Bai Giang CTXH Nhom P45

vì một hành vi nào đó thì tác viên và nhóm viên khác sẽ tái tạo hành vi đó sau này hy vọng là sẽ nhận được sự khen thưởng?. tương tự.?[r]

PHẦN II NỀN TẢNG LÝ THUYẾT TRONG

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

BÀI 4 CÁC THUYẾT ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHƯƠNG PHÁP CTXH NHÓM

 Nhóm có 4 nhiệm vụ chính:

Hội nhập – đảm bảo rằng các nhóm viên hoà hợp với nhau

Thích nghi – đảm bảo rằng nhóm thay đổi để ứng phó với nhu cầu đòi hỏi của môi trường

Duy trì – đảm bảo rằng nhóm xác định

và duy trì được mục đích cơ bản, bản sắc, và phương cách của nó

Đạt mục tiêu – đảm bảo rằng nhóm theo đuổi và hoàn thành trách nhiệm

 Nhóm phải hoàn tất 4 công việc này

để duy trì được sự quân bình, đây là công việc dành cho cả tác viên và

nhóm viên của nhóm

 Theo Robert Bales, thì nhóm phải giải quyết 2 vấn đề để tự bảo tồn, đó là

vấn đề liên quan tới công việc và vấn

đề liên quan tới cảm xúc tức bầu

không khí nhóm.

 Parson nhấn mạnh tới sự hài hoà và quân bình, trong khi đó Bales nhấn mạnh tới sự căng thẳng và xung đột

 Nhóm có khuynh hướng dao động giữa sự thích nghi với môi trường bên ngoài và

quan tâm tới sự hội nhập bên trong

 Bales gọi đây là sự quân bình năng động

 Nghiên cứu sự quân bình năng động này và thấy rằng để giải quyết vấn đề liên quan tới công việc các nhóm viên cho ý kiến, cung cấp thông tin, yêu

cầu các đề nghị hoặc đưa ra các đề nghị

 Để giải quyết vấn đề về cảm xúc các

nhóm viên bày tỏ sự đồng ý, không đồng

ý, bày tỏ sự căng thẳng hay giải toả sự căng thẳng, bày tỏ sự đoàn kết hay xung đột

 Qua mối tương tác này các thành viên

nhóm giải quyết vấn đề trao đổi, lượng giá, kiểm soát, lấy quyết định, giảm căng thẳng và hội nhập

 Có thể rút ra từ các quan điểm khác nhau

về thuyết hệ thống những khía cạnh đáng quan tâm đối với tác viên nhóm như sau:

- Sự hiện diện của nhóm như một tổng thể xuất phát từ mối tương tác giữa các cá

nhân trong nhóm

- Trong nhóm luôn tồn tại sức ép mãnh liệt của nhóm lên trên hành vi của cá nhân

- Khi nhóm giải quyết những mâu thuẫn là

sự đấu tranh để tồn tại

- Nhóm phải nối kết với môi trường bên

ngoài và quan tâm tới sự hội nhập bên trong

- Nhóm thường xuyên ở trong tình trạng trưởng thành, phát triển, thay đổi

4.2 Thuyết tâm lý năng động

 Theo lý thuyết này nhóm viên thể hiện

những xung đột không giải quyết được từ kinh nghiệm sống từ thời bé

 Bằng nhiều cách nhóm tái hiện lại tình

huống gia đình, ví dụ như: người trưởng

nhóm như hình ảnh của người cha có toàn quyền trên các nhóm viên

 Nhóm viên hình thành những phản ứng

chuyển giao cho người trưởng nhóm và

cho nhau trên cơ sở những kinh nghiệm

sống thuở ban đầu của họ

 Như vậy mối tương tác diễn ra trong nhóm phản ảnh cơ cấu nhân cách và cơ chế tự

vệ mà nhóm viên bắt đầu phát triển từ thời thơ ấu

 Tác viên sử dụng sự giao dịch này

để giúp cho nhóm viên giải quyết các xung đột chưa giải quyết của họ

bằng cách thăm dò mẫu hành vi

trong quá khứ và nối kết với những hành vi hiện tại

 Ví dụ:

Tác viên có thể diễn dịch hành vi của

2 nhóm viên đang tranh giành sự

quan tâm của trưởng nhóm như sự

tranh chấp không giải quyết được của

2 anh em

 Khi diễn dịch của tác viên đúng lúc thì các nhóm viên hiểu được hành vi của riêng họ

 Theo thuyết tâm lý năng động thì sự hiểu biết này là thành tố cần thiết

trong việc điều chỉnh và thay đổi hành

vi bên trong và bên ngoài nhóm

4.3 Thuyết học hỏi

 Điều cơ bản của lý thuyết này là nhấn

mạnh đến hành vi cá nhân hơn là hành vi nhóm

 Theo lý thuyết này, hành vi của nhóm có thể được giải thích bằng một trong 3

phương pháp học tập

 Thứ nhất: theo lối tiếp cận cổ điển, hành vi

có liên quan tới sự kích thích  phản xạ

- Ví dụ: một thành viên nhóm tình cờ nghe hai thành viên khác to nhỏ nói xấu mình, lần khác lại thấy hai thành viên đó nói xấu

về một thành viên khác trong nhóm

 Sau một vài lần như vậy chỉ cần thấy hai thành viên đó ngồi gần nói chuyện to nhỏ với nhau, mặc dù không nghe được câu chuyên nhưng thành viên nhóm sẽ nghĩ ngay đến việc hai thành viên kia đang nói xấu mình hoặc một ai đó

 Phương pháp thứ hai thông thường hơn gọi là điều kiện hoạt động

- Hành vi của nhóm viên và tác viên được điều hành bởi kết quả hành động của họ

- Nếu một nhóm viên có một hành vi nào đó

và nhóm viên B đáp ứng một cách tích

cực thì nhóm viên A có thể sẽ tiếp tục

hành vi đó

- Tương tự nếu tác viên nhận được

phản hồi tiêu cực từ nhóm viên về

một hành vi nào đó thì tác viên có thể

sẽ không cư xử như thế trong tương lai

 Mô hình thứ ba là lý thuyết học hỏi xã hội.

- Nếu nhóm viên và tác viên chờ đợi điều kiện hoạt động hay cổ điển diễn ra thì

những hành vi trong nhóm được học hỏi rất chậm chạp

- Bandura cho rằng hầu hết việc học hỏi

diễn ra qua sự quan sát và ca ngợi hoặc củng cố do tác động lây lan hoặc do trừng phạt

- Ví dụ, khi một nhóm viên được khen ngợi

vì một hành vi nào đó thì tác viên và nhóm viên khác sẽ tái tạo hành vi đó sau này hy vọng là sẽ nhận được sự khen thưởng

tương tự

- Khi một nhóm viên thể hiện một hành vi nào đó mà xã hội không quan tâm hay trừng phạt thì những nhóm viên khác sẽ học hỏi là nên không cư xử như thế vì hành vi đó đem lại kết quả tiêu cực

4.4 Thuyết hiện trường

 Kurt Lewin đã thực hiện nhiều cuộc thí

Lewin đưa ra vài khái niệm để hiểu về sức mạnh của nhóm đó là:

 Vai trò: vị trí, quyền và bổn phận của

nhóm viên

 Qui chuẩn: những nguyên tắc điều

hành/chi phối hành vi của nhóm viên

 Quyền lực: khả năng nhóm viên ảnh

hưởng lẫn nhau

 Sự liên kết: toàn bộ những lực hấp dẫn

nhau và sự lôi cuốn lẫn nhau giữa các

thành viên trong nhóm cảm nhận về nhau

và về nhóm

 Sự nhất trí: Mức độ đồng ý về mục tiêu và

các hiện tượng khác trong nhóm

 Thuyết hiện trường của Lewin cho rằng người ta sẽ không thay đổi hành vi của mình cho tới khi nào họ thấy rõ hành vi của mình như người khác thấy

4.5 Thuyết tương tác xã hội

 Thuyết này nhấn mạnh đến hành vi cá

nhân của các thành viên trong nhóm

 Phát xuất từ những học thuyết trò chơi,

phân tích kinh tế, tâm lý động vật, các nhà

lý thuyết trao đổi xã hội cho rằng khi người

cố gắng hành xử để gia tăng tối đa sự

khen thưởng và giảm thiểu tối đa sự trừng phạt

 Các thành viên trong nhóm bắt đầu tương tác vì những sự trao đổi xã hội này đem lại cho họ điều gì đó có giá trị, như sự tán thành chẳng hạn

