Trong đó môn TiếngViệt cùng với các môn học khác có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh bốn kĩ năng cơ bản đó là: “Nghe, nói, đọc, viết”, mà trong môn học này lại có các thành viêncấu thành l
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
Tiểu học là cấp học đầu tiên, là nơi các em bước vào ngưỡng cửa tri thức.giai đoạn này các em được cung cấp hai luồng tri thức thông qua hai môn họcchính đó là: Tiếng Việt và Toán Mỗi môn học có nhiệm vụ riêng có hướng giáodục tri thức riêng, nhưng vẫn tác động qua lại lẫn nhau và cùng với các môn họckhác tạo nên một nền tảng vững vàng cho các cấp học sau Trong đó môn TiếngViệt cùng với các môn học khác có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh bốn kĩ năng
cơ bản đó là: “Nghe, nói, đọc, viết”, mà trong môn học này lại có các thành viêncấu thành là các phân môn: Tập đọc, Luyện từ và câu, Chính tả, Tập làm văn,
Kể chuyện Trong đó phân môn Tập làm văn là phân môn có tính chất tích hợpcủa các phân môn khác Qua tiết Tập làm văn học sinh có khả năng xây dựngmột văn bản, đó là bài nói, bài viết Nói và viết là những hình thức giao tiếp rấtquang trọng, thông qua đó con người thực hiện quá trình tư duy - chiếm lĩnh trithức, trao đổi tư tưởng, tình cảm, quan điểm, giúp mọi người hiểu nhau, cùnghợp tác trong cuộc sống lao động Ngôn ngữ (dưới dạng nói – ngôn bản và dướidạng viết văn bản ) giữ vai trò quang trọng trong sự phát triển xã hội Chính vìvậy hướng dẫn học sinh nói đúng và viết đúng là hết sức cần thiết Nhiệm vụnặng nề đó phụ thuộc rất lớn vào việc giảng dạy môn Tiếng Việt nói chung vàphân môn Tập làm văn nói riêng, cụ thể tìm hiểu ở đây là chương trình Tập làmvăn lớp 3 Vấn đề đặt ra: Người giáo viên làm sao để đạy hiệu quả như mongmuốn
Qua thực tế học tập tôi thấy phân môn Tập làm văn là phân môn khó sovới các phân môn khác của môn Tiếng Việt Do đặt trưng phân môn Tập làmvăn với mục tiêu cụ thể là: “Hình thành và rèn luyện cho học sinh khả năng trìnhbày văn bản (nói và viết) ở nhiều thể loại khác nhau như: Miêu tả, kể chuyện,viết thư, tường thuật, kể lại bản tin, tập tổ chức cuộc họp, giới thiệu về mình vànhững người xung quanh” Trong quá trình tham gia các hoạt động học tập nàyhọc sinh với vốn kiến thức còn hạn chế nên thường ngại nói Nếu bắt buộc phảinói, các em thường đọc lại bài viết đã chuẩn bị trước Do đó giờ dạy thườngkhông đạt hiệu quả cao Xuất phát từ thực tiễn nhưng vậy tôi tiến hành nghiên
cứu đề tài: “Hướng dẫn học sinh lớp 3 học tốt Tập làm văn”.
