KHÁI NIỆM TRÒNG RỪNG THÂM CANH Khái niệm về trồng rừng thâm canh với nguồn thông tin chưa cập nhật được đầy đủ nhưng nhìn khái quát có 2 loại ý kiến: + Loại thứ nhất: "Trồng rừng thâm
Trang 1rừng, thông thường do đốt cỏ để săn bắn, chăn nuôi, làm nương rẫy v.v vì vậy để phòng chống cháy rừng cần phải áp dụng các biện pháp sau:
Xung quanh rừng trồng, ở gần các nguồn lửa (gần đường giao thông, gần khu dân
cư v.v…) nên lập các dải phòng hoả rộng 30-100m Nếu diện tích rừng trồng thành những ô có diện tích khoảng 200 ha Trên các dải phòng hoả có thể trồng cây lá rộng khó cháy hoặc để trống, hàng năm đến mùa dễ cháy phải phát bỏ cây cỏ dại
Đi đôi với các biện pháp trên cần có quy chế bảo vệ rừng, tăng cường giáo dục trong quần chúng và tổ chức các đội cứu hoả với những trang bị tối thiểu
- Phòng chống sự phá hoại của người và gia súc
* Trồng dặm
Rằng sau khi trồng xong, do tác hại của thiên nhiên, do kỹ thuật trồng không đúng hoặc bỏ sót không trồng, vì vậy thường phải tiến hành trồng dặm
Theo quy định của Bộ Lâm Nghiệp (nay là bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn) trong điều kiện quảng canh, tỉ lệ cây sống trên 90%, cây chết phân bố đều thì không phải trồng dặm, song nếu cây chết thành từng mảng lớn vẫn phải trồng dặm Nếu tỷ lệ cây sống dưới 90%, dù cây chết phân bố đều hay không đều, cần phải trồng dặm Tỷ lệ chết của rừng trồng trên 75% coi như thất bại, phải trồng lại rừng mới Trồng dặm phải tiến hành vào vụ trồng kế tiếp, sau khi trồng rừng được 1 -3 năm Nếu phát hiện cần trồng dặm phải tiến hành trồng ngay Trồng dặm phải chọn cùng một loại cây, theo mật độ và bố trí.cây trồng như cũ, cây trồng dặm phải có cùng kích thước và cùng tuổi với rừng đã trồng
Chương V
KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG THÂM CANH VÀ THÂM CANH RỪNG
TRỒNG 5.1 KHÁI NIỆM TRÒNG RỪNG THÂM CANH
Khái niệm về trồng rừng thâm canh với nguồn thông tin chưa cập nhật được đầy
đủ nhưng nhìn khái quát có 2 loại ý kiến:
+ Loại thứ nhất:
"Trồng rừng thâm canh là tăng cường đầu tu các biện pháp kỹ thuật tổng hợp tác động vào rừng từ khâu tạo cây con, làm đất, trồng, chăm sóc bảo vệ đến khâu khai thác rừng, nhằm nâng cao số lượng và chất lượng lâm sản đồng thời củng cố tiềm năng tự nhiên để nâng cao sức sản xuất của rừng" (Phạm Quang Minh, quy trình trồng rừng thâm canh vụ lâm nghiệp 1987, trang 1 [26]
"Trồng rừng thâm canh là biện pháp đầu tư theo chiều sâu nhằm làm cho rừng
Trang 2trồng sinh trưởng nhanh sớm đạt được mục tiêu đề ra và đạt được hiệu quả cao hơn trước Đầu tư theo chiều sâu ở đây không chỉ giới hạn ở việc đầu tư tiền vốn, vật tư, lao động mà còn làm sao phát huy hết tiềm năng điều kiện sẵn có của tự nhiên và xã hội
để mang lại hiệu quả cao"
+ Loại thứ hai:
