Tôi đã tận dụng thuận lợi này để giúp các em được rèn luyện kĩ năng nói, kể như sau: * Đối với phân môn Tập đọc Thứ nhất, khi học sinh trả lời câu hỏi, ngoài việc yêu cầu học sinh trả lờ[r]
Trang 1Mục lục Trang
Mục lục ……… 1
I Đặt vấn đề……… ………3
1 Lí do chọn đề tài……… 3
2 Mục đích nghiên cứu……… 3
3 Kế hoạch và phạm vi nghiên cứu……….……… 4
3.1 Kế hoach nghiên cứu……….………… 4
3.2 Phạm vi nghiên cứu……… 4
4 Phương pháp nghiên cứu……… 4
4.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu……… 4
4.2 Phương pháp nghiên cứu thực tế……… 5
4.3 Phương pháp quan sát……… 5
4.4 Phương pháp so sánh, đối chiếu……… 5
5 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu……… 5
II Giải quyết vấn đề……… … 5
1 Cơ sở lí luận……… 6
2 Cơ sở thực tiễn……….7
3 Biện pháp cụ thể……… 8
3.1 Lập nội dung chương trình giảng dạy Tập làm văn dạng bài “kể ngắn ” ……….……….8
3.2 Dạy học tốt các bài “ Trả lời câu hỏi ”, “ Tập nói ”, …
để làm nền cho học sinh kể ngắn tốt………10
3.3 Tăng cường luyện nói, luyện kể cho học sinh thông qua phân môn Tập đọc, Kể chuyện… ……… 12
3.4 Thực hiện tốt quan điểm tích hợp để nâng cao chất lượng phân môn Tập làm văn dạng bài “ kể ngắn ”……… 14
4 Hiệu quả nghiên cứu ……….16
Trang 2III Kết luận và kiến nghị……… ……… ……… 17
1 Kết luân……… 17
2 Kiến nghị….……… 17
IV Tài liêu tham khảo……….… 19
Trang 3I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lí do chọn đề tài
Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đòi hỏi phải đổi mới chương trình giáo dục phổ thông Nhân tố quyết định thắng lợi là nguồn lực con người Việt Nam trên cơ sở mặt bằng dân trí được nâng cao Cho nên trước hết phải chăm lo phát triển nguồn lực con người, chuẩn bị lớp người lao động có những phẩm chất và năng lực phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới Điều này cần được bắt đầu từ giáo dục phổ thông đặc biệt là ở bậc tiểu học
Phân môn Tập làm văn ở tiểu học có một vị trí quan trọng Nó góp phần bồi dưỡng tâm hồn, đem lại niềm vui, trau dồi vốn sống và vốn văn học, phát triển tư duy và ngôn ngữ cho học sinh Ngoài ra nó còn nâng cao năng lực trí tuệ, đồng thời rèn luyện cho các em khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ
Nội dung Tập làm văn lớp 2 hình thành cho học sinh các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết phục vụ cho học tập và giao tiếp Ngoài việc dạy về các nghi thức lời nói tối thiểu, về một số kĩ năng phục vụ học tập và đời sống hằng ngày, phân môn Tập làm văn lớp 2 còn rèn cho học sinh kĩ năng diễn đạt Ở lớp 1, thông qua môn Tiếng Việt học âm, vần, học sinh được luyện nói từng câu ngắn, đã được tập kể lại câu chuyện Tuy nhiên, do vốn từ của các em còn ít nên việc diễn đạt còn rất hạn chế Thực tế đến đầu năm lớp 2 hầu hết học sinh chỉ nói được những câu ngắn, trả lời chưa đủ ý, diễn đạt còn rời rạc và gặp nhiều khó khăn khi kể lại một câu chuyện, kể về một sự vật, sự việc Do đó, nhiệm vụ của giáo viên dạy phân môn Tập làm văn lớp 2 là tiếp tục rèn kĩ năng diễn đạt, kĩ năng kể cho các em
Chính vì những lí do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu Một số biện pháp giúp học sinh lớp 2 học tốt phân môn Tập làm văn dạng bài “ kể ngắn ”.
