Cho ví dụ Tr¶ lêi - Câu câu khiến có sử dụng từ ngữ cầu khiến: hãy đừng chớ… thôi, đi, nào hoặc ngữ điệu cầu khiến, dùng để ra lệnh, khuyên bảo, yêu cầu, đề nghị - Cuối câu cầu khiến khi[r]
Trang 1Ngày soạn: 18/ 02/ 2011
Ngày giảng: 21/ 02/ 2011
Bài 21 Tiết 91: câu cảm thán
I Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức
- Đặc điểm hình thức của câu cảm thán
- Chức năng của câu cảm thán
2 Kĩ năng
- Nhận biết câu cảm thán trong các văn bản
- Sử dụng câu cảm thán phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp
3.Thái độ
Có thái độ đúng đắn trong việc vận dụng câu cảm thán trong quá trình tạo lập văn bản và trong các tình huống giao tiếp cụ thể
II Các kĩ năng sống cơ bản đợc giáo dục trong bài
1 Kĩ năng tự xác định giá trị
2 Kĩ năng ra quyết định
3 Kĩ năng giao tiếp
4 Kĩ năng hợp tác
5 Kĩ năng lắng nghe tích cực
III Chuẩn bị
1 Giáo viên: Bảng phụ
2 Học sinh: đọc và trả lời các câu hỏi trong sgk
IV Phơng pháp/ Kĩ thuật dạy học
Thông báo, phân tích ngôn ngữ, nêu vấn đề( động não, đặt câu hỏi); thảo luận( chia nhóm, giao nhiệm vụ)
V Các bớc lên lớp
1 ổn định tổ chức ( 1’)
2 Kiểm tra ( 5’)
H Nêu đặc điểm hình thức và chức năng của câu cầu khiến? Cho ví dụ
Trả lời
- Câu câu khiến có sử dụng từ ngữ cầu khiến: hãy đừng chớ… thôi, đi, nào hoặc ngữ
điệu cầu khiến, dùng để ra lệnh, khuyên bảo, yêu cầu, đề nghị
- Cuối câu cầu khiến khi viết dùng dấu chấm than, khi điều cầu khiến không đợc nhấn mạnh thì dùng dấu chấm
VD: học sinh lấy ví du
3.Tiến trình tổ chức các hoạt động
* Khởi động ( 1’)
Ôi quê hơng ta đẹp quá! ( Lê Anh Xuân)
H.câu trên có thuộc vào các kiểu câu em đã học không? thuộc kiểu câu nào, vì sao?
- Câu cảm thán dùng để bộc lộ tình cảm của ngời viết
GV: Câu cảm thán có đặc điểm hình thức và chức năng nh thế nào bài học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu
Hoạt động 1 hình thành kiến thức mới
* Mục tiêu
- Đặc điểm hình thức của câu cảm thán
- Chức năng của câu cảm thán
GV sử dụng bảng phụ
- HS đọc bài tập trên bảng phụ, nêu yêu cầu
bài tập
H Trong những câu trên câu nào là câu
cảm thán?
18’
I Đặc điểm hình thức
và chức năng
1 Bài tập ( T 43): tìm hiểu đặc
điểm hình thức và chức năng của các câu cảm thán
- Câu cảm thán
Trang 2- HS trả lời, GV nhận xét, KL
H Đặc điểm hình thức nào giúp ta nhận
biết câu cảm thán?
- HS trả lời, bổ sung, GV chốt
H Hai câu trên dùng để thể hiện điều gì?
GV: ngời nói ( viết) có thể bộc lộ cảm xúc
bằng kiểu câu khác( câu nghi vấn) nhng
trong câu cảm thán, cảm xúc của ngời nói (
viết) đợc biểu hiện bằng phơng tiện đặc
thù: từ ngữ cảm thán
H Khi viết đơn, biên bản, hợp đồng, hoặc
trình bày kết quả giải một bài toán… có thể
sử dụng câu cảm thán không ? vì sao?
- không, vì ngôn ngữ trong biên bản, hợp
đồng…( ngôn ngữ văn bản hành chính
công vụ),và ngôn ngữ để trình bày kết quả
giải một bài toán ( ngôn ngữ văn bản khoa
học) là ngôn ngữ của t duy lô gic nên
không thích hợp với việc sử dụng những
yếu tố ngôn ngữ bộc lộ cảm xúc
H Qua tìm hiểu bài tập em hãy cho biết
câu cảm thán có những đặc điểm gì về hình
thức và chức năng?
- Học sinh trả lời, GV chốt
- HS đọc ghi nhớ, GV cho học sinh trình
bày những điều cần nắm trong ghi nhớ
H đặt câu cảm thán?
- 2 học sinh đặt
H Em có nhận xét gì về vị trí của từ cảm
thán trong câu câu cảm thán ( từ nào có thể
tách ra thành một câu riêng)?
