Tiết 9 : Tổng kết chương I : Quang học I.Mục tiêu: Nhắc và ôn lại những kiến thức cơ bản có liên quan đến sự nhìn thấy vật sáng, sự truyền ánh sáng, tính chất của ảnh của một vật tạo bởi[r]
Trang 1- Phân biệt được nguồn sáng và vật sáng
- Gây được lòng tin của học sinh với các hiện tượng về ánh sáng trong thực tế
II Chuẩn bị : Đối với mỗi nhóm học sinh
- Một hộp kín trong có dán sẵn một mảnh giấy trắng , bóng đèn pin được gắn bên trong hộp như hình 1.2a SGK
- Pin , dây nối, công tắc
III Tổ chức hoạt động dạy học :
*HĐ1 :
Tổ chức tình huống học tập
- Yêu cầu học sinh thu thập phần thông
tin của chương
- Giáo viên yêu cầu 2 hoặc 3 HS nhắc
Trang 2giấy là chữ gì ?
- Yêu cầu học sinh đọc tình huống của
bài
Để biết bạn nào sai ta hãy tìm xem khi
nào ta nhận biết được ánh sáng ?
* HĐ2
Tìm hiểu khi nào ta nhận biết được
ánh sáng (10’)
Quan sát và thí nghiệm
- Yêu cầu học sinh trả lời trường hợp
nàomắt ta nhận biết được ánh sáng
- Học sinh nghiên cứu 2 trường hợp để
- ở trên ta đã biết: Ta nhận biết được
ánh sáng khi có ánh sáng truyền vào
mắt ta Vậy nhìn thấy vật có cần có
cần ánh sáng từ vật đến mắt không?
Nếu có thì ánh sáng phải đi từ đâu?
- Yêu cầu HS đọc câu C2 và làm theo
-Học sinh trả lời : trường hợp 2,3
- Học sinh ghi bài C1: trường hợp 2,3 có điều kiện như nhau có ánh sáng và mở mắt nên ánh sáng lọt vào mắt
Trang 3- Nêu nguyên nhân nhìn thấy tờ giấy
- Tại sao ta lại nhìn thấy cả vệt sáng?
- Qua bài học , yêu cầu HS rút ra kiến
thức thu thập được
- GV cùng HS tham khảo mục có thể
em chưa biết
Ta nhìn thấy một vật khi có ánh sáng từ vật truyền vào mắt ta
- Cá nhân HS trả lời câu hỏi của GV
- Học sinh rút ra kết luận và ghi vở KL
- Học sinh trả lời C4, C5
- Cá nhân trả lời câu hỏi của GV
- Yêu cầu HS nêu được:
+Ta nhận biết được ánh sáng khi
+Ta nhìn thấy một vật khi
+Nguồn sáng là vật tự nó
+Vật sáng gồm
+ Nhìn thấy màu đỏ -> có ánh sáng màu
đỏ đén mắt + Có nhiều loại ánh sáng màu + Vật đen không trở thành vật sáng
Trang 4- Trả lời lại câu hỏi C1, C2,C3
– Biết làm thí nghiệm để xác định đường truyền của ánh sáng
- Phát biểu được định luật truyền thẳng của ánh sáng
- Biết vận dụng định luật truyền thẳng ánh sáng vàoxác định đường thẳng trongthực tế
- Nhận biết được đặc điểm của 3 loại chùm ánh sáng
- Bước đầu biết tìm ra định luật truyền thẳng ánh sáng bằng thực nghiệm
- Biết dùng thí nghiệm để kiểm chứng lại một hiện tượng về ánh sáng
- Biết vận dụng kiến thức vào thực tế
II Chuẩn bị của GV và HS: Mỗi nhóm
- 1 ống nhựa cong , một ống nhựa thẳng ĐK:3mm, dài 200mm
- 1 Nguồn sáng dùng pin
- 3 Màn chắn có đục lỗ như nhau
- 3 Đinh ghim mạ mũ nhựa to
III Tổ chức hoạt đọng dạy học :
*HĐ1(10’)
Kiểm tra , tổ chức tình huống học tập
1- Kiểm tra :
HS1 : Khi nào ta nhận biết được ánh sáng ?
