Tài liệu Đo dòng điện_chương 8 doc

CH NG 8.

8.1 C s chung

Trong các đ i l ng đi n, dòng đi n và đi n áp là các đ i l ng c b n nh t Vì

v y trong công nghi p c ng nh trong các công trình nguyên c u khoa h c ng i ta luôn quan tâm đ n các ph ng pháp và thi t b đo dòng đi n

Các ph ng pháp đo dòng đi n ph bi n g m:

- Ph ng pháp đo tr c ti p: dùng các d ng c đo dòng đi n nh ampemét,

mili ampemét, micrô ampemét đ đo dòng và tr c ti p đ c k t qu trên thang chia

đ c a d ng c đo

- Ph ng pháp đo gián ti p: có th dùng vônmét đo đi n áp r i trên m t đi n

tr m u (m c trong m ch có dòng đi n c n đo ch y qua ); thông qua ph ng pháp tính toán ta s đ c dòng đi n c n đo

- Ph ng pháp so sánh: đo dòng đi n b ng cách so sánh dòng đi n c n đo v i dòng đi n m u, chính xác; tr ng thái cân b ng c a dòng c n đo và dòng m u s

đ c đ c k t qu trên m u

Có th so sánh tr c ti p và so sánh gián ti p

8.2 Các d ng c đo dòng đi n

8.2.1 Yêu c u đ i v i các d ng c đo dòng đi n:

Các yêu c u c b n bao g m công su t tiêu th và d i t n ho t đ ng

a) Công su t tiêu th : khi đo dòng đi n ampemét đ c m c n i ti p v i các

m ch c n đo Nh v y ampemét s tiêu th m t ph n n ng l ng c a m ch đo t đó gây sai s ph ng pháp đo dòng Ph n n ng l ng này còn đ c g i là công su t tiêu th c a ampemét PA, đ c tính:

A A

A I R

P = 2

v i: I A là dòng đi n qua ampemét (có th xem là dòng đi n c n đo)

A

R là đi n tr trong c a ampemét

Trong phép đo dòng đi n yêu c u công su t tiêu th PA càng nh càng t t, t c là yêu c u RA càng nh càng t t

b) D i t n ho t đ ng: khi đo dòng đi n xoay chi u, t ng tr c a ampemét còn

ch u nh h ng c a t n s :

A A

v i: X A ≈ωL A là thành ph n tr kháng c a cu n dây ampemét

đ m b o c p chính xác c a d ng c đo, d ng c đo xoay chi u ph i đ c thi t k ch đ đo các mi n t n s s d ng nh t đ nh (d i t n nh t đ nh) N u dùng

d ng c đo dòng mi n t n s khác mi n t n s thi t k s gây ra sai s do t n s

8.2.2 Các ampemét m t chi u:

a) Các đ c tính c b n: các ampemét m t chi u đ c ch t o ch y u d a trên

c c u ch th t đi n v i các đ c tính c b n sau:

- Dòng cho phép: th ng là 10-1 ÷ 10-2A

- C p chính xác: 1,5; 1; 0,5; 0,2; cao nh t có th đ t t i c p 0,05

- i n tr c c u: kho ng t 20 ÷ 2000

Vì v y mu n s d ng c c u này đ ch t o các d ng c đo dòng đi n l n h n dòng qua c c u ch th , ph i dùng thêm m t đi n tr sun phân nhánh n i song song

v i c c u ch th t đi n (hình 8.1):

Hình 8.1 M c đi n tr sun phân nhánh n i song song v i c c u ch th t đi n

S đ c u t o c a ampemét t đi n trên hình 8.1

b) Ch n đi n tr sun cho ampemét t đi n ch có m t thang đo: d a trên các

thông s c a c c u ch th t đi n và dòng đi n c n đo, có th tính giá tr đi n tr sun phù h p cho t ng dòng đi n c n đo là:

1

−

=

n

r

v i: rct : đi n tr trong c a c c u ch th t đi n

ct I

I

n= : h s m r ng thang đo c a Ampemét

I : dòng đi n c n đo

Ict : dòng c c đ i mà c c u ch th ch u đ c

i v i các ampemét đo dòng đi n nh h n 30A thì sun đ t trong v c a ampemét Còn các ampemét dùng đo dòng đi n l n h n ho c b ng 30A thì sun đ t ngoài v (coi nh m t ph ki n kèm theo ampemét; ph n này s nghiên c u trong

m c đo dòng đi n l n)

c) Ch n đi n tr sun cho ampemét t đi n có nhi u thang đo: trên c s m c

sun song song v i c c u ch th có th ch t o ampemét t đi n có nhi u thang đo Hình 8.2 là s đ ampemét t đi n 4 thang đo (I1, I2, I3, I4) Các đi n tr sun RS1,

RS2, RS3, RS4 m c n i ti p v i nhau r i n i song song v i rct Tính các đi n tr sun

RS1, RS2, RS3, RS4 b ng cách l p h ph ng trình ng v i các dòng khác nhau:

4 3 2 1 4

4

CT

n

r

−

=

CT I

I

4 =

3 2 1 3

4 3

S CT

n

R r

−

+

=

CT

I

I

3 =

2 1 2

3 4 2

S S CT

n

R R r

−

+ +

=

CT I

I

2 =

1 1

2 3 4 1

S S S CT

n

R R R r

−

+ + +

=

CT

I

I

1 =

Ta có 4 ph ng trình v i 4 n s , gi i ra tìm đ c RS1, RS2, RS3, RS4

Hình 8.2 M c đi n tr sun trong ampemét có nhi u thang đo

gi cho c p chính xác c a ampemét t đi n không thay đ i các gi i h n đo khác nhau, ph i ch t o sun v i đ chính xác cao h n đ chính xác c a c c u t

đi n ít nh t là m t c p

Ví d c c u t đi n có c p chính xác 0,5 thì sun ph i có c p chính xác 0,2 Th ng

ch t o sun b ng mangannin và ch nh đ nh r t chính xác

d) Sai s do nhi t đ ampemét: th ng sun đ c ch t o b ng các v t li u có

đi n tr su t ít thay đ i theo nhi t đ nh mangannin, do đó đi n tr c a sun không thay đ i theo nhi t đ Trong khi đó khung quay c a c c u ch th làm b ng đ ng

có đi n tr thay đ i theo nhi t đ theo qui lu t:

) 1 (

r

r ct = ct +α

v i: rct : đi n tr c a c c u nhi t đ t0

C

rcto : đi n tr c a c c u 00

C : h s nhi t đ c a dây qu n trên khung quay (đ i v i đ ng a = 0,04%/đ )

- Tính sai s đo nhi t d c a ampemét t đi n:

G i: I : dòng đi n ch y qua Ampemét

Icto, Ict: dòng đi n ch y qua c c u ch th nhi t đ 00

C, t0C

RA0 : đi n tr c a Ampemét nhi t đ 00

C

RAt : đi n tr c a Ampemét t0

C

RS : đi n tr sun c a ampemét t ng ng v i dòng đi n I

Ta có sai s c a dòng đi n qua c c u ch th :

t ct

ct ct

n

I n

I I I

∆

0 0

v i :

S

S ct

R

R r

= 0

S

S ct t R

R r

= ; r ct =r ct0(1+αt)

S ct S

S cto

S ct

R r

R I R r

R I I

+

− +

=

∆

S cto

S ct

R t r

t r R

r

R I I

+ + +

=

∆

) 1 (

) (

α α

v y sai s t ng đ i c a ampemét do nhi t đ là:

(%) 100

%

ct

ct t

I

I

∆

= γ

0. . 100 (%) 0. . 100 t 100 (%)

r

t r R

r

t r

cto ct

S cto

+

=

- Kh c ph c sai s do nhi t d c a ampemét t đi n: nh ng d ng c đo có

đ chính xác th p sai s nhi t đ t th ng nh h n sai s c a c c u nh ng

d ng c đo c p chính xác cao, t th ng l n h n sai s c c u kh c ph c nh c

đi m này ng i ta ph i tìm cách lo i tr ho c gi m sai s do nhi t đ

Bi n pháp đ n gi n nh t là n i ti p vào m ch c c u ch th m t đi n tr RT (nh hình 8.3):

Hình 8.3 M c đi n tr ph đ bù sai s do nhi t đ

Theo s đ này, sai s nhi t đ đ c tính:

T ct

T ct

t

R r

t R t r

+

+

= .α. .β. γ

v i: : h s n nhi t c a nhi t đi n tr RT

bù hoàn toàn sai s nhi t đ ( t = 0) ph i th a mãn đi u ki n:

t R t

r ct.α =− T.β

nh v y đi n tr RT ph i có h s nhi t đi n âm Giá tr RTđ c tính :

β

α

−

= ct. T

r R

khi đó đi n tr sun c a ampemét đ c tính là:

1

−

+

=

n

R r

S

Nhi t đi n tr có h s nhi t đ càng l n thì giá tr RT càng nh và RS s nh , sai s h th ng đo ampemét gây ra s nh

Th ng dùng RT là nhi t đi n tr bán d n Nhi t đi n tr bán d n là ph n t phi tuy n đ i v i nhi t đ Vì v y nó ch bù hoàn toàn m t nhi t đ nh t đ nh i u này khó th c hi n

Th c t trong các ampemét t đi n chính xác cao, th ng bù nhi t đ b ng nhi t

đi n tr đ ng, ph i h p v i đi n tr manganin, b trí m ch theo s đ hình 8.4:

Hình 8.4 M ch bù sai s do nhi t đ trong các ampemét t đi n chính xác cao

Trong s đ này: RS, R1, R2 b ng Manganin Còn rct và R3 b ng đ ng Các đi n

tr này ph i ph i h p v i nhau sao cho khi dòng I không đ i; nhi t đ thay đ i

nh ng v n gi dòng qua c c u không đ i

8.2.3 Các ampemét xoay chi u:

Tùy theo ph m vi và m c đích s d ng mà có các lo i ampemét xoay chi u c

b n sau:

- đo dòng đi n xoay chi u mi n t n s công nghi p: th ng dùng các ampemét đi n t , đi n đ ng và s t đi n đ ng

- o dòng đi n mi n t n s âm t n và có th dùng nhi u thang đo khác nhau: th ng s d ng ampemét vòng t đi n ch nh l u

- o dòng xoay chi u có t n s cao và siêu cao: th ng dùng ampemét nhi t

đi n

a) Ampemét đi n t : đ c ch t o d a trên c c u ch th đi n t M i c c u

đi n t đ c ch t o v i s ampe.vòng nh t đ nh (I.W):

- C c u cu n dây tròn: th ng có I.W = 200A vòng

- C c u cu n dây d t: th ng có I.W = 100 ÷ 150A vòng

- C c u có m ch t khép kín: I.W = 50 ÷ 1000A vòng

Nh v y đ m r ng thang đo c a ampemét đi n t ch c n thay đ i th nào đ

đ m b o I.W = const

- M r ng thang đo c a ampemét đi n t b ng ph ng pháp phân đo n cu n dây t nh c a c c u đi n t : ampemét đi n t nhi u thang đo đ c ch t o b ng

cách chia cu n dây t nh thành nhi u phân đo n b ng nhau, thay đ i cách n i ghép các phân đo n (song song ho c n i ti p) đ t o các thang đo khác nhau

Ví d ampemét đi n t có hai thang đo: ta chia cu n dây t nh thành hai ph n

b ng nhau N u n i ti p hai phân đo n v i nhau ta s đo đ c dòng đi n là 2I (h.8-5)

Hình 8.5 M r ng thang đo c a ampemét đi n t : a) o đ c dòng đi n I b) o đ c dòng đi n 2I

Tuy nhiên ph ng pháp này c ng ch áp d ng đ ch t o ampemét đi n t có nhi u nh t là ba thang đo, vì khi t ng s l ng thang đo vi c b trí m ch chuy n

thang đo ph c t p không th th c hi n đ c

- M r ng thang đo c a ampemét đi n t b ng cách dùng bi n dòng: khi

mu n t ng s l ng thang đo lên nhi u th ng k t h p bi n dòng v i ampemét đi n

t đ m r ng gi i h n đo dòng xoay chi u

b) Ampemét đi n đ ng: th ng dùng đ đo dòng đi n mi n t n s cao h n t n

s công nghi p (c 400÷2000Hz) Do c c u đi n đ ng là c c u chính xác cao đ i

v i tín hi u xoay chi u vì v y ampemét đi n đ ng c ng có chính xác cao (0,2 ÷ 0,5) nên th ng đ c s d ng làm d ng c m u

Có hai lo i s đ m ch c a ampemét đi n đ ng :