"Rừng thâm canh là loại rừng có năng suất cao do sự đầu tu lớn về kinh tế kỹ thuật." "Thâm canh rừng là một phương thức kinh doanh được đặc trưng bằng sự tăng chi phí trên một đơn vị diện tích kinh doanh và sự giảm chi phí trên một đơn vị sản phẩm" "Sự tăng chi phí trên một đơn vị diện tích kinh doanh là sự đầu tư về kinh tế khoa học kỹ thuật trong quá trình từ chọn giống, trồng, chăm sóc rừng và quản lý bảo vệ"
(Vũ Đình Hèo, một số suy nghĩ về thâm canh rừng Tạp chí LN số 5/86 trang 13) [35]
" Thâm canh rừng trồng nhằm bảo vệ và sử dụng triệt để các điều kiện về tài nguyên, khí hậu, đất đai, sinh vật và áp dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại có liên quan để nâng cao năng suất rừng và hiệu quả kinh tế Thâm canh rừng là phải tạo ra một hệ sinh thái có tính ổn định cao, sử dụng và phát triển tiềm năng tự nhiên sẵn có, khả năng chống đỡ cao với dịch sâu bệnh hại"
(Phùng Ngọc Lan, chọn cơ cấu loại cây trồng rừng thâm canh trên quan điểm sản lượng Tạp chí LN số: 9/86, trang 20) [27]
Loại ý kiến thứ nhất nhấn mạnh đầu tư vào hệ thống biện pháp kỹ thuật lâm sinh
và lấy số lượng và chất lượng cũng như nâng cao sức sản xuất của rừng làm thước đo Loại ý kiến thứ hai cung chú trọng đầu tu khoa học kỹ thuật về hệ thống biện pháp
kỹ thuật lâm sinh và hoặc là lấy sự giảm chi phí trên một đơn vị sản phẩm hay là "Phải tạo ra được tính ổn định cao của hệ sinh thái rừng" làm thước đo
Cả hai loại ý kiến đó đều đúng nhưng chưa đủ bởi vì chưa nhấn mạnh đúng mức việc đầu tư vào các khâu chọn vùng, chọn đất, chọn cây trồng và đặc biệt đã chú trọng tận dụng tiềm năng tự nhiên môi trường nhưng chưa đặt ra vấn đề phải bảo vệ tiềm năng đó cho phát triển bền vững Do vậy cần khái niệm rằng:
"Trồng rừng thâm canh là một phương pháp canh tác dựa trên cơ sở được đầu tư cao bằng việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật tổng hợp và liên hoàn Các biện pháp đó phải tận dụng cải tạo và phát huy được mọi tiềm năng của tự nhiên cũng như của con người nhằm thúc đẩy mạnh mẽ sinh trưởng của rừng trồng để thu được năng xuất cao, chất lượng sản phẩm tốt với giá thành hạ để cho hiệu quả lớn Đồng thời cũng phải duy trì và bồi dưỡng được tiềm năng đất đai và môi trường đảm bảo an toàn sinh thái đáp ứng yêu cầu phát triển trồng rừng ổn định lâu dài và bền vững"
(Nguyễn Xuân Quát Trồng rừng thâm canh, kiến thức lâm nghiệp tập II, nhà
Trang 3XBNN Hà Nội 1995, trang 101 và một số vấn đề về trồng rừng thâm canh và thâm cảnh rừng trồng, tạp chí thông tin chuyên đề nông nghiệp và phát triển nông thôn số 2/98, trang 9) [22]
5.1.1 Thực chất của trong rừng thâm canh
Thực chất của trồng rừng thâm canh là phải đầu tư cao nhưng phải đầu tư cái gì và đầu tư như thế nào để có hiệu quả cao Đó là vấn đề cốt lõi của trồng rừng thâm canh;
* Đầu tư cái gì:
Trước hết là phải đầu tư tiền vốn cao bởi vì mọi thứ được quy về đồng tiền nhưng chỉ có thế thôi là chưa đủ mà mấu chốt là đầu tư cao về kỹ thuật đặc biệt là đối với hai giai đoạn đầu là chọn vùng, chọn đất, chọn cây, chọn giống sau đó là nuôi dưỡng, khai thác sử dụng rừng trồng