Khi nào ta nhìn thấy vật ? Giải thích hiện
tượng khi nhìn thấy vệt sáng trong khói
hương hoặc đám bụi ban đêm ?
- Một học sinh lên bảng trả lời , các HS dưới lớp chú ý lắng nghe phần trình bày của bạn , nêu nhận xét
- Một HS lên chữa bài tập
Trang 5HS2: Chữa bài tập 1,1 Và 1.2 SBT
- GV kiểm tra vở bài tập của một số HS
2- Tổ chức tình huống học tập:
Cho HS đọc phần mở bài trong SGK->Em có
suy nghĩ gì về cách thắc mắc của Hải ?
-GV ghi lại ý kiến của HS trên bảng để sau
khi học bài học sinh so sánh kiến thức với dự
- Nêu phương án kiểm tra ?
- GV xem xét các p/a của HS có p/a nào có
thể thực hiện được , P/a nào không thực hiện
được ? Vì sao?
- Yêu cầu HS chuẩn bị thí nghiệm kiểm
chứng
? Hãy nêu các P/ a làm thí nghiệm kiểm tra ?
Nếu P/a HS không làm được thì làm thí
nghiệm theo P/a SGK
? ánh sáng chỉ truyền theo đường nào
GV thông báo : Môi trường không khí ,
nước , tấm kính trong , là môi trường trong
suốt, mọi vị trí trong môi trường trong suốt
có tính chất như nhau -> đồng tính ->Rút ra
dịnh luật truyền thẳng ánh sáng -> HS nghiên
cứu định luật truyền thẳng trong SGKvà phát
I Đường truyền của ánh sáng 1,2 HS dự đoán
- 1,2 HS nêu P/a ( Khả năng HS sẽ nêu được ánh sáng truyền qua khe hở hẹp đi thẳng hoặc ánh sáng từ đèn phát ra đi thẳng …)
- Bố trí thí nghiệm : hoạt động cá nhân lần lượt mỗi học sinh quan sát dây tóc đèn pin qua ống thẳng, ống cong, trả lời C1
- HS nêu P/a Thí nghiệm
- HS bố trí thí nghiệmKL: Đường truyền ánh sáng trong khôngkhí là đường thẳng
- Học sinh phát biểu định luật truyền thẳng ánh sáng
- HS ghi lại định luật vào vở
Trang 6biểu
*HĐ3(10’)
Nghiên cứu thế nào là tia sáng , chùm sáng
? Quy ước tia sáng như thế nào ?
? Quy ước vẽ chùm sáng như thế nào ?
- Thực tế thường gặp chùm sáng gồm nhiều
tia sáng
- Thay tấm chắn 1 khe bằng tấm chắn 2 khe
song song
- Vặn pha đèn -> Tạo ra hai tia song song ,
hai tia hội tụ, 2 tia phân kỳ
- Yêu cầu HS trả lời C3
HĐ4(10’)
Luyện tập , củng cố Hướng dẫn bài tập về nhà
- Yêu cầu học sinh giải đáp câu C4 - ? Phát biểu
định luật truyền thẳng ánh sáng ?
? Hãy biểu diễn đường truyền của ánh sáng ?
? Khi ngắm phân đôị em xếp hàng , như thế nào
là đã thẳng hàng ? Em phải làm như thế nào ?
