GIÁO TRÌNH DỊCH TỄ HỌC 2020 ĐHYD CẦN THƠ

" Khi mo ta v~ benh, hoac n6i chung la nhtrng hien tuong sire khoe, nha dich t~ h9Ckho g chi dien ta mot each chung chung rang benh da xay ra nhieu hay it trong mot t~p th~ nguoi, ma Cl,

TRUONG DAI HOC Y DUOC CAN THO .

(Tal li~u Dung Bao Tao Chuyen Khoa clip I YTCC h~ chu{m hoa)

Nguoi Bien Soan PGS TS PRAM THl TAM

C<1n ThO',nam 2020

MUCLUC

, ., hie ~ ?; :'

Tai lieutham khao

B il i 1

Gi&i Thieu V~ Dich T~ Hoc

M I)C tieu bili gii l ng

Sau khi h9C xang bed nay, hoc vien co thi

1 Hdu duoc d i nh nghia cua dic h tl h9C.

2 Liet ke duoc ba m u c d i c h c h i nh , cac mo thuc va noi dung hoat d9ng cua dich tl h9C.

£>!NH NGHIA CUA D!CH T~ HQC

Dich t~ h9C duoc din nghla nhu sau "dich tl h9C fa mot man h9C vi

su phdn b6 , va nhii n g yiu t6 xac dinh cua nhiing bien c6va tinh trang lien quan din sire khoe trang nhiing ddn s6C1 : lthi, va su ung dung man h9C nay trang viec kiim sa at nhiing vein di s i re khoe "

Khi mo ta v~ benh, hoac n6i chung la nhtrng hien tuong sire khoe, nha dich t~ h9Ckho g chi dien ta mot each chung chung rang benh da xay

ra nhieu hay it trong mot t~p th~ nguoi, ma Cl,lth~ hon, ho se cho thay nhtrng t~n s6 va ti l~benh (ynhtrng nh6m ngiroi c6 nhtrng thuoc tinh dac biet, cir ngu tai mot khu VlJCrien biet, va van mot thai diem nao do trong nam N6i mQt each k ac, dich t~h9C da cho chung ta thay ducc su ph an b6

cua benh theo tung con ng oi (ai mac benh), khong gian (benh xay ra (y

dau), va thai gian (benh xay ra khi nao) cu th~

PTT - 1

-truong h9P ) , ruing 14 % (616 8 truong h9P) va ngu y kich fa 5 % ( 208 7 truong hop j T i

s udt tl l : vong chung fa 2, 3% ( 1023 trong s 6446 72 truong hop duac x a c nhdn ); 14 , 8% o ·

b e nn nhdn ? : 0tu 6 i ( 208 tr e n 1408 ; 8, 0 % 6' benh nhdn he 7 - 7 9 tu 6 i ( 312 tr e n 391 8)

va 49 , 0 % trong cac truong hop ngu y kich ( 1023 tr e n 20 87) Nh d n vien y t bi nhi i m

b e nn fa 3 ,8% (1 16 cua 4467 ) va 63% tai Vi i han ( 1 8 0 tren 1 7 16 ) s6truong hap phdt hi e n m6i nga y the a bi 6 u hi e n lam sang va s6truang hop x ac nhdn duac trinh ba y

trong bi d a6 1

t

• • I I I I rl

Wl - IO c'>e l ll~ "II ¢lWtc

1 ~;I1d , ~ I" 1 I9tocylif

jllt t" l ~ ~C< I C r n ·

MJ("""".~1<UtJ> t '

ut~bolld ; J1

B i ~ d6 1 Duong co n g dich cua Covid -1 9 aT r ung Quoc t ir 30 1 2 / 2019 d€n 11 1 1 2020

N guon : Characteristics of and Impo r tan t Lesso n s F r om T h e Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Outbrea k in Ch in a , S um ma r y of a R epo r t of 7 2 3 1 4 Cases From the