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ
1 Vị trí phân môn tập làm văn ở Tiểu học:
Tập làm văn là một trong những phân môn có vị trí quan trọng của mônTiếng Việt Phân môn này đòi hỏi học sinh phải vận dụng những kiến thức, kĩ
Trang 2năng tổng hợp từ nhiều phân môn khác như: Học Vần, Tâp viết, Chính tả, Tậpđọc, Luyện từ và câu Để làm được một bài văn học sinh phải sử dụng cả bốn
kĩ năng: “ Nghe, nói, đọc, viết “ Phải vận dụng những kiến thức về tiếng Việt,
về cuộc sống thực tiễn Phân môn Tập làm văn rèn luyện cho học sinh các kĩnăng tạo lập văn bản, trong quá trình lĩnh hội các kiến thức khoa học, góp phầndạy học sinh sử dụng tiếng Việt trong đời sống sinh hoạt Vì vậy, Tập làm vănđược coi là phân môn có tính tổng hợp, toàn diện, sáng tạo có liên quan mậtthiết đến các môn học khác Trên cơ sở nội dung, chương trình phân môn Tậplàm văn có rất nhiều đổi mới, nên đòi hỏi tiết dạy Tập làm văn phải đạt đượcmục đích cụ thể hơn, rõ nét hơn Ngoài phương pháp của thầy, học sinh cần cóvốn kiến thức ngôn ngữ về đời sống thực tế Chính vì vậy, việc dạy tốt các phânmôn khác không chỉ là nguồn cung cấp kiến thức mà còn là phương tiện rèn kỹnăng nói, viết, cách hành văn cho học sinh Điều này đòi hỏi phân môn Tập làmvăn này phải có nhiệm vụ cơ bản sau: Thứ nhất là giúp cho học sinh sau quátrình luyện tập lâu dài có ý thức nắm được cách viết và cách nói sáng tạo cácvăn bản theo nhiều phong cách khác nhau Thứ hai là phân môn này góp phần
bổ sung kiến thức, rèn luyện tư duy hình thành nhân cách cho học sinh Cònnhiều nhiệm vụ khác nữa nhưng tôi chỉ nêu hai nhiệm vụ tôi coi là quan trọngnhất
* Tóm lại: Dạy phân môn Tập làm văn theo hướng đổi mới phải khích lệ
học sinh tích cực, sáng tạo, chủ động học tập, biết diễn đạt suy nghĩ của mìnhthành ngôn bản, văn bản Nói cách khác, các phân môn trong môn Tiếng Việt làphương tiện hỗ trợ cho việc dạy Tập làm văn được tốt hơn
2 Ý nghĩa của việc học tốt Tập làm văn
Học tốt Tập làm văn, con người đã nhân khả năng tiếp nhận lên nhiều lần,
từ đây con người biết tìm hiểu, đánh giá cuộc sống, nhận thức các mối quan hệ
tự nhiên, xã hội, tư duy
Qua nghiên cứu nội dung đề tài cũng như thực dạy tại lớp, tôi thấy việchọc tốt phân môn Tập làm văn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì nó giúp các em
có điều kiện rèn luyện kỹ năng nói và viết đúng tiếng Việt là nền tảng học tốtTập làm văn Bên cạnh đó các em còn biết sử dụng vốn từ của mình để giao tiếpnhư: chào hỏi, tự giới thiệu về mình, mời, nhờ, yêu cầu, đề nghị…
Như vậy phân môn Tập làm văn có tính chất thực hành toàn diện, tổng
Trang 3các em và nó cũng là nguồn năng lượng dự trữ dồi dào đưa các em tiếp bướcvững chắc lên bậc thang của trường Tiểu học Đây chính là ý nghĩa của việc họctốt phân môn Tập làm văn bậc Tiểu học nói chung và phân môn Tập làm văn lớp
3 nói riêng
3 Phân môn Tập làm văn lớp 3 trong trường Tiểu học:
3.1 Nội dung chương trình sách giáo khoa
Chương trình dạy học Tập làm văn lớp 3 bao gồm 35 tiết / năm: trong đó
có 31 tiết thực học, và 4 tiết ôn tập
- Kì 1: 16 tiết + 2 tiết ôn tập
- Kì 2: 15 tiết + 2 tiết ôn tập
Trang bị cho học sinh một số kiến thức và kĩ năng phục vụ cho học tập vàđời sống hàng ngày như: Điền vào tờ giấy in sẵn, viết thư, làm đơn, tổ chức cuộchọp, phát biểu trong cuộc họp, giới thiệu cuộc họp của tổ; lớp; trường, ghi chép
sổ tay, viết đoạn văn,…
Tiếp tục rèn kĩ năng : “Nghe, nói, đọc, viết “ thông qua kể chuyện, miêu
tả
Ví dụ: Kể về một việc đơn giản, tả sơ lược về người hoặc vật xung quanh
theo gợi ý bằng tranh hoặc bằng câu hỏi
Rèn kĩ năng nghe thông qua các bài tập nghe
3.2 Phương pháp dạy học cơ bản
- Phương pháp trực quan
- Phương pháp thực hành giao tiếp, rèn kĩ năng nghe-nói-đọc-viết
- Phương pháp giảng giải
- Phương pháp dạy học cá nhân
- Phương pháp thảo luận nhóm
- Phương pháp đàm thoại
- Phương pháp làm việc với sách giáo khoa và tài liệu
3.3 Các hình thức luyện tập trong Phân môn Tập Làm Văn lớp 3
Học sinh được luyện tập chủ yếu qua các bài tập : Bài tập nghe, bài tập nói, bàitập viết
a ) Bài tập nghe: Học sinh được luyện tập qua các tiết học sau.
