dịc cao; và hị trĩ hị häp bäng thư äp lue dviưng lièn tue qua müi

- T rän khi m äng phưi chèn ép: choc h üt vä dän lviu khi màng phưi

- Trào ngUưc da däy - thüc quän: cho tré näm däu cao; chia thành nhièu büa än như, cho metochloprobamid 0,1 mg/kg/lieu, cäch nhau 6 giư, 20 phüt trtfĩc büa än; làm däc süa bäng Anti - H2 (Cimetidin, ranitidin); hộc cho thuưc üc chè bưm proton (Omoprazole) khi träo ngücfc da dày • thüc quan näng gäy vièm thüc quän

- Ngư dưc morphin: cho naloxon 0,lm g/kg/län tièm tlnh mach, cĩ thè läp lai sau 30 phüt néu tré chüa tü thư, suy hĩ häp chüa cài thièn

- Thột vi hộnh, teo thüc quän, täc müi sau, hịi chüng Pierre - Robin (cäm lem, hư vom häu, lüưi tu t ra sau) phäi phäu

th u ä t cäp cüu

Viêm phôi dùng khâng sinh thich hdp Klidi dâu dùng

am picillm và gentam ycin hoàc cefotaxim

2.Si.2 D ieu tr; ho tro

- L à m g i im t i ê u t h u t>xj

+ Bâo dam thân nhiêt' d ât tré trong môi triiông nhiêt dô 28

- 29nC Oông âp, südi ârn), quàn tré bâng khân âm nhiëu ldp;

+ C ung cap oxy âm , âm;

+ Bâo dâm dinh diidng, cung cap du nàng liidng tù 50 -

100 kcal/kg/ngày, chông ha diidng huyet Tré sd sinh suv hô hâp tam nh in ân theo dvidng tiêu hôa, môi trtfdng düdng tïn h mach theo nhu càu, ket hdp tru y en glucose 10%, lieu ban dâu 60 ml/ kg/24 gid (tùy theo ngày tuoi), theo dôi difdng huyê’t, giü dUdng huyét d mûc > 50mg/dl Khi tré dd suy hô hâp cho àn qua ô'ng thông da dày, bâo dâm sô liidng

- Chông nhiem toan:

Bênh nhi thiïdng cô toan chuyên hôa (pH < 7,25, P a C 0 2 < 40mmHg), chi bù bicarbonat 4,2% khi cô toan chuyên hôa n àn g

và không cô kèm toan hô hâp

Sô m Eq bicarbonat cân th iê t = BE x cân nàng x 0,3

(lUu ÿ chî n ên b ù 1/2 sô' ltfdng thiéu)

Nê’u không do diidc kh i m àu cô th é tiôc liidng 2mEq/kg

- C ân bâng diên giâi: cân theo dôi diên giâi do dê hôi phuc diên giâi thich hdp

- Dieu tri th iêu m âu néu cô bâng truy en khôl hông câu

- Dieu tri tinh tran g da hong câu néu cô: hem atocrit > 65%;

da hong câu làm tâng dô nhdt mâu, gây nguy cd tàc mao mach phoi làm suy hô hâp, cô chî dinh thay mâu mot phân

- Dieu tri sôc nêu cô: hoi phuc th é tich tu â n hoàn bâng

n atrich lo ru re 0,9%, 10 -20ml/kg/gid

CHÄM SÓC TRÉ SO SINH RÄT NHE CÂN KHI DE

Theo dinh n ghîa cüa To chúc y te the giói, tré rä t n he cân khi dé là nhüng tré có cân nân g khi de diíói 1500g d b ât kÿ tuoi

th ai nào O niidc ta cüng n h u d nhiêu nUóc, tÿ lê tré sd sinh thâ'p cân chiê'm khoâng 6 - 8% trong dó có nhiêu tre có cân nân g

ra t th âp khi dé Cân n ân g r ä t thâ'p khi dé là do dé non hoàc suy dinh difdng thai, nên câc hê cd qu an thiidng chtia hoàn chînh, neu không diidc chàm sóc tô t tré r ä t dê bi ha th ân nhiêt, suy hô hâ'p, nhiêm k h u ân nâng, nguy hiêm den tin h mang

1 OÁNH GIÁ CÖ BÁN VÀ CAP CÍRJ BAN OAU

+ Dê'm tâ n sô' thd

+ Tim dâ'u hiêu r ü t lôm long ngüc, cânh müi phâp phông, tiê'ng thd rên

+ P h ât hiên da tim tâi

+ Nghe phôi: ri rào phê nan g rô hay yeu

- Xü tri:

+ Nêu thd n h an h trên 70 lâ n /lp h ü t hoâc thd châm 30-35

lâ n /lp h ü t, thd rên, r ü t lôm long ngitc th ì cho thd CPAP âp lüc

5 cm niíóc

+ Nêu tre ngùng thd dài trên 20 giây hoàc tim tâ i nhiêu thì cho bop bóng qua m ât na, d à t ôiig nói k h i q u ân và thd mây nëu tré khòng thd lai tôt.