2 Mục đích nghiên cứu
Góp phần tạo ra một phong cách mới trong dạy học môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng ở trường Tiểu học theo
Trang 4hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh, tăng cường các hoạt động cá nhân và phát triển kĩ năng giao tiếp cho học sinh
Đưa ra những biện pháp hay, phù hợp với đặc điểm tâm lí lứa tuổi học sinh, phù hợp với tình hình của trường, lớp trong quá trình dạy học nhằm góp phần bồi dưỡng tâm hồn, đem lại niềm vui, trau dồi vốn sống và vốn văn học, phát triển tư duy và ngôn ngữ cho học sinh
Tìm hiểu những vấn đề trong việc dạy phân môn Tập làm văn dạng bài kể ngắn, từ đó giáo viên hiểu sâu sắc hơn về những thuận lợi và khó khăn của học sinh trong quá trình học để có những biện pháp phù hợp giúp học sinh có hứng thú, tự tin khi học phân môn Tập làm văn dạng bài kể ngắn, giúp cho việc dạy học có hiệu quả hơn
3 Kế hoạch và phạm vi nghiên cứu :
3.1 Kế hoạch nghiên cứu
Tìm hiểu thực trạng học phân môn Tập làm văn dạng bài kể ngắn của học sinh lớp 2B, trường Tiểu học Vạn Thọ 1 – lớp đang chủ nhiệm và bản thân đang trực tiếp giảng dạy phân môn này
Tìm hiểu về thực trạng việc áp dụng các biện pháp giúp học sinh lớp 2 học tốt phân môn Tập làm văn dạng bài kể ngắn
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu và thực nghiệm là các bài Tập làm văn dạng bài “ kể
ngắn ”.
Đối tượng : Học sinh lớp 2B, trường Tiểu học Vạn Thọ 1
Tài liệu tham khảo : Sách giáo khoa Tiếng Việt 2 ( tập 1, tập 2 ), sách giáo viên Tiếng Việt 2 ( tập 1, tập 2 )
Các bài làm Tập làm văn dạng bài kể ngắn của học sinh lớp 2B Trường Tiểu học Vạn Thọ 1
Thời gian : Từ tháng 10/2012 đến tháng 02/2013
4 Phương pháp nghiên cứu :
4.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Trang 5Đọc sách giáo khoa Tiếng Việt 2 ( tập 1, tập 2 ), sách giáo viên Tiếng Việt
2 ( tập 1, tập 2 ), …
Đọc và đánh giá các bài làm Tập làm văn dạng bài kể ngắn của học sinh
4.2 Phương pháp nghiên cứu thực tế
Đưa các biện pháp dự kiến vào trong các tiết dạy phân môn Tập đọc, Tập làm văn, Kể chuyện, Luyện từ và câu một cách thường xuyên
Dự giờ, trao đổi ý kiến với đồng nghiệp về nội dung và hình thức áp dụng các biện pháp giúp học sinh lớp 2 học tốt phân môn Tập làm văn dạng bài kể ngắn trong tiết dạy đó
4.3 Phương pháp quan sát
Giáo viên theo dõi, quan sát học sinh trong các giờ Tập làm văn để nhận biết sự thay đổi về thái độ, hứng thú học tập của học sinh sau thời gian áp dụng các biện pháp vào tiết dạy
Giáo viên theo dõi, nhận xét, đánh giá về cách diễn đạt, khả năng ngôn ngữ, khả năng giao tiếp của học sinh trong quá trình học Chẳng hạn như khi đặt
và trả lời câu hỏi của bạn trong lớp, của giáo viên, thực hành các bài tập dạng kể ngắn theo tranh, trả lời theo câu hỏi gợi ý, …
4.4 Phương pháp so sánh, đối chiếu