- Tuần 4: Nghe kể: Dại gì mà đổi
- Tuần 7: Nghe kể: Không nỡ nhìn
- Tuần 11: Nghe kể: Tôi có đọc đâu
- Tuần 14: Nghe kể: Tôi cũng như bác
- Tuần 15: Nghe kể: Giấu cày
- Tuần 16: Nghe kể: Kéo cây lúa lên
Trang 4- Tuần 19: Nghe kể: Chàng trai phù ủng.
- Tuần 21: Nghe kể: Nâng niu từng hạt giống
- Tuần 24: Nghe kể: Người bán quạt may mắn
- Tuần 34: Nghe kể: Vươn tới các vì sao
- Biết diễn đạt rõ ràng thành câu, dễ hiểu
- Giọng kể phù hợp nội dung từng câu chuyện
b ) bài tập nói: Học sinh luyện tập qua các tiết học sau.
- Tuần 1: Nói về Đội
- Tuần 5: Tập tổ chức cuộc họp
- Tuần 6: Kể lại buổi đầu em đi học
- Tuần 8: Kể về người hành xóm
- Tuần 11: Nói về quê hương
- Tuần 12: Nói về cảnh đẹp đất nước
- Tuần 15: Giới thiệu về tổ em
- Tuần 16: Nói về thành thị nông thôn
- Tuần 20: Báo cáo hoạt động
- Tuần 21: Nói về tri thức
- Tuần 22: Nói về người lao động trí óc
-Tuần 25: Kể về lễ hội
- Tuần 26: Kể về một ngày hội
- Tuần 28: Kể về một trận thi đấu thể thao
- Tuần 32: Nói về bảo vệ môi trường
* Yêu cầu:
- Học sinh nói đúng rõ ý, diễn đạt rõ ràng dễ hiểu
- Học sinh nói theo nội dung chủ đề cho trước
- Nói thành câu biết cách dùng từ chân thực
- Nói thành đoạn văn
c Bài tập viết: học sinh luyện tập qua các tiết học sau.
- Tuần 1: Điền vào tờ giấy in sẵn (ĐTNTP)
- Tuần 2: Viết đơn
- Tuần 3 và 4: Điền vào tờ giấy in sẵn
- Tuần 10: Tập viết thư và phông bì thư
- Tuần 12: Viết về cảnh đẹp đất nước
Trang 5- Tuần 13: Viết thư.
- Tuần 17: Viết về thành thị nông thôn
- Tuần 22: Viết về người lao động trí óc
- Tuần 28: Viết lại một tin thể thao trên báo đài
- Tuần 29: Viết về một trận thi đấu thể thao
- Tuần 30: Viết thư
- Tuần 32: Viết về bảo vệ môi trường
* Yêu cầu:
- Trình bày thành đoạn văn, đủ số lượng câu
- Biết cách chấm câu, viết các câu theo mẫu đã học (ai làm gì?, làm như thếnào?)
- Biết cách dùng từ ( biết cách sử dụng phép nhân hoá, so sánh)
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
1 Thuận lợi
* Đối với giáo viên:
- Năm học 2016 - 2017 là năm học thứ 6 nhà trường tiến hành dạy học theo
mô hình VNEN, nên giáo viên đã nắm được yêu cầu của việc đổi mới phươngpháp một cách cơ bản, việc sử dụng đồ dùng dạy học đã tương đối hiệu quả
- Qua sự chỉ đạo chuyên môn của trường cụ thể là ở các tổ chuyên môn, đặtbiệt là phòng Giáo dục rất cụ thể đã có chuyên đề về Dạy Tập làm văn cho họcsinh các lớp vì vậy đã góp phần tích cực giúp giáo viên đi đúng nội dung,chương trình phân môn Tập làm văn
- Thông qua các tiết dạy mẫu, các cuộc thi, hội thảo, Các đợt tập huấn đãmang lại cho mỗi giáo viên nhiều kinh nghiệm và thành công khi áp dụng vàogiảng dạy Tập làm văn
- Các phương tiện thông tin đại chúng như: Tivi, đài phát thanh, radio, sách,báo Giáo viên đã tiếp cận với đổi mới phương pháp dạy và học Tập Làm Văn
* Đối với học sinh:
- Học sinh lớp 3 ở giai đoạn này rất ham học, đặc biệt hơn lứa tuổi này các
em không còn bỡ ngỡ trước môi trường học tập thật sự như ở càc lớp học trước,quan trọng là ở lớp 3 này các em đã được trang bị một khối lượng kiến thức khálớn ở lớp 1, đặc biệt là các em ở lớp 2 đã nắm vững kiến thức, kĩ năng của phân