* Đầu tư như thế nào:
Đầu tư phải đúng chỗ, đúng lúc, đúng cách có như vậy mới làm cho từng trồng vừa sinh lợi về kinh tế vừa đảm bảo an toàn sinh thái cho phát triển bền vững Tốn nhiều tiền của công sức nhưng để làm gì nếu không thu được lợi nhuận cao hơn với giá thành một đơn vị sản phẩm thấp hơn kể cả lúc có được năng suất và chất lượng sản phẩm cao hơn Mặt khác cho dù nếu các yêu cầu sinh lợi đều được thoả mãn cả nhưng đất đai môi trường lại bị suy thoái không thể trồng lại rừng được nữa hoặc có trồng lại được rừng nhưng sinh trưởng, phát triển của ưng kém thì việc tăng cường đầu tư cho trồng rừng thâm canh như vậy cũng không thể gọi là thành công bởi vì nó mới giải quyết được yêu cầu trước mắt
Dựa vào khả năng và mức độ đầu tu cao về tiền và kỹ thuật với các kết quả thu được cũng tức là dựa vào vấn đề cốt lõi nói trên để phân biệt trồng rừng thâm canh với các phương thức trồng rừng khác như:
+ Trồng rừng cao sản về mật tăng cường đầu tư, nâng cao năng suất tạo ra khối
lượng sản phẩm lớn thì cũng giống như trồng rừng thâm canh Điểm khác nhau cơ bản
là trồng rừng thâm canh còn bao gồm yêu cầu duy trì và nâng cao tiềm năng tự nhiên
để kinh doanh rừng được lâu dài và liên tục
+ Trồng rừng bán thâm canh có mức độ khác với trồng rừng thâm canh không
những chỉ hạn chế đầu tư vào một số khâu kỹ thuật như: Giống, làm đất, bón phân mà còn về mức độ đầu tư vốn cũng thấp hơn nên ngay cả đầu tư kỹ thuật cũng không đến nơi đến chốn do vậy thành quả thu được cũng không cao
+ Trồng rừng quảng canh là phương thức trồng rừng được đầu tư rất thấp, các
biện pháp kỹ thuật được áp dụng thường rất đơn giản như sử dụng giống xo bồ, trồng
trên đất xấu không cày xới, bón phân hay chăm sóc đầy đủ vì vậy thành quả thu
được rất kém, nhiều nơi không thành rừng
Trồng rừng quảng canh được áp dụng rất phổ biến trong mấy trục năm nay ở nước
Trang 4ta, nhiều nơi đã phải trồng đi, trồng lại rất nhiều lần mà vẫn không có rừng Tỷ lệ thành rừng chứ chưa nói đến hiệu quả cho nhiều loài cây bình quân chỉ đạt 50 - 60%
so với diện tích đã trồng ở nhiều địa phương
Mấy năm gần đây ở nước ta cũng đã bắt đầu chú ý đến vấn đề thâm canh, bước đầu đã tạo được bước chuyển biến mới góp phần đẩy lùi phương thức trồng rừng quảng canh Tuy nhiên hiệu quả thực tế còn rất thấp
Ví dụ: Trồng rừng nguyên liệu giấy với loại Bạch đàn urophylla, chu kỳ 5 năm, đầu tư giống, cày ngầm sâu, bón phân NPK cũng mới đạt được 15 m3/ha/năm Còn lại năng suất đại trà với một số loài cây mọc nhanh khác đều chưa đạt được 10 - 12 m3/ha/năm, phần lớn chỉ đạt được năng suất 7 - 8 m3/ha/năm, thậm chí chỉ đạt 4 - 5 m3/ha/năm với chu kỳ 8 - 10 năm Mặc dù đã có suất đầu tu gấp 2 - 3 lần so với trồng rừng bình thường
5.1.2 Các mục tiêu và những điều kiện
* Các mục tiêu
Từ quan niệm và thực tế nói trên có 5 mục tiêu cụ thể cho trồng rừng thâm canh phải được khẳng định là:
Nâng cao được năng suất gỗ hoặc lâm sản trên đơn vị diện tích trồng rừng để cung cấp dược sản phẩm nhiều nhất trên diện tích trồng ít nhất
Nâng cao được chất lượng gỗ hoặc lâm sản theo mục tiêu và yêu cầu trồng rừng
để nâng cao được giá trị sản phẩm cho một suất đầu tư
Hạ được giá thành sản xuất cho một đơn vị sản phẩm gỗ hoặc lâm sản được sản xuất ra để có mức sinh lợi cao nhất
Rút ngắn được chu kỳ kinh doanh để tăng nhanh vòng quay vốn, giảm chi phí tài xuất và tăng hệ số sử dụng đất đai
Duy trì và bồi dưỡng được tiềm năng đất đai và môi trường sinh thái để giữ được khả năng sản xuất liên tục và lâu dài
Thực ra đây cũng chẳng có gì mới và chắc chắn ai cũng có thể hiểu và biết được điều đó Những cái hạn chế chính dẫn đến thất bại chủ yếu là do chưa có nhận thức thật sâu sắc về từng khía cạnh và mối quan hệ của từng mục tiêu, về cách làm và vận dụng vào thực tế sản xuất Thông thường người ta chỉ chú trọng đòi hỏi có suất đầu tư thật cao nhưng không tính đến cái giá phải trả cho suất đầu tư ấy Phổ biến nhất là chỉ chú
ý tới cái lợi trước mắt, thậm chí lấy rừng khép tán làm thước đo và đặc biệt gần như Mlùllg cần quan tâm gì các điều kiện cần và đủ cho trồng rừng thâm canh
* Những điều kiện
Trồng rừng thâm canh đòi hỏi đầu tư cao nhưng phải đáp ứng dược các mục tiêu đặt ra mà không thể coi nhẹ một mục tiêu nào Muốn vây cần phải chú ý tới 5 điều
Trang 5kiện sau đây khi lựa trọn phương án thâm canh
Xác định rõ mục tiêu, loại sản phẩm, năng xuất sản lượng và chất lượng sản phẩm thu được sau một chu kỳ kinh doanh chắc chắn đảm bảo được lợi nhuận và các mục tiêu của trồng rừng thâm canh
Chọn và có được loại cây trồng đáp ứng được mục đích kinh doanh phù hợp với vùng sinh thái, điều kiện đất đai khí hậu nơi trồng
Chọn và có được giống tốt đã được tuyển chọn hoặc cải thiện có mức tăng trưởng
và phẩm chất di truyền tối ưu
Chọn được đất thích hợp và còn tốt để giảm bớt mức đầu tư cày bừa và phân bón…
Đủ tiền vốn và kĩ thuật để đầu tu được đầy đủ và đúng đắn, đúng với thiết kế cụ thể và chính xác về kĩ thuật
Do vậy không thể đầu tư trồng rừng thâm canh một cách tràn lan bất cứ ở đâu hoặc theo ý nghĩ chủ quan và thoát li những khả năng thực tế cho phép
Từ các mục tiêu và điều kiện cần thiết ấy cho thấy nếu như cứ đầu tư trồng rừng sản xuất theo lối quảng canh trước đây chắc chắn sẽ không có hiệu quả Tuy nhiên nếu đâu cũng trồng rừng thâm canh cả thì cũng sẽ không thực tế chút nào Chính vì vậy trong kế hoạch trồng mới có 3 triệu ha rừng sản xuất theo chương trình trồng 5 triệu ha rừng từ năm 1998 đến 2010 cần lựa trọn một số đối tượng quan trọng nhất và dành ra một số diện tích đất đai cần thiết có đủ các điều kiện đặt ra để tập trung theo chiều sâu thực hiện trồng rừng thâm canh theo hướng thâm canh rừng Vậy thì thực trạng thâm canh rừng ở nước ta hiện nay như thế nào?
