chuyen de dao duc lop 1

- Nội dung chương trình các môn học được cụ thể hóa bằng những cuốn sách giáo khoa và tài liệu dạy học ở đó mỗi kiến thức, mỗi vấn đề, được trình bày khá chặt chẽ, hệ thống[r]

CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC THEO CHUẨN KIẾN THỨC, KỸ NĂNG – RÈN KỸ NĂNG

SỐNG – TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 1

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Bác Hồ đã từng dạy chúng ta “Người có tài mà không có đức là người vô dụng Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó” Đối với ngành giáo dục, Người căn dặn: “Dạy cũng như học, phải chú trọng cả tài lẫn đức Đức là đạo đức cách mạng, đó là cái gốc quan trọng”

- Do vậy, giáo dục đạo đức là một bộ phận rất quan trọng trong quá trình dạy học, là mặt trận hàng đầu của các trường phổ thông Đặc biệt ở bậc Tiểu học lại càng quan trọng hơn vì đây là bậc học đầu tiên, là nền tảng để các em hình thành thói quen ban đầu về các chuẩn mực hành vi đạo đức Việc giáo dục đạo đức ở trường Tiểu học thông qua các tiết học đạo đức là vô cùng cần thiết

- Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi tiểu học từ 6-10 tuổi, suy nghĩ của các em còn non nớt, kinh nghiệm sống của các em ở trình độ thấp, tư duy cụ thể còn chiếm vai trò quan trọng, có tính bắt chước nên cung cấp cho học sinh những chuẩn mực đạo đức là viên gạch đầu tiên cho sự hình thành nhân cách người công dân, người chủ của xã hội tương lai

- Mặt khác nó giúp cho các em hình thành cơ sở ban đầu, như một “Sức đề kháng” chống lại sự xâm nhập của những cái xấu từ bên ngoài và gội rửa những cái xấu đã bị tiêm nhiễm, những cái đi ngược với chuẩn mực đạo đức mà xã hội đã quy định

- Thực hiện nhiệm vụ năm học 2011 – 2012 năm học tiếp tục thực hiện chủ đề

“Năm học đổi mới công tác quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện” Là năm thứ ba thực hiện Chuẩn kiến thức kỹ năng Năm thứ hai thực hiện Rèn kỹ năng sống – Giáo dục Bảo vệ môi trường Năm học đầu tiên thực hiện Công văn số: 972 / SGD ĐT ngày 13 tháng 9 năm 2011 về việc hướng dẫn điều chỉnh nội dung dạy học các môn học cấp Tiểu học Nhằm đáp ứng yêu cầu trên mà tổ khối I chúng tôi lên

chuyên đề môn Đạo đức với mong muốn tìm ra những biện pháp tối ưu nhất góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy đạt kết quả tốt

II THỰC TRẠNG:

1 Đặc điểm tình hình của khối:

1.1 Thuận lợi:

a Giáo viên:

- Trong khối được sự quan tâm chỉ đạo, giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trường Tất cả giáo viên trong khối đã được tập huấn về Chuẩn kiến thức kỹ năng; Rèn kỹ năng sống; Giáo dục Bảo vệ môi trường

- Đa số giáo viên nhiệt tình trong công tác giảng dạy, yêu nghề, có năng lực sư phạm Luôn khắc phục mọi khó khăn, học hỏi kinh nghiệm, trau dồi kiến thức để phục

vụ cho công tác dạy – học đạt kết quả tốt

b Học sinh:

- Về đạo đức tác phong: Phần lớn các em ngoan, vâng lời thầy cô giáo, đoàn kết, thương yêu giúp đỡ lẫn nhau trong học tập

- Đa số học sinh học đúng độ tuổi, đã qua mẫu giáo Có sức khoẻ tốt, ăn mặc gọn gàng, sạch sẽ, sách vở và đồ dùng học tập đầy đủ