Trang 6môn Tập Làm Văn, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tạo lập ngôn bản, kĩ năng kểchuyện miêu tả mà các thầy cô giáo trước đó dã trang bị sẵn Đây là cơ sở giúpcho các em học tốt phân môn Tập Làm Văn lớp 3
- Môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập Làm Văn nói riêng có nộidung phong phú, sách giáo khoa được trình bày với kênh hình đẹp, trang thiết bịdạy học hiện đại, hấp dẫn học sinh, phù hợp vơi tâm lý lứa tuổi các em
2 Khó khăn
* Đối với giáo viên:
- Trong môn Tiếng Việt phân môn khó nhất là Tập Làm Văn, nó đòi hỏingười giáo viên phải có kiến thức sâu rộng, phong phú cần có vốn sống thực tế,người giáo viên biết kết hợp linh hoạt các phương pháp trong giảng dạy Biếtgợi mở tò mò, có khả năng sáng tạo, độc lập ở học sinh, giúp các em nói viếtthành văn bản
* Đối với học sinh:
- Do đặc điểm tâm sinh lý của học sinh lớp 3, lứa tuổi mau nhớ nhưngcũng mau quên, mức độ tập trung thực hiện các yêu cầu của bài học chưa cao
- Kiến thức về cuộc sống thực tế của học sinh còn hạn chế, ảnh hưởng đếnviệc tiếp thu bài học
- Vốn từ vựng của học sinh còn hạn chế, cũng ảnh hưởng đến việc thựchành luyện tập Cụ thể là : Các em viết câu trả lời rời rạc, chưa liên kết, thiếulôgíc, tính sáng tạo trong thực hành viết chưa cao thể hiện ở cách trình bày bốcục bài văn, dấu chấm câu, sử dụng hình ảnh gợi tả chưa sinh động
- Một số học sinh còn phụ thuộc vào bài văn mẫu, áp dụng một cách máymóc, chưa biết vận dụng bài mẫu để hình thành lối hành văn riêng của mình Vídụ: Phần lớn học sinh dùng luôn lời cô hướng dẫn để viết bài của mình
Với những thuận lợi và khó khăn như trên chúng tôi tiến hành khảo sátchất lượng môn Tập Làm Văn lớp 3 về quá trình dạy và học để thấy các em tiếpthu và vận dụng như thế nào?
3 Chất lượng khảo sát đầu năm.
Trang 7Đầu năm học, tôi tiến hành khảo sát chất lượng học tập phân môn Tậplàm văn, kết quả như sau:
Tổng số
học sinh
Hoànthànhtốt
Tỉ lệ
Hoànthành
Tỉ lệ Hoàn
thành ở mức độ vừa cập
Tỉ lệ Chưa
hoànthành
Tỉ lệ
- Để thực hiện được mục tiêu của môn Tiếng Việt nói chung và kiến thức
kỹ năng phân môn Tập làm văn, trước hết giáo viên phải hiểu rõ được năng lựcnhận thức và cách diễn đạt khi nói, viết của từng học sinh Qua thực tế giảng dạy
và kết quả khảo sát lớp học tôi nhận thấy: Hiệu quả việc học Tập làm văn ở lớptôi phụ trách so với yêu cầu đề ra còn thấp cụ thể như sau:
+ Việc quan sát và chi tiết chưa cụ thể chỉ mang tính chung chung
+ Việc trình bày miệng còn lúng túng do vốn từ chưa nhiều, khả năng diễnđạt kém
+ Đặc biệt khi viết văn các em còn viết sai chính tả, câu văn lủng củng,chưa biết sử dụng các biện pháp nghệ thuật như so sánh, nhân hóa, liên tưởng dẫn đến bài viết sơ sài thiếu cảm xúc
+ Trình bày bài nói thiếu tự tin
Từ chất lượng thực tế qua khảo sát, tôi đã nắm được khả năng học tập củatừng đối tượng và đi sâu bồi dưỡng cho các em
III CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
* Tôi đã sử dụng các biện pháp sư phạm để dạy học phân môn tập làm văn lớp 3 theo định hướng đổi mới hiện nay như sau:
1 Luôn chú trọng “Tích hợp-lồng ghép” khi dạy phân môn Tập làm văn lớp 3
Khi dạy Tập Làm Văn giáo viên cần hiểu rõ tính tích hợp giữa các phânmôn trông môn Tiếng Việt như: Tập đọc, kể chuyện, chính tả, luyện từ và câu,
Trang 8tập viết, để giảng dạy và tạo đà cho học sinh học tập tốt phân môn Tập làmvăn mối quan hệ này thể hiện rõ trong cấu trúc của sách giáo khoa: Các bài họcđược biên soạn theo chủ đề, chủ điểm, hai đơn vị học xoay quanh một chủ điểm
ở tất cả các phân môn Ví dụ: Chủ đề Cộng đồng dạy trong hai tuần gồm các bàitập đọc, luyện từ và câu, Trong quá trình rèn đọc, khai thác nội dung các bàiđọc cung cấp cho học sinh vốn từ về chủ đề Cộng đồng, những câu văn có hìnhảnh về chủ đề Cộng đồng Cụ thể khi dạy bài tập đọc: Kể chuyện Các em nhỏ và
cụ già ở tuần 8 giáo viên khai thác nội dung bài theo hệ thống câu hỏi sau:
+ Điều gì gặp bên đường khiến các bạn nhỏ phải dùng lại? (Các bạn gặpmột cụ già đứng ven đường, vẻ mặt mệt mỏi, cặp mắt lộ vẻ u sầu)
+ Các bạn quan tâm đến ông cụ như thế nào? ( Các bạn băn khoăn và traodổi với nhau Có ban đoán: a) Hay ông cụ bị ốm, b) Hay cụ bị mất cái gì đó.Cuối cùng cả nhóm bạn đến hỏi thăm ông cụ)
+ Vì sao các bạn quan tâm đến ông cụ? Với câu hỏi này có thể các em sẽtrả lời như sau:
- Vì các bạn là những trẻ ngoan
- Vì các bạn là những người nhân hậu
- Vì các bạn muốn quan tâm, giúp đỡ ông cụ
+ Ông cụ gặp chuyện gì buồn? (Cụ bà bị ốm nặng đang nằm trong bệnhviện, khó mà qua khỏi)
+ Vì sao khi trò chuyện với các bạn nhỏ ông cụ thấy lòng mình nhẹ hơn?Với câu hỏi này có thể các em trả lời như sau:
- Ông cảm thấy nỗi buồn được chia sẻ
- Ông cảm thấy đỡ cô đơn vì có các bạn nhỏ trò chuyện
- Ông cảm thấy lòng mình ấm lại vì tình cảm của các bạn nhỏ dành chomình
Qua hệ thống câu hỏi, giáo viên giúp học sinh bày tỏ được thái độ, tìnhcảm, ý kiến nhận xét, đánh giá của mình về vấn đề nêu ra trong bài học Songsong với quá trình đó, giáo viên cần hỏi ý kiến nhận xét của học sinh về câu trả
Trang 9lời của bạn để học sinh rút ra câu trả lời đúng nhất phù hợp với tình huống đó,
và tạo cho học sinh cách ứng xử hay
Qua câu trả lời của học sinh, giáo viên định hướng cho các em ý thức biếtquan tâm chia sẻ với nhũng người trong cộng đồng, giúp các em khi viết cácđoạn văn kể về những người thân hoặc người hàng xóm, đoạn văn toát lên đượcnội dung: Con người phải biết yêu thương nhau, sự quan tâm chia sẻ của nhữngngười xung quanh, làm cho mỗi người dịu bớt những lo lắng, buồn phiền, vàcảm thấy cuộc sống tốt đẹp hơn
Như vậy: Như vậy qua tiết học này, học sinh mở rộng vốn từ, rèn lối diễn
đạt mạch lạc, lôgíc, câu văn có hình ảnh, cảm xúc Trên cơ sở đó, bài luyện nóicủa các em sẽ trôi chảy, sinh động, giàu cảm xúc, đồng thời hình thành cho các
em cách ứng sử linh hoạt trong cuộc sống; hình thành cho học sinh kiến thức vềmối liên hệ tương thân tương ái giữa mọi người trong cộng đồng ; rèn cho hocsinh thói quen quan tâm, chia sẻ giúp đỡ mọi người trong cộng đồng
