Họ Sóc Thời điểm hóa thạch: Hậu Eocen – gần đây carolinensis – một loài sóc cây của tông Sciurini Phân loại khoa học Giới regnum: Animalia Ngành phylum: Chordata Lớp class: Mammalia Cậ
Trang 1Họ Sóc
Họ Sóc (danh pháp khoa học: Sciuridae) là
một họ lớn trong bộ Gặm nhấm (Rodentia)
Từ Sciuridae có nghĩa là "đuôi bóng" và nó chỉ tới phần phụ thêm vào mọc rậm rạp của nhiều thành viên trong họ này[1] Nó bao gồm sóc cây, sóc đất, sóc
Mỹ) và sóc bay thật sự Sóc bay đuôi vảy châu Phi thuộc về họ Anomaluridae và
không phải là sóc thật sự của họ Sciuridae
Họ Sciuridae được tìm thấy gần như trên mọi châu lục, ngoại trừ Australasia và châu Nam Cực
Trang 2Họ Sóc
Thời điểm hóa thạch: Hậu
Eocen – gần đây
carolinensis – một loài sóc cây của
tông Sciurini
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Cận
lớp(infraclass):
Eutheria
Trang 3Siêu
bộ(superordo):
Euarchontoglires
Bộ (ordo): Rodentia
Phân
bộ (subordo):
Sciuromorpha
Họ (familia): Sciuridae
Fischer de
Các phân họ và tông
Phân họ Ratufinae
Phân họ Sciurillinae
Phân họ Sciurinae
Tông Sciurini
Tông Pteromyini
Phân họ Callosciurinae
Tông Callosciurini
Tông Funambulini
Phân họ Xerinae
Tông Xerini
Tông Protoxerini
Tông Marmotini
Trang 4và xem văn bản
Mục lục
1 Đặc trưng
2 Tiến hóa và hệ thống hóa
3 Xem thêm
4 Tham khảo
5 Liên kết ngoài
6 Ghi chú
Đặc trưng
Hộp sọ của sóc lớn phương
Đôngl(Ratufa spp.) Lưu ý hình dạng dạng
Trang 5sóckinh điển của khu vực xương gò má phía trước
Họ Sciuridae nói chung là các động vật nhỏ, dao động về kích thước từ nhỏ như sóc lùn châu Phi chỉ dài 7-10 cm và cân nặng 10
gam, tới macmot Alps dài 53-73 cm và cân nặng 5-8 kg Họ Sciuridae nói chung có thân hình mảnh dẻ với đuôi rậm rạp và mắt to Bộ lông của chúng nói chung mềm và mượt,
mặc dù ở một vài loài có thể là dày hơn
Màu lông của các loài dạng sóc biến động khá mạnh giữa các loài và thậm chí là ngay trong phạm vi loài
Các chân sau nói chung dài hơn các chân
trước, mỗi chân có 4 hay 5 ngón Chân trước
có ngón cái, mặc dù nó kém phát triển Các chân của động vật họ sóc cũng có gan bàn chân mềm ở mặt dưới.[2]
Họ Sciuridae sinh sống trong gần như mọi môi trường sống, từ rừng mưa nhiệt đới
tới sa mạc bán khô cằn, chỉ không có tại khu vực cận địa cực và các sa mạc khô nhất
Trang 6Chúng chủ yếu là động vật ăn cỏ, với thức
ăn là hạt và quả, nhưng nhiều loài ăn cả côn trùng và thậm chí là các loài có xương
sống nhỏ Trên thực tế, một số loài nhiệt đới gần như chỉ ăn côn trùng Bộ răng của các loài dạng sóc tuân theo kiểu răng điển hình của động vật gặm nhấm, với các răng
cửa lớn có tác dụng gặm nhấm và chúng
phát triển ra trong suốt cả cuộc đời, còn các răng hàm có tác dụng nhai thì nằm cách các răng cửa một khoảng trống lớn Công thức
bộ răng cho các loài dạng sóc là:
1.0.1.3
1.0.1.3
Các loài sóc nói chung có thị lực tốt, và điều này đặc biệt quan trọng cho các loài sống
trên cây Nhiều loài cũng có hệ thống cảm quan, với các ria méphay các lông trên các chân.[2]
Họ Sciuridae sinh sản 1 đến 2 lần trong năm, với số lượng con non sinh ra không đồng
nhất sau 3-6 tuần, phụ thuộc vào từng loài
Trang 7Các con non sinh ra trần trụi, không răng,
mù và yếu ớt Ở phần lớn các loài chỉ có con
mẹ chăm sóc con non Chúng được cho bú tới khoảng 6-10 tuần tuổi và thuần thục sinh
lý vào cuối năm thứ nhất của cuộc sống của chúng Các loài sinh sống trên mặt đất nói chung có tính cộng đồng, thường sinh sống thành bầy, nhưng các loài sống trên cây thì phần lớn là đơn độc.[2]
Tiến hóa và hệ thống hóa
trong tông Pteromyini
Trang 8Sóc Prevost (Callosciurus prevosti) của
tông Callosciurini
Sóc đất không sọc (Xerus rutilus) của
tông Xerini
tông Marmotini
Các loài sóc còn sinh tồn được chia ra thành
5 phân họ, với khoảng 50 chi và gần
280 loài Mặc dù hóa thạch sóc cổ nhất đã biết, Douglassciurus, có niên đại vào thời
kỳ tầng Priabona (Hậu Eocen, vào khoảng 37,5 - 35Ma), nhưng động vật này dường