Chinese Center for D isease Control a n d P r eve nti o , lAMA , Pu blished on l ine February

24 , 2020

C : U s er s\ VAIO SR56GG\ D e s ktop\N D N s umm a r y of b asis of E pidemiolgy.doc.d o c - 2

-2 Muc dich cua djch t~ hoc

ra nhieu bao nhieu? M6 ta benh xay ra d6i voi ai, a dau, va khi nao;

phan b6 benh trong nhtrng dan s6 mang nhtrng thuoc tinh khac nhau Su so sanh nay se giup nha dich t€ hoc xac dinh nhtrng y€u t6 c6 lien quan den b~nh

3) LU9'ng gid hieu luc cua bien phap cai thien sue khoe: D~ ra duoc nhtrng hanh dong cu th€ nham cai thien sire khoe cua nguoi dan va cong d6ng

Nhtrng chuang trinh hanh dong nay bao g6m nhirng bien phap can thiep sire khoe va hrong gia hieu lire va tac dong cua nhtrng chuang trinh can thiep d6 bang each so sanh hieu luc xay ra tren nhfrng nh6m dan s6 khac nhau, nh6m duoc can thiep va nh6m khong duoc can thiep

3 Nhfrng mo thirc trong nghien ctru djch t~ hoc

* Djch t~ hoc mo ta: D€ mo ta duoc benh trang cua mot dan s6, nha dich t€ hoc su dung chien hroc mo ta tren tung nh6m dan s6 C6 3 each ti€p can d€ mo ta benh trang trong dich t€ hoc, d6 la nghien ciru tuong quan (correlational study), mo ta tung ca hoac loat ca benh (case report hoac case

series), va di~u tra c~t ngang( cross - sectional survey)

dan s6 d€ so sanh t~n s6 benh anhtrng nh6m dan s6 khac nhau

dan s6 (nhu tuoi, gioi, dan tQC,nghe nghiep, tinh trang kinh t€, ), thai gian va noi xuat hien cua benh

C:\Use r s\ V AlO SR56 G \ D es kt o \ ND N summary o f b as i s of E pid e mi o l gy doc.doc 3

-Di~u tra cdt ngang: thuc hien tren mot dan s6 trong d6 m6i ca th€ c6 benh hoac khong c6 benh

Ket qua cua dich t€ hoc mo ta la d.n s6, ti l~,hoac ti suat benh cua

m6i mot dan s6 cu the

* Djch t~ hoc phan tich: D€ xac dinh duoc nguyen nhan gay benh,

hay n6i chung la nhtrng yeu t6 xac dinh cua mot hien nrong sire khoe, nha

dich t€ hoc sir dung chien hroc so sanh benh trang 6 hai hoac nhieu dan s6

khac nhau Qua su so sanh nay, nha djch t€ hoc se xac dinh diroc nhirng

yeu t6 (c6 6 mot dan s6 nay ma khong c6 6 mot dan s6 khac) khien cho

mot hien tuong sire khoe xay ra nhieu hon 6 mot dan s6 nay thay vi a mot

dan s6 khac C6 hai each tiep c~n chinh d€ di tim nguyen nhan trong dich t€

hoc, d6 la each tiep can doan he, va each tiep can benh-chimg

C a ch tiep cdn doan he : Cach tiep c~n doan he xuat phat tir nguyen nhan d€ di tim hau qua

Cach nip cdn benh-chung.Cscs: tiep can benh-chimg di illhau qua tim ngiroc lai nguyen nhan

*Djch t~ hoc can thiep: D€ xac dinh hieu hrc cua mot phac d6 di~u

tri moi, nguoi nghien ciru b~t d~u bang hai nh6m benh nhan, duoc va

khong diroc can thiep, c6 nghia la duoc sir dung phac d6 di~u tri moi hoac

khong, Nghien ciru can thiep c6 ban chat cua tiep can doan h~

C : U se r s \ V AIO SR56GG \ Desktop \ NDN summary of b a sis ofEpidemiolgy doc.do c -

4-So'dB 1 Cac mo tlnrc trong nghien ciru dich t€ hoc

T h i~t k~ n hi e c uu .1.

