+ Khó khăn có thể khiến con người nản chí, buông xuôi, không giữ được sự sáng 0,5 suốt để tìm ra giải pháp… - Về ý kiến thứ hai: Khó khăn là thuốc kích thích để mỗi con người dũng cảm, s[r]
Trang 1PHÒNG GD&ĐT VĨNH TƯỜNG
NĂM HỌC 2015 – 2016 MÔN: Ngữ văn
Thời gian: 150 phút, không kể thời gian giao đề.
Câu 1: (2,0 điểm)
a Trong những tổ hợp từ sau đây, tổ hợp nào là thành ngữ, tổ hợp nào là tục ngữ?
- ăn quả nhớ kẻ trồng cây
- ăn ngược nói ngạo
- mồm năm miệng mười
- môi hở, răng lạnh
b Em hãy giải thích các tổ hợp từ: ăn ngược nói ngạo; mồm năm miệng mười Các tổ
hợp từ đó có liên quan đến phương châm hội thoại nào?
Câu 2: (3,0 điểm)
Dân gian có câu: Cái khó bó cái khôn.
Nhưng có người lại cho rằng: Khó khăn là thuốc kích thích để mỗi con người dũng cảm, sáng suốt và sống có lí tưởng.
Em hãy bình luận những ý kiến trên
Câu 3: (5,0 điểm)
Nguyễn Đình Thi từng quan niệm:
“Tác phẩm nghệ thuật nào cũng xây dựng bằng những chất liệu mượn ở thực tại Nhưng nghệ sĩ không ghi lại cái đã có rồi mà còn muốn nói một điều gì mới mẻ Anh gửi vào tác phẩm một lá thư, một lời nhắn nhủ, anh muốn đem một phần của mình góp vào đời sống chung quanh”.
(Trích Tiếng nói của văn nghệ, SGK Ngữ văn 9, Tập hai, NXB Giáo dục, 2011, tr.12-13).
Em hiểu thế nào là điều mới mẻ, lời nhắn nhủ trong quan niệm của Nguyễn Đình Thi? Qua bài thơ Ánh trăng, em hãy làm rõ điều mới mẻ và lời nhắn nhủ mà nhà thơ
Nguyễn Duy đã góp cho nghệ thuật và đời sống
……… HẾT………
Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm.
Trang 2PHÒNG GD&ĐT VĨNH TƯỜNG
TRƯỜNG THCS CHẤN HƯNG HƯỚNG DẪN CHẤM THI KHẢO SÁT HSG LỚP 9
LẦN 2– NĂM HỌC 2015 – 2016
MÔN: Ngữ văn
- Những tổ hợp từ là thành ngữ: ăn ngược nói ngạo; mồm năm miệng mười.
- Những tổ hợp từ là tục ngữ: ăn quả nhớ kẻ trồng cây; môi hở, răng lạnh.
0,5 0,5
b Giải thích các tổ hợp từ: ăn ngược nói ngạo; mồm năm miệng mười và cho
biết phương châm hội thoại liên quan.
1,0
- ăn ngược nói ngạo: ăn nói xỏ xiên, bịa đặt, vu khống=> phương châm về chất
- mồm năm miệng mười: lắm lời, nói tranh, nói át cả lời người khác=> phương
châm lịch sự
0,5 0,5
2. Dân gian có câu: Cái khó bó cái khôn.
Nhưng có người lại cho rằng: Khó khăn là thuốc kích thích để mỗi con người
dũng cảm, sáng suốt và sống có lí tưởng.
Em hãy bình luận những ý kiến trên.
3,0
- Yêu cầu về kỹ năng: Biết cách làm bài văn nghị luận xã hội Bố cục và hệ
thống ý sáng rõ Biết vận dụng phối hợp nhiều thao tác nghị luận
- Yêu cầu về kiến thức: Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau
nhưng phải đảm bảo các ý cơ bản sau :
a Giải thích hai ý kiến (0,5 điểm)
- Cái khó bó cái khôn: Khó khăn, thử thách, trở ngại hay hoàn cảnh gian nan sẽ
kìm hãm, làm hạn chế sự sáng tạo, khôn ngoan của con người Tóm lại, ở câu
nói dân gian, khó khăn sẽ là vật cản của sự sáng tạo và phát triển.