Trang 7I.Mục tiêu:
-Nhận biết được bóng tối,bóng nửa tối và giải thích
-Giải thích tại sao có hiện tượng nhật thực và nguyệt thực
-Vận dụng định luật truyền thẳng của ánh sáng giải thích 1 số hiện tượng trongthực tế và hiểu được 1 số ứng dụng của định luật truyền thẳng ánh sáng
II.Chuẩn bị:
Mỗi nhóm HS:1 đèn pin,1 cây nến,1 vật cản=bìa dày,1 màn chắn,1 hình vẽ nhật thực,nguyệt thực
III.Tổ chức hoạt động dạy học:
Hoạt động 1: kiểm tra – tổ chức tình huống học tập (8’)
1.Kiểm tra :
HS1 :Phát biểu định luật truyền thẳng ánh sáng
Vì vậy đường truyền của tia sáng được biểu diễn ntn? Chữa bt1
-Giúp đỡ HS, uốn nắn HS trong việc
quan sát và giải thích câu hỏi C1
-Giáo viên thống nhất với HS về câu trả
lời
?Thế nào là bóng tối
-HS hoạt động nhóm tiến hành như hình 1.3(SGK)
-Các nhóm quan sát TN và trả lời C1
=>Giáo viên có thể dùng hình vẽ
-HS dùng từ thích hợp điền vào chỗ chấm trong nhận xét qua câu C1
Trang 8*HĐ3: Quan sát và hình thành KN
bóng nửa tối
-Yêu cầu HS làm TN như hình 3.2
?Hiện tượng có gì khác hiện tượng ở
TN1 ?
?Nguyên nhân có hiện tượng đó
-Yêu cầu HS trả lời C2 ?
Từ Tn rút ra nhận xét gì ?
*HĐ4 :
Hình thánh khái niệm nhật thực
-GV cho HS đọc thông báo ở mục 2
?Hãy trình bày quỹ đạo chuyển động
của mặt trăng,mặt trời và trái đất?
?Khi nào xảy ra hiện tượng nhật thực?
-Yêu cầu HS trả lời C3=> gợi ý
-Gợi ý :Nơi có nhật thực toàn phần nằm
trong trong vùng bóng tối của mặt trăng,
bị mặt trăng che khuất không nhận được
ánh sáng mặt trời chiếu đến, vì thế đứng
ở đó ta không nhìn thấy mặt trời tối lại
?Vị trí nào đứng trong trái đất thấy
bóng mờ : (yêu cầu HS chỉ trên hình vẽ
3.3)
?Khi nào có nguyệt thực
-Giáo viên thông báo về mặt trăng xung
quanh trái đất
-Yêu cầu HS trả lời câu C4
Nêu thêm câu hỏi mở rộng :Khi mặt
vì ta đứng nghiêng nên không nhìn thấy
Trang 9nhìn thấy trăng sáng nhưng chỉ thấy 1
phần của mặt trăng ? Vì sao ?
*HĐ6 : Luyện tập –vận dụng củng cố
-Yêu cầu HS làm lại TN như hình 3.2
để trả lời câu hỏi vận dụng C5
-Từng cá nhân trả lời câu6 :
+Yêu cầu HS hệ thống lại những kiến
thức cơ bản trong bài
- Biết xác định tia tới , tia phản xạ, góc tới, góc phản xạ
- Phát biểu dược định luật phản xạ ánh sáng
- Biết ứng dụng định luật phản xạ ánh sáng để đổi hướng truyền ánh sáng theo momg muốn
- Biết làm thí nghiệm , biết đo góc , quan sát hướng truyền ánh sáng -> Quy luậtphản xạ ánh sáng
II Chuẩn bị :Mỗi nhóm :
Trang 10*HĐ1 : Kiểm tra bài cũ.
HS1: Hãy giải thích hiện tượng nhật thực nguyệt thực
HS2: Để kiểm tra xem 1 đường thẳng có thật thẳng không? chúng ta có thể làmthế nào? giải thích?
-Giáo viên yêu cầu HS câm gương lên
soi và nói lên: các em nhìn thấy cái gì
trong gương?
-Thông báo: Hình của 1vật mà ta quan
sát được trong gương gọi là ảnh của vật
tạo bởi gương phẳng
tìm xem khi chiếu 1 tia sáng lên mặt
gương phẳng thì sau khi gặp mặt gương
thì ánh sáng bị cắt trở lại theo nhiều
hướng khác nhau hay 1 hướng?