 Theo các nhà lý thuyết trao đổi xã hội thì thường người ta không thể nhận được gì nếu người ta không cho, có một sự trao đổi ngầm trong mọi mối quan hệ giữa con người

 Theo thuyết tương tác xã hội, hành vi nhóm được phân tích bằng cách

quan sát cách mà những cá nhân

thành viên tìm kiếm sự khen thưởng trong khi ứng phó với sự tương tác

diễn ra trong nhóm

 Đối với một cá nhân trong một nhóm, quyết định diễn tả một hành vi dựa

vào sự cân nhắc, so sánh giữa sự

khen thưởng và trừng phạt có thể có

từ hành vi đó

 Các thành viên trong nhóm cư xử để gia tăng những hiệu quả tích cực và làm giảm những kết quả tiêu cực

 Lý thuyết trao đổi xã hội cũng nhấn mạnh đến cái cách mà các thành viên nhóm ảnh hưởng lẫn nhau trong các tương tác xã

hội

 Lý thuyết tương tác xã hội bị phê bình là máy móc vì nó giả định người ta luôn luôn

là sinh vật có lý trí hành động theo sự

phân tích về thưởng phạt

 Cái nhìn của các thành viên nhóm chịu

ảnh hưởng bởi tiến trình nhận thức như ý định và sự mong đợi

BÀI 5 MỘT SỐ KIẾN THỨC VỀ

NĂNG ĐỘNG NHÓM

Năng động nhóm?

 Năng động nhóm: là bộ môn nghiên cứu

về sự vận hành bên trong nhóm…

 Những gì vận hành bên trong nhóm?

Sự vận hành bên trong nhóm, bao gồm:

- Các giai đoạn phát triển của nhóm

- Cơ cấu nhóm

- Mối tương tác

- Cách thức tham gia

- Truyền thông giữa các nhóm viên

- Các vai trò thể hiện trong nhóm

- Các quy tắc của nhóm

- Ảnh hưởng của nhóm trên hành vi của cá

 Năng động nhóm là các hoạt động tâm lý

thông qua các mối tương tác và phản ứng giữa các thành viên trong một nhóm nhỏ

 Sự chuyển dịch các vị trí và vai trò của từng thành viên  Tạo sự thay đổi tích

cực hoặc tiêu cực

5.1 Tầm quan trọng của nhóm nhỏ trong cuộc sống của chúng ta

 Từ khi sinh ra đến cuối cuộc đời, ta sinh hoạt trong đủ các loại nhóm như gia đình, nhóm bạn nhỏ trong khu phố, nhóm bạn khi đi học, khi đi làm, tổ lao động, phòng ban, tới những CLB vui chơi giải trí, hay nhóm hoạt động xã hội tự

nguyện

 Là một sinh vật xã hội, ta chỉ có thể thực hiện mục đích riêng, và thỏa mãn các nhu cầu từ vật chất tới tâm lý xã hội thông qua nhóm

 Trường hợp trẻ em được mẹ cho đi

nhà trẻ, trẻ được học hỏi vai trò làm

mẹ, làm cô giáo, bác sĩ, giúp trẻ thích nghi với cuộc sống sau này khi hòa

nhập xã hội

 Trong khi đó đứa trẻ sống trong trại mồ côi không được học những vai trò trong cuộc sống nên sau này rất khó thích

nghi và hòa nhập vào xã hội và trẻ

không hoặc khó biết cách thể hiện các vai trò, trẻ tự ti, mặc cảm, thu mình

lại…

5.1.1 Nhóm thỏa mãn các nhu

cầu sau đây của cá nhân

 Môi trường nhóm nhỏ là một môi trường tạo điều kiện thuận lợi cho sự bộc lộ của cá

nhân

 Sau khi gia nhập nhóm, sinh hoạt và khi

nhóm phát triển đến giai đoạn ổn định, lúc ấy mối tương tác về mặt tình cảm giữa các

nhóm viên trở nên gắn bó hơn thúc đẩy dễ dàng sự bộc lộ về mình, tâm tư tình cảm,

chia sẻ và thông cảm với các thành viên

Môi trường nhóm cũng là một môi trường đáp ứng các nhu cầu của cá nhân như sau:

 Được công nhận, được chấp nhận

 Được tình bạn, thỏa mãn nhu cầu

giao tiếp

 Được quan tâm đến

 Được an toàn, được bảo vệ

 Được cảm giác “gắn bó” (hay thuộc

5.1.2 Nhóm nhỏ ảnh hưởng đến cá nhân

theo hướng tích cực hoặc tiêu cực

 Do nhu cầu được thuộc về một nhóm, cá nhân tuân thủ những quy tắc của nhóm để được chấp nhận

- Đứa trẻ tập chia sẻ đồ ăn và đồ chơi với bạn để

không bị loại ra khỏi nhóm

- Trẻ ngoan ngoãn chấp hành kỷ luật gia đình để

được tình cảm nồng ấm của cha mẹ

- Anh công nhân quen lè phè vào một tổ sản xuất

năng động hết dám lè phè vì không chỉ sợ phê bình

mà còn sợ mất tình bạn, mất uy tín đối với tập thể

 Ngược lại, là thành viên một băng du

đãng thanh niên nọ phải tỏ ra thật

“ngầu” mới được nhập băng, phải biết

nhảy đầm, nhậu, hút, phải tuân thủ luật giang hồ v.v

 Nhóm có thể trở thành một cực hình cho

cá nhân, là một công cụ khống chế bóc lột, hay bị cô lập, ăn hiếp

 Do đó, nhóm được gọi là một tác nhân

“kiểm soát xã hội”

 Luật pháp, sự trừng phạt, nhà tù không

thay thế được một gia đình lành mạnh, một nhóm bạn tốt để ngăn chặn hành vi phạm pháp của một thanh thiếu niên

 Từ các cuộc thể nghiệm khoa học về tác dụng của thảo luận nhóm đầu tiên.

 Ngày nay phương pháp này được sử

dụng rộng rãi trong giáo dục thay đổi hành

vi sức khỏe, phát triển các kỹ năng truyền thông, giao tiếp, lãnh đạo

 Từ khả năng của nhóm để tác động đến thái độ và hành vi con người

 Các nhà khoa học còn gọi nhóm là một

“tác nhân đổi mới” (change agent) và là một “môi trường” tạo ra sự đổi mới

(change medium)

5.2 Bản chất của nhóm

 Nhóm có số thành viên rõ ràng, tức là một tập thể hai người hoặc nhiều hơn có thể nhận diện bằng tên hoặc loại

 Có ý thức về nhóm, tức là nhận diện nhau một cách ý thức

 Ý thức có chung một mục đích, tức là có những mục tiêu, mục đích và ý tưởng

giống nhau

 Lệ thuộc lẫn nhau trong việc đáp ứng các nhu cầu, tức là cần tới nhau nhằm đạt

được mục đích vốn là lý do thành lập

nhóm

 Có sự tương tác – các thành viên trong

nhóm giao tiếp, tác động và phản ứng với nhau

 Có khả năng hành động một cách thống nhất – nhóm có khả năng ứng xử như một

bộ phận duy nhất

5.2.1 Các đặc điểm của

nhóm nhỏ

 Có thể nhận diện nhóm bằng tên gọi,

dấu hiệu hay chức năng

 Có một cơ cấu hiến định các quy tắc và quy định chính thức hoặc không chính thức

 Thời gian – lượng thời gian sinh hoạt

chung với nhau, nhất là vào thời kỳ đầu, chính là yếu tố xác định một tập thể có phải là một nhóm hay không

 Chuyển động – nhóm là một bộ phận

năng động trong đó các yếu tố thường xuyên thay đổi, tương tác và phát triển, tức là cố gắng đạt tới cái gì đó

- Đâu là những mong đợi của các thành

viên đối với nhóm và vai trò của họ trong nhóm?

- Nhóm được cấu tạo như thế nào, bao gồm loại người nào, kinh nghiệm trước đây của họ như thế nào, trước đây họ kết bạn ra sao?