MOTA

Ca

b~nh/

I

Di i' li ~u

d an sA

quan

~

PHANTicH

I

Dii'li~u

RCT

C~t ngang

mo ta

Doan h~

B~nh

chung C~t ngang

Can thiep cong dong

Thu nghiem cong dong

4.Nhfrng nQi d ung ho at dQng c u a d jc h t~h c

4 1 Q u an sat s u' xudt hi e n b e nh : Dich t€ hoc mo ta cho chung ta thay duoc

SlJ phan b6 cua benh hoac cua nhtrng hien nrong sire khoe trong tung dan s6, theo nhtrng d~c tinh v~ ngiroi (Ai), noi ch6n ( 0 dau), va thai gian (Khi nao) K€t qua cua dich t€ hoc mo ta duoc sir dung d€ hinh thanh nhtrng gia thuyet v€ nguyen nhan

sir dung hai hoac nhieu dan s6 mang nhung thuoc tinh khac nhau d€ so sanh SlJ xuat hien cua mot hien tuong sire khoe

nguyen nhan gay benh bang dich t€ hoc phan tich, nhtrng chuyen gia v€ sire khoe se d€ xuat nhtrng bien phap can thiep tac dong vao nhtrng nguyen nhan d6 nham cai thien sire khoe cua nguoi dan va cong d6ng Khi do, str dung Dich t€ hoc can thiep d€ xac dinh hieu qua cua nhtrng bien phap can thiep Nhfmg bien phap can thiep d6 c6 th€ la mot bien phap du phong cho nhtrng nguoi chua mac benh, thi du vac-xin ngua benh nhiem trung; mot

5-bien phap dieu tri cho nhtmg ngiroi dtl mac benh, thi du mot 10C;thuoc di€uli

tri tang huyet ap

Bang 1 T6m t~t Muc dich, mo thirc va nQi dung heat dong cua dich te h9C

Mo ta benh trang Mo ta Dich te h9C mo ta

Xac dinh nguyen nhan cua benh So sanh Dich te h9C phan tich

Luong gia hieu hrc cua bien phap So sanh Dich te h9C can thiep

cai thien sire khoe

Csu hoi on t~p bai 1:

Cau 1 Trinh bay cac khai niem co ban v€ dich te h9C: Dinh nghia, muc

dich, mo thirc va noi dung hoat dong cua dich te h9C

Cau 2 Hay mo ta 10C;lttnrong hop benh Coronavirus 2019 (COVID-19)

xuat hien tai Trung Quoc, Viet Nam, va mot s6 quoc gia tren th€ gioi nam

2019-2020 Trinh bay nhtrng hanh dong d6i ph6 voi dich benh duoc thirc

hien boi Chinh Phu Trung Quoc, Viet Nam va cac quoc gia tren th€ gioi

C : Use r s\ V AIO SR56GG \ De s ktop \ NDN summary of ba s i s o f Epidemiol gy doc.d oc 6

-Bai 2 , ,

Ml JC tieu hoc t~p

Sau khi hoc xong bid nay, h9C vien co thi

1 D inh nghia va p h dn biet duoc y nghia cua s6moi mac (nguy co, tl sudt) ,

va s6hien mac.