-GV thông báo hiện tượng phản xạ ánh
sáng và khái niệm tia phản xạ
*HĐ5: Tìm quy luật về sự đổi hướng
-HS các nhóm cầm gương soi, quan sát hình ảnh trong gương và trả lời câu hỏi của GV
-Nhóm HS thảo luận: Gương soi có mặtgương là một mặt phẳng và nhẵn bóng nên gọi là gương phẳng
-HS nghiên cứu dụng cụ thí nghiệm từ hình 4.2
-HS nhắc lại KN về hiện tượng phản xạ ánh sáng
Hiện tượng ấnh sáng sau khi tới mặt gương phẳng bị hắt lại theo 1 hướng cácđịnh gọi la sự phản xạ ánh sáng
-Tia sáng bị hắt lại gọi là tia phản xạ
Trang 11của tia sáng khi gặp gương phẳng; y/c:
-HS hoạt động nhóm
-GV giới thiệu dụng cụ TN như ở hình
4.2 hướng dẫn HS cách tạo ra tia sáng
và theo dõi đường truyền của ánh sáng
như SGK
+Xác định mặt phẳng chứa tia phản xạ
-Yêu cầu HS làm TN như SGK
-Thực hiện và trả lời câu2
?Qua TN hãy điền từ thích hợp vào chỗ
chấm trong KL
-Vơi HS khá giỏi : GV cần yêu cầu HS
bố trí TN kiểm tra để không khẳng định
-GV thông tin như SGK
?Dự đoán góc tới có quan hệ ntn so với
góc phản xạ?
-Yêu cầu HS làm Tn như hình 4.2:
Dùng thước đo góc để đo góc tới i và
góc phản xạ i’ ghi kết quả vào bảng
? Rút ra KL gì ?
*HĐ6 : Phát biểu định luật :
_GV thông báo : Làm nhiều TN với
môi trường trong suốt,đồng tính =>KL
như với không khí =>KL trên có thể coi
là định luật phản xạ ánh sáng
-HS hoạt động nhóm Làm TN như hình 4.2 SGK
-Từng HS theo dõi hướng dẫn của GV
để thực hiên và trả lời câu2
-Rút ra kết luận đầy đủ: …tia tối …pháp tuyến
Trang 12*HĐ7 : Biểu diễn gương phẳng và các
tia sáng trên hình vẽ
-GV thông báo quy ước về cách vẽ
gương và tia sáng trên giấy
-Sơ bộ luyện cho HS kỹ năng vẽ
Ngày soạn:2/10/2007
Tiết 5: ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng
I.mục tiêu:
Bố trí được TN để nghiên cứu ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng
-Nêu được tính chất của của ảnh của vật tạo bởi gương phẳng
-Vẽ được ảnh của vật đặt trược gương phẳng
II.Chuẩn bị:
Mỗi nhóm HS: 1 gương phẳng có giá đỡ thẳng đứng,1 tấm kính màu trong suốt,
2 viên phấn hoặc 2 chiêc pin như nhau, 1 tờ giấy trắng dán trên tấm gỗ phẳng.III.Tổ chức hoạt động dạy học:
Trang 13=> Cái mà bé Lan nhìn thấy trong nước
là ảnh của tháp trên mặt nước phẳng
lặng như gương.Bài này sẽ nghiên cứu
tính chất của ảnh tạo bởi gương phẳng
*HĐ2: Tính chất của ảnh tạo bởi gương
-Yêu cầu HS thực hiện C1 =>chọn từ
thích hợp điền vào chỗ chấm trong KL
*HĐ4: Nghiên cứu độ lớn của ảnh
Đầu tiên HS dự đoán độ lớn của viên
phấn và ảnh của viên phấn
?Để so sánh độ lớn của vật và ảnh cần
phải lám gì? Nếu đo độ cao của ảnh cần
phải đưa thước ra phía sau gương thì ta
điểm của vật đến gương và khoảng cách
từ ảnh của điểm đó tới gương
-GV yêu cầu HS dự đoán
-HS suy nghĩ cá nhân để trả lời
-HS hoạt động nhóm
-HS hoạt động nhóm dự đoán làm TN kiểm tra HS rút ra KL
Trang 14?Cần có những dụng cụ TN naò ? Hãy
tiến hành TN kiểm tra như hình 5.3
-GV hướng dẫn HS trước khi HS lam
=>Rút ra KL gì ?