- Các thành viên đã chuẩn bị tham gia

nhóm như thế nào?

- Họ họp với nhau, các nguồn lực v.v… như thế nào?

(2) Cách thức tham gia

 Các nhóm đều có một cách thức tham gia:

- Cách thức giao tiếp một chiều: người lãnh đạo – nhóm

- Cách thức giao tiếp hai chiều: người lãnh đạo – nhóm – người lãnh đạo

- Cách đa chiều : tất cả các thành viên trao đổi với nhau và với cả nhóm, trong đó có người lãnh đạo

 Trong một nhóm, cách thức tham gia có thể khá đồng nhất từ đầu đến cuối hoặc

có thể thay đổi đôi lúc

 Các câu hỏi về phương cách tham gia:

- Lượng phát biểu của lãnh đạo và của

nhóm viên?

- Các câu hỏi hoặc lời phê bình đặt hướng

về ai? Người lãnh đạo, cả nhóm hay một vài thành viên đặc biệt?

 Các thành viên không nói nhiều đã tỏ ra quan tâm hoặc lắng nghe tích cực (tham gia không lời) hoặc họ buồn chán và thờ

ơ

 Việc kiểm tra các cách thức tham gia có thể tiến hành từng thời kỳ để được thông tin về sự năng động nhóm

(3) Truyền thông – giao tiếp

 Phải xem xét các thành viên có hiểu

nhau không và họ trao đổi các ý tưởng, giá trị và cảm nhận của bản thân, của nhóm một cách rõ ràng không

 Các câu hỏi để biết chất lượng truyền thông giao tiếp của nhóm:

- Các thành viên có diễn đạt các ý tưởng của mình có rõ ràng không?

- Các thành viên có thường xuyên nhặt các

ý kiến đóng góp trước đó và từ đó xây

dựng các ý tưởng của mình không?

- Các thành viên đã mạnh dạn yêu cầu nói

rõ thêm khi họ không hiểu rõ điều gì?

- Các câu trả lời cho các nhận định có hay

bị lạc đế hay không thích hợp không?

(4) Tính đoàn kết

 Tính đoàn kết của nhóm được xác định bởi sức mạnh của mối quan hệ gắn kết lại các cá nhân thành một khối thống

nhất để thỏa mãn nhu cầu, chia sẻ sự thành công, cảm thấy tự hào vì trực

thuộc vào nhóm

 Tính đoàn kết được thể hiện qua tinh thần của cá nhân, tinh thần đồng đội, sức mạnh thu hút nhóm viên vào một việc họ đang làm – cảm nhận “chúng tôi” được hình thành

 Tính đoàn kết nhóm được thể hiện qua các câu hỏi:

- Nhóm làm việc như thể một đơn vị như thế nào? Có những tiểu nhóm hoặc

“những con sói cô đơn” nào đó trong

nhóm không? Và ảnh hưởng của những hiện tượng đó đến nhóm như thế nào?

- Dấu hiệu nào cho thấy sự thích thú hoặc thiếu thích thú của thành viên hoặc của

các nhóm thành viên về những việc nhóm đang làm?

- Các thành viên khi nói đến nhóm thì xem

đó như bất kỳ nhóm nào, hay nhóm của chúng ta, hay nhóm của bạn?

(5) Bầu không khí

 Mặc dù vô hình nhưng thường chúng ta

dễ cảm nhận bầu không khí xã hội, đó là bầu không khí thân thiện, thư giãn, không hình thức, dễ dãi hoặc tự do

 Ngược lại, bầu không khí lạnh lùng, căng thẳng, thù địch, hình thức, nghiêm cấm sẽ ảnh hưởng đến cảm xúc của các thành

viên về nhóm và sẽ tác động đến mức độ

tự nguyện tham gia của họ

 Các câu hỏi để đánh giá bầu không khí:

- Bạn sẽ mô tả nhóm này như thế nào ấm

áp, trầm tĩnh, thân thiện, thư giãn, căng

thẳng, hình thức hoặc không hình thức, bị kiểm soát, bị kiểm soát, thoải mái hoặc bị kiềm chế?

- Những quan điểm không đồng tình hoặc cảm xúc bất bình có thể được bày tỏ mà không sợ trừng phạt hay không?