- Khó khăn là thuốc kích thích để mỗi con người dũng cảm, sáng suốt và sống có
lí tưởng: Khó khăn, thử thách có tác dụng thúc đẩy nghị lực và trí tuệ, khiến con
người sống có hoài bão, đam mê Tóm lại, ở ý kiến sau, khó khăn là động lực
mạnh mẽ cho sự sáng tạo và phát triển của con người
0,25
0,25
b Bình luận hai ý kiến (2,0 điểm)
- Về ý kiến thứ nhất: Cái khó bó cái khôn.
+ Khó khăn có thể là sự thiếu thốn về vật chất, tinh thần, sức khỏe khiến con
người không đủ điều kiện để thực hiện ý tưởng hay mong muốn của mình, lực
bất tòng tâm.
+ Khó khăn có thể khiến con người nản chí, buông xuôi, không giữ được sự sáng
suốt để tìm ra giải pháp…
- Về ý kiến thứ hai: Khó khăn là thuốc kích thích để mỗi con người dũng cảm,
sáng suốt và sống có lí tưởng.
+ Khó khăn buộc con người tỉnh táo, phát huy trí tuệ để giải quyết vấn đề
+ Khó khăn là môi trường rèn luyện bản lĩnh và ý chí, hun đúc những khát vọng
0,5
0,5
0,25 0,25
Trang 3lớn lao, lửa thử vàng gian nan thử sức.
+ Khó khăn có khả năng thôi thúc con người nỗ lực để vượt lên hoàn cảnh Khó
khăn càng lớn thì thành công đạt được càng vẻ vang và ý nghĩa, bởi vậy, thách
thức trở thành động lực
- Cả hai ý kiến: đều có cơ sở thực tế, giúp ta nhận thấy tác động có tính hai mặt
của khó khăn đối với trí tuệ, phẩm chất và lí tưởng sống của con người
0,25
0,25
c Bài học nhận thức và hành động (0,5 điểm)
- Không nên bi quan khi đối mặt với khó khăn thử thách, vì chính dân gian cũng
từng có câu: Cái khó ló cái khôn Cần phê phán những ai nản lòng trước khó
khăn và ngợi ca những con người tìm thấy động lực, cơ hội trong khó khăn để
khẳng định bản lĩnh, đi tới thành công
- Tuy nhiên, để có thể biến khó khăn thành động lực, con người cũng cần trau
dồi, rèn luyện bản thân, chủ động đón nhận khó khăn thì trong khó khăn mới có
thể tìm ra cơ hội
0,25
0,25
3 Nguyễn Đình Thi từng quan niệm:
“Tác phẩm nghệ thuật nào cũng xây dựng bằng những chất liệu mượn ở thực
tại Nhưng nghệ sĩ không ghi lại cái đã có rồi mà còn muốn nói một điều gì
mới mẻ Anh gửi vào tác phẩm một lá thư, một lời nhắn nhủ, anh muốn đem
một phần của mình góp vào đời sống chung quanh”.
Em hiểu thế nào là điều mới mẻ, lời nhắn nhủ trong quan niệm của Nguyễn Đình Thi? Qua bài thơ Ánh trăng, em hãy làm rõ điều mới mẻ và lời
nhắn nhủ mà nhà thơ Nguyễn Duy muốn góp vào đời sống.
5,0
- Yêu cầu về kĩ năng: Hiểu đề, biết cách làm bài văn nghị luận văn học Bố cục
rõ ràng, lập luận chặt chẽ Hành văn trôi chảy Văn viết có cảm xúc Không mắc
lỗi diễn đạt, dùng từ, ngữ pháp, chính tả.
- Yêu cầu về kiến thức: Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau
nhưng phải làm sáng tỏ những nội dung cơ bản sau :
a Giải thích khái niệm (0,5 điểm)
- Điều mới mẻ: là cách cảm nhận và thể hiện độc đáo của người nghệ sĩ về hiện
thực đời sống
- Lời nhắn nhủ: Là tư tưởng, tình cảm, thông điệp thẩm mỹ mà người nghệ sĩ
muốn gửi đến bạn đọc thông qua tác phẩm nghệ thuật của mình Thông điệp ấy
gắn với chức năng giáo dục và cải tạo xã hội của văn học nghệ thuật
0,25 0,25
b Điều mới mẻ và lời nhắn nhủ của Nguyễn Duy qua Ánh trăng (4 đ)
- Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm (0,25 điểm)
+ Nguyễn Duy là nhà thơ – chiến sĩ, gương mặt tiêu biểu trong lớp nhà thơ trẻ
thời chống Mĩ cứu nước Ông cũng là cây bút có sức sáng tạo bền bỉ sau năm
1975
+ Ánh trăng được viết năm 1978 tại Thành phố Hồ Chí Minh Bài thơ vừa mang đến điều mới mẻ, vừa là lời nhắn nhủ sâu sắc của Nguyễn Duy về thái độ sống
0,25
Trang 4của con người.