1.3 Tuân hoàn

- D ânh già:

+ Dêm nhip tim

+ Dêm tâ n sô mach, xem mach b â t rô hay không

+ Hôi phuc khôi ltfdng tu â n hoàn; tiêm tïn h m ach h u y et

th a n li inân 0,9% 20inl/kg cân nàng

+ Cung cap oxy (nhii p h àn hô hâ'p ô trên)

1.4 Than kinh

- D ânh giâ:

+ T ré có li bi không, nêu có là biêu h iên nâng

+ Có dâp üng vói kich thich không

+ Có co giâit không

- Xû tri:

+ N êu tré li bi, không dâp û n g vói kich thich phâi kiêm

tr a diidng m âu và dieu tri h a diidng m âu, cho àn qua ôrig thông.+ N êu có co giât: tiêm b àp p h é n o b a rb ita l 10 m g/kg cân

n ân g , phoi hçfp th êm sed u sen 0,5m g/kg cân n à n g nê’u tré chiia giâm co giât

2 DÁNH GIÀ VÀ Xir TRI TIÉP THEO

- Do nh iêt dò: dùng n h iêt k è do dUdc dô th â p dê do nhiêt

dò cho tré d da và h âu mon cho tré

- D ành già tuoi th a i theo bang dàn h già tuoi th a i và kÿ kinh cuòi cua me

- D ành già mùc do suy dinh dUdng, m at lóp md duói da cùa tré

D ành già tìn h tra n g càc he co quan: hô hàp, tu a n hoàn,

th â n kinh, tiêu hoâ, tìn h tra n g vàng da d tré sd sinh dê p hât hièn càc bènh kèm theo

2.2 Càc xét nghièm càn làm

- Công th úc m âu ngoai vi: chù y hiên tUdng cô dac màu,

th ièu m âu, tâ n g bach càu, giâm tièu cau

- Calci, duòng mâu: tré dé thâ'p cân râ't dê ha calci và duòng màu

- Tuÿ theo bènh kèm theo mà có thèm càc xét nghièm càn thièt:

+ Tré có suy hô hâ’p:

C hup X qu an g phoi: tré r ä t thâ'p cân khi dé thUdng

có hôi chùng m àng trong, th è hièn trè n X quang ton thUdng d càc mùc dò sau:

Mùc dò 1: câc nô't md d phoi rai râc, có dang hình luói, phòi

nd it

Múc dò 2: phói mò n hièu, chi n hin th ä y cây phe quàn, phoi

no kém, ein thäy 7 Je n 8 xudng suòli trê n phè trudag

Müc dô 3: mò toàn bô phoi, phôii nd rà't kém , chi th ä y 7 xiídng suòli trê n jh è riídag

Klií m an kiêm tra tirili tra n g ù C 0 2, nim m toan chuyên hoi., i.oan ho h äp, gap trong s u / ho h äp n ing

+ Tré có däu hiêu roi loan tiêu hoá, nghi viêm ru ô t hoai tù: cân cho xét nghiêm diên giâi dô m áu (chû y tin h tra n g giam natri giâm kali), chup X o u an g b u n g dê tim cäc däu hiêu trong viêm ruôt hoai tù (bóng hdi th à n h ruôt, viêm p h ù '' mac)

+ Tré có các d äu hiêu co giât, ngùng thd dài, kich thich, khôc th é t cân cho siêu âm qua thóp dê’ p h â t h iên x u a t h uy êt

m àng nâo hoâc tro ng c h â t nâo

2.3 Xù tri

- Tiêp tue câc câp cùu cd b an b an d âu cho dên khi tré on dinh th oàt khôi tin h tra n g nâng Doi vói tré có hôi ch ùn g m àng

ti ong nini các biêu ln ên X q u an g dà qêu trê n thi cho dieu tri

su rfacta n t theo cách sau:

+ D àt ông nôi k h i qu ân

+ Lay thuoic su rfa c ta n t vào bdm tiêm vói lieu 4ml/kg (Newfactan) hoâc 1,25 dên 2,5m l/kg (Curosurf)

+ Neu dùng C urosurf th i bdm th àn g vào ông nôi khi quân 1,25 den 2,5ml/kg Bop bóng thd bâng tay trong 1 phút, sau dô cho thd m iy theo döi khi máu và toàn tra n g bênh nhi

+ Nêu dùng N ew factan, bdm thuôc vào ông nôi k hi quân 2m l/l lân theo câc tii thê' nâm ngùa, nàm ^ighiêng, nghiêng trái Sau môi lan bdm thuôc phâi theo döi dô bâo hoà oxy qua da bênh nhân, khi bâo hoà oxy tôt môi bdm tiêp vói tu th e tiêp theo

- Tre rä t nhe cân khi dê cùng cân dUdc dùng thuôc kich thich hô häp: cafein 10mg/kg/ngày dâu sau dó duy tri 5mg/kg/hàng

ngày hộc theophylin 8m g/kg/ngày däu, sau dĩ duy tri 3mg/kg/ hàng ngày.

