lịch sử mĩ thuật việt nam

Lịch sử mĩ thuật

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

MỤC LỤC

KIẾN TRÚC THỜI THUỘC ĐỊA (1857 - 1945) 3

1 Khái quát chung 3

2 Kiến trúc giai đoạn 1857-1873 5

3 Kiến trúc giai đoạn 1873-1920 6

3.1 Thời kỳ đầu 1873-1900 6

3.2 Thời kỳ 1900 - 1920 6

4 Kiến trúc giai đoạn 1920-1945 7

5 Các phong cách kiến trúc thời thuộc địa 9

5.1 Phong cách Tân cổ điển 9

5.2 Phong cách kiến trúc địa phương Pháp 10

5.3 Phong cách kiến trúc Art Deco 11

5.4 Phong cách kiến trúc Đông Dương 12

6 Kết luận 13

KIẾN TRÚC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN TỪ 1945 ĐẾN NAY 15

1 Khái quát chung 15

2 Kiến trúc Việt Nam giai đoạn 1945-1954 15

3 Kiến trúc Việt Nam 1954-1975 16

4 Kiến trúc Việt Nam giai đoạn 1975 đến nay 19

4.1 Kiến trúc Việt Nam giai đoạn 1975-1986 19

4.2 Kiến trúc Việt Nam giai đoạn 1986 đến nay 22

5 Kết luận 28

CHUYÊN ĐỀ KIẾN TRÚC NHÀ TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM 30

2 Đặc điểm nhà cửa dân gian người Việt 30

3 Nhà truyền thống Huế 35

3.1 Nhà rường Huế 35

3.2 Đặc điểm kiến trúc truyền thống nhà rường Huế 36

3.3 Quy trình xây dựng nhà rường Huế 39

3.4 Nhà rường Huế với trần và vách đất kiểu kiến trúc nguyên thủy và độc đáo 43

4 Nhà ở phố cổ Hà Nội 44

5 Nhà ở phố cổ Hội An 50

6 Kết luận 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO……….57

KIẾN TRÚC THỜI THUỘC ĐỊA (1857 - 1945)

1 Khái quát chung

Ở thời kỳ này, song song với sự bành trướng của CNTB châu Âu sang vùng ĐôngNam Á, kèm theo đó là sự xâm nhập của kiến trúc phương Tây Việt Nam cũng ở trongbối cảnh như vậy, cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, kiến trúc Việt Nam đã có bướcngoặt lớn

Các đô thị cổ được hình thành từ thời nhà Nguyễn và trước đó đã được cải tạo theocác kiểu đô thị phương Tây Các đường phố được nắn thẳng, tạo mạng lưới đường theokiểu ô cờ, hạ tầng kỷ thuật đường phố được hoàn thiện, đường phố rộng hơn trước, có hèdành cho người đi bộ, đường phố có cây xanh, có đèn đường, cống rãnh thoát nước vàcấp nước… Trên các đường phố là các thể loại công trình kiến trúc: nhà ở, nhà hang,công sở và các công trình phục vụ công cộng đời sống, nhà máy… kiến trúc phong phú

về thể loại và hình thức mà trước đây chưa hề có

Bên cạnh các kiến trúc cổ, tân cổ điển, kiến trúc địa phương Pháp được thực hiệnmang tính áp đặt chủ yếu chủ yếu do các viên toàn quyền và chủ đầu tư – Tư bản Phápchỉ đạo, các kiến trúc truyền thống Việt Nam vẫn tồn tại và đổi mới trên cơ sơ tiếp thunhững tinh hoa của kiến trúc Tây Phương với kiến trúc truyền thống Việt Nam Sự đổimới đó diển ra một cách từ từ

Đối với công trình 1 tầng: sự đổi mới của kiến trúc truyền thống được bắt đầu từhình thức bên ngoài công trình Cấu trúc bên trong nhà vẫn theo hệ thống gian với vì kèo

gỗ cổ truyền; tường vây bên ngoài xây bằng gạch với các hình thức sử dụng các hệ cộtphương Tây; bên trên kết thúc bằng tường hoa chắn mái Trên đó sử dụng các trang tríkiểu Châu Âu Cửa theo kiểu cửa panô; sau đó là cửa 2 lớp; kính, chớp

Sự xây dựng nhà 2,3 tầng đã đòi hỏi phải áp dụng các kết cấu cột, dầm, sàn bằngvật liệu bền vững hơn Cột gạch, dầm thép, sàn gạch rỗng, hoặc vỉa gạch trên hệ thốngdầm gỗ lim hay thép (thay cho cột, dầm sàn gỗ của kiến trúc truyền thống) – Hình thứcbên ngoài hoàn toàn theo ngôn ngữ kiến trúc Phương Tây song sử dụng các hoa văn trang

Việc sử dụng sắt, thép, xi măng, bê tông cốt thép với kỹ thuật tính toán khả năngchịu lực kết cấu nhà từ phương Tây mang đến đã tạo điều kiện cho kiến trúc Việt Namphát triển mạnh và có cơ sở khoa học.

Xu hướng kiến trúc với kết cấu, cấu tạo các bộ phận tạo điều kiện cho việc hìnhthành không gian khắc phục được những bất lợi của khí hậu nhiệt đới nóng ẩm đã đượcphát triển, tạo ra những bản sắc mới trong kiến trúc ở Việt Nam vào những thập kỷ 30-

40, đó là khuynh hướng "kiến trúc Đông Dương” Nét đặc biệt của các công trình này làviệc sử dụng các hệ mái với con sơn đỡ mái để che nóc nhà, nhà có tầng hầm để thongthoáng chống ẩm, sử dụng cửa 2 lớp: kính, chớp… phóng áp mái có trần nhà, không giandưới mái chỉ là để chống nóng có cửa thoát khí… Tất cả những khía cạnh nêu trên bắtnguồn từ các nhà dân gian truyền thống cùng kết hợp với các kinh nghiệm chống nắngnóng trong kiến trúc của các nước

Tỷ lệ không gian kiến trúc công trình đáp ứng nhu cầu sử dụng tốt độ cao phòngvừa đủ đảm bảovề khối tích không khí, đảm bảo thoáng mát, đảm bảo thẩm mỹ Xử lýkiến trúc mặt đứng trên nguyên tắc của phong cách kiến trúc Tân cổ điển Châu Âu Song

sự xuất hiện các yếu tố thông hơi thoáng gió ở trên, dưới cửa sổ, cái mái hiên che, cùngcác ban công, lô gia, sử dụng các hoa văn trang trí dân tộc… đó chính là tạo ra nhữngtruyền thống mới, bản sắc mới