- Điều mới mẻ mà Nguyễn Duy thể hiện qua Ánh trăng (2,0 điểm)
Trăng là đề tài quen thuộc của thơ ca xưa nay, nhưng Nguyễn Duy vẫn có
những cảm nhận và cách thể hiện riêng
+ Bài thơ Ánh trăng mới mẻ ở nội dung:
Trăng được thể hiện như là biểu tượng cho vẻ đẹp bình dị mà vĩnh hằng của thiên nhiên, theo nhân vật trữ tình từ thời thơ ấu bình yên đến những ngày chiến
tranh ở rừng Vì thế, trăng còn là biểu tượng của quá khứ gian khó mà tươi đẹp,
của nghĩa tình thắm thiết, đằm sâu với quê hương, đồng đội, bạn bè
Trăng còn được Nguyễn Duy đặt vào trong mối quan hệ đa chiều với nhân vật
trữ tình: Nếu quá khứ trăng là tri kỉ thì hiện tại trăng bị biến thành người dưng.
Từ tình huống Thình lình đèn điện tắt, nhà thơ phát hiện thêm một vẻ đẹp khác
đáng trân trọng của trăng: thủy chung, bao dung mà nghiêm khắc, có khả năng
thức tỉnh con người
+ Bài thơ Ánh trăng mới mẻ ở nghệ thuật: Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc mà vẫn
chứa chất triết lí sâu xa; hình ảnh thơ đa nghĩa, có tính biểu tượng cao; kết hợp
giữa chất tự sự với tính trữ tình; kết cấu bài thơ theo mạch thời gian; tạo được
tình huống bất ngờ; hầu như không sử dụng dấu chấm câu và chỉ viết hoa chữ
đầu tiên của mỗi khổ thơ
- Lời nhắn nhủ của tác giả qua bài thơ (1,5 điểm):
+ Bài thơ có ý nghĩa như một lời cảnh tỉnh, lời nhắc nhở chúng ta đừng quên đi
những gì đẹp đẽ đã gắn bó với con người trong quá khứ, cần phải sống tình
nghĩa, thủy chung Đạo lí “uống nước nhớ nguồn” đã được gửi gắm kín đáo và tinh tế
+ Trong cuộc sống, con người cũng cần những phút “giật mình”, nghĩa là trạng
thái thức tỉnh của lương tâm, soi lại bản thân để nhận ra sự thiếu sót, vị kỉ, chưa
hoàn thiện Nếu không có những phút giật mình như thế, con người ta rất dễ
đánh mất chính mình, phản bội lại quá khứ ân tình, ân nghĩa
0,25
0,75
0,75
0,5
0,75
0,75
c Đánh giá (0,5 điểm)
- Chính những khám phá mới mẻ về nội dung nghệ thuật, chính thông điệp giàu tính nhân văn đã làm nên sức sống của bài thơ và phong cách nghệ thuật của nhà
thơ Nguyễn Duy Đó đồng thời là bản chất của sáng tạo nghệ thuật, là yêu cầu
đối với mỗi người nghệ sĩ (bài học về sáng tạo)
- Bài thơ không phải là một sản phẩm của triết lí khô khan, lời nhắn nhủ phải
0,25
0,25
Trang 5được thể hiện với tính nghệ thuật mới có khả năng lay động Điều đó cũng đòi hỏi độc giả phải là người đồng sáng tạo để cảm nhận được những thông điệp mà người nghệ sĩ muốn gửi tới (bài học về tiếp nhận)
- Cần khuyến khích những bài viết có chất văn, có những suy nghĩ và cách trình bày sáng
tạo Điểm lẻ toàn bài tính đến 0,25.