- Khi dòng đi n c n đo nh h n ho c b ng 0,5A: thì trong m ch c a ampemét

cu n dây đ ng và cu n dây t nh ghép n i ti p v i nhau (H.8.6a)

- Khi dòng đi n c n đo l n h n 0,5A: thì trong s đ m ch c a ampemét cu n

dây đ ng và cu n dây t nh ghép song song v i nhau (H.8.6b)

Các ph n t R và L trong s đ này dùng đ t o m ch bù sai s do t n s và làm cho dòng đi n trong cu n dây đ ng và trong cu n dây t nh cùng pha v i nhau

Hình 8.6 Cách s p x p m ch ampemét đi n đ ng:

a) M c n i ti p; b) M c song song A: cu n dây t nh; B: cu n dây đ ng

Cách m r ng thang đo và ch t o ampemét đi n đ ng nhi u thang gi ng nh ampemét đi n t

Sai s do t n s c a các ampemét đi n t và đi n đ ng t n s vài kHz đ n vài

ch c kHz khá l n Vì v y đ đo dòng đi n âm t n ng i ta th ng dùng các ampemét t đi n ch nh l u

c) Ampemét ch nh l u: là ampemét k t h p c c u ch th t đi n và m ch ch nh

l u b ng đi t ho c ch nh l u b ng c p nhi t ng u (g i là ampemét nhi t đi n)

Các m ch ch nh l u th ng g p trong các ampemét ch nh l u bao g m: ch nh

l u n a chu kì: hình 8.7a; ch nh l u hai n a chu kì: hình 8.7b,c,d Trong các m ch

ch nh l u này dùng đi t dòng (Si ho c Ge)

- M ch theo hình 8.7b: dòng đi n đ c ch nh l u hoàn toàn và qua c c u ch

th , vì v y h s ch nh l u cao

- M ch theo hình 8.7c: m t ph n dòng đi n đ c ch nh l u và qua c c u ch

th , ph n còn l i đi n tr R, h s ch nh l u c a m ch không cao

- M ch theo hình 8.7d: m t ph n dòng đi n đ c ch nh l u và qua c c u ch

th , ph n còn l i qua đi n tr R, h s ch nh l u c a m ch không cao

- Nói chung các ampemét ch nh l u chính xác không cao vì h s ch nh l u thay đ i theo nhi t đ , trong đó khi nhi t đ thay đ i, đi n tr thu n và ng c c a

đi t thay đ i không nh nhau (c th khi nhi t đ t ng, đi n tr ng c c a đi t

gi m nhi u h n so v i đi n tr thu n) D n đ n h s ch nh l u c a đi t s gi m

Hình 8.7 Các d ng ampemét ch nh l u

- Cách bi n đ i đ kh c đ Ampemét ch nh l u theo tr hi u d ng: v i cách

b trí các s đ ch nh l u, các ampemét ch nh l u s ch giá tr trung bình c a dòng xoay chi u, nh ng thông th ng các d ng c đi n t , đi n đ ng đo dòng xoay chi u đ c kh c đ theo giá tr hi u d ng vì v y đ th ng nh t v kh c đ các d ng

c đo xoay chi u thì các ampemét ch nh l u c ng ph i kh c đ theo tr hi u d ng Cách bi n đ i đ kh c đ Ampemét ch nh l u theo tr hi u d ng nh sau:

Ph ng trình đ c tr ng c a c c u t đi n:

) / (

D

W D

W

D

W

.b tr tb

tb

I I

I S

B I

I I S B I S B

=

=

= α

g i: I/I trb =k d là h s hình dáng c a dòng đi n

d D.k

W.I

.S B

=

⇒α

Nh v y khi kh c đ đ l y giá tr hi u d ng thì thang đo ph i chia cho h s kd

N u dòng đi n có d ng sin thì kd = 1,11

- M t s s đ Ampemét t đi n ch nh l u (H.8.8a,b)

Hình 8.8 Bù t n s ampemét ch nh l u:

a) Bù b ng cu n c m trong ampemét ch nh l u đo dòng nh b) Bù b ng đi n dung trong ampemét ch nh l u đo dòng l n

̇ o dòng nh (b ng ho c nh h n dòng qua c c u ch th m t ít): m c

m ch ch nh l u n i ti p v i c c u ch th và m c tr c ti p vào m ch đo, không c n sun