- Tièm bäp vitam in K l lièu 1mg trong ngày däu sau de

- Nuưi diidng:

+ D ät m ịt diiịng tru y én tln h mach, trong 48 già dàu chi nuịi bäng diiịng tln h mach

+ Nuịi dtfdng bän g diidng tin h mach:

Ngày dàu sau de: h u y et th a n h ngot 10% 70ml/kg/24 gid de dàm bào khĩng ha diiịng m àu

Ngày 2: bo sung th èm am ino acid l-2g/kg/24 gid neu khĩì lifdng àn diiịng m ièng khịng du

Ngày 3: bo sung th èm (néu àn qua düdng m ièng khịng du lifdng) lipid 20% 1-2 g/kg/24 giị

Tù ngày th ù 3 b à t d àu v ät süa cho tre än qua ịng thịng da dày, 2 gid /làn

Khi tré cĩ thè n uị t th ì cho ä n bäng th ìa, eoe

Bang 6.6 Li/dng djch truyén và süfa cho tré

- Diè'u tri càc nguy cd kèm theo cùa tré rä t nhe cän khi dé:

+ Chong ha th a n nhièt: cho tré nàm trong lòng àp, d àt nhièt dò thich hdp theo càn nàn g va tuoi:

3-5 tuan tuoi Trèn 5 tuàn

tuoi 1,5 dén 2 kg 1-10 ngày

tuoi

11 ngày -4 tuàn Trèn 4 tuàn tuoi

Néu khòng có long àp phài cho tré d tro ng phòng am , n h iè t

dò phòng tù 26 dò C trd lèn, nàm giiiòng àm , àp dung phiidng phàp Kangaroo nèu diidc (Xem bài “U à'm tré sd sinh theo phudng phàp K angaroo”)

+ Diéu tri càc bènh nhièm k h uàn: tuy theo tù n g bènh kèm theo

+ Theo dòi c h àt ché dàu hièu suy hò h àp (nhip thó, m àu sàc da) de có xù tri kip thdi

+ C hàm sóc da, ròn h àn g ngày

3 KHI PHÀI CHUYÉN VIÉN

Khi cd sd y tè tièp n h à n tré d àu tiè n khòng có du k h à nàn g diéu tri th ì càn chuyèn tré lèn tu yen cao hdn Vói tré sd sinh r a t nhe càn khi dé nèn chuyèn ve tu yèn tin h hay bènh vièn chuyèn khoa nhi có khoa sd sinh

Mòt sò' diém càn chu y thém kh i v àn chuyèn tré sd sinh r a t nhe càn:

• Nèu bènh nhàn có suy tuàn hoàn

Phài chòng sòc trtfóc khi chuyèn (Xeni bài “ Sóc”)

Phài ù àm cho bènh n h àn , tot n h à t là d à t tre trong lòng àp

di dòng Nèu khòng có long àp di dòng thì thilc hién phiidng phàp u ani K angaroo Nèu khòng diidc, phài u bàng mióc àm,

k h àn àm (nhièt dò cua nifóc àm , kh àn àm tù 38-42 dò C)

Nèu thòi gian vàn chuyèn làu thì trèn dtfdng di phài cho tré

àn sita qua ò'ng thòng da dày

HA THÀN NHIÈT Ò TRÉ SO SINH

Do tru n g tàm diéu n h iè t cua tré sd sinh con chiia thich nghi vói cuóc sòng dòc làp ngoài tù cung nèn tré sd sinh, dàc bièt là tré dé non r à t de bi h a th à n n h iè t (nhièt dò < 36°C) Hàu quà cùa ha th à n n h iè t là ròi loan chuyèn hoà, nhièm toan, thieu oxy nàng r à t nguy hièm cho tré

1.DÀNH GIÀ

Khi ha th à n n hièt, tré sd sinh có thè có n h ù n g ròì loan chùc nàng só'ng tuy theo mùc dò nàn g nhe Càn dành già ngay chùc nàng song cd b àn dé xù tr i kip thòi

• D iid n g th è

Xem diióng thd (mùi, mièng, hong) có thòng thoàng khòng (xuàt tie t dòm dài, tu thè' cò’ gap)

• H ô hâp

- Dêm tà n sô thd;

- T i m dâu hiêu rü t l o i n long nguc, càn h müi ph âp phông, tiêng thà ^ên

-• Phâ'; hiên ia tim té i

- Nghe phôi: ri rào phê nan g rô h ay yèu

+ N êu diíói 32°C: h a th â n n h iê t näng

+ T ù 32 dên 35,9°C: h a th â n n h iê t mûc dô tru n g binh

- Xâc dinh n h iê t dô môi triídng tiep xùc cua tre: tre có diídc lau khô và giü am sau sinh không? có mac du am không?