2 Kiến trúc giai đoạn 1857-1873

Năm 1858, Pháp nổ súng tấn công Đà Nẵng mở đầu cuộc chiến tranh xâm chiếmViệt Nam Năm 1867, Pháp chiếm xong lục tỉnh Nam kỳ (Biên Hoà, Gia Định, ĐịnhTường, Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên) Ngày 23 tháng 2 năm 1868, ông Thống đốcNam Kỳ Lagrandière đã làm lễ đặt viên đá đầu tiên khởi công xây dựng Dinh Thống đốcNam Kỳ mới tại Sài Gòn thay cho dinh cũ được dựng bằng gỗ vào năm 1863 Dinh mớiđược xây dựng theo theo đồ án do kiến trúc sư Hermite phác thảo (người phác thảo đồ ánTòa thị sảnh Hongkong) Viên đá lịch sử này là khối đá lấy ở Biên Hòa, hình vuông rộngmỗi cạnh 50 cm, có lỗ bên trong chứa những đồng tiền hiện hành thuở ấy bằng vàng, bạc,đồng có chạm hình Napoleon đệ tam

Công trình này được xây cất trên một diện tích rộng 12 ha, bao gồm một dinh thựlớn với mặt tiền rộng 80 m, bên trong có phòng khách chứa 800 người, và một khuôn

viên rộng với nhiều cây xanh và thảm cỏ Phấn lớn vật tư xây dựng dinh được chở từPháp sang Do chiến tranh Pháp-Phổ 1870 nên công trình này kéo dài đến 1873 mớixong Sau khi xây dựng xong, dinh được đặt tên là dinh Norodom và đại lộ trước dinhcũng được gọi là đại lộ Norodom, lấy theo tên của Quốc vương Campuchia lúc bấy giờ

là Norodom (1834-1904)

Dinh Norodom

3 Kiến trúc giai đoạn 1873-1920

3.1 Thời kỳ đầu 1873-1900

Những hoạt động về xây dựng đầu tiên của Pháp trong khoảng những năm 1873

-1880 đến năm 1900 và kiến trúc thời kỳ này có thể có tên gọi chung là: Kiến trúc thuộcđịa tiền kỳ và phương pháp xây dựng đô thị kiểu Châu Âu được du nhập Cấu trúc tổngthể dựa trên những nguyên tắc tổ chức các thương điếm Châu Âu ở Hải ngoại với lối bốcục truyền thống theo trục đối xứng và đường phố theo dạng hình học

Thời kỳ này, tình hình chính trị chưa ổn định, kiến trúc thuộc địa kiểu trại lính củaquân đội viễn chinh Pháp chiếm lĩnh ưu thế nhằm củng cố vị trí cai trị của Pháp ở BắcKỳ

3.2 Thời kỳ 1900 - 1920

Khu vực thị dân cũ của các tỉnh lẻ và các đô thị cũ bắt đầu phát triển, các côngtrình nhà ở được xây dựng đa số là 2 3 tầng Điều quan trọng là nhà ở thị dân chịu ảnhhưởng của việc xây dựng mới và trang trí kiến trúc thuộc địa tiền kỳ thể hiện trong cấutrúc mặt bằng và hình thức trang trí Đây là thời kỳ tiến hành chương trình khai thácthuộc địa lần thứ nhất ở

Đông Dương, kiến trúc chủ yếu là các loại công thự, dinh thự, công sở hoặc nửadinh thự nửa công sở, một số dạng công trình kiến trúc kiểu “chính thống” lợp mái bằng

đá ardoise, có tầng hầm và tầng mái

Từ năm 1900 Chính quyền Pháp ở Đông Dương đã tiến hành công cuộc xây dựngcác cơ quan đầu não ở Hà Nội với mục đích biến Hà Nội thành Thủ đô của Liên bangĐông Dương

Kiến trúc của thời kỳ này cũng được nghiên cứu sâu để thoát khỏi chủ nghĩa côngnăng đơn giản của kiến trúc thuộc địa tiền kỳ Phong cách kiến trúc tân cổ điển đượcdùng phổ biến trong các công sở của nền hành chính thực dân Pháp, với đặc điểm bố cụcđối xứng được khai thác thể hiện tính bề thế và hoành tráng qua các mặt chính có hìnhkhối kiến trúc nặng nề ở các tầng dưới tập trung vào việc trang trí các chi tiết

Vị trí của các công trình đó cũng là điểm nhấn trong tổng thể không gian quyhoạch Người Pháp muốn thông qua kiến trúc thể hiện sức mạnh áp đảo của chính quyềnthực dân, đồng thời gây ảnh hưởng của văn hoá Pháp vào Việt Nam

Kiến trúc sư Auguste Henri Vildieu là Chánh Sở Kiến trúc trung ương ở Hà Nội

đã kêu gọi kiến thiết một nền kiến trúc cổ điển để chinh phục dân bản địa, biểu thị quyềnlực của người Pháp ở Đông Dương

4 Kiến trúc giai đoạn 1920-1945

Điểm đáng chú ý trong thời kỳ này là quy hoạch và xây dựng nhà cửa phát triểnmạnh theo xu hướng mới Bên cạnh các nhu cầu về sử dụng, người Pháp còn quan tâmnhiều đến thẩm mỹ kiến trúc của mỗi ngôi nhà Trong đó phải kể đến sự đóng góp củaToàn quyền Đông Dương Maurice Long trong việc sử dụng các kiến trúc sư giỏi từ Pháp

và các thuộc địa khác sang Họ có những ý tưởng mới trong việc định hướng phát triển

kiến trúc Pháp ở bản địa Ernest Hébrerd, Arthur Kruze cùng một số kiến trúc sư khác lànhững người đi đầu cho xu hướng sáng tác đó

Các phong cách kiến trúc mới được thể nghiệm thay thế cho phong cách kiến trúc

cổ điển Pháp được du nhập từ chính quốc Đó là xu hướng tìm tòi các phong cách kết hợp

Á - Âu, tức là khai thác các đặc điểm kiến trúc truyền thống cũng như chú ý đến khí hậu

và vật liệu địa phương Một trào lưu đáng kể trong giai đoạn này là Art Deco với nhữngđặc trưng của kiến trúc hiện đại thoát ly khỏi những chi tiết kiến trúc cổ điển, hướng tớicách xử lý hình khối và đường nét hình học đơn giản Nó trở thành một trào lưu mạnh,phát triển song song tồn tại với phong cách Đông Dương Cả hai xu hướng này đã để lạinhiều tác phẩm kiến trúc có giá trị

Những đặc điểm chính trong sự phát triển của kiến trúc thuộc địa Hệ thống luật lệquản lý đô thị kiểu phương Tây và phương pháp quy hoạch đô thị được áp dụng khá chặtchẽ Trong quy hoạch đô thị, những vị trí thuận lợi được dành cho các công thự của bộmáy cai trị, các dinh thự dành cho các viên chức cao cấp và quan lại phong kiến, thể hiện

sự phân biệt tầng lớp rõ rệt

Trường học, nhà thương được xây dựng, đường xá được mở mang, chỉnh trang.Môi trường đô thị được cải thiệt từng bước Những khu nhà biệt thự là các khu nhà ổchuột tồn tại song song phản ánh rõ nét đặc tính đối lập giai cấp

