Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Việc nâng cao hiệu quả xét xử của Tòa án trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam luôn được Đảng và Nhà nước chú trọng Hệ thống tòa án đóng vai trò trung tâm trong cải cách nền tư pháp, như được thể hiện trong các Nghị quyết 08/NQ-TW, 48/NQ-TW và 49/NQ-TW, nhằm xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, phục vụ nhân dân và bảo vệ công lý Để giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại theo thủ tục tố tụng, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 cùng với các sửa đổi năm 2011 và Luật Thương mại năm 2005 đã đánh dấu bước phát triển quan trọng, tạo ra hành lang pháp lý đáp ứng yêu cầu giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng và hiệu quả, đảm bảo các phán quyết của Tòa án được thực hiện kịp thời và nghiêm minh.
BLTTDS 2004 sửa đổi bổ sung 2011 đã bộc lộ những hạn chế trong việc giải quyết tranh chấp KDTM theo thủ tục tư pháp Để khắc phục điều này, BLTTDS 2015 (có hiệu lực từ 1/7/2016) ra đời, nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp KDTM thông qua Tòa án Việc thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp KDTM phù hợp với nền kinh tế thị trường trong thời kỳ hội nhập là rất quan trọng và cần được nghiên cứu tiếp tục Ngoài ra, việc áp dụng quy định pháp luật tại các tòa án địa phương cũng gặp nhiều vấn đề cần làm rõ, đặc biệt là thẩm quyền của tòa án trong quá trình giải quyết tranh chấp KDTM.
Xuất phát từ yêu cầu nghiên cứu, tôi, với vai trò là người làm công tác trong ngành tòa án và có kinh nghiệm trực tiếp giải quyết nhiều vụ án, đã chọn đề tài "Thẩm quyền của tòa án trong quá trình giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại" cho luận văn thạc sĩ luật học của mình.
Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Tranh chấp kinh doanh thương mại và việc giải quyết chúng thông qua tòa án là một vấn đề không mới trong lĩnh vực pháp lý Việt Nam Đề tài này luôn thu hút sự chú ý của xã hội, đặc biệt là từ giới doanh nhân, các nhà nghiên cứu và nhân viên trong các cơ quan tố tụng Từ những năm trước đây, nó đã trở thành một chủ đề quan trọng trong việc tìm kiếm giải pháp hiệu quả cho các tranh chấp trong kinh doanh.
Từ năm 1990 đến nay, đã có nhiều nghiên cứu được thực hiện ở các cấp độ và khía cạnh khác nhau Nổi bật trong số đó là luận án tiến sĩ của Đào Văn Hội về "Các phương thức giải quyết tranh chấp kinh tế" và luận án tiến sĩ của Nguyễn.
Thị Kim Vinh đã nghiên cứu về việc giải quyết tranh chấp kinh tế qua tòa án tại Việt Nam Bùi Nguyễn Phương Lê trong luận văn thạc sĩ của mình đã phân tích thẩm quyền giải quyết tranh chấp kinh doanh của tòa án, nêu bật những điểm mới và thách thức trong thực tiễn Nguyễn Thị Thu Hiếu cũng đã đề cập đến thẩm quyền giải quyết các vụ việc kinh doanh, thương mại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế Nguyễn Thị Thu Hoài đã so sánh hoạt động giải quyết tranh chấp thương mại giữa trọng tài và tòa án ở Việt Nam hiện nay Cuối cùng, Đỗ Thị Thương đã nghiên cứu thực tiễn giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại qua tòa án tại tỉnh Quảng Nam.
Học viện Khoa học Xã hội, năm 2015
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng quyền giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại (KDTM) tại Việt Nam đã được đề cập một cách chi tiết về các hình thức tài phán kinh tế Trước đây, quy trình giải quyết tranh chấp thương mại được quy định trong Luật Thương mại năm 2005 và Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, với các sửa đổi vào năm 2011 Tuy nhiên, sự ra đời của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, có hiệu lực từ 1/7/2016, đã đặt ra nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn mới trong việc thực thi quyền giải quyết tranh chấp thương mại, mở ra cơ hội cho việc thảo luận và phân tích những vấn đề cần thiết từ thực tiễn giải quyết tranh chấp KDTM.
Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Để nghiên cứu và giải quyết các vấn đề trong đề tài, phương pháp luận biện chứng duy vật của triết học Mác - Lênin và tư tưởng là rất quan trọng.
Hồ Chí Minh được sử dụng với tư cách là phương pháp luận cho việc nghiên cứu
Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết được áp dụng để nghiên cứu các tài liệu và lý luận khác nhau, nhằm tìm hiểu sâu sắc quy định của pháp luật tố tụng dân sự về thẩm quyền của tòa án trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại (KDTM) Qua việc phân tích từng bộ phận, luận văn tạo ra một hệ thống lý luận mới, đầy đủ và sâu sắc về thẩm quyền của tòa án Đồng thời, phương pháp này cũng chỉ ra những điểm chưa hợp lý và thiếu thống nhất trong các quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp KDTM của tòa án theo pháp luật Việt Nam.
Phương pháp lịch sử được sử dụng để nghiên cứu nguồn gốc và quá trình phát triển của các văn bản quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại của tòa án Qua từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội, việc phân tích này giúp rút ra bản chất, tính phù hợp, vai trò và ý nghĩa của các quy định liên quan.
Các phương pháp nghiên cứu khoa học kinh tế và xã hội như so sánh, thống kê, đối chiếu, diễn giải và quy nạp được áp dụng để phân tích thực trạng pháp luật liên quan đến việc giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại của tòa án.
4 Đ i tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là các quy định pháp luật Việt Nam và thực tiễn áp dụng pháp luật liên quan đến thẩm quyền của tòa án trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại.