- Bung có trUóng không, gan lách có to không.

- Than kinh: tim dâ'u hiêu thóp phong, liêt, giât

- Các biêu hiên nhiêm k h u ân d các bô phân da, rôn, hô hâp, tiêt niêu, th â n kinh, nhiêm k h u ân màu

- Các dâu hiêu b at thiiàn g khâc

1.4 C hàn d o à n n g u y ê n n h â n

Ha thân nhiêt sd sinh thUdng do các nguyên nhân sau:

- Tré dê non, tré bj th iêu oxy

- Dé hoâc nuôi tré trong môi trUdng lanh: n h iê t dô trong phông lanh, cûa thông gió, q u at nhiêu Tré có thè bi ha th â n nhiêt do không dUdc ü â'm, ào tâ bi Udt do dâi, ïa, tâm tré quá lâu, nUóc tâm lanh

- Cap cùu hôi sûc hoâc tiêm tru yên quá lâu, tré không dUdc u â'm

- Tré bi nhiêm k h u ân nâng: nhiêm kh u ân m âu, viêm

m àng nâo, phê q u ân phê viêm nâng

- Thd oxy neu cĩ tím tài.

- Neu ngùng thd dài: bop bĩng qua m àt na hộc d àt ơng nĩi khí quán và cho thd máy

- Cdi bo ào, tà liĩt

- Lau khĩ ngiidi tré, lau khơ dịm dài, ch at tiêt

- Mac ào khơ ám , qu án tà khơ ám , dơi mü, tâ't tay, quán

ch àn khơ, ám (ào, tà, chàn nên làm ám d nh iêt dơ 38 - 40°C)

- D àt tré näm trê n giifdng, dêm dà diidc làm ám d nh iêt dơ

39 - 40°C (dùng chai niiĩc hồc dèn südi làm ám triíĩc khi dàt tré vào)

- Nêu tré dà qua giai doan cáp cùu thì cho ù ám theo phUdng phàp Kangaroo, da ké da vĩi me

- Theo dịi:

+ 1 gid/1 làn càc dà'u hièu nguy hiem (suy ho háp, suy

tu â n h ồn ) và xü tr i nêu cĩ

+ Do th â n nh iêt tre 1 giò/ làn; Nèu th ân nhiêt cüa tré tân g thêm 0,5 dô C I I giò liên tue trong 3 giò là th àn h công Khi

th â n nh iêt cüa tré ôn dinh trong giói h an bình thUdng phâi; theo dòi tiêp 3 giò/ lân trong 12 giò

Nèu th â n nh iêt không tân g hoâc tân g duôi 0,5 dô C / giò thi kiêm tra hê thông siidi àm, tân g n h iêt dô cüa giiidng sifdi 0,5

dô C /giò

- Côi bô tà, áo liót

- Lau khô ngtfòi cho tre

- D ât tre trong phòng ám tù 26°C trô lên

- Siidi am tré bâng long áp: d ät nhiêt dô long áp cao hdn thân nhiêt tre 1-1,5 dô C, chò cho nhiêt dô long áp dat müc do

- Tré cân phâi d trà n dê diidc sUdi tôt va tien theo dôi

- Kièm tra nh iêt dô long áp môi giò 1 làn trong vông 8 gid dàu, sau dô 3 giò 1 làn

- Theo dôi:

+ 1 gid/1 làn câc dàu hiêu nguy hièm (suy hô hàp, suy

tu à n h oân ) vâ xü tri nèu cô

+ Do th â n n h iêt tré lgid/lân Nê'u th â n nhiêt cüa trê tân g thêm 0,5 dô C/lgid liên tue trong 3 gid là tiên tiidng tôt Khi

th â n nh iêt cüa trê ôn dinh trong giói h an bình thtfdng phâi theo dôi tiep 3 gid/ làn trong 12 gid

Nèu thân nhiêt không tâng hoâc tâng dirôi 0,5 dô C/gid thi kièm tra hê thong südi âm, tâng nhiêt dô cüa long áp 05 dô C/gid