Ở các đô thị đã hình thành khá đầy đủ các công trình công nghiệp, thương nghiệp

và dịch vụ, các công sở nhà ở của viên chức thượng lưu, trung lưu trong bộ máy cai trị

Đô thị bước đầu thay đổi về hình thức, nhưng chưa thay đổi căn bản về chất Khu côngnghiệp, thương mại, văn hoá vui chơi giải trí chưa hình thành riêng biệt mà còn xây dựngxen lẫn với nhau

Tuy vậy, đánh giá khách quan về quy hoạch đô thị Pháp thuộc cần phải thấy rằngPháp là một nước có nền văn minh sớm phát triển của Châu Âu, kiến trúc - quy hoạchcủa họ đã đạt tới một đỉnh cao, những công trinh kiến trúc thời Pháp thuộc đã xây dựng

để lại có một giá trị đặc biệt về phương diện nghệ thuật và kỹ thuật nhiệt đới hoá như

“khu phố Tây” của Hà Nội, các phố Tây ở Sài Gòn, Huế, Hải Phòng, Nam Định cáckhu nghỉ dưỡng Đà Lạt, Nha Trang, Vũng Tàu, Bạch Mã, Đồ Sơn

Ở Hà Nội, các công trình kiến trúc xây dựng với quy mô lớn và phong cách kiếntrúc Châu Âu đa dạng, đặt nền tảng về phong cách kiến trúc, kỹ thuật cho các khu vựckhác Các công trình kiến trúc thời Pháp thuộc xây dựng ở Hà Nội là những ví dụ điểnhình đại diện cho cả nước về phong cách kiến trúc như: nhà ở, biệt thự, công sở, nhàthương, trường học, thư viện, bảo tàng, viện nghiên cứu

Người Pháp đã cho du nhập các vật liệu, kỹ thuật và công nghệ xây dựng mới làmthay đổi bộ mặt đô thị như:

- Xi măng, vật liệu mới đối với thị trường xây dựng Việt Nam lúc đó được người Phápnhập khẩu rồi sau đó xây dựng nhà máy để sản xuất phục vụ nhu cầu kiến thiết nhà cửa,cầu đường, nó trở thành vật liệu chính để dính kết gạch, đá, bê tông trong việc xâydựng mỗi công trình

- Bê tông cốt thép lần đầu tiên xuất hiện ở Việt Nam, lúc đầu chỉ sử dụng ở các công trìnhlớn sau đã trở nên thông dụng ở các nhà ở kiểu biệt thự Sự xuất hiện bê tông cốt thépđem lại cho công trình kiến trúc nhiều khả năng phong phú hơn về tổ hợp khối

- Vật liệu sắt thép được sử dụng rộng rãi trong kết cấu cầu, dầm, dàn phát huy tác dụngđối với kết cấu vì kèo vượt khẩu độ lớn Đó là điểm mạnh để có thể xây dựng các côngtrình lớn Loại thép hình (chữ I, U, L) dùng nhiều nhất là sàn nhà, dầm, lanh tô

- Ngói ardoise mang từ Pháp sang để lợp các công trình hành chính và một số dinh thự.Vật liệu kính được đưa vào sử dụng rộng rãi kết hợp cửa chớp gỗ lần đầu có ở Việt Nam

- Vật liệu đất nung làm gạch xây, gạch có lỗ rỗng, ngói máy thay cho ngói ta vẫn lợp ởcông trình kiến trúc dân gian do công ty gạch ngói Đông Dương sản xuất theo kỹ thuậtPháp Các cống thoát nước bằng gang, bằng gốm, vật liệu gốm được sử dụng rộng rãi

- Vật liệu trang trí bằng gạch men, gốm, sứ chi tiết hoa văn được vẽ, in, khắc hoạ đa sắc,phong phú Gạch hoa là vật liệu lát sàn cũng là loại hình vật liệu mới mẻ được ngườiPháp đưa vào nước ta để dùng cho các công trình của họ ảnh hưởng qua lại giữa hai nềnkiến trúc hình thành nét văn hoá của một đô thị mang phong cách á Đông

5 Các phong cách kiến trúc thời thuộc địa

5.1 Phong cách Tân cổ điển

Phong cách kiến trúc Tân cổ điển được áp dụng trong các công trình nhà ở dândụng nhiều nhất Với nhu cầu xây dựng ngày càng nhiều Người Pháp bắt đầu sử dụngnhững phong cách hàn lâm thịnh hành tại Pháp vào Việt Nam Phong cách kiến trúc Tân

cổ điển đặc trưng cho sự ảnh hưởng của kiến trúc Pháp cổ đến Việt Nam giai đoạn này

Những công trình nổi bật có thể kể đến là Phủ Toàn quyền (1902), Nhà Hát lớn(1901), Tòa án Chính phủ (1906), nhà Khách Chính phủ (1919)… Các công trình đượcxây dựng dựa trên tư tưởng cổ điển Nhiều thiết kế được áp đặt nguyên mẫu như nhữngcông trình sẵn có ở Pháp Đó là mặt tiền Tòa án Chính Phủ Hà Nội sử dụng lại đúng họatiết của quảng trường Dauphine ở Pháp

Nhà Hát lớn Hà Nội

Ngày nay kiến trúc Tân cổ điển trở thành một xu hướng kiến trúc được ưa chuộngtại Việt Nam Lối kiến trúc này được áp dụng cho các công trình nhà dân Với đặc điểmchung là lược bỏ các chi tiết phức tạp, cầu kỳ của kiến trúc Cổ điển Thay vào đó là nhấnmạnh vào hình khối và kiểu dáng của các bức tường

5.2 Phong cách kiến trúc địa phương Pháp

Từ những năm 1900, một lượng khá lớn người Pháp đã tới Hà Nội làm việc vàsinh sống Họ mang theo những hoài niệm về quê hương thông qua những công trìnhkiến trúc tại đất nước họ đã sinh sống Do vậy thời gian này, một loạt biệt thự, trường họccho người Pháp được xây dựng theo phong cách kiến trúc địa phương Pháp

Ảnh hưởng của kiến trúc Pháp cổ đến Việt Nam giai đoạn này thể hiện qua cáccông trình phong cách địa phương miền Bắc nước Pháp Đặc điểm của chúng là có máivới độ dốc lớn Các công trình tại Paris có độ dốc vừa phải Hệ con sơn gỗ đỡ phần máinhô ra khỏi tường khắc công phu Tuy nhiên các công trình kiến trúc địa phương Phápxây dựng ở Hà Nội không giống hoàn toàn ở chính quốc Mà đã mang nhiều tính côngnăng, thực dụng và dỡ bỏ những hình thức trang trí nguyên gốc

