PHẦN 3 4

05/01/2019 Chương 5 ‐ Bức xạ ion hóa 2Xạ Trị  Không có phương pháp điều trị tận gốc nào khác  Phương pháp điều trị khác có hậu quả lớn hơn  Cần điều trị tạm thời các trường hợp bệnh đ

 Tạo ảnh bằng tia X

 Nguyên tắc xạ trị

 Xạ trị trong

 Xạ trị ngoài

 Qui trình điều trị

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 1

CHƯƠNG 5

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 2

Xạ Trị

 Không có phương pháp điều trị tận gốc nào khác

 Phương pháp điều trị khác có hậu quả lớn hơn

 Cần điều trị tạm thời các trường hợp bệnh đã tiến  xa: giảm đau (kéo dài thời gian sống)

 Kết hợp với các phương pháp điều trị khác

Xạ trị được chọn khi

Dùng tia phóng xạ tiêu diệt (phá hủy) tế bào ung thư

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 3

Xạ Trị (tt)

Chọn liều chiếu thích hợp để đảm bảo hiệu quả điều trị cao nhất

Tỉ số giữa khả năng tiêu diệt khối u trên khả

năng xảy ra biến chứng là cao nhất

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 4

 Khối u nhận một liều như mong muốn đủ để bị tiêu diệt, còn các mô lành xung quanh bị ảnh hưởng tối thiểu

 Định vị khối u

 Xác định hình dạng

 Chọn hướng chiếu chùm tia phóng xạ

 Tính toán liều hấp thụ

Xạ Trị (tt) Qui trình điều trị

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 5

Xác định vị trí và kích thước khối u

CT 

SPECT/PET

MRI

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 6

Lựa chọn nguồn xạ

Ba yếu tố quan trọng trong xạ trị

Loại tia

Năng lượng của tia

Công suất nguồn phát (cường độ chùm tia) 

Xạ Trị (tt)

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 7

Loại tia và năng lượng

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 8

Phân loại kỹ thuật (phương pháp ) xạ trị

Xạ trị trong

Xạ trị ngoài 

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 9

Xạ trị trong

 Nguyên tắc

Nguồn phát tia phóng xạ được đặt nằm bên trong cơ thể, gần khối 

u hay bên trong khối u 

Xạ Trị (tt)

Phân loại nguồn chiếu xạ trong

Nguồn đóng gói

Được bọc kín trong các ống, các hạt, dạng kim hay như sợi chỉ để

có thể đưa vào cơ thể sau đó có thể lấy ra

Nguồn không đóng gói (dược chất phóng xạ)

Dược chất phóng xạ được đưa vào cơ thể thông qua uống hay được tiêm, sau đó bài tiết ra ngoài cơ thể

(Điều trị bướu tuyến giáp, ung thư xương, ung thư máu, gan)

• Đưa được liều cao đến khối u

• Hạn chế tổn thương đối vơi mô lành xung quanh 

• Chiếu xạ trong thời gian ngắn 

• Sự phục hồi số lượng tế bào

• Giới hạn đối với các khối u cố định

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 10

Xạ trị trong với nguồn đóng gói

Xạ trị trong nguồn kín

• Mặt lợi

• Điều trị 1 đợt hoặc vài đợt

• Nhiều đồng vị có được dùng

• Hầu hết các hiệu ứng thường từ các nguồn phát

beta, gamma năng lượng thấp

• Liều toàn phần được chiếu nhanh hơn xạ trị ngoài

• đơn giản đối với bệnh nhân

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 11

Xạ trị trong nguồn kín

• Mặt bất lợi 

• Cần phẩu thuật để đặt (giữ) các nguồn phóng xạ bên 

trong cơ thể 

• Muốn nhiều hiệu ứnghơn thì phải tăng số lượng nguồn  (phẩu thuật) đặt vào bên trong cơ thể  

• Tính toán liều khó khăn 

• Các nguồn xạ có thể di chuyển hoặc thất lạc

• Kích thước khối u thay đổi có thể làm tăng liều đối với 

mô lành hoặc giảm liều đối với khối u.

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 12

Gan là cơ quan có hai nguồn cung cấp máu

riêng biệt. Động mạch chủ tới gan, động

mạch màu đỏ, cung cấp 20% lượng máu cho

gan trong khi tĩnh mạch lớn, hệ tĩnh mạch

duy trì 80% lượng máu trong gan. 

Không giống với gan bình thường, thành phần gan bị ung thư nhận 80%  lượng máu cung cấp từ động mạch chủ. 

Xạ trị trong lựa chọn tận dụng điều kiện thuận lợi này trong sự khác biệt giữa sự cung cấp máu giữa phần gan thường và gan ung thư

Việc xạ trị đưa các chất phóng xạ thông qua động mạch tới gan, sẽ tìm kiếm các phần gan bị ung thư và giảm liều đối với phần gan thường. 

Xạ trị gan bằng nguồn hở

Xạ trị trong nguồn hở

Yttrium-90 phân rã beta T1/2 = 64,1 h Yttrium-90 microspheres

Phóng xạ Yttrium được đưa tới hầu hết các

phần của khối u và không đến phần gan lành

Hat cầu nhựa phủ Yttrium  phát bức xạ beta 

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 15

Chứa các đồng vị 

phospho P‐32, T1/2 = 14,29 ngày, phân rã bê ta

samarium – Sm‐153, T1/2 = 46.3 h, phân rã bê ta

strontium – Sr‐89, T1/2 = 50 ngày, phân rã bê ta

Strotium (Sr‐89) Chloride  

Với những bệnh nhân di căn sang ung thư xương

‐ Điều trị giảm đau bằng các dược chất phóng xạ

Lexidronam

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 16

Ví dụ : Một nguồn 1.0 mCi chứa 32P (NaHPO4), phát beta, được  cấy bên trong một khối u và tại đó nó được tính toán để cho 

một liều tổng 36 Gy. Chu kỳ bán rã của 32P là 14.3 ngày, và 1 mCi 

có thể tạo ra khoảng 10 mGy/min. Tính thời gian cấy nguồn 

phóng xạ này trong cơ thể bệnh nhân? 

Giả sử tốc độ phân rã là không đổi, ta đi tìm thời gian để tạo ra 36 Gy Nếu tính toán thời gian là ngắn hơn đáng kể so với chu kỳ bán rã của đồng vị thì giả sử của chúng ta sẽ có thể chấp nhận được:

Liều = suất liều x thời gian

=> thời gian = liều / suất liều

= (36 Gy)/(10 x 10-3 Gy/phút) = 2.5 ngày Thời gian cấy phóng xạ khoảng 17% chu kỳ bán rã của nguồn phóng

xạ, nên giả thiết là chấp nhận được

Ví dụ:  Tính hoạt độ cần thiết đối với nguồn 60Co được cấy trong 

cơ thể bệnh nhân để tạo ra liều 50 Gy trong vòng 60 ngày được  cấy ở khoảng cách  d=0.5 cm.

Liều hấp thụ đối với tia gamma là 

Với C là hệ số chuyển đổi roentgen thành rad (C0.95) 

Và hệ số gamma, 

05/01/2019 Chương 5  ‐ Bức xạ ion hóa 18

Xạ trị ngoài

Nguyên tắc

 Nguồn phát tia phóng xạ nằm ngoài cơ thể

 Chùm tia phóng xạ đi xuyên qua da, tập trung vào bướu. 

Thiết bị

 Máy phát tia X

 Nguồn Cobalt

 Máy gia tốc (e, proton, Carbon) 

Xạ Trị (tt)

Thời gian chiếu xạ proton để có liều 1 Gy