2 Lua chon va ti nh toan duac nhiing s6 do l u o ng benh trang thich h9'P cho mot nghien CUudich tlh9C

3. Ly giai duoc y nghia cua nhiing s6 do luong benh trang trong mot nghien cuu dich tlh9C.

1 Gio'i thieu Ba Loai S6 Do Luong Trong Dich T~ HQc

- Nhirng s6 do luon v~ t§n s6 b~nh dung d€ do hrong sir xu§t hien

co ban dung trong nhtrng di~u tra mo ta hoac tim nguyen nhan Nhirng s6

- Nhfrng s6 do lU'iYngv~ sl}'k~t hop dung d hrong gia dQ manh cua mot sir k~t hop th ng ke gitra mot y~u t6 nguyen nhan va mot benh nao do

Benh la k~t cuoc hoac diem cuoi cung cua mot di~u ma chung ta quan tam

- Nhfrng s6 do hrong v~ tac dQng phan anh sir g6p phan cua nhtrng y~u t6 nguyen nhan van t§n s6 benh tron mot dan s6 c u th€ Nhfrng s6 do nay htru d ng trong Ianh v e y t~ cong cong d tien doan hieu qua va hieu nang cua mot bien phap di~u tri hoac can thiep trong mot dan s6 cu the

2 Nhfrng Djnh Nghia C§n Thi~t

T§n s6 la s6 l§n xu t hien cua mot hien tuong

C: \ Users \ V AlO SR56GG \ Desktop \ N N s u mmary of basis of Epidemiolgy.doc.doc - 7

-Ti l~: La mot phan s6 ma trong do ur s6 duoc bao g6m trong mfru s6.

TI su§t: MQt ti suat thuc S1;l ' la mot sirthay d6i nrc thai cua mot hrong tren mot don vi thay d6i cua mot hrong khac, va luong khac nay thuong la thai

gran

Hai s6 do su xuat hien cua benh (hoac n6i chung, cua mot hien tuong sire

khoe) thuong dung la s6 hien mac va s6 moi mac, duoc th~ hien 6 dang ti

,

suat

3 s6 Hi~n M~c

S6 hien mac cho chung ta biet duoc trang thai hay tinh pho bien cua

benh vao mot thai diem cu th~ N6i mot each khac, s6 hien mac la ti 1~dan

s6 hien dang c6 benh vao mot thai di~m.C6 2 loai s6 hien m~c

se hi~n m~c thoi di~m Ia ti 1~dan s6 c6 benh vao mot thai diem nao do

s6 hi~n mac thiri khoang la t 1~ dan s6 c6 benh vao b~t kYthai diem nao trong mot thai khoang cu th~, thi du 1 nam

S6 hien mac thai khoang g6m s6 hien mac thai di~m vao d§.u thai khoang cong voi nhtrng ca moi mac (hoac tai phat) trong suot thai khoang

do S6 hien mac thai khoang thuong duoc sir dung khi phan tich du kien

cua nhtrng benh tam than D6i voi benh tam th§.n, thai diem khoi benh

chinh xac (d~ tinh s6 moi rnac) r~t kh6 xac dinh, cling nhir kh6 xac dinh vao mot ngay nao do, mot d6i tuong lathat strc6 benh tam than (d~ tinh s6 hien mac thai diem) N€u su dung s6 hien m~c thai khoang, chung ta chi

c§.nxem d6i tuong ma chung ta quan sat la c6 benh tam th§.n vao mot thai

diem nao do trong suet thai khoang nghien ciru

C: \ Use r s \ V AIO S R5 6 GG \ De s ktop \ ND N s umm a r y of b as is of E pidemi o l gy d oc d oc -

8-Cong dung cua sa hi~n m~c

S6 hien mic giup cho nhan vien y t~ xac dinh duoc tinh hinh benh

hien tai Trang viec l~p k~ hoach y t~, s6 hien mac duoc dung d€ tinh nhu

c~u v~ di~u tri, s6 giirong benh va trang thiet bi y t~,co sa y t~ va nhan hrc

4 sa MO'i M~c

S6 hien mac cho chung ta hinh dung duoc mot bQ phan hien dang c6

benh cua dan s6 Nhtrng nguoi con lai la nhtrng ngiroi chira mac benh, va

c6 kha nang se rnac benh, tao thanh dan s6 nguy ca.