5.2 THÂM CANH RÙNG
5.2.1 Khái niệm
"Trong kinh doanh rừng mưa, kỹ thuật lâm sinh được tác động theo hai hướng: Thâm canh và quảng canh Thực chất sự khác biệt giữa hai hướng đó là cường độ và qui mô đầu tư trên cơ sở nguồn tài chính cho phép (đầu tư chất xám, kinh phí, công
cụ )" (George N Bám, Cơ sở sinh thái học của kinh doanh rừng mưa; Vương Tấn
Nhị dịch Nhà XBKHKT Hà Nội 1970 ) [44]
"Thâm canh rừng là một hình thức tái sản xuất mở rộng trong lĩnh vực kinh doanh lâm nghiệp bằng các biện pháp đầu tư kĩ thuật theo chiều sâu nhằm nâng cao năng suất, chất lượng trên từng đơn vị diện tích canh tác và hạ giá thành trên từng đơn vị quần thể rừng" (Từ điển Bách khoa nông nghiệp, Nhà XB Hà Nội 1991) [29]
Đó là khái niệm chung chỉ rõ mục tiêu định hướng và yêu cầu của biện pháp tác động của thâm canh rừng nói chung là nâng cao chất lượng sản lượng và hạ giá thành bằng cường độ và chiều sâu đầu tư, nhưng giữa rừng tự nhiên và rừng trồng có gì khác
Trang 6biệt?
"Thâm canh rừng trước hết tập trung vào rừng tự nhiên, chuyển hoá và làm giàu rừng sao cho những loài cây có giá trị kinh tế được sự tác động hợp lí sẽ phát triển nhanh và nhiều hơn các loài cây tạp khác Xây dựng rừng thâm canh không chỉ bó hẹp trong khuôn khổ làm rừng giàu nghèo kiệt mà còn bao gồm cả nhiệm vụ chuyển hoá rừng trung bình hoặc cũng như trồng rừng thâm canh trên các dạng lập địa không còn rừng tự nhiên nữa"
(Vũ Biệt Linh và cộng sự, Nghiên cứu một số cơ sở KHCN cho thâm canh rừng gỗ lớn trên diện tích rừng lá ứng thường xanh Chương trình KHCN quốc gia, Nhà
XBNN Hà nội, 1996, trang 70-92) [36]
"Muốn xây dựng một nền công nghiệp gỗ hiện đại vào thay đổi cấu trúc và chủng loài cây của rừng tụ nhiên Làm giàu rừng tụ nhiên, tạo ra nhiều nguyên liệu đáp ứng
yêu cầu của công nghiệp " (Nguyễn Văn Trương Thâm canh rừng tự nhiên, Nhà
XBCN Hà Nội 1996, trang 1) [20]
Vậy thì đặc trưng chính của thâm canh rừng tụ nhiên là tác động dựa trên nền đất đang có rừng tự nhiên tồn tại nên đầu tư thâm canh chủ yếu bằng các biện pháp lâm sinh không phải để thay thế hoàn toàn mà chỉ làm thay đổi cấu trúc, chủng loài bằng chuyển hoá.hoặc làm giàu rừng
"Thâm canh rừng trồng đòi hỏi một hệ thống các biện pháp kĩ thuật lâm sinh tổng hợp, liên hoàn từ khâu chọn loại cây trồng, chọn giống, kỹ thuật gieo trồng, chăm sóc, tỉa thưa dựa trên mô hình mật độ tối ưu cho đến việc đảm bảo tái sinh trong khai thác "
(Chọn cơ cấu loại cây trồng rừng thâm canh trên quan điểm sản lượng Tạp chí
lâm nghiệp số 9/ 1986, trang 20) [28]
"Thâm canh rừng trồng là tăng cường đầu tư các biện pháp kĩ thuật tổng hợp tác động vào rừng từ khâu tạo cây con, làm đất trồng rừng, chăm sóc bảo vệ rừng đến khâu khai thác tung nhằm nâng cao số lượng và chất lượng sản phẩm, đồng thời củng