Căn cứ vào kết quả học tập trước và sau khi áp dụng các biện pháp giúp học sinh lớp 2 học tốt phân môn Tập làm văn dạng bài kể ngắn để đối chiếu, so sánh từ đó đánh giá được mức độ hiệu quả của các biện pháp đã áp dụng
5 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu
Nghiên cứu nhiều tài liệu về dạy học phân môn Tập làm văn lớp 2 qua đó tích lũy nhiều kiến thức, kinh nghiệm phục vụ cho việc giảng dạy phân môn Tập làm văn lớp 2
Chắc lọc nhiều biện pháp để giúp học sinh có hứng thú trong học tập, yêu thích môn học, mong đợi giờ học Tập làm văn đặc biệt thích làm bài dạng bài kể ngắn qua đó giúp học sinh lớp 2 học tốt phân môn Tập làm văn
Rèn kĩ năng nói, viết lưu loát, diễn đạt đủ ý bằng ngôn ngữ cho học sinh
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Trang 61 Cơ sở lí luận
Bước vào kỷ nguyên mới, đất nước ta có nhiều đổi mới, đổi mới về kinh
tế, giáo dục, … Sự phát triển giáo dục của nước ta tăng nhanh giúp cho những chủ nhân tương lai của đất nước luôn được phát triển toàn diện, đầy đủ về năng lực, trí tuệ, tính cách Qua việc nắm bắt các kiến thức, tri thức khoa học ban đầu
để từ đó hình thành nên những kĩ năng cần thiết của cuộc sống, hành động đúng cho bản thân
Trong trường tiểu học, môn Tiếng Việt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với học sinh bởi nó là môn học cung cấp cho các em những kiến thức cần thiết trong giao tiếp hằng ngày Nó giúp các em phát triển toàn diện, hình thành ở các
em những cơ sở của thế giới khoa học, góp phần rèn luyện trí thông minh, hình thành tình cảm, thói quen đạo đức tốt đẹp của con người mới
Dạy học Tiếng Việt là dạy học tiếng mẹ đẻ Dạy học Tiếng Việt là giúp các em hình thành 4 kỹ năng cơ bản : nghe, nói, đọc, viết Phân môn Tập làm văn trong môn Tiếng Việt hội đủ 4 kỹ năng trên Đối với học sinh lớp 2 thì đây
là một phân môn khó Bởi ở lứa tuổi của các em, vốn kiến thức và hiểu biết còn hạn hẹp Bên cạnh đó còn có một số khó khăn khách quan như điều kiện hoàn cảnh sống của học sinh ở địa bàn dân cư lao động nghèo, gia đình không có điều kiện để quan tâm đến các em, việc diễn đạt ngôn ngữ kém, việc tiếp thu kiến thức khá chậm, học sinh nghèo vốn từ… Điều này ảnh hưởng nhiều đến việc học tập nói chung, học phân môn Tập làm văn nói riêng
Phân môn Tập làm văn lớp 2 dạy cho học sinh nắm được các nghi thức lời nói tối thiểu như: chào hỏi, tự giới thiệu …, nắm được một số kĩ năng phục vụ học tập và đời sống hằng ngày, kể một sự việc đơn giản, tả sơ lược về người, vật xung quanh theo gợi ý bằng tranh, bằng câu hỏi, nghe – hiểu được ý kiến của
bạn Trong một bài Tập làm văn, các bài tập thường gồm hai dạng chính: Nói –
kể và Viết Nhưng bao giờ dạng bài tập Nói – kể cũng được thực hiện trước rồi
mới đến dạng Viết.
Ví dụ: Bài Kể về người thân ( Trang 85, Tiếng Việt 2, Tập 1 )
Bài tập 1: Kể về ông, bà (hoặc một người thân) của em
Trang 7Gợi ý :
a) Ông, bà (hoặc người thân) của em bao nhiêu tuổi ?
b) Ông, bà (hoặc người thân) của em làm nghề gì ?