Phong cách kiến trúc địa phương Pháp

Một số sông trình tiêu biểu: Grand Lycée AIber Sarraut (số 1B Hoàng Văn Thụ),Petit Lycée (số 8 Hai Bà Trưng), Trường nữ học Pháp (58 Trần Phú) và một số biệt thựtại khu Ngoại giao đoàn

5.3 Phong cách kiến trúc Art Deco

Phong cách Art Deco ra đời sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất Lối kiến trúcđược ứng dụng trong thiết kế nhiều công trình ở Hà Nội Đó là Chi nhánh ngân hàngĐông Dương, nhà in IDEO (Tràng Tiền), công ty AVIA (Trần Hưng Đạo), Bưu điện(Đinh Lễ), các tòa nhà số 91 Đinh Tiên Hoàng….cùng rất nhiều biệt thự trải từ quận BaĐình tới cuối các phố Bà Triệu, Hàng Chuối

Phong cách kiến trúc Art Deco

Kiến trúc Art Deco bắt đầu phát triển ở Hà Nội từ những năm 1920 Đặc biệtmạnh mẽ vào những năm 1930 Điều này cho thấy kiến trúc Pháp phát triển rất nhanhchóng tại Việt Nam Những công trình xây dựng theo xu hướng này thường sử dụngnhững hình khối kinh điển, các khối vuông, chữ nhật kết hợp với các khối bán trụ Thêmvào đó là các họa tiết trang trí bằng thép uốn hoặc đắp nổi bằng xi măng, thạch cao

5.4 Phong cách kiến trúc Đông Dương

Kiến trúc theo phong cách Đông Dương là những công trình có cấu trúc mặt bằng,hình khối hoàn toàn theo kiểu Pháp thịnh hành lúc bấy giờ Nhưng đã có sự tìm tòi, sángtạo, biến đổi về mặt không gian và cấu tạo kiến trúc Từ đó tạo ra những công trình cókhả năng thích nghi với các yếu tố điều kiện bản địa

Phong cách thiết kế này thường sử dụng những hình thức và chi tiết kiến trúctruyền thống Việt Nam, Khmer trong việc tạo nên các bộ mái, ô văng che cửa Bên cạnh

đó là sử dụng nhiều thức cột, mái, hệ thống cửa lấy sáng và thông gió tự nhiên

Tòa nhà chính Đại học Đông Dương

Một số công trình tiêu biểu là: Tòa nhà chính Đại học Đông Dương (Lê ThánhTông), Sở Tài Chính, Bảo tàng Louis (Phạm Ngũ Lão), viện Pasteur, Câu lạc bộ thủyquân (Trần Phú),…

6 Kết luận

Kiến trúc thuộc địa đưa vào Việt Nam là loại kiến trúc đã tạo nên một loại hình đôthị mới chịu ảnh hưởng phương Tây giai đoạn cận đại Nhiều công trình được xây dựngtrên khắp đất nước, tập trung ở các thành phố lớn như Hà Nội, Sài Gòn - Chợ Lớn, HảiPhòng, Nam Định, Huế, Đà Lạt Các thể loại công trình này xây dựng chủ yếu phục vụcho nhu cầu của bộ máy cai trị thực dân Pháp ở Việt Nam Các công trình cho người ViệtNam cũng phải tuân theo quy hoạch của người Pháp

Kiến trúc Pháp xâm nhập vào Việt Nam trải qua một quá trình lâu dài, cùng pháttriển song song tồn tại với kiến trúc bản địa Trong quá trình đó đã xuất hiện hai xu

hướng trái ngược nhau: Âu hoá và chống Âu hoá cả về văn hoá kiến trúc và kiến trúc Xãhội Việt Nam thời kỳ đó chưa có đầy đủ các điều kiện để tiếp nhận kiến trúc Pháp, kiếntrúc Việt Nam bị lấn át bởi kiến trúc Pháp và phải đón nhận một cách bắt buộc.

Trong giai đoạn đầu, yếu tố truyền thống được thay thế bởi yếu tố kiến trúc mới.Nhưng đến đầu những năm 20 kiến trúc Pháp đã có những biến đổi để thích nghi với môitrường tự nhiên và văn hoá bản địa Kiến trúc Việt Nam đã có những ảnh hưởng đối vớikiến trúc Pháp Quá trình giao lưu đã bắt đầu làm biến đổi nền kiến trúc về các phươngdiện, khiến cho kiến trúc Việt Nam lật sang trang mới Nhu cầu xây dựng của nhiều tầnglớp xã hội sau những năm 30 ngày càng tăng nhanh Cũng vào thời gian này bản thânngười Pháp đặc biệt là trí thức tiến bộ cũng thấy rằng không thể “đề cao” văn hoá Pháp

mà chỉ có áp đặt nguyên bản kiểu cách kiến trúc Pháp vào một nước có truyền thống vănhoá lâu đời Hình thái đô thị thuộc địa đặc thù rõ xuất hiện rõ nét nhất là ở Hà Nội, baogồm hai thành phần khác biệt nhau, nhưng có ảnh hưởng lẫn nhau Đó cũng là quá trìnhvận động, biến đổi lôgíc dẫn đến sự hoà nhập của hai nền kiến trúc Đây là một quá trình

từ tiếp xúc đến sự kết hợp văn hoá và cuối cùng là sự hoàn thiện mang nét đặc thù riêng

Kiến trúc Pháp thoạt đầu du nhập vào Việt Nam bằng con đường xâm lược Chínhquyền thực dân đã nhanh chóng khẳng định và tạo lập ra những giá trị lớn lao về kiếntrúc, đô thị và thẩm mỹ bởi sự thích ứng với môi trường tự nhiên và văn hoá của nước sởtại, để lại một di sản lớn có giá trị về các mặt văn hoá, kiến trúc và công năng

Bằng những giải pháp và thủ pháp đối phó, các công trình do người Pháp xâydựng đã đạt được những thành công, tạo ra một xu hướng kiến trúc mới có bản sắc riêng,thích ứng với các điều kiện tự nhiên, khí hậu và khai thác, vận dụng các giá trị truyềnthống văn hoá bản địa

KIẾN TRÚC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN TỪ 1945 ĐẾN NAY

1 Khái quát chung

Trong giai đoạn này kiến trúc Việt Nam vẫn tiếp tục phát triển của những truyềnthống kiến trúc ở giai đoạn trước, nhưng sự thể hiện ở 2 miền có khác nhau