- Số lượng học sinh trong lớp ít nên rất thuận lợi cho việc kèm cặp

- Sự quan tâm của phụ huynh học sinh cũng góp phần nâng cao chất lượng học tập

- Học sinh lớp 1 rất thích học môn Đạo đức, đây là môn học gắn với thực tế, sử dụng nhiều ví dụ thực tế để liên hệ trong học tập Các em rất thích hoạt động của môn học như sắm vai, trò chơi, kể chuyện, múa hát, quan sát tranh

1.2 Khó khăn:

a Giáo viên:

- Năm học 2011 – 2012 là năm thứ ba thực hiện Chuẩn kiến thức kỹ năng Năm thứ hai thực hiện Rèn kỹ năng sống – Giáo dục Bảo vệ môi trường Năm đầu tiên thực hiện công số: 972 / SGD ĐT ngày 13 tháng 9 năm 2011 về việc hướng dẫn điều chỉnh

nội dung dạy học các môn học cấp Tiểu học Do đó, khi thực hiện gặp một số khó khăn trong công tác soạn giảng, truyền tải các nội dung còn lúng túng dẫn đến hiệu quả giáo dục chưa cao

- Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học của nhà trường chưa đảm bảo cho việc học tập của học sinh

- Ở tiết đạo đức do sử dụng nhiều hoạt động như sắm vai, trò chơi, thảo luận, … nên rất ngại vì sợ mất nhiều thời gian Do vậy học sinh phải đóng vai trò thụ động hoặc áp đặt khi lĩnh hội kiến thức, dẫn đến hiệu quả tiết đạo đức chưa cao

b Học sinh:

- Địa bàn học sinh nằm rải rác ở các khu phố Đời sống kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, phần nào ảnh hưởng đến việc học tập của các em

- Phần lớn học sinh là con em gia đình làm vườn, bố mẹ bận làm ăn nên không kèm cặp các em học bài ở nhà, đường xá đi lại khó khăn vất vả Một số em tiếp thu bài còn chậm, còn thụ động, chưa tập trung chú ý học tập, chưa mạnh dạn phát biểu xây dựng bài

- Bước vào lớp Một, các em phải làm quen với môi trường mới: môi trường học tập Các em còn bỡ ngỡ với những kiến thức mới lạ của nhiều môn học khác nhau, trong đó có môn Đạo đức Học sinh lớp Một thì: Chơi vừa học – Học vừa chơi

- Với các cách học như: Thảo luận nhóm, trình bày kết quả thảo luận của mình, tự đặt câu hỏi, trả lời câu hỏi của bạn, … Tất cả hoàn toàn mới lạ đối với các em

- Bên cạnh đó là học sinh với lối tư duy cụ thể, một số phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến con em mình, còn có quan điểm '' trăm sự nhờ nhà trường, nhờ cô'' cũng làm ảnh hưởng đến chất lượng học tập bộ môn

- Thực tiễn cho thấy kết quả giáo dục đạo đức đang có sự giảm sút nghiêm trọng Hiện nay, trong điều kiện của kinh tế thị trường và cạnh tranh Do bị xoáy vào vòng xoáy của cơ chế thị trường mà nhiều phụ huynh ít còn thời gian, sức lực dành cho việc kiểm tra, giáo dục con cái Hoặc không ít phụ huynh chiều chuộng con quá mức, muốn

gì được đó Ngoài ra, sự bùng nổ của công nghệ thông tin (cả tích cực lẫn tiêu cực), các trò chơi bạo lực trên mạng Internet đã ảnh hưởng rất lớn đến học sinh Mà tâm lí học sinh tiểu học thích “bắt chước” nên hành vi đạo đức của các em có thể thu nhận qua

việc giao tiếp, tranh ảnh, sách báo, phim, truyện nhưng các em chưa biết phân biệt để tự lựa chọn hành vi đạo đức phù hợp cho mình Chính vì vậy, những chuẩn mực hành

vi đạo đức giáo dục trẻ phải được gia đình, nhà trường, xã hội cung cấp và uốn nắn ngay từ nhỏ, từ lớp 1

III MỤC TIÊU.