2.3 Dieu trj nguyên nhân và câc dieu tri hô trd

- Dieu tri câc bênh nhiêm k h u ân nàn g nhvi nhiêm k h u ân mâu, viêm m àng nào nèu cô

- Nuôi diïdng:

+ Oho bü me neu tre bü dtfdc

+ Neu khöng bü diidc, cho än qua öng thöng da däy, dän bae du khöi ltfdng

+ Neu cän truven dich thi chai dich pbäi dtfdc läm än trong suöt, thdi gian truyen

+ Theo döi chät che diidng mäu, khöng de ha diidng mäu

- Ve sinh da, mät, rön, niem mac mieng

VÀNG DA TANG BILIRUBIN GIÀN TIEP

Ò TRÉ SO SINH

V äng da tän g bilirubin tu do ö tré sd sinh là biéu hién phi bién, h àu h èt thilòng nhe, tü giói han, khöng dé lai di chünf Song triidng hdp vàng da tà n g bilirubin näng trong tu ä n th i nhà't sau sinh dè gày ton thiidng tè' bào nào, gày vàng da nhài näo, nguy cd tü vong cao, dè lai nhiéu di chüng th a n kinh nän;

- V àng da x u àt hièn sóm triióc 24 gid tuoi

- Vàng da tän g nhanh: bilirubin tä n g trèn 8pmol/l/gid

- V àng da kèm theo càc dàu hièu khäc nhii li bì, non, bi kém , th à n nhiét khòng òn dinh, có cdn ngùng thd

- Vàng da kéo dài trè n 7 ngày dóì vói tré du th à n g và trèi

15 ngày vói tré dé thiéu thàng

• Dita vào tièn siC thai sàn cùa bà me

- Có tré sd sinh bi vàng da tron g làn dé trufóc

- Me dtfdc dùng thuòc oxytocin dè kich thich dé

- Tièn sü th a i nghén có nguy cd: nhièm dòc th ai nghén, me

li bènh tiéu dufdng, bènh nhièm k h u à n

- T ré chàm ia ph àn su, nön ra dich vàng

- V àng da sinh ly khi nóng dò bilirubin giàn tièp huyèt

th an h < 200 pmol/1 hoàc < 1 2 ing/dl vào ngày th ù 2 - 5 sau dè dóì vói tré sd sinh du thàng, < 270 pmol/1 hoàc <16 mg/dl dói vói tré sd sinh th iéu thàng

- V àng da bènh ly khi nong dò b ilirubin giàn tièp tàn g cao lidn mùc dò sinh ly

bilirubin theo p h à n loai cùa K ram m er

B ang 6.7 l/ò c tinh Itfdng bilirubin diia vào phàn vùng

Khi bilirubin tu do qtià cao (> 340pmol/l), gay nhièm dóc tè bào

th à n kinh, gày vàng da nhàn nào, bièu hièn làm sàng nhu sau:

- Li bì, bù kém hoàc bò bù

- Tàng trifdng lüc cd, xoàn van, co g iàt tù n g cdn

- Rói loan nhip thrt hoàc có crtn ngifng thd.

- Hön me sàu

Nguy cö tü vong do vàng da n h ä n nào r ä t eao, néu có cüt sóng cùng de la' r h iè i di chUng th a n kinh

1.3 Chan doàri nguyèn nhàn

tré sd sinh trong tuàn dàu sau sinh là:

- Tan m àu do bat dóng nhóm m àu me con he ABO, Rh;

- Tan m àu do th iéu G6PD, alp h a - th alassem ia;

- H uyèt säe tó" hem atocrit, hong càu luói

- Nhóm m àu me, con: Rh, ABO, Kell, Duffy

- T est Coombs trUc tièp, giàn tièp H ièu già khàng- thè

k h à n g hóng càu con trong m àu me

- Dinh lUöng enzym G6PD tro n g m àu.

- Cày m àu néu nghi nhièm k h u à n huyèt

2 xCr TRI

Chi dinh chièu dèn sóm cho ta t cä sö sinh có vàng da tä n g bilirubin gián tièp tä n g n h an h và nhièu

Bang 6.8 Chi dinh chiéu dèn cho tré so sinh dü tháng

Tuoi ( già) B iliru bin toàn phan (m icrom ol/L)

Cán nhàc chiéu dèn Chiéu dèn

2 5 -4 8 > 210 (12mg/ di) > 260 (15mg/dl)

4 9 -7 2 > 260 ( 15mg/ di) > 310 (18mg/ di)

> 72 > 290 (17mg/ di) > 340 (20mg/ di)

Bang 6.9 Chi dinh chiéu dèn cho tré sd sinh non tháng

Tuoi (già) B ilirubin toàn phán (m icrom ol/L)

Bang 6.11 Ch! dinh thay máu cho trê dé non

Tuoi (giô) B iliru bin toàn phân (^m ol/L)

