[r]
Trang 1QÚA TRÌNH THỰC HIỆN MỘT BÀI VẼ BIỂU ĐỒ
Một bài tập hoặc bài thi về vẽ biểu đồ thường có hai nội dung là vẽ biểu đồ và sau đó nhận xét, giải thích những điểm cần thiết được rút ra từ biểu đồ Như vậy để thực hiện một bài vẽ biểu đồ phải qua hai bước: bước vẽ biểu đồ và bước nhận xét, giải thích
a Vẽ biểu đồ
Yêu cầu của một biểu đồ, trước hết phải là ở dạng thích hợp nhất theo đầu bài đặt ra và bảo đảm được sự chính xác, đúng các quy định, đẹp, bố cục hài hoà, có đầy đủ bản chú giải và tên biểu đồ
Để đạt được những yêu cầu trên, khi vẽ biểu đồ nên tiến hành tuần tự như sau:
- Chọn dạng biểu đồ thích hợp:
Việc lựa chọn dạng biểu đồ phụ thuộc vào hai yếu tố: mục đích thành lập biểu đồ và đặc điểm của các dữ liệu Vì thế, để chọn dạng biểu đồ thích hợp nhất cần đọc thật kĩ đề bài xem yêu cầu vẽ biểu đồ là gì (biểu hiện quy mô giá trị, sự biến động hay cơ cấu đối tượng) và các dữ liệu trong bảng số liệu đưa ra như thế nào Chẳng hạn, đề bài yêu cầu biểu hiện cơ cấu đối tượng, nếu bảng số liệu chỉ đưa ra ở hai hoặc ba thời điểm thì biểu đồ thích hợp nhất là biểu đồ hình tròn, nhưng nếu là nhiều thời điểm thì biểu đồ miền cơ cấu mới là biểu đồ thích hợp nhất Ví dụ khác,
đề bài yêu cầu biểu hiện sự biến động về giá trị của đối tượng, nếu trong bảng số liệu đưa ra giá trị ở nhiều thời điểm thì biểu đồ đường là thích hợp nhất, nhưng số liệu lại đưa ra ở ít thời điểm hoặc theo các thời kì thì biểu đồ lại là biểu đồ cột v.v…
- Xử lí số liệu:
Nghiên cứu bảng số liệu xem số liệu đưa ra đã hội đủ điều kiện cần và đủ cho việc thực hiện dạng biểu đồ đó chưa, nếu chưa đủ thì phải xử lí số liệu Ví dụ, yêu cầu của đề bài là vẽ biểu
đồ biểu hiện cơ cấu đối tượng, nhưng số liệu đưa là các đại lượng tuyệt đối, như vậy phải có bước xử lí số liệu thành đại lượng tương đối %
Xử lí số liệu có thể theo nhiều cách, nhưng cách tốt nhất, vừa rõ ràng, vừa khoa học và nhanh chóng là xử lí bằng phương pháp đồ giải
Cách xử lí theo phương pháp đồ giải là lập lại bảng số liệu như đề bài đưa ra, nhưng thay vào các số liệu đã cho bằng những số liệu mới có được qua xử lí, hoặc cũng có thể lập them bảng biểu mới khi cần phải đưa vào các tiêu chí khác
- Vẽ biểu đồ:
Biểu đồ được vẽ phải bảo đảm yêu cầu về nội dung và hình thức theo đúng những quy định được đặt ra cho dạng biểu đồ đó
Trang 2+ Đối với các dạng biểu đồ cột, biểu đồ đường, biểu đồ miền và biểu đồ kết hợp, cần đặc biệt quan tâm đến việc lập hệ trục toạ độ; việc xác định các phân khoảng trên trục tung và trục hoành hợp lí đảm bảo cho sự vẽ các biểu đồ chính xác, hài hoà và có tính mĩ thuật theo kinh nghiệm, để khống chế chiều cao biểu đồ và chia thang bậc hợp lí, trước khi vẽ nên phân tích số liệu, đặc biệt chú ý đến hai đại lượng nhỏ nhất và lớn nhất của đối tượng để có khái niệm về biên
độ của chúng, từ đó xác định các thang chia và cấp thang bậc trên hệ trục toạ độ
+ Đối với các biểu đồ hình tròn và hình vuông, cần hết sức chú ý đến việc xác lập kích thước các bán kính hình tròn hoặc cạnh hình vuông, sao cho các biểu đồ được vẽ có kích thước hợp lí, để nhận biết các quy mô giá trị nhưng vẫn giữ được sự cân đối, hài hoà
Các biểu đồ phải được ghi đầy đủ các thông số cần thiết cùng với bảng chú giải và tên biểu đồ
b Nhận xét và giải thích
Nhận xét và giải thích một biểu đồ thực chất là phân tích bảng số liệu và biểu đồ để rút ra những đặc trưng của đối tượng và vận dụng các kiến thức để lí giải cho những đặc trưng ấy Nhận xét và giải thích có thể tách riêng thành hai phần riêng biệt: nhnậ xét xong rồi mới giải thích, và cũng có thể kết hợp làm một, sau mỗi nhận xét kèm theo sự giải thích Điều này được vận dụng một cách linh hoạt tuỳ thuộc vào nội dung của vấn đề, vào từng trường hợp cụ thể
Để có sự nhận xét một cách đầy đủ, sâu sắc và hệ thống cần:
- Đọc kĩ lại đề bài để xem yêu cầu và nội dung các vấn đề cần nhận xét
- Nhận xét phải dựa trên cơ sở của bảng số liệu và biểu đồ
- Khi nhận xét nên đi từ khái quát đến chi tiết, từ tổng thể đến càc bộ phận, thành phần Mỗi nhận xét đưa ra phải được dẫn chứng cụ thể bằng các số liệu có trong đề bài hoặc do tính toán mà có, nếu cần thiết có thể so sánh, đối chiếu để nêu bậc vấn đề được nhận xét
- Giải thích phải bám sát các nhận xét và vận dụng càc kiến thức đã học có liên quan đến nội dung được nhận xét để lí giải vấn đề một cách khoa học và thuyết phục
(Theo PGS TS Phạm Ngọc Đĩnh)