̇ o dòng l n h n dòng qua c c u ch th : m c c c u song song v i sun

(H.8.8) đây sun làm nhi m v m r ng gi i h n đo dòng, đ ng th i v a đ

bù sai s do nhi t đ và t n s

Trong s đ hình 8.8a: RCUđ bù nhi t đ , còn L đ bù t n s

Trong s đ hình 8.8b: dùng C đ bù sai s do t n s

Ngày nay th ng ch t o các d ng c ch nh l u t ng h p: v a đo dòng, áp m t chi u, xoay chi u và đi n tr nh b đ i n i Các d ng c này có nhi u thang đo v dòng, áp, đi n tr nh có s d ng các sun; đi n tr ph nhi u giá tr khác nhau

Ví d thang đo v dòng đi n t 3mA đ n 6A; v đi n áp t 75mV đ n 600V (thang 75mV ch đo áp m t chi u); v đi n tr t 500Ω đ n 5MΩ

Thang đo c a d ng c ch nh l u v i đi n xoay chi u và đi n m t chi u khác nhau Do đ c tính V.A c a dòng đi n xoay chi u nh là phi tuy n nên ph n đ u thang đo (10 ÷ 15%) không đ u

- u đi m c b n c a d ng c ch nh l u b ng đi t: là đ nh y cao, tiêu th

công su t nh , có th làm vi c t n s cao (không có m ch bù t n s có th dùng

t n s 500 đ n 2000Hz); có m ch bù t n s có th dùng đ n 50kHz v n đ m b o chính xác

- Nh c đi m: là chính xác không cao (kho ng c p 1,5 ÷ 2,5), các ampemét

ch nh l u th ng kh c đ theo tín hi u sin N u dùng các ampemét này đo dòng

đi n không sin thì s xu t hi n sai s hình dáng

d) Ampemét nhi t đi n: c ng là ampemét ch nh l u vì nh c p nhi t ng u đã

bi n dòng đi n xoay chi u thành m t chi u c u t o nh hình 8.9:

Hình 8.9 Ampemét nhi t đi n

- Nguyên lý làm vi c c a Ampemét nhi t đi n: khi có dòng đi n xoay chi u IX

ch y qua s i dây d n làm dây này b đ t nóng Nhi t đ c a dây d n là:

T0 = k0I2X

v i k0 là h ng s , ph thu c nhi t dung dây d n

Nhi t đ này làm nóng đ u công tác c a c p nhi t ng u, đ u t do c a nó s

xu t hi n s c đi n đ ng nhi t:

Et = k1.T0 = k1k0 I2X = k2 I2X

(k1 c ng là h ng s ph thu c v t li u và m t s tính n ng c a c p nhi t ng u)

Hai đ u t do c a c p nhi t ng u đ c n i v i c c u ch th t đi n nên su t

đi n đ ng Etđ c đ t lên c c u này sinh ra dòng đi n qua c c u làm kim ch l ch

m t góc α :

n ct

t

R r

E S

B I S B

+

=

D

W D

W

0

α

v i: I0 : dòng đi n qua c c u ch th

Rn : đi n tr c p nhi t ng u

rct : đi n tr c a c c u ch th

T đó có quan h gi a góc quay (đ ch c a ch th ) và dòng đi n c n đo:

2 2

D

W

X n

ct

X K I R r

I k S B

= +

= α

t ng s c đi n đ ng nhi t Et nh m d dàng nh n bi t k t qu đo b ng ch th

t đi n, ng i ta th ng m c n i ti p các c p nhi t ng u v i nhau ho c thông qua

m t b khuy ch đ i m t chi u

- u đi m c a ampemét nhi t đi n: là cho phép đo dòng đi n t n s cao; d i

t n làm vi c r ng (t m t chi u đ n hàng tr m MHz)

- Nh c đi m c a ampemét nhi t đi n: có sai s l n, kh n ng qua t i kém,

công su t t n hao l n

8.3 o dòng đi n nh

o dòng đi n nh t c là dòng IX << Ict (dòng qua c c u ch th ); th ng IX c

10-5A ÷10-10

A đo đ c dòng này c n ph i có các thi t b có đ nh y cao Hi n nay vi c nâng cao đ nh y, h th p ng ng nh y và khu ch đ i n đ nh, chính xác cao c ng còn g p nhi u khó kh n