Cùng với chủ đề này thì Luyện từ và câu tuần 8 cũng cung cấp cho học sinhvốn từ về chủ đề cộng đồng qua hệ thống các bài tập, cụ thể như: Bài 1: Sắp xếpnhững từ vào ô trống trong bảng phân loại sau Các từ: Cộng đồng, cộng tác,đồng bào, đồng đội, đồng tâm, đồng hương Giáo viên giúp các em hiểu nghĩacác từ trên và sắp xếp vào các nhóm từ: Nhóm 1: Những người trong cộng đồng.Nhóm 2: thái độ hoạt động trong công đồng Từ việc hiểu nghĩa ở bài tập 1, họcsinh hiểu ý nghĩa các thành ngữ ở bài tập 2 và bày tỏ thái độ tán thành haykhông tán thành thái độ ứng xử trong cộng đồng thể hiện trong các thành ngữđó
+ Chung lưng đấu cật (Mọi người cùng chung sức chung lòng để thực hiệnmột công việc nhiều khó khăn trở ngại)
+ Cháy nhà hàng xóm bình chân như vại (phê phán thái độ thờ ơ, khôngquan tâm, tương trợ người khi khác gặp khó khăn )
+ Ăn ở như bát nước đầy (Ca ngợi con người ăn ở cư xử với mọi người cótình, có nghĩa, trước sau không thay đổi)
Như vậy học sinh biết vận dụng những câu thành ngữ về thái độ ứng xửtrong cộng đồng khi nói Viết tập làm văn giao tiếp, giao tiếp ứng xử trong cuộcsống
Trang 10Ở phân môn chính tả tuần 8 các em cũng được luyện viết các bài trongchủ đề Cộng đồng
Ví dụ: viết đoạn 4 trong bài các em nhỏ và cụ già: “Cụ ngừng lại và nghẹnngào nói tiếp cho đến ông cũng thấy lòng nhẹ hơn Khi viết đoạn văn trênhọc sinh rèn viết chính tả, cách sử dụng các dấu câu; thấy được sự thông cảm,chia sẻ giữa con người với nhau làm dịu bớt nỗi lo láng buồn phiền, tăng thêmcho mỗi người niềm hi vọng, ngị lực sống Học sinh vận dụng cái hay, cái đẹpcủa ngôn từ trong đoạn văn để thể hiện tình cảm, thái độ đánh giá trong từng bàivăn cụ thể của chính các em Tương tự, ở phân môn tập viết tuần 8 các em đượclàm quen với các thành ngữ, tục ngữ về chủ đề cộng đồng như luyện viết câuứng dụng: “ Khôn ngoan đối đáp người ngoài, gà cùng một mẹ chớ hoài đánhau” Xuất phát từ các phân môn: Tập đọc, Luyện từ và câu, Chính tả, Tập viếtxoay quanh chủ đề Cộng đồng, học sinh biết “ Kể về người hàng xóm mà emyêu mến” (TLV lớp 3 tuần 8), và viết được đoan văn hoàn chỉnh, thể hiện tìnhcảm, thái độ dánh giá đối với người hàng xóm qua việc sử dụng từ ngữ, câu văn
có hính ảnh Ví dụ như các em viết: “ Cô Loan là người hàng xóm bên cạnh nhà
em Cô là một giáo viên Tiểu học, tối tối miệt mài bên giáo án, và chấm bài chohọc sinh Với dáng nhỏ nhắn nhưng rất nhanh nhẹn, giọng cô ấp áp Em thíchnghe nhất là khi cô hát Cô thật xứng danh là một giáo viên giỏi của trường”
* Như vậy, khi dạy tất cả các phân môn: Luyện từ và câu, chính tả, tập
đọc, đều nhằm mục đích giúp học sinh có kĩ năng hình thành văn bản, ngônbản Do đó, tích hợp lồng ghép phương pháp đặc trưng khi dạy phân môn Tậplàm văn lớp 3
2 Dạy học theo quan điểm giao tiếp
Dạy học theo quan điểm giao tiếp là hình thành cho học sinh kĩ năng diễnđạt thông qua các bài học, hình thành thói quen ứng xử trong giao tiếp hàngngày với thầy, cô, cha mẹ, bạn bè, và mọi người xung quanh