cố tiềm năng tụ nhiên của rừng để nâng cao sức sản xuất của từng" (Nguyễn xuân
xuyên và các cộng tác viên Thâm canh rừng trồng Thông tin chuyên đề KHKT và
KTLN, số 6/ 1985, tr11) [21]
Đặc trưng chính của thâm canh rừng trồng là tác động trên nền đất không có rừng nên đầu tư thâm canh phải bắt đầu từ các biện pháp kĩ thuật trồng rừng để tạo ra rừng rồi tác động dẫn dắt rừng phát triển và lợi dựng
5.2.2 Nội dung
* Các mối quan hệ: Có 3 mối quan hệ làm căn cứ cho việc xác định biện pháp và
nội dung chủ yếu của thâm canh trồng rừng được sơ đồ hoá như sau:
Sơ đồ 5-1: Mối quan hệ giữa thâm canh và các công đoạn trong quá trình sản xuất
Trang 7trồng rừng
* Những nội dung
Trang 8Từ các mối quan hệ trên cho thấy trồng rừng là một quá trình sản suất về thực chất gồm cả một quá trình tác động vào hai đối tượng chủ yếu: Cây trồng và hoàn cảnh mà giữa chúng có mối quan hệ khăng khít và phức tạp Do đó trồng rừng thâm canh là một giải pháp chủ yếu để thâm canh rừng trồng, vừa phải tác động vào cây trồng và hoàn cảnh cũng như vừa phải tác động vào mối quan hệ đó một cách thích hợp nhất và vừa phải sử dụng khí hậu đất đai hợp lý nhất để thu được lợi ích kinh phí và môi trường lớn nhất
Cho nên nội dung chính của thâm canh rừng trồng cũng không có gì khác hơn là ngoài việc chọn loại cây trồng đúng rồi chọn giống cây trồng tốt, chọn và tạo được môi trường thuận lợi nhất, đảm bảo được an toàn sinh thái cho cây và rừng trồng đủ nhu cầu dinh dưỡng, nước, ánh sáng cũng như không bị sâu bệnh lửa rừng tàn phá và môi trường suy thoái đe doạ Có thể lấy ví dụ để minh hoạ
Chọn loại cây trồng: Ngoài phù hợp với mục đích kinh doanh phải chọn cây, tìm đất xác định vùng trồng đúng và chính xác, sử dụng cây trồng đúng vùng sinh thái của
nó tức là vùng trung tâm phân bố tụ nhiên của nó là tối ưu nếu không cũng phải áp dụng nguyên tắc đồng dạng sinh thái
Mỡ có tâm phân bố chính là vùng ẩm Tuyên Quang, Phú Thọ đưa trồng ở Lạng Sơn Quảng Ninh bị rụng lá mùa khô hay trồng ở Phong Thổ - Lai Châu vẫn ra hoa nhưng chưa có quả
Sao đen có tâm phân bố chính là vùng thấp có mùa khô kéo dài Đông Nam Bộ đem trồng ở Eakmát - Buôn Ma Thuột bị thui ngọn và biến dạng hoặc trồng ở Lò Đúc
- Hà Nội vẫn mọc tốt nhưng không có hoa quả
Thông ba lá tâm phân bố chính ở vùng cao trên 1000m Đà Lạt - Lâm Đồng hoặc Hoàng Su Phì - Hà Giang đem trồng ở vùng thấp dưới 600 m (Gia Nghĩa - Buôn Hồ, Sơn Hà, A Lưới, Hưng Hoại hoặc bị sâu đục ngọn phá hoại hoặc có đoạn thân dưới cành rất thấp
Chọn giống cây trồng: Phải sử dụng nguồn giống đã được chọn lọc và cải thiện hoặc đã được đánh giá qua khảo nghiệm loài, suất xứ và phải tuỳ loài cây và yêu cầu sản phẩm mà có tiêu chuẩn lựa chọn thích hợp