Ở phía Bắc, do chính sách tiết kiệm; tiêu chuẩn trong kiến trúc xây dựng có hạnhẹp đã phần nào ảnh hướng đến khai thác đặc trưng và tìm tòi sáng tạo trong mọi lĩnh vựctạo ra những tiện nghi thuận lợi nhất cho môi trường sống, làm việc

Kiến trúc thực hiện theo phương châm "thích dụng, bền vững, kinh tế, mỹ quantrong điều kiện có thể” Song thích dụng ở đây cũng chỉ đạt tới mức tối thiểu và mỹ quanthực sự chưa được chú trọng – bệnh sơ lược nghèo nàn trong hình thức và đơn điệu tổngthể là điều không thể tránh khỏi Chủ nghĩa tập thể được đề cao trong kiến trúc, không cókhái niệm nhà ổ chuột trong những đô thị phía Bắc trước 1975

Ở phía Nam – kiến trúc kế thừa phát huy được các giá trị sẳn có từ trước – hìnhthức kiến trúc nhanh nhẹ, chú trọng trang trí nội ngoại thất, các biện pháp chắn nắng,thông thoáng – kiến trúc theo phong cách hiện đại chung chung là đặc trưng; chủ nghĩa cánhân, tính muôn hình muôn vẻ được thể hiện trong kiến trúc – sự tương phản về kiến trúctrong đô thị thấy rõ rệt: Đó là những khu nhà ổ chuột của dân nghèo, dân di cư, dọc cáckênh, mương, với các nhà lầu, dinh thự của các tầng lớp giầu có trong đô thị (trước1975)

2 Kiến trúc Việt Nam giai đoạn 1945-1954

Mười năm đầu sau cách mạng tháng Tám, cả nước bước vào cuộc kháng chiếnchống thực dân Pháp Các đô thị triển khai chủ trương “Tiêu thổ kháng chiến”, nhiềucông trình kiến trúc bị phá dỡ, nhiều công trình bị tàn phá bởi chiến tranh

Với tầm nhìn chiến lược, ngay trong kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủtrương thành lập tổ chức nghề nghiệp của giới KTS để phục vụ công cuộc xây dựng đấtnước sau chiến tranh Tháng 4/1948, tại làng Thản Sơn, xã Liên Sơn, huyện Lập Thạch(Tỉnh Vĩnh Phúc) đã diễn ra Hội nghị thành lập Đoàn KTS Việt Nam (nay là Hội KTS

Việt Nam) với sự tham gia của 08 KTS sáng lập: Nguyễn Cao Luyện, Hoàng Như Tiếp,Nguyễn Ngọc Chân, Trần Hữu Tiềm, Võ Đức Diên, Tạ Mỹ Duật, Phạm Quang Bình.

Sau Hội nghị, tuân theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các KTS thế hệ đầutiên của Hội đã vượt qua mọi khó khăn thiếu thốn của cuộc chiến, sáng tạo trong thiết kế

và xây dựng nhiều công trình phục vụ cách mạng và nhân dân bằng vật liệu gỗ, tre, nứa,

lá Một trong những công trình tiêu biểu, ghi dấu những thành tựu đầu tiên của ngànhkiến trúc cách mạng non trẻ, là Khu Hội trường Nhà làm việc Đại hội Đảng toàn quốclần thứ II (11/1952) của KTS Hoàng Như Tiếp

3 Kiến trúc Việt Nam 1954-1975

Hai mươi năm tiếp theo, đất nước bị chia cắt với các thể chế chính trị khác nhau

* Miền Bắc:

Mười năm đầu là kế hoạch tạo dựng cơ sở vật chất và kỹ thuật tối thiểu ban đầucho nền kinh tế mới, trong đó chủ yếu là các công trình công nghiệp do các nước xã hộichủ nghĩa giúp đỡ

Mười năm tiếp theo, đất nước lại phải đối phó với chiến tranh phá hoại bằngkhông quân của đế quốc Mỹ Vì vậy, thời gian này xây dựng chủ yếu là các công trìnhphòng không, sơ tán Chiến tranh cũng đã phá huỷ phần lớn thành quả mà mười nămtrước đã tạo dựng, cho đến mãi sau này cũng không phục hồi hết được

Nhiều công trình được xây dựng với hình thức đơn giản, trong sáng phù hợp vớiđặc điểm văn hóa – xã hội và khí hậu của đất nước đã định hình phong cách kiến trúchiện đại XHCN Việt Nam Đó là các công trình: Lễ đài Ba Đình (1955), Nhà sàn Bác Hồ(1958 – KTS Nguyễn Văn Ninh); Hội trường Ba Đình (1962 – KTS Trần HữuTiềm, KTSNguyễn Cao Luyện), Trụ sở Ủy ban Hành chính tỉnh Nghĩa Lộ (1956 – KTS Nguyễn CaoLuyện); Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc (1958 – KTS Nguyễn Ngọc Chân, KTS TrầnHữu Tiềm); Trụ sở Tổng cục Thống kê (1960 – KTS Đoàn Văn Minh); Học viện ThủyLợi (1958 – KTS Đoàn Văn Minh); Bảo tàng Việt Bắc, Thái Nguyên (1963 – KTS HoàngNhư Tiếp); …

Lễ đài Ba Đình (1955) Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc

Bên cạnh đó là những công trình theo phong cách kiến trúc hiện đại XHCN quốc

tế, như: Khu nhà ở Kim Liên; Khu công nghiệp Cao-Xà-Lá Hà Nội, Gang thép TháiNguyên; Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh (KTS Medenxep và Ixanovich); Trường Đại họcBách khoa, Hà Nội; Bệnh viện Nhi Olof Palme, Hà Nội; Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam –

Cu Ba ở Đồng Hới; Khách sạn Thắng Lợi (KTS Quintana, Cu Ba); Cung Văn hóa Thiếunhi, Hà Nội (KTS Lê Văn Lân),…

Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba

ở Đồng Hới

* Miền Nam

Miền Nam có những biến động chính trị Chính quyền, một mặt lo ổn định chế độcai trị (chuyển từ thực dân Pháp sang đế quốc Mỹ) mặt khác lo đối phó với cuộc đấutranh giành độc lập dân tộc- thống nhất đất nước của mặt trận giải phóng miền Nam ViệtNam

Mặc dù có nhiều tiềm năng kinh tế, nhưng hoạt động xây dựng của thời kỳ nàychủ yếu ở Sài Gòn và tại một số thành phố lớn hoặc các đô thị có mục tiêu quân sự Họxây dựng các khu quân sự với các công trình phục vụ cho người nước ngoài, cho chínhquyền công sở, nhà ở, nơi vui chơi, nghỉ mát, công trình thương mại, tài chính…và côngtrình phục vụ chiến tranh như: Doanh trại, kho tàng, sân bay, bến cảng, đường sá, côngtrình dịch vụ quân sự