- Các từ than ôi, hỡi ôi, chao ôi, trời ơi…có
thể tách ra thành câu đặc biệt, cũng có thể
là một bộ phận biệt lập trong câu và thờng
đứng ở đầu câu ( VD BT 1)
- VD: Thơng thay cũng một kiếp ngời
- Cô ấy có tấm lòng cao thợng biết bao!
- Bình minh lên đẹp biết chừng nào!
-> thay,xiết bao, biết chừng nào…đứng sau
từ ngữ mà nó bổ nghĩa
GV lu ý: không phải lúc nào câu nghi vấn
cũng kết thúc bằng dấu chấm than có trờng
hợp kết thúc bằng dấu chấm và dấu chấm
lửng
Hoạt động 2 Luyện tập
* Mục tiêu
- Xác định câu cảm thán trong văn bản cụ
thể
- Phân biệt đặc điểm hình thức và tác dụng
18’
a Hỡi ôi lão Hạc !
b Than ôi !
- Đặc điểm hình thức + Có từ ngữ cảm thán: hỡi ôi và
ôi
+ dấu câu: dấu chấm than
- Chức năng Dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của ngời nói, ngời viết
2.Ghi nhớ
Đặc điểm hình thức và chức năng
II Luyện tập
Trang 3của câu cảm thán trong đoạn văn cụ thể
- Viết đoạnvăn ngắn có sử dụng câu cảm
thán
Học sinh đọc và xác định yêu cầu bài tập 1
- HS giải bài tập, Gv nhận xét và chữa
- HS đọc, xác định yêu cầu bài tập 2
- HS thực hiện giải bài tập theo nhóm 8/
5’, trình bày, nhận xét
- GV chữa
GV: không phải cứ bộc lộ tình cảm, cảm
xúc là câu cảm thán, câu cảm thán cần có
từ ngữ cảm thán
- HS đọc và xác định yêu cầu bài tập 3
- HS giải bài tập, nhận xét, GV chữa
- Học sinh đọc và nêu yêu cầu bài tập 4
- Hs thực hiện, nhận xét
- Gv chốt bằng bảng phụ
Bài tập 1: xác định câu cảm
thán
a Than ôi! lo thay! nguy thay!
B Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta
ơi !
c Chao ôi…mình thôi
Bài tập 2 phân tích tình cảm,
cảm xúc đợc thể hiện qua các câu và xác định câu
a.Lời than thở của ngời nông dân dới chế độ pk
b Lời than thở của ngời chinh phu trớc nỗi truân chuyên do chiến tranh pk gây ra
c Tâm trạng bế tắc của thi nhân trớc cuộc sống ( trớc CMT8)
d Sự ân hận của Dế Mèn trớc cái chết thảm thơng và oan ức của Dế Choắt
=> Không phải là câu cảm thán vì không có dấu hiệu đặc trng của câu cảm thán
Bài tập 3 đặt câu cảm thán
+ Mẹ ơi, tình yêu mẹ dành cho con thiêng liêng biết bao ! + Đẹp thay cảnh mặt trời buổi bình minh
Bài tập 4 đặc điểm hình thức và
chức năng của câu nghi vấn, cầu khiến và cảm thán
Nghi vấn - Có từ ngữ nghi vấn: ai, gì,
nào, bao giờ, bao nhiêu, đâu, à, , hả, hử, chứ, chăng, có…
không, đã…cha hoặc hay( nối các vế câu có quan hệ lựa chọn)
- Kết thúc câu bằng dấu chấm hỏi
- Chức năng chính; dùng để hỏi
- Chức năng khác: cầu khiến, khẳng định, phủ định, đe dọa, bộc
lộ tình cảm cảm xúc và không yêu cầu trả lời
Cầu khiến - Có từ ngữ cầu khiến hãy,
đừng, chớ, thôi, đi, nào hoặc dùng ngữ điệu cầu khiến
- Thờng kết thúc bằng dấu chấm than Khi điều cầu khiến không đợc nhấn mạnh thì kết thúc bằng dấu chấm
Yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo, ra lệnh…
Cảm thán - Có từ ngữ cảm thán: ôi, than
ôi, hỡi ôi, trời ơi, chao ôi thay, xiết bao, biết chừng nào, biết bao
- Thờng kết thúc bằng dấu
Bộc lộ tình cảm, cảm xúc trực tiếp của ngời nói ( viết)
Trang 4chấm than khi viết.
4.Củng cố ( 1’)
GV hệ thống lại bài học
5 Hớng dẫn học tập ( 1’)
- Học sinh về nhà học bài theo ghi nhớ sgk và làm bài tập 3 và viết đoạn văn ngắn
có sử dụng câu cảm thán
- Chuẩn bị bài: câu trần thuật
* Yêu cầu đọc và trả lời các câu hỏi sgk