S6 moi rnac la t~p hop nhtrng ca benh moi xufrt hien (] dan s6 nguy

ca. Nhu vay, s6 moi mac cho chung ta biet duoc kha nang, hay xac suat, d€ mac benh anhtrng ngiroi-chua-bao-gio-mac-benh

sa rruri mac tich lfiy la xac sufrt d€ cho nhtrng ngiroi khong c6 benh

se c6 benh trong mot thai khoang cu the S6 moi mac tich liiy con ducc goi

la nguy co Boi vi s6 moi mac ti l~ voi chieu dai cua thai khoang quan sat,

Do do, khi l y giai nhtrng tri s6 cua s6 moi mac tich lfiy, luon luon c~n phai bao cao chieu dai cua thai khoang quan sat T6m lai, s6 moi mac tich Iiiy la

ti l~ mac benh nhtrng ngiroi khong c6 benh trong mot thai khoang nao do

Khai niern Thoi gian-nguoi: Trong thuc t~, dan s6 ma chung ta theo doi thuong khong c6 dinh, ma lai rfrt co dong S6 nhtrng ca th€ ma chung ta

phai quan sat trong mot thai khoang keo dai c6 th€ giam d~n theo thai gian

vi ho c6 th€ chet di, hoac di chuyen di noi khac, hoac mat dau Trong khi

do, lai c6 nhtrng d6i nrong moi di vao trong dan s6 Nhu vay, nhfrng d6i

nrong nghien ciru cua chung ta se c6 nhtrng thai khoang diroc quan sat

khac nhau, va do d6 ho se khong g6p phan nhir nhau vao nguy co chung cua ca dan s6 Trong suet thai gian con c6 mat trang dan s6, thai gian nguy

co cua tung ca nhan duoc tinh tir thai diem c6 mat trong dan s6 d~n thai diem benh moi khoi phat D€ tinh toan sir dong g6p cua tung ca nhan vao

C: \ U se rs \ Y AIO SR56GG \ De s ktop \ NDN summar y of b as i s of E pid e mi o l gy doc d c 9

-dan sf nguy cc, co mot loai don vi dac biet goi la thai gian-nguoi diroc

n hien ciru keo dai 10 nam d€ tinh s6 rnoi mac cua benh loet da day, neu ba

benh nhan IAn hrot duoc then doi trong 3, 8, 10 nam, ho se dong gap 2

nam-nguoi van m~u s6 cua ti su~t moi mac Dan vi ' thai gian-nguoi J diroc dung khi tinh mot s6 moi mac khac goi la ti trong moi mac,

hay s 6moi mac thai gian-nguoi hay Ti su§t , la s6 nlnrng ca benh moi khoi

phat trong mot t hai khoang trong thai gian nguy ca bang t6ng thai gian

quan sat cua tung ca nhan trong dan s6, diroc tinh la nam-nguoi, thang

-nguoi, V.v

Uu diem cua ti suat so voi nguy co' la no co tinh d~n nhtrng thai

khoan quan sat ca nhan khac nhau do nhtrng ca nhan do di van dan s6 6

nhirng thai diem khac nhau, hoac ho khong con trong dan s6 vi nhtrng 1 do

k a nhau (phat benh, chet, di chuyen, rut 1ui, v.v.)

Ti su§t thuong ducc dung trong nhtrng nghien ciru doan h~then d5i nhtmg benh co thai gian u benh keo dai, thi du nhtrng benh lien quan d~n

n he n hiep, AIDS, va nhfmg benh man tinh

Ti su§t co nhtrng diem bat loi rieng cua no

+ Thir nhat, t su~t bao gorn chung nhtrng khoang thai gian theo d5i

khac nhau MQt sf it nguoi duoc theo doi lau dai (thi du theo d5i 5 ngiroi trong vong 2 nam), va mot s6 nhieu nguoi duoc then d5i ngan han (thi du

nhtrng thuoc tinh khac voi nhtrng thuoc tinh cua nhtrng benh nhan duoc

then d5i lau dai, k~t qua cua ti su~t se bi sai lech

+ Thir nhi, kha nang mac benh hoac chet cua nhfrng ca nhan trong mot dan s6 thirong khong the hang dinh trong su6t thai gian ma chung ta thee d5i dan s6 do Thi du, voi mot benh c6 thai gian tiem An dai thi ti suAt

se thap trong khoang d~u thai gian thee doi, va se cao trong khoang cuoi cua thai gian thee d5i De giam sai lech, chung ta c6 the phan tich du kien thee tung thai khoang cua ca thai gian quan sat