KTS Huỳnh Tấn Phát đã thiết kế và xây dựng nhiều công trình bằng vật liệu địaphương, đáp ứng tốt yêu cầu sử dụng và phục vụ kháng chiến Tại các đô thị lớn, do cóđiều kiện tiếp cận các xu hướng kiến trúc, công nghệ và vật liệu tiên tiến trên thế giới, cácKTS miền Nam đã tạo nên một phong cách kiến trúc nhiệt đới, hiện đại, có bản sắc Tiêubiểu là Dinh Độc Lập (1966 – KTS Ngô Viết Thụ); Thư viện Quốc gia Sài Gòn (1972 –KTS Nguyễn Hữu Thiện); Nhà thờ Đức Mẹ ở Huế (1968 – KTS Nguyễn Mỹ Lộc); Trungtâm nguyên tử Đà Lạt (1965 – KTS Ngô Viết Thụ); Cư xá Thanh Đa – Sài Gòn(1960);Trường đại học Sư phạm Huế (1960 – KTS Ngô Viết Thụ);…

Dinh Độc Lập Trường đại học Sư phạm Huế

4 Kiến trúc Việt Nam giai đoạn 1975 đến nay

4.1 Kiến trúc Việt Nam giai đoạn 1975-1986

Đây là giai đoạn đặc biệt khó khăn Đất nước mới hòa bình, thống nhất nhưngkhông bình yên Trong lúc cả dân tộc đang nỗ lực để khắc phục hậu quả của chiến tranhthì lại phải đối diện với vô vàn khó khăn do cấm vận, do buộc phải tiếp tục chiến đấu đểbảo vệ biên giới phía Tây Nam và phía Bắc chống lại bọn bành trướng Trung Quốc.Trong bối cảnh khó khăn ấy, kiến trúc không có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển

Tuy nhiên, để có thể hiểu thực trạng kiến trúc Việt Nam giai đoạn 1975-1986không thể không tìm hiểu và đánh giá giá trị của quỹ di sản kiến trúc đã được hình thành

ở 2 miền Nam Bắc trước năm 1975 Đây là những căn cứ thực tiễn quan trọng góp phầnđịnh hướng phát triển kiến trúc Việt Nam hiện đại

Số dân tập trung đông, khoảng 5 triệu người, không phải do nhu cầu của sản xuất côngnghiệp mà chủ yếu là phục vụ nhu cầu của quân đội và là nơi để người dân trốn tránhchiến tranh

Ở khu vực nông thôn, hiện tượng nổi bật là chính sách phát triển nông thôn theo mô hình

“Khu trù mật” và “Ấp chiến lược” Chiến lược này được chính quyền thực hiện khôngtheo quy luật phát triển làng xã và thị tứ thông thường mà nhằm tập trung người dân để

dễ quản lý, kiểm soát với ý đồ tách người dân khỏi lực lượng kháng chiến

- Về kiến trúc: Kiến trúc miền Nam trước năm 1975 phát triển khá đa dạng về xu hướngkiến trúc với nhiều quy mô và thể loại công trình khác nhau, tạo được bộ mặt kiến trúcmới, hiện đại, nhất là ở các TP lớn Sau khi đất nước thống nhất, nhiều vấn đề nan giải ở

đô thị và nông thôn cần phải được giải quyết, như: Chuyển đổi mô hình kinh tế, tổ chứclại sản xuất, phân bố lại dân cư và nhà ở,… Mô hình “Khu kinh tế mới” với lực lượngnòng cốt là thanh niên bấy giờ ở miền Nam là một ví dụ.Tuy nhiên, điểm tích cực củakiến trúc miền Nam thời bấy giờ là: Nhiều lý luận, xu hướng phát triển đô thị, kiến trúc,công nghệ và vật liệu xây dựng mới, tiến bộ của thế giới đã được du nhập, trước nhu cầuxây dựng nhiều thể loại công trình, các KTS có điều kiện thuận lợi để thể hiện tài năng

Họ đã tạo nên những giá trị của kiến trúc hiện đại miền Nam Nổi bật nhất là phong cáchkiến trúc nhiệt đới hiện đại Điều đặc biệt là, các KTS ở miền Nam, kể cả các KTS nhữngthế hệ đầu tiên do Pháp đào tạo, đã đoạn tuyệt với ngôn ngữ kiến trúc cổ điển Pháp màsáng tác theo xu hướng hiện đại Những công trình tiêu biểu, như: Đồ án mở rộng SàiGòn của KTS Doxiadis, Làng Đại học Thủ Đức, Khu chung cư Thanh Đa, Dinh Độc Lập(Hội tường Thống nhât), Thư viện quốc gia, Bệnh viện Vì Dân, Chùa Xá Lợi,…

- Về phát triển đô thị và nông thôn: Phương pháp quy hoạch mới theo mô hình TrungQuốc và Liên Xô XHCN được áp dụng Nhiều đô thị được thiết kế quy hoạch chung vànhiều khu nhà ở tập thể được xây dựng Trong khi ở nông thôn, phong trào hợp tác hóavẫn phổ biến và cấp huyện được coi là trọng tâm để phát triển nông nghiệp và nông thôn

Kiến trúc nhà ở Khu tập thể Giảng Võ, Thiết kế của Viện Nhà ở Hà Nội (1980)

- Về kiến trúc: Điểm nổi bật là, tư tưởng thiết kế theo xu hướng Hiện thực XHCN ViệtNam do các KTS được Pháp đào tạo khởi xướng ở giai đoạn trước vẫn được các KTS tốtnghiệp trong nước và từ các nước XHCN về (như Liên Xô, Trung Quốc, Đông Âu và CuBa,…) tiếp tục phát triển như một dòng chủ lưu chính trong sáng tác kiến trúc Đó là cáccông trình xây dựng mới, được thiết kế với triết lý giống như của các KTS ở miền Nam,

là không lệ thuộc vào ngôn ngữ kiến trúc cổ điển Pháp mà có hình thức kiến trúc đơngiản, mạch lạc thể hiện tinh thần của kiến trúc hiện đại, tạo ấn tượng vững chãi, phù hợpvới điều kiện kinh tế còn hạn chế ở miền Bắc thời bấy giờ

Cung Văn hóa hữu nghị Việt Xô, Hà Nội Bảo tàng Hồ Chí Minh

Có thể nói, giai đoạn 1975-1986 là giai đoạn khá đặc biệt đối với kiến trúc nướcnhà, có nhiều kỳ vọng với sự nỗ lực tìm tòi và thể nghiệm đi cùng với thành công và thấtbại, để lại những bài học đắt giá