*HĐ6 : Giải thich sự tạo thành
-Yêu cầu HS làm câu 4
?Hãy nêu cách vẽ ảnh sáng
?Mặt đất ở vị trí nào thì thấy sáng giải
thích vì sao ta nhìn thấy sáng mà không
hứng được ảnh đó vuông góc với màn
chắn
? Làm thế nào để vẽ nhanh ảnh của 1
vật
*HĐ7: Vận dụng:
- Yêu cầu HS thực hiên c5
-Mỗi HS lên bảng thực hiên 1 mục ở câu C4
-HS rút ra KL -Hs suy nghĩ trả lời câu hỏi của giáo viên
?Nêu cách vẽ ảnh của AB?
? Hãy giải đáp thắc mắc của bé Lan đầu bài
Nêu cách vẽ :SS’ vuông góc gương và SH=SH’
b Vẽ tia SI; SK và cú pháp tuyến IN1 và KN2.sau đó vẽ i=i’ ta có tia phản xạ IR1
và IR2 kéo dài gặp nhau ở S’ (vẽ theo cách câu a)
Trang 15Luyện tập vẽ ảnh của các vật có hình dạng khác nhau đặt trước gương phẳng -Tập xác định vùng nhìn thấy của gương phẳng.
+ GV thông báo cho HS hiểu mục tiêu chính của tiết thực hành
+ GV phân phối dụng cụ cho các nhóm HS
+ HS nghiên cứu câu C1 : Hãy tìm cách đặt bút chì trước gương để ảnh của nó ởsau gương lần lượt có tính chất :
-Song song cùng chiều với vật
-Cùng phương ngược chiều với vật
*HĐ2: Xác định vùng nhìn thấy của gương phẳng
-Yêu cầu HS tự nghiên cứu câu C2 Bố trí Tn như hình 6.2 thực hiện các bướcnhư câu C2
HS : -Tiến hành TN (theo nhóm) đánh dấu vùng nhìn thấy PQ
-Di chuyển gương phẳng ra xa mắt hơn
GV : ?Vùng nhìn thấy tăng hay giảm ?
HS: Tiếp tục nghiên cứu C3 và trả lời C3
Trang 16I.Mục tiêu:
-Nêu được tính chất của ảnh của 1 vật tạo bởi gương cầu lồi
-Nhận biét được vùng nhìn thấy của gương cầu lồi rộng hơn của gương phẳng cócùng kích thước
-Giải thích được ứng dụng của gương cầu lồi
-Rèn luyên kỹ năng thao tác TN, quan sát TN
-Thái độ nghiêm túc khi hoạt động nhóm
II Chuẩn bị:
Đối với mỗi nhóm HS:
-1 Gương cầu lồi
-1 gương phẳng tròn có cùng kích thước với gương cầu lồi, 1 chiếc pin
III Tổ chức hoạt động dạy học:
*HĐ1 : Tình huống học tập
-GV đưa cho HS quan sát 1 số đề vật nhẵn bóng, không phẳng ( thìa, môi, bìnhthuỷ tinh hình cầu….) yêu cầu HS quan sát xem có nhìn thấy ảnh của mình trongcác vật ấy không? Sau đó đặt VĐ nghiên cứu ảnh của 1 vật tạo bởi gương cầu lồihoặc có thể đặt VĐ như SGK
*HĐ2: Nghiên cứu ảnh của 1 vật tạo
bởi gương cầu lồi
-Hướng dẫn HS làm TN theo yêu cầu
C1(SGK) rồi trả lời 2 câu hỏi như SGK
-Để kiểm tra xem mình có quan sát
Quan sát ảnh của một vật tạo bởigương cầu lồi để trả lời 2 câu hỏi SGK
- HS đề ra phản ánh làm TN kiểm tra
- HS hoạt động nhóm làm Tn
- HS suy nghĩ trả lời câu hỏi của GV -Hoạt động cá nhân rút ra KL
Trang 17bởi hai gương.