< 1500g 150 0 -2 0 0 0 g > 2000g

Cân näng

« 21 giô > I7 0 - 255 > 255 270 - ?1C ,2 4 - 48 > 170- 255 > 255 270 -310

49 - 72 > 1 7 0 -2 5 5 > 270 290 - 320

2.3 Dieu trj khâc

- Truyën glucose 10% lieu liidng 80 - 100ml/kg/ngày de gan cô

dù acid gluconic dê ket hdp bilirubin tu do thành ket hdp

- G iâm chu trin h gan ru ô t bân g câch bü sôm, day du

- Dùng alb um in tru y ên tîn h m ach khi alb um in tron g m âu thâ'p (binh thiidng lg alb um in gân 8,5 mg% bilirubin) Lieu liidng lg/kg, cô tâc dung canh tra n h gân bilirub in làm giâm bilirubin tti do tro ng m âu

- P hén o b arb ital cô tâc dun g tô t tro ng dieu tri vàng da do Criggler N ajar typ 2

- T hay m âu khi chieu dèn th â t bai (Xem bài Kÿ th u â t th a y mâu)

2.4 Dieu trj nguyên nhân

Mot sô nguyên n h â n vàng da tâ n g b iliru b in giân tiêp cô th é dieu tri diidc, cân chân doân xâc dinh và xû tr i ngay

- Vàng da liên qu an tâi di tâ t bâm sin h dUdng tiêu hôa cân phâi diidc p h âu th u â t ngay

- V àng da do tà n g chu trin h gan ru ô t cân chü y cho trê bu sôm

2.5 Chuyen viên

- P h â t hiên vàng da sdm dâc biêt n h ü n g trê cô nguy cd cao n h u dè non, nhiëm k h u â n sôm, n g at sau dé, da hông càu suy hô hâp, nhiêm to a n dê chiêu dèn kip thdi

- Ó nhùng cd sd y te không có dèn chiéu vàng da càn chuyén bênh nhân lên tuyén trên ngay sau khi phât hiên vàng da.

- Dàn dò bênh n h â n trüdc khi ra viên nêu có dâu hiêu vàng da phâi düa dên khâm lai ô cd sd y tê ngay

TEO THl/C QUÂN

Teo thüc quân gàp vói tÿ lê tù 1/4425-1/4500 tré de ra côn sông Teo thüc quân có th é x u ât hiên ddn dôc hoâc kèm theo rô thüc quân - khi quân

Ladd và G ross chia teo thüc quân th à n h 5 loai:

Loai I Teo giân doan hai dâu thüc quân, không có thông giüa thiic quân và khi quân

Loai II Teo thüc quân, dâu trên rô vào khi quân

Loai III Teo thüc quân, dâu düôi thông vói k hi quân, loai hay gàp nhât

Loai IV Teo thüc quân, dâu düôi rô vào phê quân goc bên phâi.Loai V Teo thüc quân, câ hai dâu rô vào khi quân

- Biêu hiên cùa viêm phôi nêu chân doàn muôn.

1.2 Cân lâm sàng

- Chup thtfc qu ân cô beirr khóng kh i hoàc thuoe can quarig

v io dau trên th ây tù i cùng thtíc q u an giân, <>ng t höng cuôn d tù i

< ùng trên

- Các xét nghiêm khâc: công thúc m áu, k hi m àu, siêu âm tim nêu cô dieu kiên

2.1 Xur tri ban dau

- D ât ông thông dâu trê n th uc quán h ú t cách quàng

- Giü th â n nhiêt

- Näm dâu cao

- Cho k h ân g sinh pho rông

- Cho thd oxy nêu bênh n h â n tim

- C huyên bênh n h â n den cd sd p h âu th u â t nhi, trá n h h a

th â n n hiêt, ha dUdng huyê't

2.2 X u tr i tai cd sd phau th uât nhi

- Boi phu niíóc diên giâi vâ th â n g bâng kiëm toan nêu cô roi loan

- P h âu th u ât:

Bênh nh ân nâm nghiêng bên trâi Md ngüc diidng ngoâi

m âng phôi theo liên siídn IV bên phâi Tim d âu duôi vâ dâu trên thtic quân C ât vâ k h â u rô th ü c q u ân vâ k h i qu ân nêu cô

rò Nôi dâu trên vói d âu dviôi mot lôp müi rdi bâng chï tiêu 6/0

D ân liiu thüc q u ân cô nêu h ai d âu cách xa n h a u không th é nói thi dâu

Sau mó: giü th â n nhiêt Tiêp tue k h ân g sinh trvfôc mo

Bòi phu niióc và diên giài Bdm süa qua òng thòng da dày sau 24 giò vói lieu ltfdng tä n g dàn.