Sau khi đất nước thống nhất, một kỳ vọng thường trực về tương lai của Việt NamXHCN hùng cường Vì thế, nhiều ý tưởng quy hoạch, kiến trúc thể hiện tư duy duy ý chí,nôn nóng với những dự báo không sát với thực tiễn đã xuất hiện Khi kỳ vọng vượt quákhả năng, cùng với trình độ chuyên môn còn hạn chế, chưa tương xứng, nên nhiềuchương trình quy hoạch và kiến trúc, trên thực tế không thu được kết quả như mong đợi,nhất là ở miền Bắc, để lại nhiều bài học quý giá trên con đường xây dựng nền kiến trúcnước nhà Chương trình phát triển đô thị toàn quốc mà mỗi đô thị có sự giúp đỡ của mộtnước XHCN hay chương trình phát triển nông thôn với 500 pháo đài huyện hoặc quyhoạch mở rộng thủ đô Hà Nội lên Vĩnh Yên,… là những ví dụ tiêu biểu

4.2 Kiến trúc Việt Nam giai đoạn 1986 đến nay

Chủ trương Đổi mới quản lý kinh tế từ bao cấp sang cơ chế thị trường định hướngXHCN của Đảng thực sự đã trở thành động lực thúc đẩy nhanh chóng sự phát triển kinhtế-xã hội của đất nước trong hơn 30 năm qua, trong đó có kiến trúc Tốc độ đô thị hóa vàphát triển kiến trúc diễn ra nhanh chưa từng có trong lịch sử, làm thay đổi nhanh chóng

bộ mặt kiến trúc, cảnh quan đô thị và nông thôn ở nước ta theo cả hai hướng tích cực và

Hiện nay, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 trong bối cảnh Toàn cầu hóa và Biếnđổi khí hậu đang chi phối mạnh mẽ sự phát triển của thế giới và làm thay đổi sâu sắcquan điểm phát triển kiến trúc Thế giới đang nỗ lực như Tuyên ngôn của Đại hội KTSquốc tế UIA -Seoul 2017 hướng tới xây dựng môi trường sống có chất lượng, an toàn vàthông minh hơn nhờ vào tiến bộ của công nghệ, trong đó ưu tiên phát triển Kiến trúcxanh, Kiến trúc thân thiện và bền vững với môi trường Trong bối cảnh ấy, kiến trúc ởnước ta đang phát triển với những đặc điểm chính, là:

* Về quy hoạch đô thị và nông thôn

Những năm gần đây, hầu hết các đô thị và trung tâm xã ở nông thôn đã được lậpquy hoạch, trong đó các đồ án quy hoạch, nhất là quy hoạch chung đã trở thành công cụquản lý quan trọng trong phát triển đô thị và nông thôn ở nước ta Bộ mặt kiến trúc đô thị

và nông thôn đã thay đổi căn bản theo hướng tích cực Đô thị đã khẳng định được vai trò

là động lực chính phát triển kinh tế-xã hội của đất nước (chiếm hơn 75% GDP)

Khu đô thị mới Ecopark, Hà Nội

Khu đô thị mới, kể cả khu nhà ở xã hội với chất lượng môi trường cư trú cao hơn,tiệm cận với chuẩn mực quốc tế là những tiến bộ trong phát triển môi trường cư trú ở đôthị ở nước ta.

Bên cạnh đó, trong phát triển đô thị hiện nay, một số mô hình tiến bộ, như đô thịxanh, sinh thái, đô thị thông minh,… cùng với việc coi trọng các giá trị văn hóa truyềnthống nhằm mục đích nâng cao chất lượng môi trường sống của người dân đã bắt đầu thuhút sự quan tâm của các cấp chính quyền, của các chuyên gia và doanh nghiệp

Nhưng, nhìn chung, hạn chế cơ bản vẫn là chất lượng nhiều đồ án quy hoạch chưacao, nhất là quy hoạch nông thôn Bên cạnh đó công tác quản lý còn nhiều bất cập, dẫnđến quy hoạch bị điều chỉnh khá thường xuyên Theo đó, sử dụng đất chưa hiệu quả, gâylãng phí, hình ảnh kiến trúc và cảnh quan đô thị và nông thôn thiếu đặc trưng Đó là hệquả tất yếu của tình trạng đô thị và nông thôn phát triển nhanh về số lượng, nhưng chấtlượng môi trường sống chưa được chú trọng, để lại hậu quả ô nhiễm lâu dài về môitrường sống và diện mạo kiến trúc, cảnh quan

* Về kiến trúc

Khác với các nghệ thuật khác, kiến trúc – nghệ thuật tạo lập môi trường sống trựctiếp cho con người, nếu không có nhiều công trình được xây dựng thì khó có thể khẳngđịnh được tác giả và xu hướng kiến trúc Thật may mắn là, trong giai đoạn Mở cửa – Đổimới, kiến trúc có cơ hội và điều kiện thuận lợi để phát triển với sự đa dạng về thể loại,quy mô của công trình kiến trúc Đây là điều kiện tiên quyết để có thể hy vọng về mộtnền kiến trúc Việt Nam hiện đại và có bản sắc trong tương lai

Trong thời gian qua, có thể thấy, nhiều xu hướng, trào lưu kiến trúc thế giới đượcđông đảo KTS trong nước và nước ngoài hành nghề ở Việt Nam đón nhận Trong đó cónhững xu hướng chính, như:

– Xu hướng hiện đại – xu hướng chung trong thời đại toàn cầu hóa tiếp tục được khẳngđịnh là xu hướng chính Đây là xu hướng với sự đa dạng về các phong cách kiến trúc,như: Xô Viết, High-tech, Hiện đại mới, Tượng trưng, Thô mộc, Tối giản, Biểu hiện,…

ở miền Nam trước đây, nay đang được nhiều KTS nghiên cứu phát triển theo hướng phùhợp với điều kiện tự nhiên, khí hậu và văn hóa của từng địa phương Đây là triết lý sángtác kiến trúc rất đáng được trân trọng, khuyến khích, góp phần hình thành nên phong cáchkiến trúc địa phương mới – hiện đại và bản sắc trên cả nước trong thời gian tới.