Môn Đạo đức ở trường Tiểu học nhằm giúp học sinh:

- Có hiểu biết ban đầu về một số chuẩn mực hành vi đạo đức và pháp luật phù hợp với lứa tuổi trong các mối quan hệ của các em với bản thân, gia đình, nhà trường, cộng đồng, môi trường tự nhiên và ý nghĩa của việc thực hiện theo các chuẩn mực đó

- Từng bước hình thành kỹ năng nhận xét, đánh giá hành vi của bản thân và những người xung quanh theo chuẩn mực đã học; kỹ năng lựa chọn và thực hiện các hành vi ứng xử phù hợp chuẩn mực trong các quan hệ và tình huống đơn giản, cụ thể của cuộc sống; biết nhắc nhở bạn bè cùng thực hiện

- Từng bước hình thành thái độ tự trọng, tự tin; yêu thương, tôn trọng con người; yêu cái thiện, cái đúng, cái tốt; không đồng tình với cái ác, cái sai, cái xấu

- Bên cạnh đó, dạy – học môn Đạo đức theo chuẩn kiến thức kỹ năng là nhu cầu cần thiết của Ngành giáo dục Tiểu học hiện nay Ngoài dạy theo Chuẩn kiến thức kỹ năng còn chú trọng việc Rèn kỹ năng sống – Giáo dục Bảo vệ môi trường cho các em cũng là yêu cầu mà các em cần đạt được sau mỗi phần, mỗi chủ điểm và sau mỗi năm học

IV NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH MÔN ĐẠO ĐỨC Ở LỚP MỘT.

1 Cấu trúc chương trình môn Đạo đức bậc Tiểu học:

- Nội dung chương trình các môn học được cụ thể hóa bằng những cuốn sách giáo khoa và tài liệu dạy học ở đó mỗi kiến thức, mỗi vấn đề, được trình bày khá chặt chẽ, hệ thống đảm bảo tính chính xác, khoa học và tính khả thi của môn học Trong SGK, bên cạnh những yêu cầu tối thiểu dành cho tất cả học sinh còn chứa đựng cả yếu

tố phát triển chỉ dành cho học sinh có khả năng, không bắt buộc với mọi đối tượng Như vậy, việc phân biệt với sách giáo khoa với chuẩn kiến thức kỹ năng của chương trình là rất cần thiết Chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học đã xác định rõ chuẩn kiến thức, kỹ năng của từng môn học; xác định mục tiêu – yêu cầu trọng tâm

theo từng môn học Đó là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kỹ năng của từng môn học mà học sinh phải đạt được

- Chương trình môn Đạo đức ở Tiểu học gồm một hệ thống các chuẩn mực hành

vi đạo đức lựa chọn từ các chuẩn mực ứng xử phù hợp với các chuẩn mực đạo đức xã hội

- Việc lựa chọn các chuẩn mực hành vi đạo đức và sắp xếp chúng thành chương trình thực hiện các nguyên tắc sau:

+ Đảm bảo phù hợp với mục tiêu giáo dục ở bậc Tiểu học

+ Nhận thức rõ mục tiêu môn Đạo đức

+ Chuẩn bị cho học sinh những cơ sở ban đầu cần thiết cho sự hình thành và phát triển nhân cách con người công dân, người chủ xứng đáng trong tương lai của dân tộc, biết sống và học tập trong xã hội đổi mới

+ Cung cấp cho học sinh những hành vi ứng xử trong các mối quan hệ, đối với bản thân, đối với người khác, đối với gia đình, nhà trường, xã hội

+ Đảm bảo tính truyền thống và hiện đại, tính dân tộc trong hành vi ứng xử + Đảm bảo tính cụ thể phù hợp với các lứa tuổi của chuẩn mực hành vi

+ Đảm bảo tính đồng tâm của các chuẩn mực hành vi từ lớp 1 đến lớp 5

- Chuẩn kiến thức kỹ năng môn Đạo đức được biên soạn theo chương trình, kế hoạch dạy học quy định và được cấu trúc theo tuần - bài, dựa vào hệ thống trong sách giáo khoa các lớp 1, 2, 3, 4, 5 đang được sử dụng ở các trường Tiểu học trong toàn quốc