Thông nhựa cần chọn giống có khả năng chống chịu sâu róm và bệnh rơm lá cao Quế phải chọn giống có vỏ dày với hàm lượng và chất lượng tinh dầu cao Gỗ nguyên liệu giấy phải chú ý đến tỷ trọng cao, lượng xenlulô lớn và sợi dài như: Bạch đàn Urophylla, Keo lai
Gỗ lớn cần chọn cây có thân cao to, thẳng, thon đều, cành nhỏ, tỉa cành ty nhiên tốt, ít mấu mắt
Chọn và tạo môi trường thuận lợi: Phải sử dụng nơi có điều kiện thuận lợi cung cấp dinh dưỡng, nước, ánh sáng cho cây, trong trường hợp bắt buộc phải có biện pháp
Trang 9tác động hoặc cải tạo môi trường
Tếch, Keo đều là cây ưa ánh sáng mạnh, không chịu được đất chua nên không thể trồng trên đất đồi trọc quá chua hoặc dưới tán rừng và nếu cải tạo hoàn cảnh đó thì quá tốn kém
Cây mọc nhanh phần lớn cần đất thông thoáng và tiêu thụ nhiều chất dinh dưỡng
và nước nếu trồng trên đất khô cằn nghèo xấu, nông cạn và không cày sâu, làm đất kỹ không bón thêm phân nhất là phân hữu cơ thì không tạo được mỡ trường thuận lợi cho cây trồng phát triển được
Cây bản địa gỗ lớn, gỗ quí như: Lim, Lát, Gõ, Gụ phần lớn là những cây đòi hỏi
có môi trường rừng, chịu bóng trong giai đoạn đầu, cần phải có cây phù trợ và đất còn tính chất đất rừng, phải tỉa thưa điều chỉnh ánh sáng thích hợp theo giai đoạn phát triển của rừng
Đảm bảo an toàn sinh thái: Ngoài việc chọn cây, chọn giống, chọn đất trồng thích hợp còn phải chọn và đầu tư nhiều biện pháp hỗ trợ như trồng hỗn loài, kỹ thuật canh tác đất dốc, dự tính dự báo và tổ chức phòng chống tốt các tác nhân gây hại
Bạch đàn (Camandulensis) xuất xứ Petford một thời đã được ca ngợi, đem trồng ở vùng mưa lớn và tập trung (Huế, Đồng Nai) bị nhiễm nấm (Cylindrocladium) làm cho
lá bị rụng, cành bị khô, năng suất giảm sút Trong lúc đó bạch đàn (Camadulensts) xuất xứ Nghĩa Bình, Phú Khánh, Bạch đàn (Tereticornis) xuất xứ Lau ra River hay
Kenedy Gz có khả năng điếng bệnh tốt hơn
Thông nhựa trồng một số nơi ở miền Bắc 5 tuổi bị dịch sâu róm hại nặng có thể dùng các chế phẩm sinh học để phòng trừ hay trồng hỗn giao với một số cây lá rộng khác để hạn chế thay vì sử dựng biện pháp hoá học gây ô nhiễm môi trường Phi lao thường bị bệnh rộp vỏ thân khi cây trên 5 tuổi lá bị rụng dần, cành khô, vỏ bị bong rộp từng mảng, cây chết Cấy chủng vi khuẩn Rhizobium vào rễ cây con khi gieo ươm để tăng cường sức đề kháng cho cây
Các loài như: Lim xanh, Lim xẹt, Tống quá sử, Phi lao, Keo dậu, Đậu trăm, Đậu triều là những cây cố định đạm và cải tạo bảo vệ đất tốt, phải được ưu tiên sử dụng kể
cả khi chọn loài cây mục đích hoặc làm cây phù trợ đặc biệt cho cây mọc nhanh, canh tác trên đất dốc, đất thoái hoá
Thông, Trăm, Bạch đàn là những cây dễ bị cháy trong mùa khô, không thể không thực hiện các biện pháp phòng chống cháy tung, để hạn chế rủi ro tăng độ an toàn sinh thái
5.3 HỆ THỐNG CÁC BIỆN PHÁP KỸ THUẬT TRÒNG RÙNG THÂM CANH
VÀ THÂM CANH RỪNG TRÒNG