Cụm công trình Keangnam, Hà Nội Khu Đào tạo trường Đại học Viettel, Hà Nội

– Xu hướng Truyền thống, đúng hơn là xu hướng kết hợp hiện đại và truyền thống trongkiến trúc Hiện nay ở nước ta, xu hướng kết hợp hiện đại và truyền thống là xu hướngtiến bộ và phù hợp với văn hóa của người Việt Xu hướng này được nhiều KTS theo đuổi

và đã có những thành công bước đầu rất đáng khích lệ Tuy nhiên, vẫn chưa đủ để địnhhình một xu hướng chính thống của kiến trúc Việt Nam đương đại Vì thế, có thể coi xuhướng kết hợp hiện đại và truyền thống trong kiến trúc ở nước ta hiện nay vẫn đang pháttriển dựa trên những nguyên tắc của chủ nghĩa Chiết trung, thể hiện ở sự kết hợp các yếu

tố văn hóa kiến trúc khác nhau trong kiến trúc đương đại Đây, thực sự là mảnh đất màu

mỡ cho sự tìm tòi, sáng tạo các phong cách kiến trúc mới, phù hợp với nền tảng văn hóa

và khát vọng sáng tạo của nhiều thế hệ KTS Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa

Có thể nhận thấy 2 cách tiếp cận chính trong sáng tác kiến trúc theo xu hướng này ở nướcta:

+ Cách thứ nhất là sáng tạo kiến trúc hiện đại trên cơ sở khai thác có chọn lọc những giátrị độc đáo, nhất là tinh thần đặc trưng của kiến trúc truyền thống Do đó các công trình

được thiết kế theo xu hướng này, nếu thành công thường là những tác phẩm độc đáo, đặcsắc, hiện đại nhưng rất Việt Nam Số lượng các tác phẩm như thế trên thực tế chưa nhiều

để có thể trở thành một xu hướng kiến trúc chính của Việt Nam Hy vọng với triết lý sángtác kiến trúc này, có thể tạo nên một xu hướng Kiến trúc hiện đại Việt Nam với tên gọi là

xu hướng Tân truyền thống mà chúng ta đang rất cần trong thời gian tới

Nhà hát chèo Trung ương, Hà Nội Bảo tàng Đăk Lăk

+ Cách tiếp cận thứ 2 là sáng tạo kiến trúc hiện đại trong sự kết hợp cùng lúc nhiều yếu tốđặc trưng của kiến trúc truyền thống khác nhau, giống như cách tiếp cận ban đầu củaphong cách Kiến trúc Đông Dương thời Pháp Cách tiếp cận này gần với quan niệm kếthợp văn hóa hay, nói cách khác là quan niệm hỗn dung văn hóa khá phổ biến của ngườiViệt Điều này đặt ra cho chúng ta suy nghĩ, không phải là không có cơ sở về một Phongcách Tối đa trong kiến trúc của người Việt thời hiện đại, ngược hẳn với phong cách Tốigiản của người Nhật

– Xu hướng Kiến trúc xanh, kiến trúc vì cộng đồng Có thể đánh giá đây là thành công

đáng chú ý nhất của kiến trúc Việt Nam hiện nay Kiến trúc xanh được Hội KTS ViệtNam khởi xướng lần đầu tiên bằng Tuyên ngôn Kiến trúc xanh năm 2011 nay đã đinhững bước đầu tiên vào cuộc sống, được xã hội biết đến và thế giới công nhận NhiềuKTS, nhất là KTS trẻ đã khẳng định tên tuổi của mình không chỉ ở trong nước mà trênthế giới thông qua các công trình đoạt giải thưởng Giải thưởng cao nhất của Hội KTSquốc tế lần đầu tiên giành cho KTS Việt Nam – KTS Hoàng Thúc Hào năm 2018 là mộtminh chứng

Nhà cộng đồng xã Cẩm Thanh, Hội An

– Xu hướng nệ cổ thể hiện rõ qua 2 hướng:

+ Thứ nhất là xu hướng sử dụng các thức kiến trúc cổ điển phương Tây trong các côngtrình xây dựng mới hiện nay Không ít các công trình từ công sở đến nhà ở gia đình đượcthiết kế và xây dựng theo xu hướng này, mà có người gọi là phong cách Tân cổ điểnphương Tây Đây là điều đặc biệt đang diễn ra trong kiến trúc Việt Nam đương đại, đồngthời đặt ra nhiều vấn đề cần được lý giải, đó là: Tại sao điều này không diễn ra trong kiếntrúc đương đại ở nhiều nước khác trên thế giới mà lại ở Việt Nam? Vấn đề văn hóa vàkiến trúc? Tính thời đại của kiến trúc? Và phải chăng kiến trúc Việt Nam hiện đại mới

chưa đủ khả năng để thể hiện đầy đủ vị thế xã hội của chủ nhân, nhất là chủ nhân thuộctầng lớp mới giàu lên, nên phải mượn ngôn ngữ kiến trúc cổ điển Pháp?

+ Hướng thứ 2 là lặp lại hình thức kiến trúc cổ truyền thống, đặc biệt trong các công trìnhtôn giáo, tín ngưỡng được xây dựng mới hiện nay, như Chùa mới với quy mô lớn với kếtcấu và vật liệu hiện đại Xu hướng này cũng đang đặt ra nhiều vấn đề cần được lý giải.Chẳng hạn như về việc sử dung lại về cơ bản ngôn ngữ kiến trúc truyền thống, về quy môquá lớn của công trình, về mối quan hệ hài hòa giữa công trình với cảnh quan thiên nhiên

và về tâm lý thụ cảm của người Việt với công trình?

Tràng Tiền Plaza, Hà Nội,

5 Kết luận

Giai đoạn 1945-1986 là một thời kì biến động đầy khó khăn, nhưng kiến trúc xâydựng vẫn hiện diện, đáp ứng nhu cầu xã hội một cách tốt đẹp Tuy khó nhưng ló cáikhôn, nhiều công trình kiến trúc với các giá trị khác nhau đã đánh dấu những mốc có ýnghĩa trong tiến trình phát triển nền kiến trúc – xây dựng nước nhà

Ở giai đoạn này, giá trị nghệ thuật tuy chưa cao nhưng giá trị hiện thực nhân văncủa một nền kiến trúc Chân - Thiện - Mỹ đã được tạo lập Phát huy các giá trị này trên

nền tảng xã hội ngày càng thuận lợi về đầu tư, điều kiện kỹ thuật công nghệ mới…sẽ là

xu hướng tốt và đúng cho con đường phát triển, kiến trúc nước nhà

Tuy nhiên, việc ứng xử với các công trình giai đoạn này đang đứng trước sự lựachọn và cả thách thức: Được cải tạo hoàn thiện hay là phá bỏ để xây dựng mới Việc lựachọn giải pháp nào thường chủ yếu dựa vào quy mô, sự xuống cấp, chất lượng côngtrình…,còn giá trị phi vật thể, giá trị văn hóa, giá trị tinh thần của thời đại thì chưa đượcxem xét một cách nghiêm túc

Thực tiễn cho thấy: Phát triển xã hội luôn có những mâu thuẫn khách quan và nộitại, giữa trước mắt và lâu dài, giữa cái lợi ích, giữa các lĩnh vực, các mục tiêu…Các tácđộng của xã hội làm phai mờ, méo mó, thậm chí huỷ hoại những giá trị của quá khứ, màthời gian không bù đắp được Đây cũng là trách nhiệm của xã hội, của thế hệ hôm nay