NHẬP môn TÀI CHÍNH CÔNG

 Khi nào Chính phủ nên can thiệp vào nền kinh tế ? Chính phủ nên can thiệp như thế nào?.  Nói chung có 2 lý do để chính phủ can thiệp:  Thất bại thị trường  Tái phân phối Khi nào C

TÀI CHÍNH CÔNG

ThS NGUYỄN THỊ MỸ HẠNH

P R E P A R E D B Y

1.1 Bốn câu hỏi lớn của Tài chính công

1.2 Tại sao cần học Tài chính công?

 Khi nào Chính phủ nên can thiệp vào nền kinh tế ?

 Chính phủ nên can thiệp như thế nào ?

 Tác động/Ảnh hưởng của những can thiệp

đó đến kết quả kinh tế là gì ?

 Tại sao chính phủ lại chọn sự can theo

phương thức đó ?

 Thông thường, thị trường tư nhân cạnh tranh cung

cấp các đầu ra rất “hiệu quả” cho nền kinh tế

 Vậy có cần đến sự can thiệp của Chính phủ?

 Nói chung có 2 lý do để chính phủ can thiệp:

 Thất bại thị trường

 Tái phân phối

Khi nào Chính phủ nên can thiệp vào nền kinh tế?

Thất bại thị trường dẫn đến kinh tế thị trường

không đạt mức tối đa hóa hiệu quả

Thất bại thị trường

Khi nào Chính phủ nên can thiệp vào nền kinh tế?

 Trong một thị trường cụ thể, đầu ra hiệu quả là ở đó đường cung,

đường cầu cắt nhau

 Tuy nhiên, trong 1 số thị trường, điểm

giao nhau này không phản ánh đầu ra

hiệu quả

Xét thị trường bảo hiểm, có nhiều người

không được/không tham gia bảo hiểm.

 Tính đến tháng 7/2014, cả nước có 62 triệu người tham gia BHYT, tỉ lệ mới đạt 68% dân số Tỉ lệ tham gia thấp nhất là ở các hộ nông lâm ngư nghiệp, do đó CP đang xây dựng cơ chế hỗ trợ cho nhóm này tham gia BHYT.

 Dịch sởi lớn nhất ở Mĩ từ năm 1989-1991 xuất phát từ nguyên nhân tỷ lệ tiêm chủng rất thấp

Giải pháp là chính phủ Mỹ phải trợ cấp chích vaccines cho những hộ gia đình có thu nhập thấp

Ứn g d

ụn g

Việt Nam

 Chương trình Tiêm Chủng Mở Rộng gồm 11 loại

vắc xin phòng 11 bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất

 Chính Phủ trợ cấp thu mua tạm trữ lúa, café hỗ trợ cho nông dân

 Tạo điều kiện cho nông dân, doanh nghiệp chủ động trong thu hoạch, tiêu thụ lúa, góp phần kiềm chế tình trạng sụt giá

Ứn g d

ụn g

Tái phân phối là một sự chuyển giao nguồn lực từ nhóm người này trong

xã hội đến nhóm người khác.

Tái phân phối thu nhập

Khi nào Chính phủ nên can thiệp vào nền kinh tế?

 Chính phủ cần quan tâm đến:

(i) quy mô chiếc bánh kinh tế

(ii) quy mô lát bánh mà mỗi người nhận được từ chiếc

bánh kinh tế.

(Nguồn: Tổng cục Thống kê)

Hình 1

Quy mô chiếc bánh kinh tế được quyết định bởi hiệu quả xã hội của nền kinh tế

Tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người của

một số nước Đông Nam Á

(Đô la Mỹ) Theo tỷ giá hiện tại

  1990 2010 Tăng (lần) Việt Nam 98 1.224 12,5

Singapore 11.841 41.987 3,5

Indonesia 620 2.950 4,8

Thái Lan 1.495 4.613 3,1

Bảng 1

 Quy mô lát bánh mà mỗi người nhận được từ chiếc bánh kinh tế : Chính phủ phải phân chia như thế nào để đảm bảo công bằng xã hội?

 Ở khía cạnh phân phối, xã hội đánh giá sự tăng thêm 1 đồng tiêu dùng của người nghèo cao hơn 1 đồng tăng thêm của người giàu

Đánh thuế /Trợ cấp cho khu vực tư

Giới hạn/Quy định việc mua hoặc bán hàng hóa

Cung cấp công các hàng hóa công – dịch vụ công

Tài trợ công cho tư nhân cung cấp hàng hóa

Chính phủ nên can thiệp như thế nào?

Đánh thuế /Trợ cấp

Chính phủ khắc phục thất bại thị trường bằng sử

dụng cơ chế giá Chính sách của Chính phủ được

sử dụng để thay đổi giá cả hàng hóa theo 2 cách:

- Thông qua đánh thuế làm tăng giá cả của hàng hóa được sản xuất dư thừa so với mức hiệu quả

- Thông qua trợ cấp làm giảm giá cả hàng hóa được sản xuất dưới mức tiềm năng

Chính phủ nên can thiệp như thế nào?

Đánh thuế lên người sản xuất

T=$4 T=$4

S=$4 S=$4

 Cung cấp hàng hóa/dịch vụ công

Chính phủ trực tiếp cung cấp hàng hóa công

 Tài trợ khu vực tư cung cấp hàng hóa công

CP muốn gây ảnh hưởng đến mức tiêu dùng của XH nhưng không muốn tham gia trực tiếp cung cấp hàng hóa  tài trợ khu vực tư cung cấp hàng hóa như mong muốn

Chính phủ nên can thiệp như thế nào?

 Ảnh hưởng tích cực: công bằng xã hội

 Ảnh hưởng tiêu cực: Tái phân phối thường liên

quan đến sự tổn thất hay kém hiệu quả

hành vi con người Đánh thuế vào người giàu

để tái phân phối cho người nghèo có thể làm

cho cả 2 đối tượng làm việc kém hiệu quả

Những ảnh hưởng của sự can thiệp là gì?

 Vấn đề về sự đánh đổi giữa hiệu quả và công bằng

Công

bằng

Hiệu

 Vì sao chính phủ thực hiện biện pháp can thiệp này mà không phải là biện pháp kia; có bao

nhiêu hoạt động chính phủ nên can thiệp hoặc thực hiện

 Chính phủ đưa ra các quyết định chính sách

dựa trên các lựa chọn công như thế nào.

 Sự can thiệp của Chính phủ có thể là một công

cụ kinh tế chính trị

Tại sao CP lựa chọn can thiệp theo cách

thức nào đó?

Quy mô chi tiêu của chính phủ và sự tăng trưởng kinh tế

 Quy mô chính phủ thường được đo lường trong sự

so sánh % so với GDP

 1930s: Chính phủ Mỹ chi tiêu 5% of GDP

 1970s và về sau : Khoảng 20% of GDP (hình 2 hình 2)

 Khuynh hướng chung của các nước sau 1960s, quy

mô chi tiêu chính phủ Mỹ tăng chậm hơn (hình 3 hình 3)

Hình 2

Hình 3

Hình 4

Hình 5

Việt Nam

Biểu đồ nợ công và nợ công/GDP Việt Nam giai đoạn 2003-2014

( Nguồn: EIU)

 Vai trò quan trọng của Chính phủ trong nền kinh tế

và trong cuộc sống của mỗi người dân

 Vai trò này cần được mở rộng hay giới hạn? Cần được thực hiện như thế nào? Ở mức độ nào? Khi nào?

Tại sao học Tài chính công?