- Rèn kỹ năng sống môn Đạo đức được biên soạn theo từng bài dạy; các kỹ năng cơ bản cần được giáo dục; Phương pháp / kỹ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng

- Giáo dục Bảo vệ môi trường trong môn Đạo đức biên soạn theo từng bài dạy; Nội dung tích hợp; Mức độ tích hợp

2 Cấu trúc chương trình môn Đạo đức lớp 1.

- Chương trình Đạo đức lớp 1 được thiết kế theo hướng xác định quyền trách nhiệm, bổn phận đối với học sinh Bao gồm 14 chuẩn mực hành vi đạo đức phù hợp với lứa tuổi học sinh theo năm mối quan hệ trong cuộc sống như:

+ Quan hệ của các em với bản thân ở các bài: Em là học sinh lớp Một; Gọn gàng, sạch sẽ

+ Quan hệ của các em với gia đình ở các bài: Gia đình em; Lễ phép với anh chị, nhường nhịn em nhỏ

+ Quan hệ của các em với nhà trường ở các bài: Nghiêm trang khi chào cờ; Đi học đều và đúng giờ; Trật tự trong giờ học; Lễ phép vâng lời thầy giáo, cô giáo; Em và các bạn

+ Quan hệ của các em với cộng đồng xã hội ở các bài: Đi bộ đúng quy định; Cảm ơn và xin lỗi; Chào hỏi và tạm biệt

+ Quan hệ của các em với môi trường tự nhiên ở các bài: Bảo vệ hoa và cây nơi công cộng

- Chương trình gồm 35 tuần, mỗi tuần 1 tiết Mỗi bài của chương trình được dạy trong 2 tiết:

+ 14 bài * 2 tiết = 28 tiết

+ Dành cho địa phương: 3 tiết

+ Ôn tập học kì I: 1 tiết

+ Kiểm tra học kì I: 1 tiết

+ Ôn tập cuối năm: 1 tiết

+ Kiểm tra cuối năm: 1 tiết

Tổng cộng: 35 tiết

+ Thời gian 1 tiết 40 phút

- Dạy – học môn Đạo đức là dạy học sinh những hành vi ứng xử phù hợp với các chuẩn mực đạo đức xã hội và quyền của trẻ em trong các tình huống đơn giản, cụ thể của cuộc sống hằng ngày Nội dung môn Đạo đức kết hợp giữa giáo dục quyền với giáo dục trách nhiệm, bổn phận của học sinh Hơn nữa, môn Đạo đức không chỉ giáo

dục bổn phận, trách nhiệm của học sinh đối với gia đình, nhà trường, xã hội và môi trường tự nhiên, mà còn giáo dục trách nhiệm của các em đối với chính bản thân mình

V PHƯƠNG PHÁP DẠY MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP I.

1 Một số quan điểm chung:

- Dạy - học môn Đạo đức được tiếp cận theo hướng đi từ quyền đến trách nhiệm, bổn phận của học sinh Cách tiếp cận đó sẽ giúp cho việc dạy – học môn Đạo đức trở nên nhẹ nhàng, sinh động hơn, tránh được tính chất nặng nề, áp đặt trước đây

- Dạy - học môn Đạo đức sẽ chỉ đạt được hiệu quả khi học sinh hứng thú và tích cực, chủ động tham gia vào quá trình dạy học Dạy – học Đạo đức phải là quá trình giáo viên tổ chức, hướng dẫn học sinh hoạt động, phát huy vốn kinh nghiệm và thói quen đạo đức, tự khám phá và chiếm lĩnh tri thức mới, kỹ năng mới

- Nhận thức của học sinh lớp Một còn thiên về cảm tính, trực tiếp và cụ thể Vì vậy, các nội dung giáo dục cần phải chuyển tải đến học sinh một cách nhẹ nhàng, sinh động thông qua các hoạt động: đóng vai, chơi trò chơi, phân tích, xử lý tình huống; kể chuyện theo tranh; đánh giá và tự đánh giá hành vi của bản thân và những người xung quanh theo các chẩn mực hành vi đã học