-HS suy nghĩ trả lời câu C2
- Nhận biết được ảnh tạo bởi gương cầu lõm
- Nêu được những tính chất của ảnh tạo bởi gương cầu lõm
- Biết cách bố trí TN để quan sát ảnh ảo của 1 vật được tạo bởi gương cầu lõm
Trang 18II Chuẩn bị: Đối với mỗi nhóm HS
- 1 gương cầu lõm có giá đỡ thẳng đứng
- 1 gương phẳng có bề ngang bằng đường kính của gương lõm
- 1 viên phấn, 1 màn chắn có giá đỡ di chuyển được, 1 đèn pin để tạo ra chùm tia sáng song song và phân kỳ
III Tổ chức hoạt động dạy học:
* HĐ1 : Tình huống học tập
- Yêu cầu 1 gương cầu lồi, 1 gương cầu
lõm Nhận xét về sự giống và khác nhau
giữa 2 gương, sau đó nêu vấn đề nghiên
cứu : ảnh của vật tạo bởi gương cầu lồi
có giống ảnh của vật tạo bởi gương cầu
- Đặt cây nến sát gương rồi di chuyển
từ từ ra xa gương cho đến khi không
nhìn thấy ảnh đố nữa
- Trả lời câu C1
- Hướng dẫn HS làm TN kiểm tra dự
đoán làm theo câu C2
*HĐ3 : Tìm từ thích hợp điền vào chỗ
chấm trong KL
*HĐ4 : Nghiên cứu sự phản xạ của một
số chùm tia tới trên gương cầu lõm
Trang 19- Dùng hình 8.3 yêu cầu Hs giải thích
theo yêu cầu câu C4
- Hướng dẫn HS làm TN như hình 8.4
SGK
- Làm theo câu C5 rồi tìm từ thích hợp
điền vào chỗ chấm trong KL.( SGK)
*HĐ5 : Cho HS quan sát cấu tạo của
pha đèn : Bật đèn sáng,xoay nhẹ pha
đèn để thay đổi vị trí của bóng đèn cho
đến khi thu được một chùm sáng song
Trang 20Tiết 9 : Tổng kết chương I : Quang học
I.Mục tiêu:
Nhắc và ôn lại những kiến thức cơ bản có liên quan đến sự nhìn thấy vật sáng,
sự truyền ánh sáng, tính chất của ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng, xác định vùng nhìn thấy trong gương phẳng, so sánh với vùng nhìn thấy trong gương cầu lồi
-Luyện tập thêm về cách vẽ tia phản xạ trên gương phẳng và ảnh tạo bởi gương phẳng
-Rèn luyện kỹ năng vẽ ảnh của vật tạo bởi gương phẳng, lồi, lõm
-Thái độ nghiêm túc, trung thực
II Chuẩn bị:
Yêu cầu HS chuẩn bị trước ở nhà các câu trả lời cho phần “ tự kiểm tra “
Giáo viên vẽ sẵn tên bảng treo ô chữ ở hình 9.3 SGK
III.Tổ chức hoạt động dạy học:
*HĐ1 : Làm ‘’ 9 thăm ‘’ cho 9 câu hỏi ’’ tự kiểm tra’’ gọi HS lên bắt thăm vàtrả lời trước lớp và thảo luận khi thấy những chỗ câu uốn nắn
- Đối với một số vấn đề, có thể nêu thêm câu hỏi mô tả lại cách bố trí TN hay cách lập luận
VD: Bố trí TN nào để xác định đường truyền của tia sáng? Mô tả lại TN để kiểm tra dự đoán vẽ đọ lớn của ảnh tạo bởi gương phẳng
?Bố trí Tn nào để quan sát được ảnh ảo của vật tạo bởi gương cầu lõm
*HĐ2: Luyện tập kỹ na năng vẽ tia phản xạ, vẽ ảnh của vật tạo bởi gương phẳng
-GV gọi HS lần lượt trả lời các câu hỏi C1;C2;C3; riêng câu 1: GV vẽ sẵn hình9.1 lên bảng; HS lên vẽ vào hình cho nhanh ( cả hình 9.2 => câu3)
*HĐ4: Tổ chức trò chơi ô chữ:
GV lần lượt đọc nội dung của từng hàng từ trên xuống dưới trong 15s HS phải đoán từ tương ứng, GV ghi trên bảng, mỗi nhóm HS cử một bạn tham gia trò chơi, trả lời mỗi hàng được 2 điểm