+ Thir ba, voi nhtrng benh ur vong nhanh, ti suAt do duoc se cao gia tao Vi mot tnrong hop ill vong nhanh se g6p mot don vi van ill s6, nhung

se gop it hon mot don vi thai gian-nguoi van m~u s6

5 MBi Lien Quan Gifra SB Mo'i M~c vs SB Hi~n M~c

S6 hien mac cua mot benh tuy thuoc van 2 y8u t6: c6 bao nhieu nguoi bi benh trong qua khir (tire la s6 moi mac truce day), va thai gian benh,

M6i lien quan giira s6 moi mac voi s6 hien mac va thai gian benh duoc the hien bang cong thirc P ~ I x d, trong do P la s6 hien mac (Prevalence), I la s6 moi mac (Incidence), va d la thai gian benh

Cau hoi on t~p bai 2:

Trinh bay s6 do hien mac va s6 do moi mac: Dinh nghia, cong thirc tinh, y nghia va m6i lien quan giua s6 do hien mac va s6 do moi mac

C: \ Users \ V AIO SR56GG \ Desktop \ NDN summary of basis of Epidemiolgy doc.d o c 11

-Bili 3

s6 Do K~t HQ ' p vs s6 Do Tac DQng

Ml}C tieu bai glang

Sau khi hoc xong bed nay , h9C vien co th d

1 T i nh toan duoc nhiing s6 do kit hop , g6m ngu y co tuong a6i , tl s 6 s 6

chenh , ngu y co qui trdch , va ngu y co qui trach ddn s6

2. L y giai duoc y nghia cua nhiing s6 do noi tren a d xac dinh duac mot nguyen nhdn gay benh , va luong gia duoc tac a9ng cua nguyen nhdn do a6i WYitinh trang stcc khoe cua mot cong a6ng

Be mo ta sir xu§t hien cua mot hien tUQTIgsire khoe, chung ta sir

dung nhtrng s6 do benh trang hoac tir vong, do la s6 hien mac va s6 rnoi mac, Hai s6 do nay giup chung ta mo ta diroc hien trang cua benh, hoac kha nang mac benh trong tung dan s6 mot,

Be xac dinh ducc nguyen nhan gay benh, chung ta can so sanh benh trang cua hai hoac nhieu dan s6 khac nhau Chi khi nao dan s6 A, mac benh nhieu hon dan s6 B, mang nhtrng thuoc tinh khac voi dan s6 B, thi nhtrng thuoc tinh chi c6 aA ma khong c6 a B moi c6 the la nhirng nguyen nhan

gay ra benh cho dan s6 A

Be xac dinh duoc nguyen nhan gay benh, chung ta se sir dung nhtrng

s6 do ket hop, chung con duoc goi la s6 do lien quan, hay s6 do hau qua Nhtrng s6 do nay duoc tinh toan can cu vao su so sanh nhtrng s6 do benh trang anhtrng dan s6 mang nhtrng thuoc tinh khac nhau Be so sanh hai s6

do benh trang, hay n6i mot each khac, de xac dinh duoc s6 do benh trang nao la Ian hon, chung ta c6 the chia hai s6 do voi nhau, hoac tnr chung cho nhau

C : U s e r s \ V AIO SR5 6 GG \ D e skt o \ ND N s ummary of ba s i s of E pidemi o l gy d c.d oc - 1 2

~