Vận dụng phương pháp dạy học theo quan điểm này, giáo viên tạo cho họcsinh nhiều cơ hội thực hành, luyện tập, không quá nặng về lý thuyết như phươngpháp dạy truyền thống Do vậy học sinh hào hứng tham gia vào các hoạt độnghọc tập, tích cực sáng tạo trong làm văn Việc hình thành và rèn luyện các kĩnăng nghe, nói, đọc, viết cho học sinh thông qua phân môn Tập Làm Văn đảmbảo đạt được hiệu quả tối ưu Ví dụ: Giảng dạy bài tập nghe, tập nói, và kể lạicâu chuyện “ Giấu cày” Tập làm văn tuần 1: Qua việc kể mẫu của giáo viên,
Trang 11quan sát tranh, gợi ý sách giáo khoa Học sinh kể nội dung câu chuyện như sau:
Có một người đang cày ruộng thì vợ gọi về ăn cơm Bác ta liền hét to trả lời :
- Để tôi giấu cái cày vào bụi đã
Về nhà bác liền bị vợ trách:
- Ông giấu cái cày mà hét to thế, kẻ gian biết chỗ nó lấy mất cái cày thìsao Lát sau, cơm nước xong, bác ta ra ruộng, quả nhiên cái cày bị mất Bác taliền chạy một mạch về nhà, nói thầm vợ:
- Nó lấy mất cái cày rồi
Qua giao tiếp giữa giáo viên với học sinh, giữa học sinh với nhau (kể chonhau nghe), việc kể lại nội dung câu chuyện trước lớp giúp các em thấy được sựphê phán hóm hỉnh, hài hước và kể lại nội dung câu chuyện với giọng kể, cử chỉ,điệu bộ gây cười ở ngưòi nghe, nét mặt phù hợp, nâng tính kịch tính câu chuyệnlên cao hơn Song song với việc rèn luyện kĩ năng nghe, nói học sinh rèn kĩ năngviết: Nắm kĩ thuật viết, luật viết câu văn, đoạn văn hoàn chỉnh, đúng về ngữpháp, bố cục văn cảnh hoặc môi trường giao tiếp Mỗi bài văncủa học sinhkhông đơn thuần là kể, tả ngắn về con người, sự vật, sự việc thông qua đó thểhiện suy nghĩ, cảm xúc, đánh giá, thái độ yêu – ghét, trân trọng hoặc phê pháncác em Thông qua bài viết của các em về một vấn đề nào đó Bổ trợ cho việcrèn kĩ năng nghe – nói trong tiết tập làm văn, phần kể chuyện của tiết tập đọc kểchuyện cũng chú trọng rèn kĩ năng giao tiếp
Ví dụ: Dạy tập đọc kể chuyện tiết 2, bài “Đất quý đất yêu” tuần 11:
Nhiệm vụ của học sinh là: Quan sát tranh, sắp xếp tranh theo trình tự nội dungcâu chuyện Đất quý đất yêu Sau đó dựa vào tranh kể lại câu chuyện đúng nộidung, ngắn gọn, từ ngữ xúc tích, dễ hiểu, biết kết hợp lời nói với cử chỉ điệu bộ
để câu chuyện thêm hấp dẫn sinh động; giúp người nghe thấy được phong tụctập quán của người Ê-ti-ô-pi-a: Họ coi đất đai là thứ thiêng liêng, cao quý nhất.thông qua kể lại câu chuyện theo tranh, học sinh hình thành và rèn luyện khảnăng diễn đạt, phục vụ tốt cho bài tập nói của tiết Tập làm văn
* Tóm lại: Học sinh rèn kĩ năng quan sát, nói-viết, rút ra những nét điển
hình, đặc trưng của từng vùng miền, thấy được vẻ đẹp đáng yêu, đáng tự hào củamỗi vùng miền, từ đó hình thành nuôi dưỡng tình cảm gắn bó, yêu thương, ýthức giữ gìn, xây dựng quê hương đất nước Ngoài ra, mỗi giáo viên cần chútrọng vận dụng phương pháp dạy học theo quan điểm giao tiếp, khơi dậy ở các
Trang 12em những cảm xúc, đánh thức tiềm năng cảm thụ văn học và có nhu cầu thểhiện, bày tỏ cảm thụ đó với người khác Như vậy, Mỗi bài nói bài viết sẽ chính
là tâm hồn tình cảm của các em, các em sẽ thêm yêu văn - yêu cái hay cái đẹp,yêu tiếng Việt - giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt
3 Tổ chức tốt việc quan sát, hướng dẫn học sinh cách dùng từ, giọng
kể, điệu bộ khi làm văn nghe - nói - viết.