- Dạy - học môn Đạo đức phải gắn bó chặt chẽ với cuộc sống thực của học sinh Các truyện kể, tình huống, tấm gương, tranh ảnh, … để dạy – học đạo đức phải lấy chất liệu từ cuộc sống thực của học sinh Điều đó giúp cho bài học của các em thêm phong phú, gần gũi, sống động đối với các em

- Dạy - học đạo đức cho học sinh lớp Một cần tích cực sử dụng các phương tiện dạy học trực quan như: tranh ảnh, băng hình, phim đèn chiếu, mô hình, vật mẫu, … Có như vậy mới thu hút, hấp dẫn học sinh, tạo ra hứng thú học tập ở các em

- Dạy - học môn Đạo đức phải gắn bó chặt chẽ với việc dạy – học các môn học khác, với các hoạt động giáo dục khác trong và ngoài nhà trường Phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng nhằm tạo ra một môi trường giáo dục khép kín, tạo ra bầu không khí đạo đức xung quanh trẻ, để hình thành và phát triển tư tưởng, tình cảm, hành vi và thói quen đạo đức cho các em

2 Giới thiệu vở bài tập Đạo đức 1.

a Về cấu trúc nội dung: Môn Đạo đức lớp Một không có sách giáo khoa mà

chỉ có vở bài tập đạo đức Vở bài tập đạo đức 1 có các dạng bài tập chính sau:

- Quan sát tranh và kể chuyện theo tranh

- Nhận xét về các hành vi của các nhân vật trong tranh

- Xử lí tình huống

- Đóng vai

- Liên hệ tự liên hệ

- Múa hát, đọc thơ, kể chuyện, diễn kịch, tô màu tranh, vẽ tranh, … về chủ đề bài học

b Về cách trình bày.

- Vở bài tập đạo đức 1 chủ yếu được trình bày rất nhiều tranh ảnh nhưng tất cả đều là tranh vẽ, màu sắc còn đơn điệu, chủ yếu sử dụng màu xanh, màu đen

3 Một số phương pháp dạy – học môn Đạo đức ở lớp Một

Như đã trình bày ở trên, phương pháp dạy – học môn Đạo đức ở lớp Một rất phong phú, đa dạng Sau đây là một số phương pháp chủ yếu:

- Phương pháp động não: Là phương pháp giúp cho học sinh, trong một thời gian ngắn, nảy sinh được nhiều ý tưởng, nhiều giả định về một vấn đề nào đó

- Phương pháp đóng vai: Là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định

- Phương pháp trò chơi: Là phương pháp giúp học sinh phát hiện và chiếm lĩnh những nội dung học tập thông qua việc chơi một trò chơi nào đó

- Phương pháp thảo luận nhóm: Là phương pháp nhằm giúp học sinh tham gia một cách chủ động, tích cực vào quá trình học tập, tạo điều kiện cho các em có thể chia

sẻ kinh nghiệm, ý kiến hay để giải quyết một vấn đề nào đó

- Phương pháp kể chuyện: Dạy – học Đạo đức ở lớp Một có thể bắt đầu bằng một truyện kể đạo đức, truyện kể về cách ứng xử của nhân vật trong một tình huống cụ thể (thường là gương tốt), để từ đó giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích, khái quát thành chuẩn mực hành vi đạo đức các em cần nắm và thực hiện Phương pháp kể

chuyện rất phù hợp với học sinh lớp Một Nó giúp cho bài đạo đức đến với trẻ một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, sống động Hiệu quả của phương pháp kể chuyện phụ thuộc vào chất lượng truyện và nghệ thuật kể của giáo viên

Mỗi phương pháp và hình thức dạy – học môn Đạo đức đều có mặt mạnh và mặt hạn chế riêng, phù hợp với từng loại bài riêng, từng khâu riêng của tiết học Vì vậy không quá lạm dụng hoặc phủ định hoàn toàn một phương pháp và hình thức dạy học nào Điều quan trọng là căn cứ vào nội dung, tính chất từng bài; căn cứ vào trình độ học sinh và năng lực, sở trường của giáo viên; căn cứ vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của từng đối tượng học sinh mà lựa chọn, sử dụng kết hợp các phương pháp và hình thức dạy học một cách hợp lý và đúng mức