Các biện pháp thâm canh rừng trồng phải được áp dụng phù hợp với từng công đoạn sản xuất và giai đoạn phát triển của rừng Theo tính chất, vai trò và ý nghĩa thực
Trang 10tế của nó có thể phân thành hai loại là biện pháp mũi nhọn và biện pháp liên hoàn
5.3.1 Biện pháp mũi nhọn
Là những biện pháp có tính trọng yếu nhất cũng là biện pháp đòn bẩy thúc đẩy cây trồng sinh trưởng nhanh và mạnh nhất Thường được áp dụng là các biện pháp sử dụng giống mới, bón phân và cơ giới hoá trong làm đất Trong thời đại khoa học kỹ thuật và công nghệ sinh học hiện đại ngày nay, việc ứng dụng các thành tựu đó vào sản xuất lâm nghiệp đã trở thành hiện thực để phục vụ thâm canh rừng trồng
* Về giống: Bao gồm cả việc sử dụng kỹ thuật chọn giống, kỹ thuật nhân giống và
tạo giống Sử dụng nguồn giống từ những loài và xuất xứ tốt, từ những cây trội đã được chọn lọc có chất lượng phù hợp đất đai, khí hậu, chống chịu được sâu bệnh, mọc nhanh cho năng suất cao, phẩm chất tốt Thực chất đây là tác động vào đối tượng thứ nhất, tức là cây trồng cũng là đối tượng chính cho tác dụng trực tiếp và quyết định nhất đối với hiệu quả thâm canh rừng trồng Một loạt thành công bước đầu về lĩnh vực này
ở nước ta gần đây cần được quan tâm ứng dụng và phát triển
Keo lai (Acaria mangium và Acaria auriculiformis ) và Phi lao lai (cây đực) của
Trung tâm nghiên cứu giống cây rừng- Viện khoa học lâm nghiệp Việt Nam tuyền chọn, xác định và nhân giống bằng hom vừa sinh trưởng nhanh, và là cây cố định đạm rất tốt có thể thay cho các loài Keo lá chăm, Keo lá to, Bạch đàn, Phi lao hiện còn phổ biến ở Việt Nam cho một số lập địa thích hợp
Phi lao Trung quốc dòng 601 và dòng 701 đã được Trung tâm kỹ thuật bảo vệ rừng khu vực 2 (Thanh Hoá) nhập, khảo nghiệm và nhân giống bằng hom cũng bắt đầu được trồng thử mở rộng trên nhiều vùng đất cát, đất đồi cho mức tăng trưởng khá cao
và tính chống chịu tốt
Các dòng Bạch đàn urophylla ưu trội PN2 và PN14 đã được Trung tâm nghiên cứu cây nguyên liệu giấy Phù Ninh khảo nghiệm, tuyển chọn và nhân giống bằng công nghệ nuôi cấy mô được hội đồng công nghệ giống Bộ Nông nghiệp và phát triển nông
thôn thẩm định đánh giá và công nhận (quyết định số 3654/QĐ-BNN/KHCN ngày 28/12/1998)
Các dòng Bạch đàn urophylla ưu trội U6 có gốc từ Trung quốc và W4, W5 có nguồn gốc tù Côngô cũng đã được Xí nghiệp giống Thành phố HCM khảo nghiệm tuyển chọn và nhân giống bằng công nghệ nuôi cấy mô cũng có triển vọng phù hợp cho một số vùng sinh thái và cho năng suất cao hơn so với giống hạt nhập
Tre măng ngọt Đài Loan như: Lục trúc, (Bambusa) đã được trồng thử ở Tân Yên,
Bắc Giang và Hạ Hoà, Phú Thọ từ 1996-1998 có thể cho 15 tấn măng xuất khẩu một năm trên tha nơi đất tốt, là giống cây mới nhập được trồng từ hom gốc rất có triển vọng
Giống Sở (Camelia sp) ưu trội Nghĩa Đàn - Nghệ An cho trên 10 tạ quả/ha/năm đã