Với đặc điểm vốn từ còn hạn chế, nên học sinh lớp 3 gặp nhiều khó khăntrong việc nghe – nói - viết - kể lại câu chuyện bằng lời văn của mình Do vậy,giáo viên cần tổ chức tốt hoạt động quan sát từng đường nét, màu sắc, hình ảnh,nội dung thể hiện của tranh học sinh cảm nhận được nét đẹp của cảnh vật, conngười và muốn bày tỏ trao đổi với bạn, với thầy cô
Để làm tốt hoạt động này, trước hết giáo viên chú ý cho học sinh sử dụnggợi ý trong sách giáo khoa, lắng nghe cô kể, bạn kể,để nhớ được các ý chính củanội dung câu chuyện Giáo viên chú trọng về lời văn kể và nghệ thuật sử dụngngôn từ Giáo viên cần hướng cho các em cách chon lựa, sử dụng từ ngữ, hìnhảnh diễn đạt sao cho dễ hiểu, sinh động Có như vậy người nghe đọc sẽ dễ dànghình dung, tưởng tượng, nắm bắt được sự việc,nhất là tình cảm của các emmuốn thể hiện qua bài nói, bài viết Người nghe, người đọc tuy không trược tiếpnhìn diện mạo của nhân vật, xem bối cảch của sự việc qua hình ảnh miêu tả, sosánh cùng với những tình cảm, thái độ, sự đánh giá của các em Đó chính làđiểm mạnh của nghệ thuật sử dụng ngôn từ
*Ví dụ: Dạy tập làm văn tuần 12 Cụ thể ở bài tập 2: yêu cầu học sinh
viết đoạn văn quan sát tranh (ảnh) về một cảnh đẹp ở nước ta
Thông qua việc quan sát tranh (ảnh) về một cảnh đẹp ở nước ta, Giúp họcsinh nắm nội dung của tranh (ảnh), thấy vẻ đẹp của tranh (ảnh), từ đó các em lựachon từ ngữ thích hợp để nói và viết thành đoạn văn, giúp cho người nghe - đọctuy không quan sát tranh (ảnh) nhưng vẫn thấy được vẻ đẹp của danh lam thắngcảnh mà học sinh nói đến Thêm vào đó, những yếu tố phi ngôn ngữ như: Điệu
bộ, nét mặt, giọng điệu của các em khi nói sẽ làm tăng tính hấp dẫn, tính thuyếtphục đối với người nghe Do đó, giáo viên cũng cần khuyến khích các em rènluyện khả năng sử dụng những yếu tố phi ngôn ngữ này
4 Sử dụng linh hoạt các hình thức hoạt động trong tiết dạy Tập làm văn theo hướng đổi mới
Trang 13Việc tổ chức tốt các hình thức dạy học nhằm cuốn hút học sinh vào cáchoạt động học tập một cách chủ động và tích cực Giáo viên sử dụng các hìnhthức tổ chức dạy học như: Học sinh thảo luận nhóm, đàm thoại với nhau hoặcvới chính các thầy cô, hoặc hoạt động các nhân (độc thoại) về một vấn đề Cáchình thức tổ chức hoạt động học có thể là: Đóng các hoạt cảnh, vận dụng các tròchơi trong tiết học, các cuộc thi tiếp sức, Qua đó học sinh lĩnh hội kiến thức,tích cực, tự giác “học mà chơi, chơi mà học” Không khí học tập thoải mái khiếnhọc sinh mạnh dạng, tự tin khi nói Các em dần có khả năng diễn đạt, phát biểu
ý kiến, đánh giá trước đông người một cách lưu loát, rành mạch, dễ hiểu
So sánh với phương pháp dạy tập làm văn lớp 3 truyền thống: Mỗi tiết tậplàm văn chú trọng đến mục tiêu là hình thành bài văn theo một đề tài thuộc mộtthể loại văn nào đó dưới dạng nói hoặc viết tiết học diễn ra theo tiến trình: Giáoviên hướng dẫn làm bài dựa theo dàn bài thuộc thể loại chung, đưa ra các câuhỏi gợi ý khiến cho học sinh dễ nhàm chán, có cảm giác bị bắt buộc theokhuôn mẫu không khuyến khích được học sinh nói, viết những cảm xúc, nhậnxét, đánh giá, sự miêu tả của chính các em Trong chương trình sách giáo khoalớp 3, mỗi tiết Tập làm văn là một hệ thống bài tập có tính định hướng, gợi mở,với nhiều dạng bài: Nghe-nói, nói- viết, nghe-nói-viết Vì vậy, giáo viên vẫnbám sát mục đích, yêu cầu của tiết dạy, bài dạy nhưng linh hoạt, chủ động hơntrong cách tổ chức hoạt động dạy-học, phân bổ thời gian hợp lý, vừa tránh đượcnhững nhược điểm nêu trên vừa tạo được không khí học tập phát huy được tínhtích cực, sáng tạo của học sinh
Ví dụ: Tiết tập làm văn (tuần 11) với hệ thống bài tập như sau:
Bài 1: Nghe kể lai câu chuyện “Tôi có đọc đâu” Yêu cầu học sinh nghe
và kể lại câu chuyện Giáo viên sử dụng các hình thức dạy học:
- Giáo viên kể mẫu nội dung câu chuỵên
- Thảo luận theo nhóm, theo cặp, học sinh dựa vào gợi ý sách giáo khoa,tranh và việc nghe giáo viên để kể lại nội dung câu chuyện cho nhau nghe
- Đại diện từng nhóm kể trước lớp
- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá