Nhận thấy trong thực tế, nhiều giáo viên chưa thấy được ảnh hưởng tích cực của phân môn Kể chuyện đối với các môn học khác, luôn coi Kể chuyện là môn phụ vì vậy tôi luôn trăn trở và luô[r]
Trang 1PP DẠY BÀI NGHE, KỂ LẠI CÂU CHUYỆN Ở LỚP 4
I/ Lí do chọn chuyên đề:
Trong cuộc sống sinh hoạt của xã hội loài người, không những trẻ em mà
thậm chí cả người lớn cũng thích được nghe Kể chuyện Sở dĩ như vậy vì kể
chuyện là một hình thức thông tin nhanh gọn, truyền cảm bằng ngôn ngữ Mặc dù
đã có những phương tiện thông tin đại chúng như ti vi, đài phát thanh, rađiô, cát sét, người ta vẫn thích nghe nói nói chuyện trực tiếp bằng lời
Trong nhà trường Tiểu học, Kể chuyện là một nhu cầu thiết yếu của lứa tuổi
học sinh nhỏ Từ tuổi lên ba bập bẹ nói, các em đã thích nghe kể chuyện Đến tuổi Mẫu giáo, nhu cầu cần nghe kể chuyện lại tăng lên nhiều Kể chuyện và thơ ca là hai môn quan trọng ở các trường Mẫu giáo hiện nay Bước vào tuổi học sinh Tiểu học, nhu cầu nghe Kể chuyện vẫn không hề giảm mà lại tiếp tục tăng thêm Tại sao vậy? Những truyện kể là một trong những hình thức nhận thức thế giới của các em, giúp các em chính xác hóa những biểu tượng đã có về thực tế xã hội xung quanh, từng bước cung cấp thêm những khái niệm mới và mở rộng kinh nghiệm sống cho các em Nhận thức được tầm quan trọng của phân môn Kể chuyện như trên, trong suốt những năm học vừa qua bản thân tôi đã tiến hành thực hiện một số biện pháp nhằm giảng dạy tốt phân môn Kể chuyện góp phần giáo dục học sinh một cách toàn diện Nhận thấy trong thực tế, nhiều giáo viên chưa thấy được ảnh hưởng tích cực của phân môn Kể chuyện đối với các môn học khác, luôn coi Kể chuyện là môn phụ vì vậy tôi luôn trăn trở và luôn suy nghĩ làm thế nào để giúp học sinh trong lớp có một kĩ năng kể chuyện? Đó là lí do mà tôi chọn chuyên đề này
II Mục tiêu của bài nghe, kể lại câu chuyện
- Củng cố kĩ năng kể chuyện đã được hình thành và rèn luyện ở các lớp 1, 2, 3 Đây
là kiểu bài tập kể chuyện ở tuần thứ nhất trong một chủ điểm học tập Câu chuyện
có độ dài trên dưới 500 chữ được in trong sách giáo viên, trình bày thành tranh hoặc tranh kèm theo lời dẫn giải ngắn gọn trong sách giáo khoa, được cô thầy giáo
kể lại cho học sinh nghe, rồi học sinh kể lại Bên cạnh mục đích chung là rèn luyện
kĩ năng nói cho học sinh, kiểu bài nói trên còn rèn kĩ năng nghe cho học sinh
III Các biện pháp dạy bài nghe, kể lại câu chuyện ở lớp 4
1 Sử dụng lời kể của giáo viên làm chỗ dựa cho học sinh kể lại câu chuyện
2 Sử dụng tranh minh họa( trong SGK) để gợi mở, hướng dẫn học sinh kể lại từng đoạn và toàn bộ câu chuyện
3 Sử dụng câu hỏi hoặc gợi ý để hướng dẫn học sinh sưu tầm truyện kể phù hợp với yêu cầu của từng tiết kể chuyện
IV Quy trình dạy bài nghe, kể lại câu chuyện vừa nghe trên lớp
1 Giáo viên kể
Theo kinh nghiệm của tôi thì để lôi cuốn sự chú ý của cả lớp ngay từ đầu câu chuyện giáo viên nên đứng ở gần bàn học sinh đầu tiên của lớp để kể Nói chung không nên đứng ở vị trí quá gần hoặc quá xa đối với đối tượng tiếp thu Giọng kể nhỏ nhưng vang, đủ cho cả lớp nghe, kể cả các em ngồi ở bàn cuối Kể rành mạch các tình tiết, ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu Cử chỉ nét mặt phải phù hợp
Trang 2với ngôn ngữ kể chuyện Không nên cường độ hóa cử chỉ và nét mặt, cũng như không bắt chước hoàn toàn các tâm trạng của nhân vật trong truyện
Ví dụ : Không nên bắt chước tiếng cười, tiếng khóc một cách dễ dãi tự nhiên sẽ
gây ra hiện tượng cười đùa vô nguyên tắc Ngừơi giáo viên dù kể bất kì truyện nào cũng nên biết mình chỉ là người kể chứ không phải là người trực tiếp ở trong truyện đó
Trong quá trình kể cần bao quát toàn lớp xem các em học sinh có hoàn toàn tập trung theo dõi câu chuyện không? Nếu thấy có những hiện tượng thiếu tập trung cần uốn nắn, điều chỉnh giọng điệu kịp thời Nhìn chung giọng kể vừa phải, trầm ấm là thích hợp nhất với truyện kể
Để học sinh có thể nắm được tình tiết cốt truyện thì ở lần kể thứ hai giáo viên cần kể chậm, thong thả hơn kết hợp chỉ vào tranh
2 Học sinh kể
Trước khi bước vào phần học sinh kể, giáo viên cần gợi mở cho học sinh nắm cốt truyện thông qua đàm thoại tại chỗ một số câu hỏi vài học sinh trả lời những câu hỏi đó Giáo viên cần tổ chức cho học sinh tập kể trong nhóm 2 hoặc nhóm 4 trước khi kể trước lớp vì như thế các em có thể giúp đỡ, bổ sung cho nhau Quá trình học sinh tập kể cũng là một quá trình tịnh tiến, lúc đầu là kể từng đoạn rồi tiến tới kể cả câu chuyện Cần lần lượt gọi tất cả các đối tượng học sinh tập kể vì mục tiêu chính của phân môn Kể chuyện là rèn kĩ năng giao tiếp, việc rèn kĩ năng kể, kĩ năng nói là rèn cho cả lớp
3 Đàm thoại
Việc đàm thoại sau khi học sinh tập kể lại chỉ nên xoay quanh ý nghĩa của truyện và tính cách một số nhân vật trong truyện Đàm thoại ở tiết Kể chuyện nhằm củng cố, đúc rút ý nghĩa, bài học cuộc sống chứ không như phần luyện tập ở các môn học khác Từ nội dung tình tiết cốt truyện, từ các nhân vật của truyện thường ghi dấu ấn rất sâu về ý nghĩa và bài học thiết thực rồi Không nên kéo dài thời gian đàm thoại vì thực tế không cho phép Quá trình đàm thoại cũng là quá trình củng
cố của tiết Kể chuyện.
V Những yêu cầu chung khi dạy bài nghe, kể lại câu chuyện
1 Sử dụng ngữ điệu
+ Người kể phải tạo cho mình quy tắc cần thiết khi chậm rãi, lúc khẩn trương, lúc rành rẽ, lúc duyên dáng Không nên chỉ sử dụng một nhịp độ nói sẽ gây cảm giác đơn điệu, buồn ngủ Không nói thao thao bất tuyệt dễ gây ấn tượng chói gắt Không dùng các âm thanh the thé, gắt gỏng trong khi kể chuyện Cũng cần chú ý trong cùng một câu nói, nếu nhấn mạnh ở từ này hoặc từ kia, nghĩa có thể hoàn toàn khác nhau
Người giáo viên khi kể chỉ nên dùng giọng trung bình, có độ vang và sâu Ngắt giọng là những chỗ ngừng giọng nhất định Có hai loại ngắt giọng: ngắt giọng
Trang 3lôgíc theo dấu chấm câu, ngắt giọng tâm lí theo tình cảm người kể Người giáo viên trong quá trình kể chuyện trước những tình tiết gay cấn, thắt nút, đỉnh điểm dù không có dấu cấu cũng nên ngắt giọng tâm lí để gây sự hồi hộp chờ đợi
Chẳng hạn: Ở truyện “Ông lão đánh cá và gã hung thần” đoạn gã hung thần
hiện ra và đòi giết ông lão, nhưng ông lão đã nhanh trí lừa được gã hung thần chui vào lọ rồi ông lão vứt chiếc lọ xuống biển Ở đoạn này kịch tính của câu chuyện được phát triển khá nhanh, nút truyện được thắt lại bất ngờ nhưng lại được gỡ ra khá đột ngột
Phù hợp với sắc thái ngữ điệu là việc biểu lộ nét mặt Nếu là ngữ điệu vui, nét mặt người kể cũng phải vui, nếu là ngữ điệu buồn, nét mặt người kể cũng biểu
lọ vẻ buồn Bên cạnh việc biểu lộ nét mặt thì việc biểu lộ cử chỉ cũng cần không kém Cử chỉ ở đây là động tác của tay, của đầu, của mặt nhằm gây cảm giác gợi trí tưởng tượng của học sinh Đối với phân môn Kể chuyện cử chỉ cần đơn giản, trung thực, biểu cảm và mang nội dung rõ rệt Nhìn chung phương pháp dạy kể chuyện rất cần sự sáng tạo của giáo viên nhưng đó là những sáng tạo nhằm thực hiện tốt mục đích, yêu cầu của phân môn kể chuyện
2 Sử dụng bảng
Yêu cầu đầu tiên của việc ghi bảng là thoáng, ít, dễ nhìn, dễ xem, hết sức chọn lọc Phần ghi bảng gồm tên truyện, có thể thêm tên nhân vật – đặc biệt là tên các nhân vật trong các truyện nước ngoài (Ví dụ: Đa – ghét – xtan…), đôi khi cả các tình tiết chủ yếu để hỗ trợ học sinh yếu khi tập kể không bỏ sót các tình tiết chính của truyện
Giáo viên kể lần đầu không nên ghi bảng Sở dĩ như vậy là để câu chuyện kể của giáo viên không bị đứt mạch, rời rạc và tác dụng truyền cảm trong lời kể của giáo viên lắng sâu vào tâm trí học sinh Học sinh vừa chú ý nghe kể chuyện, vừa theo dõi ghi bảng ngay thì sẽ rất mệt, kém hứng thú Trước khi học sinh tập kể, giáo viên mới ghi bảng, học sinh mới có điều kiện tái hiện câu chuyện trong trí nhớ
để chuẩn bị kể lại cho cả lớp nghe Việc ghi bảng có tác dụng nhắc học sinh không
bỏ sót những tình tiết chính khi kể chuyện
3 Sử dụng đồ dùng dạy học
Đồ dùng dạy học của phân môn Kể chuyện thường là tranh, ảnh, hiện vật Tranh ảnh minh họa nói nói chung có tác dụng gợi trí tưởng tượng cụ thể, gián tiếp
mở rộng vốn sống cho học sinh, trong giờ kể chuyện, tranh ảnh minh họa vừa giúp học sinh có những biểu tượng cụ thể về nhân vật, hành động … của truyện, vừa làm “điểm tựa” cho học sinh ghi nhớ diễn biến câu chuyện, phục vụ cho việc tái hiện nội dung và dễ dàng kể lại câu chuyện
Dạy tiết Kể chuyện có tranh ảnh minh họa, giáo viên tiến hành thuận lợi hơn, đỡ vất vả hơn Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tốt trong giảng dạy, giáo viên cần lưu ý 1 số điểm về cách sử dụng tranh như sau:
Trang 4- Cần đưa tranh minh họa đúng lúc, đúng chỗ, nghĩa là cái thời điểm mà tâm trạng người nghe đang chờ đợi, mong mỏi thì mới phát huy hết tác dụng
Ví dụ : Kể chuyện “Một nhà thơ chân chính” xong rồi giáo viên mới chợt nhớ đến bức tranh vẽ cảnh nhà thơ bị đưa lên giàn hỏa thiêu để giới thiệu với học sinh thì sẽ làm giảm quá nhiều thú vị cho các em.
- Nên sử dụng tranh minh họa trong lần kể từng đoạn (kể lần thứ hai); kết hợp đưa ra từng tranh có nội dung phù hợp với lời kể của giáo viên
- Dùng tranh minh họa kèm theo các câu gợi ý nhằm giúp học sinh tìm hiểu truyện, nắm vững nội dung, nhớ được các hình ảnh, chi tiết quan trọng và hành
động, diễn biến của truyện Ví dụ khi dạy bài kể chuyện Con vịt xấu xí ở mỗi đoạn giáo viên cần cho học sinh thuyết minh nội dung của từng tranh để các em
dễ dàng nắm vững nội dung câu chuyện.
VI Kết luận
Phân môn Kể chuyện có ý nghĩa góp phần tích lũy vốn văn học, mở rộng
vốn sống cho trẻ Giờ kể chuyện còn mở rộng tầm hiểu biết, khêu gợi trí tưởng tượng cho các em, chắp cánh cho trí tưởng tượng của các em bay bổng, đó chính là hoài bão ước mơ cao đẹp khi các em bước vào cuộc sống Cũng thông qua giờkể chuyện, ngôn ngữ nói của các em được phát triển, đấy là cách nói trước đám đông một cách có nghệ thuật
Với những ý nghĩa trên nên tôi thấy rằng việc đầu tư để dạy tốt tiết kể chuyện là điều hết sức cần thiết Tôi hy vọng với những kinh nghiệm đã đúc rút qua nhiều năm giảng dạy trên đây của bản thân sẽ phần nào giúp các bạn đồng nghiệp dạy tốt hơn phân môn kể chuyện ở nhà trường Tiểu học