* Ví dụ: Khi dạy bài 4, Gia đình em (Tiết 1) chúng tôi tiến hành như sau: Hoạt động 1: Thảo luận nhóm 4 (Thời gian 2 phút)

Kể về gia đình em (* RKNS: Kĩ năng giới thiệu về những người thân trong gia

đình; Kĩ năng giao tiếp, ứng xử với những người trong gia đình)

Bước 1: Giáo viên chia học sinh thành từng nhóm, mỗi nhóm 2 em và hướng dẫn học sinh cách kể về gia đình mình

+ Gia đình em có những ai?

+ Mọi người trong gia đình đối xử với nhau như thế nào?

Bước 2: Học sinh tự kể về gia đình mình trong nhóm, một vài học sinh kể trước lớp Giáo viên chốt lại ý chính

Hoạt động 2: Cho học sinh xem tranh gia đình 1,2 con; Pháp lệnh dân số (Điều

10/ 2003)

** GDBVMT: - Gia đình chỉ có hai con góp phần hạn chế gia tăng dân số, góp phần cùng cộng đồng BVMT

Hoạt động 3: Thảo luận nhóm 2: (Thời gian 5 phút)

Cho học sinh xem tranh và kể lại nội dung tranh

Bước 1: Chia học sinh thành các nhóm và giao nhiệm vụ cho từng nhóm

Bước 2: Đại diện nhóm kể lại nội dung tranh, lớp nhận xét, bổ sung Giáo viên chốt lại nội dung từng tranh

Bước 3: Đàm thoại theo từng câu hỏi

Giáo viên rút ra kết luận

Cuối tiết học, giáo viên cho học sinh nhắc lại bài học, nêu câu hỏi chốt lại nội dung bài Nhận xét và dặn dò

Để nâng cao hiệu quả giờ dạy tốt Đạo đức lớp 1, đòi hỏi người thầy phải nắm được chuẩn kiến thức kỹ năng của môn học, bài học, biết lựa chọn sử dụng các phương pháp trong một tiết dạy nói chung và một tiết dạy Đạo đức nói riêng, biết dạy theo chuẩn kiến thức cho từng đối tượng học sinh, lồng ghép chương trình như Rèn kỹ năng sống; Giáo dục bảo vệ môi trường là rất cần thiết Sự kết hợp hài hòa các phương pháp dạy học, lấy phương pháp này bổ trợ cho phương pháp kia trong giảng dạy được coi như một nghệ thuật mà người thầy cần đạt tới

4 Sử dụng hiệu quả đồ dùng dạy - học

- Ngoài các phương pháp và hình thức dạy học ra thì đồ dùng dạy học là một phương tiện không thể thiếu trong mỗi tiết dạy Việc sử dụng đồ dùng dạy học phải nhịp nhàng, linh hoạt, sử dụng đúng lúc, đúng chỗ để phát huy hết tác dụng Để sử dụng đồ dùng đạt kết quả cao, chúng ta cần phải:

+ Nắm vững ý đồ của đồ dùng

+ Phát huy hết tác dụng của đồ dùng dạy học

+ Đưa đồ dùng đúng lúc, đúng chỗ

- Đồ dùng dạy học có tầm quan trọng trong sự thành công trong một tiết dạy Vì vậy, trước mỗi tiết dạy giáo viên phải chuẩn bị đầy đủ các đồ dùng dạy học phù hợp với từng hoạt động của từng bài

VI ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH.

- Môn Đạo đức là một trong những môn học đánh giá kết quả học tập của học sinh bằng nhận xét Đánh giá kết quả học tập của học sinh bằng nhận xét môn Đạo đức được xác định theo hai mức: (Thực hiện theo thông tư 32 của Bộ GD-ĐT)