c) Ông, bà (hoặc người thân) của em yêu quý, chăm sóc em như thế nào ? Bài tập 2: Dựa theo lời kể ở bài tập 1, hãy viết một đoạn văn ngắn (từ 3 đến 5 câu) kể về ông, bà hoặc một người thân của em
Như vậy, ở lớp 2 kĩ năng cần giúp các em rèn luyện trước tiên chính là
Nói – Kể ngắn
2 Cơ sở thực tiễn
Quá trình dạy học là một quá trình tư duy sáng tạo và người giáo viên là một kĩ sư của tâm hồn, hơn nữa còn là một nhà làm nghệ thuật Và việc dạy học ngày nay luôn dựa trên cơ sở phát huy tính tích cực chủ động của học sinh Chính vì thế, nó đòi hỏi người giáo viên phải luôn có sự sáng tạo, tự cải tiến phương pháp dạy học của mình nhằm mục đích nâng cao chất lượng dạy học Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần hình thành và phát triển nhân cách của trẻ, cung cấp cho trẻ những kiến thức cần thiết Phân môn Tập làm văn ở Tiểu học có nhiệm vụ rất quan trọng là rèn kĩ năng nói và viết, cụ thể ở phân môn
Tập làm văn lớp 2 dạng bài kể ngắn rèn kĩ năng nghe, nói - kể và viết Thế
nhưng hiện nay, đa số các em học sinh lớp 2 không hứng thú khi học phân môn Tập làm văn vì không biết nói gì ? viết gì ? Ngay cả bản thân giáo viên đôi khi cũng không tự tin lắm khi dạy phân môn này so với các môn học khác
Trong chương trình Tập làm văn lớp 2, dạng bài kể ngắn gần như được học trọn trong học kì I, đến cuối học kì II các em chỉ học thêm có 2 tiết Qua các dạng bài “kể ngắn”, các em sẽ được trau dồi kĩ năng diễn đạt, kĩ năng gắn kết các câu nói với nhau Tuy nhiên, qua một tháng dạy học đầu tiên, tôi nhận thấy kĩ năng diễn đạt của học sinh còn rất hạn chế Trong quá trình trả lời câu hỏi, rất nhiều em lúng túng, dù cố gắng tìm ra những từ ngữ, những câu phù hợp
để trả lời đúng với ý nghĩ của mình nhưng vẫn không trả lời tròn câu, trọn ý Trong quá trình làm bài, nhiều học sinh làm bài chưa đạt yêu cầu Các em thường lặp lại câu đã viết, dùng từ sai, cách đặt dấu câu còn hạn chế, có em viết
Trang 8không đúng yêu cầu của đề bài hoặc có những bài làm đảm bảo về số câu nhưng viết không đủ ý Điều này cũng dễ hiểu bởi vì vốn từ của các em còn nghèo, cơ hội để các em rèn luyện còn ít Do đó khi đứng lớp, tôi luôn chú ý đến việc rèn luyện kĩ năng làm Tập làm văn cho học sinh Tôi luôn băn khoăn và trăn trở: Làm thế nào để giúp các em thực hiện được mục tiêu đã đề ra ? Bản thân tôi luôn cố gắng để tìm ra những biện pháp giúp học sinh phát triển khả năng ngôn
ngữ, khả năng diễn đạt để học tốt phân môn Tập làm văn dạng bài “ kể ngắn ”
nhằm nâng cao chất lượng học tập cho học sinh của lớp mình
3 Biện pháp cụ thể :
3.1 Lập nội dung chương trình giảng dạy Tập làm văn dạng bài “ kể ngắn ”
Chương trình Tập làm văn lớp 2 gồm bốn dạng bài cơ bản : Dạng bài luyện tập về nghi thức lời nói tối thiểu, dạng bài luyện tập các kĩ năng phục vụ học tập và đời sống hằng ngày, dạng bài kể ngắn và dạng bài tả ngắn Trong đó dạng bài luyện tập về nghi thức lời nói tối thiểu, dạng bài luyện tập các kĩ năng phục vụ học tập và đời sống hằng ngày, dạng bài kể ngắn có mối liên hệ hữu cơ với nhau Bài tập của dạng bài này ngoài tác dụng rèn luyện kĩ năng cho chính dạng bài đó còn có tác dụng hỗ trợ cho dạng bài khác
Ví dụ: Bài Tự giới thiệu – Câu và bài (Tuần 1) Bài này ngoài việc rèn luyện kĩ năng về nghi thức lời nói (tự giới thiệu) còn có tác dụng hỗ trợ cho việc rèn luyện kĩ năng nói, kể Cụ thể:
Bài tập 1 : Trả lời câu hỏi:
- Tên em là gì ?
- Quê em ở đâu ?
- Em học lớp nào, trường nào ?
- Em thích những môn học nào ?
- Em thích làm những việc gì ?