- Về thời gian: Từ khi BLTTDS 2015 có hiệu lực pháp luật cho đến nay và thực trạng giải quyết các vụ án tranh chấp KDTM tại t a án
Nội dung bài viết tập trung nghiên cứu và phân tích các quy định pháp luật Việt Nam liên quan đến giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại, đặc biệt thông qua thực tiễn tại Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Trị.
5 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu là nhằm cải thiện các quy định pháp luật Việt Nam và nâng cao hiệu quả trong việc giải quyết tranh chấp của Tòa án Luận văn mang đến những điểm mới quan trọng trong nội dung nghiên cứu.
- Tổng hợp những nhận thức về th m quyền của T a án qua các nghiên cứu trước đây và theo tinh thần của BLTTDS 2015;
Luận văn này giới thiệu một cách tiếp cận mới về nghiên cứu thẩm quyền của tòa án, tập trung vào thẩm quyền chung của tòa án, bao gồm thẩm quyền thụ lý và thẩm quyền trong quá trình tố tụng.
5.2 Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận văn làm rõ và giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu sau:
1) Nguyên cứu những vấn đề lý luận về tranh chấp KDTM nói chung;
2) Làm rõ các quy định về th m quyền giải quyết tranh chấp KDTM của T a án của pháp luật Việt Nam;
3) Đánh giá thực trạng áp dụng các quy định về th m quyền giải quyết tranh chấp KDTM qua thực tiễn xét xử của TAND tỉnh Quảng Trị;
Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại, cần đề xuất các kiến nghị và giải pháp cụ thể Những giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện quy định pháp lý, tăng cường đào tạo cho đội ngũ cán bộ tư pháp, và nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về quyền và nghĩa vụ trong giải quyết tranh chấp Đồng thời, cần xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo tính nhất quán và hiệu quả trong quá trình giải quyết tranh chấp.
6 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
- Thế nào là tranh chấp KDTM?
- Giải quyết tranh chấp KDTM là gì?
- Th m quyền và th m quyền của tòa án trong giải quyết tranh chấp KDTM? so sánh với th m quyền của các hình thức tài phán khác ngoài tòa án?
- Thực trạng pháp luật và áp dụng pháp luật về th m quyền giải quyết tranh chấp KDTM có vấn đề gì đặt ra?
Nhu cầu hoàn thiện và nâng cao hiệu quả pháp luật về thẩm quyền của tòa án trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại (KDTM) ngày càng trở nên cấp thiết Để đáp ứng yêu cầu này, cần thiết phải xem xét và điều chỉnh các quy định pháp lý hiện hành, nhằm tạo ra một khung pháp lý rõ ràng và hiệu quả hơn Việc nâng cao năng lực của tòa án và đào tạo chuyên sâu cho thẩm phán cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo quá trình giải quyết tranh chấp KDTM diễn ra nhanh chóng và công bằng Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc thi hành pháp luật.
- Nhận thức về tranh chấp KDTM là chưa thống nhất
- Pháp luật quy định về th m quyền của tòa án trong giải quyết tranh chấp KDTM là tương đối đầy đủ nhưng vẫn c n chưa hoàn thiện
- Có nhu cầu hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu lực áp dụng pháp luật về vấn đề này
7 nghĩa khoa học và thực tiễn
Luận văn là công trình nghiên cứu chuyên sâu về tố tụng dân sự, cung cấp tài liệu tham khảo giá trị cho giảng dạy và nghiên cứu tại các cơ sở đào tạo luật Ngoài ra, luận văn còn hỗ trợ doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách pháp luật trong việc áp dụng và phát triển pháp luật.
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận về th m quyền của tòa án trong quá trình giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại
Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật về th m quyền của tòa án trong quá trình giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại
Chương 3 tập trung vào nhu cầu cải thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thẩm quyền của tòa án trong giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại Để đạt được điều này, cần xác định các giải pháp cụ thể nhằm tối ưu hóa quy trình xét xử và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan Việc hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực cho thẩm phán là cần thiết để tăng cường tính minh bạch và công bằng trong các vụ tranh chấp.
NH NG VẤN ĐỀ L LUẬN VỀ THẨM QUYỀN CỦA TÒA ÁN TRONG QUÁ TRÌNH GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH
1.1 Tranh chấp kinh doanh, thương mại và thẩm quyền giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại
1.1.1 Khái niệm tranh chấp kinh doanh, thương mại
Hệ thống pháp luật Việt Nam đã phát triển khái niệm tranh chấp thương mại từ năm 1997, khi Luật Thương mại lần đầu tiên định nghĩa tranh chấp thương mại là những tranh chấp phát sinh từ việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng hợp đồng trong hoạt động thương mại Định nghĩa này đã loại bỏ nhiều loại tranh chấp không được coi là tranh chấp thương mại Mặc dù Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003 không cung cấp định nghĩa cụ thể về tranh chấp thương mại, nhưng khái niệm "hoạt động thương mại" đã tạo ra sự tương đồng với các quy định quốc tế Theo pháp lệnh này, hoạt động thương mại bao gồm nhiều hành vi như mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đại lý thương mại, và các hoạt động liên quan khác theo quy định của pháp luật.
1.1.2 Đặc điểm của tranh chấp kinh doanh, thương mại
Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường tại Việt Nam, sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế đã tạo ra sự đa dạng về các chủ thể và lợi ích cần được bảo vệ Hoạt động kinh doanh thương mại (KDTM) ngày càng phong phú và phát triển mạnh mẽ trong mọi lĩnh vực sản xuất, thương mại và dịch vụ.
Tranh chấp thương mại xảy ra khi có mâu thuẫn về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong một mối quan hệ cụ thể, thể hiện trạng thái xung đột và đối kháng giữa các bên liên quan.