2.3 Bien chümg và xurtri

- Rò m ièng noi: thu òn g xây vào ngày th ù 5 ban g suy ho hà'p dot ngòt, nghe phoi th à y ri rào p h é n an g giâm C hup ngtfc

th à y h ìn h a n h tr à n dich Xü tr i b àn g md m àng phoi tòì th ièu

và h û t lièn tue N éu không h é t p hâi mo lai dê d àn lUu thvfc

th o à t vi h ay gap nhà't là qua lô th o à t vi d p hia sau và bèn cua

- Nghe tim th â y tim bi dày sang phia doi diên Ri rào p h é

n an g cùng bên giâm, cô th é nghe thâ'y tién g n h u dông cùa ruô t tron g long ngUc

- X quang: chup ngiïc thâ'v vòm hoành m ât liên tue có hình quai ru ô t trê n long ngiic, tim bi dây sang phia dôi dièn.

+ la m âu (khi có n g h et ruôt)

Câc dâ'u hiêu khi khâm thüc thé và X quang tiidng tu n h u trên.Thoât vi cò hoành bên phâi thüdng khó khàn trong chan doân, nhiéu khi phâi phân biêt vói u trong long ngüc hoàc u gan

Siêu âm giüp p h â n b iêt ch ân doân: vòm ho àn h m â t liên tue, gan nâm trê n cü hoành

1.3 Câc xét nghiêm cân thie t

- Khi m âu

- Công thûc m âu, thdi gian m âu chây, thdi gian m âu dông

- Chup liiu thô n g ru ô t k h i ch ân doân không châc chân

2 XLÎ TRI

2.1 Xur tri ban d lu

- D ât ông thông da dày dé lvfu

- Cho thd oxy qua m üi

- D ât ông nôi khi quân hô hâp hô trç) nêu tim tâi hoàc dô bâo hoà oxy < 85% (Néu có phUdng tiên theo dôi dô bâo hoà oxy)

- Bôi phu to a n kiëm nëu do dUdc khi mâu.

- Không dUdc bôp bông qua m ât na

- Chuyen dën câc cd sd phâu th u â t nhi cô dieu kiên ph âu

th u â t và gây mê hôi sûc trê em C hu y giü th â n n h iê t trê n duidng vân chuyên

2.2 Xurtri d tuyên phâu thuât nhi

- Dieu chînh th ân g bâng kiëm toan dvia vào k hi m âu

- Thd mây nëu bênh nhân suy hô hâp, dô bâo hoà oxy < 85%

- Cho thuôc ha âp dông mach phoi nëu cô biëu hiên tâ n g

âp lüc dông mach phoi (chênh lêch dô bâo hoà oxy do d chi trên

và chi diidi) Câc thuôc cô thë dùng là priscolin, natazolin Sü d\ing dopam in de tàng âp lvlc d hê thông chu

- Tiën hàn h phâu th u â t nêu khi m âu dâ on dinh

+ Kÿ th u â t mô quy uôc:

Bênh n h ân nàm ngùa, cô dôn sau liing Rach da düôi bd siidn cùng bên Dua câc tan g th o àt vi xuô’ng o bung D ât dân luu long ngvtc tù bung qua lô th o ât vi K hâu lai h ai mép cd hoành Dông bung theo câc lôp giâi phâu

D ân lUu long ngüc cho vào lo dân liiu kin, không h u t R ü tdân lUu sau 24 gid

Thd mây sau mô’ cho câc bênh nhân sd sinh và câc trê lôn hdn nêu bênh nhân không tü thd tôt, dô bâo hoà oxy < 85%

Kiëm tra khi m âu và diê'u chînh th àn g bàng kiëm toan theo khi mâu

Truyën dich cho dën khi bênh nh ân cô tru n g tiên

K hâng sinh 5-7 ngày

+ Kÿ th u â t mơ bànfj nơi soi long ngüc:

Chi dinh chu yeu cho tré ngồi giai doan sd sinh T ré sd sinh cân cân nhàc: cân nâng trê n 3 kg

Bènh n h ân nàm nghiêng pnâi hốc trái tuÿ chuơc bên thồt

vi P liâa ; h i â t qua 3 mia so 1 c i a so cho ong soi qua lièn sifĩn 2-3 dudng nách giüa, 2 cüa sơ cho dung cu qua lien siídn 3 hộc

4 duịng nách triíĩc và sau Duy tri áp liic hdi trong long ngüc tú 2-4mmHg Dâv h ë t ru ơ t xuơng o bung K hâu lai cd hồnh bäng chỵ khơng tiêu, buơc chi và làm nd ngồi long ngUc D ân liiu long ngüc r ú t sau 24 gid

HEP PHÌ DAI MON VI

Hep phi dai mon vi chiëm ti lê 1/1000 tre mơi sinh Bênh gàp ơ con tr a i nh ieu hdn con gài

1 CH Á N DO ÁN

- Non

+ Xuâ't hiên sau de tù 3-4 tuàn

+ Châ't non là sü a và càn süa

+ Non x u â t hiên m uơn sau khi àn

+ Non vot, non th à n h tia, non de dàng, sơ' liïdng nhiéu.+ Non xuâ't hiên trê n mot trè râ t dơi và thèm àn

Dơi khi chà't non cơ m àu n âu do các mao mach cùa da day

và thiic quàn bi vư sau nhiéu lân non

- C an nang khong tang, hoac tan g it sau de.

- Bieu hien m at nUdc: sut can, tao bon, dai i t da nhan nheo

- Mot so benh nhan co vang da do tang bilirubin gian tiep

- Kham bung:

+ N hin thay bung vung dudi ron lorn, vung tre n ron truidng Kich thich th ay co song nhu dong tren ron b a t d&u tif duidi suidn phai di chuyen sang ben phai

+ Sd thay u cd mon vi: tuy theo benh nhan den sdm hoac muon ma ty le sd thay u cd mon vi nhieu hoac it (tCf 68-100%), -la mot khoi chSc nh an nhui qua tao, nam dudi suidn phai sat cot song

1.2 Can lam sang

- Chup da day co thuoc can quang:

+ Cac dau hieu gian tiep: da day gian to, thuoc cham qua mon vi

+ Dau hieu trUc tiep: Ong mon vi bi keo dai

- Sieu am: h ai tieu chuan cd ban de chan doan la cd mon

vi day tre n 4mm va chieu dai cua mon vi tre n 16mm

- Cac x6t nghiem khac: cong thuic m au, thdi gian m au chay, m au dong, dien giai do, kh i mau

2 XLTTRf

2.1 Cap curu ban dau: cho n hin an va chuyen den cd set p h lu

th u a t nhi

2.2 Dieu trj tai tuyen phau thuat nhi

- Boi phu niidc va dien giai duia vao dien giai do

- Dieu chinh th&ng bang kiem toan neu co roi loan

- P hau th u at:

Gäv me nưi khi quän

Md bung then ngang diiưi siidn phäi hộc dtfdng quanh phia tren -ưn, sau de bưc täch da vä to ehüc diiưi da len oao, md cän vjt phüc mac theo dUdn^ giSa

Tirr v j dua u cd mưn vi ra r.gội thänh bung Cäm v i {jiC u cd mưn vi bäng ngưn tro vä ngưn cäi Düng dao rach doc thanh mac

vä mưt phän cd tü phia ta trän g len den hang vi Düng panh täch rưng hai mep cd den lüc thä'y niem mac mưn vi phong len Bop hdi

tü phia da däy de kiem tra luu thưng xuong tä träng

S au mư: tru yen dich trong 24 gid däu Cho bü vdi so lüdng

tä n g dän tü ngäy th ü hai

TÄC RUƯT SƯ SINH DO NGUYEN NHÄN CƯ HOC

Täc ruưt sd sinh lä cap cüu ngoai khoa tre em hay gäp Ty

le tü vong tro n g nh ün g näm gän däy dä giäm thäp

N guyen n h ä n thUdng gäp:

- Täc tä träng: cäc nguyen n h än gay täc tä trä n g lä teo tä trä n g , hep tä trä n g do m äng ngän niem mac, do tu y nh än, do däy chäng Ladd, do tä trä n g dưi, täc tä trä n g do kim dưng

m ach, do tin h m ach cüa triiưc tä träng

- Teo vä hep ru ưt non

- Teo vä hep dai träng

- Tac ru ư t phän su

- Dj ta t h au mưn trUc trä n g khưng difdc de cäp den trong

b äi näy

- Bung truưng: tru ư n g tre n rưn, difưi ron xep trong täc

ru ưt cao, trifưng tộn ư bung tro n g täc ru ư t thä'p

- Kich thich thä'y cư sưng nhu dưng hộc däu hieu rän bư

the nhäy träng (trong trUdng hdp hep ruưt vän cư phän su).

1.2 Xet nghi?m

- Chup bung khưng chuän bi: cư hinh müc nUưc vä hdi: hai müc niiưc vä hdi trong täc tä träng, n hieu müc nUưc vä hdi neu täc thäp hdn.

- Cäc xet nghiem khäc: dien giäi do, cưng thüc mäu, thdi gian m äu chäy, m äu dưng, nhưm mäu

C huyen benh n h än den cd sd ph äu th u ä t nhi.

2.2 X u tri tiep theo

* Boi phu niiưc vä dien giäi