Mục tiêu bài tập này ngoài việc giúp học sinh rèn luyện kĩ năng về nghi thức lời nói là biết tự giới thiệu về mình với người khác còn rèn kĩ năng nghe và nói Học sinh nghe câu hỏi của giáo viên hoặc của bạn và lần lượt trả lời Để trả
Trang 9lời đúng trọng tâm câu hỏi, học sinh phải tập trung nghe rõ và hiểu nội dung câu hỏi Trong quá trình trả lời câu hỏi, học sinh được rèn kĩ năng nói, giúp phát triển kĩ năng ngôn ngữ cho học sinh
Bài tập 2: Nghe các bạn trong lớp trả lời các câu hỏi ở bài tập 1, nói lại những điều em biết về một bạn
Ở bài tập này, học sinh sẽ nói lại những điều mình biết về bạn sau khi nghe các bạn giới thiệu về mình thông qua việc trả lời các câu hỏi ở bài tập 1 Việc này đồng nghĩa với việc kể lại những gì mình biết về bạn Ở bài tập này vừa rèn cho học sinh kĩ năng nghe vừa rèn cho học sinh kĩ năng nói
Như vậy, bài tập 1 ngoài tác dụng rèn luyện kĩ năng về nghi thức lời nói (tự giới thiệu) còn có tác dụng hỗ trợ cho bài tập 2 trong việc rèn luyện kĩ năng nói - kể
Bài tập 3: Kể lại nội dung mỗi tranh dưới đây bằng 1, 2 câu để tạo thành một câu chuyện
Ở bài tập này, các em quan sát tranh, hiểu nội dung tranh rồi kể lại nội dung của mỗi tranh bằng 1 đến 2 câu (với những học sinh khá, giỏi có thể nhiều hơn 2 câu) Sau khi kể nội dung từng tranh, các em gắn kết lại tạo thành một câu chuyện hoàn chỉnh Như vậy ở bài tập 3 mức độ của yêu cầu kể được nâng cao hơn so với bài tập 2 Khi các em làm tốt bài tập 2 rồi thì các em sẽ dễ dàng làm bài tập 3
Qua việc phân tích nội dung, yêu cầu, mục tiêu, mối quan hệ của các bài
tập trong một bài Tập làm văn cụ thể như trên, tôi thấy rằng việc lập nội dung
chương trình giảng dạy Tập làm văn dạng bài “ kể ngắn ” là rất cần thiết Nó
giúp cho giáo viên nắm rõ cụ thể những bài tập thuộc dạng kể ngắn có ở những bài Tập làm văn nào, từ đó sẽ tiện cho việc soạn bài, chuẩn bị tốt cho các tiết dạy và cũng rất thuận tiện trong việc nghiên cứu, tìm hiểu, nắm bắt nội dung chương trình, kĩ năng cần đạt trong phân môn Tập làm văn lớp 2 Qua đó, nó giúp cho giáo viên thực hiện tốt việc giúp học sinh học tốt phân môn Tập làm văn dạng bài kể ngắn
Trang 10Tôi lập nội dung chương trình dạng bài “ kể ngắn ” theo sách Tiếng Việt
2, tập 1, tập 2 như sau:
1 Tự giới thiệu Câu và bài 12 Bài tập 3 có tác dụng rèn kĩ
năng kể
3 Sắp xếp câu trong bài Lập
danh sách học sinh 30
Bài tập 1 có tác dụng rèn kĩ
năng kể
5
Trả lời câu hỏi Đặt tên cho
bài Luyện tập về mục lục
sách
47 Bài tập 1 có tác dụng rèn kĩ
năng kể
7 Kể ngắn theo tranh Luyện
tập về thời khóa biểu 62 Bài tập 1: kể ngắn
8 Mời, nhờ, yêu cầu, đề nghị.
Kể ngắn theo câu hỏi 69 Bài tập 2, 3 : kể ngắn
10 Kể về người thân 85 Trọng tâm cả tiết là rèn luyện
kĩ năng kể ngắn
13 Kể về gia đình 110 Trọng tâm cả tiết là rèn luyện
kĩ năng kể ngắn
15 Chia vui Kể về anh chị em 126 Bài tập 3: kể ngắn
16 Khen ngợi Kể ngắn về con
vật Lập thời gian biểu 137 Bài tập 2: kể ngắn
33 Đáp lời an ủi Kể chuyện
được được chứng kiến (viết) 132 Bài tập 3: kể ngắn
34 Kể ngắn về người thân (nói,
Trọng tâm cả tiết là rèn luyện
kĩ năng kể ngắn
3.2 Dạy học tốt các bài “ Trả lời câu hỏi ”, “ Tập nói ”, … để làm nền cho học sinh kể ngắn tốt
Kiến thức – kĩ năng Tập làm văn lớp 2 được sắp xếp từ dễ đến khó một cách hợp lý phù hợp với tâm lí lứa tuổi và khả năng nhận thức, khả năng lĩnh hội