Th ng g p các d ng c đo dòng đi n nh nh :

- i n k c đi n

- i n l ng k

- Các d ng c đi n t mà thành ph n c b n là các b khu ch đ i m t chi u, xoay chi u, ch nh l u k t h p v i ch th c đi n (t đi n)

8.3.1 i n k t đi n có khung quay:

Dùng đ đo dòng đi n r t nh ; có đ nh y cao

D a vào c c u và ph ng trình đ c tr ng c a c c u ch th t đi n:

I S B

D

W

= α

có th nâng đ nh y b ng các bi n pháp sau:

- T ng t c m B: b ng cách dùng nam châm có kích th c l n làm b ng v t li u

có t d và n ng l ng t l n (B đ t đ n 0,4 Tesla)

- Gi m h s xo n c a lò xo (gi m D): b ng cách dùng dây treo m nh, kích

th c dài

Tuy nhiên khi D gi m thì t n s dao đ ng c a khung dây s gi m; th i gian đo s

b kéo dài, khó th c hi n phép đo Trong tr ng h p này c n ph i quan tâm đ n đ c tính đ ng c a ph n đ ng c c u c tính này đ c xác đ nh b i t ng quan gi a

h ng s d ng c (ngh ch đ o c a đ nh y) v i đi n tr đi n ngoài

Th ng ch n đ nh y đ m b o sao cho đi n tr m ch ngoài giá tr t i h n thì

th i gian dao đ ng s ng n nh t

- Dùng h th ng quang h c: đ t ng kho ng cách t b ph n đ ng đ n thang

chia đ đ t ng đ nh y c a d ng c đo

B ng cách s d ng các bi n pháp trên đây m i đ t đ c đ nh y c a đi n k c

10-12 ÷ 10-14

A/m

Ví d v đi n k t đi n có khung quay (H.8.10):

Hình 8.10 i n k t đi n có khung quay dùng h th ng quang h c:

1 Khung dây; 2 Dây treo

3 G ng ph n chi u; 4 Dây không mômen

Dòng đi n c n đo đ c d n vào khung dây (1) tr c ti p nh dây treo (2) và dây không mômen (4)

Dùng dây treo (2) và g ng (3) cùng h th ng quang h c (g ng, đèn chi u sáng) đ t ng đ nh y H th ng đèn chi u sáng phát ra chùm tia sáng chi u lên

g ng (3) và ph n chi u lên thang chia đ đ l y s đo - đây là nguyên lí c a đi n

k g ng

H ng s c a đi n k g ng v i c u trúc lo i này ph thu c vào kho ng cách

gi a g ng và thang chia đ Th ng tính kho ng cách t g ng đ n thang chia đ

là 1m

8.3.2 T ng đ nh y b ng khu ch đ i đi n t :

Tr ng h p này ch y u dùng các m ch khu ch đ i bán d n, vi đi n t

Trong đo l ng các m ch khu ch đ i đ c dùng v i các m c đích :

- T ng đ nh y v dòng, áp, t c là gi m đi n tr vào tr ng h p đo dòng và

t ng đi n tr vào tr ng h p đo áp

- Nâng cao đ c tính t n c a các thi t b đo

u ra c a các d ng c có khu ch đ i đi n t đ c n i v i các c c u t đi n (

d ng micrôAmpemét 50 ÷ 100µA) Vì v y v n đ ch y u đây không ph i là h

s khu ch đ i mà là bi n pháp gi m ng ng nh y t c là ph i s d ng các m ch có các đ c tính: ít nhi u, ít trôi đi m không, có quan h vào ra tuy n tính

Nh c đi m c a khuy ch đ i bán d n là nhi u đ u vào l n, không h th p đ c

ng ng nh y c a dòng ho c áp vào

Th ng dùng các b khu ch đ i vi sai b ng vi đi n t vì công ngh vi đi n t

b o đ m hai bán d n đ ng nh t Ngoài ra còn dùng khu ch đ i m t chi u có đi u

ch (v i nhi u đ u vào c 5-10 micrôvôn ho c nanôampe) c ng có th đi u ch

b ng bán d n tr ng đ t ng đi n tr đ u vào

8.3.3 Khu ch đ i đi n k :

Khu ch đ i đi n t và vi đi n t có ng ng nh y cao và n đ nh th p, vì v y đ