Trang 9như là sóc cây gần hiện đại, cho dù với hộp
sọ nguyên thủy,và trên thực tế nó thường
được đặt trong phân họ Sciurinae Vì thế, dòng dõi sóc có thể có nguồn gốc từ thời
gian sớm hơn thế.[3]
Chủ yếu từ cuối thế Eocen cho tới thế
Miocen, có nhiều dạng sóc mà không thể
đưa vào bất kỳ nhánh còn sinh tồn nào với
sự chắc chắn cao Ít nhất là một số trong số này có lẽ là hậu duệ của nhóm cơ sở cổ nhất của họ Sciuridae – nhóm "sóc nguyên thủy"
mà người ta có thể dùng để gọi chúng do
chúng thiếu toàn bộ các đặc trưng hình thái của sóc còn sinh tồn -, trước khi những loài này tiến hóa thành các phân họ ngày nay Sự phân bố và đa dạng của các dạng tổ tiên và
cổ đại như thế gợi ý rằng sóc như là một
nhóm động vật có thể có nguồn gốc từ Bắc
Mỹ.[3]
Bên cạnh các dạng hóa thạch ít được hiểu rõ này, phát sinh loài của sóc còn sinh tồn là tương đối dễ hiểu Có ba dòng dõi chính, cụ thể là:
Trang 10Dòng dõi thứ nhất là phân họ Ratufinae (sóc lớn phương Đông) Nhánh này chứa một
nhóm nhỏ các loài sóc còn sinh tồn trong
khu vực nhiệt đới châu Á nhưng đã từng phổ biến rộng khắp đại lục Á-Âu trong thời gian tiền sử
Sóc lùn nhiệt đới Tân thế ở khu vực nhiệt đới Nam Mỹ là loài duy nhất còn sinh tồn của nhánh thứ hai (phân họSciurillinae)
Nhánh thứ ba là lớn nhất và chứa toàn bộ
các phân họ còn lại với sự phân bố gần như toàn cầu Điều này hỗ trợ tiếp giả thuyết
rằng tổ tiên chung của mọi dạng sóc (còn
sinh tồn và các dạng hóa thạch) đã sinh sống tại Bắc Mỹ do cả ba dòng dõi cổ nhất này dường như đã lan tỏa từ đây – nếu các dạng sóc có nguồn gốc Á-Âu thì người ta có thể
dự kiến có các nhánh rất cổ tại châu Phi,
nhưng các dạng sóc ở châu Phi lại dường
như có nguồn gốc rất gần đây.[3]
Nhóm chính các dạng sóc này (nhánh ba) lại
có thể chia làm 3 phần, là các phân họ còn
Trang 11lại Phân họ Sciurinae là nhóm sóc duy nhất không có độ chắc chắn đáng kể khi xem xét
về mặt phân loại học Cụ thể là nó không rõ ràng một cách đầy đủ là các dạng sóc bay thật sự (tông Pteromyini) có quan hệ họ
hàng xa ở mức nào đối với sóc cây
(tông Sciurini); nhóm đầu tiên này thông thường đã từng được coi là một phân họ
riêng nhưng hiện nay chỉ được coi là
một tông của phân họ Sciurinae Ngược lại, nhóm sóc thông (chi Tamiasciurus ở Bắc Mỹ) thường được đưa vào trong tông
Sciurini, nhưng dường như cũng có khác biệt lớn tương tự như là nhóm sóc bay; vì thế đôi khi chúng được coi là tông khác biệt với tên gọi Tamiasciurini.[4][3]
Hai trong ba phân họ này có kích thước gần tương tự như nhau, chứa khoảng 70- 80
loài/mỗi phân họ; phân họ thứ ba khoảng 2 lần nhiều hơn Phân họ Sciurinae chứa các dạng sóc sống trên cây, chủ yếu ở châu Mỹ
và ở phạm vi hạn hẹp hơn tại đại lục Á-Âu Phân họ Callosciurinae là đa dạng nhất tại
Trang 12nhiệt đới châu Á và chứa các dạng sóc cây, nhưng có sắc mạo khác đáng kể và dường như là "tao nhã" hơn, một ấn tượng được gia tăng bởi bộ lông thường rất sặc sỡ của
chúng Phân họ Xerinae – phân họ lớn nhất – chủ yếu là các dạng sóc đất (sống trên mặt đất) và cả các loàimacmot lớn cùng chuột
sống thành bầy đàn hơn các dạng sóc
khác.[3]
Sciuridae cơ sở và không chắc chắn
(incertae sedis (tất cả đều là hóa thạch)
Phân họ Cedromurinae (hóa thạch)
Trang 13 Phân họ Ratufinae – Sóc lớn phương
Đông (1 chi, 4 loài)
Phân họ Sciurillinae – Sóc lùn nhiệt đới Tân thế (1 chi, 1 loài)
Phân họ Sciurinae
Tông Sciurini – Sóc cây (5 chi,
khoảng 38 loài; bao gồm cả
tông Tamiasciurini nếu coi là nhóm khác biệt)
Tông Pteromyini – Sóc bay thật sự (15 chi, khoảng 45 loài)
Phân họ Callosciurinae – Sóc cảnh châu
Á
Tông Callosciurini (13 chi, gần 60 loài)
Tông Funambulini (1 chi, 5 loài)
Phân họ Xerinae – Sóc đất
Tông Xerini – Sóc gai (3 chi, 6 loài)
Tông Protoxerini (6 chi, khoảng 50 loài)
Tông Marmotini – Sóc đất, macmot, sóc chuột, chuột chó thảo nguyên v.v (6 chi, khoảng 90 loài)