dac trung van hoa dan toc cham

Người Chăm theo đạo Bà La Môn Lễ hỏa táng gọi là Dông thiêu ngày thiêu phải được chọn là ngày tốt để linh hồn trong sạch hết tội lỗi, tang lễ diễn ra trong 4 ngày và phân làm 3 hạng đẳng[r]

1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DÂN TỘC CHĂM

• Dân tộc Chăm còn có tên gọi là Chàm, Chiêm, Chiêm Thành, Chăm Pa, Hời

• Nhóm địa phương: Chăm H’roi, Chăm Pôổng, Chà và ku, Chăm Châu Đốc

• Ngôn ngữ: Thuộc nhóm ngữ hệ Nam Đảo

• Dân số: khoảng 132.873 người (năm 1999) Tập Dân số: khoảng 132.873 người (năm 1999) trung chủ yếu ở khu vực Ninh Thuận, Bình

Thuận, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, An

Giang, TP Hồ Chí Minh

- Phương pháp canh tác: dùng sức trâu, bò để kéo cày, bừa, trục Ngoài ra, để phục vụ tưới

tiêu họ đã xây dựng các đập nước ở đầu nguồn những con sông, suối

ĐẬP NHA TRINH

- Hoa văn trên vải rất phong phú và đa dạng, nó phản ánh địa vị xã hội của người mặc Địa vị xã hội càng cao thì quần áo của họ càng nhiều hoa văn

Phụ nữ Chăm với tấm khăn do mình dệt

Thổ cẩm của người chăm

-Nghề gốm:

- Nghề gốm:

Được làm khá phổ biến vào thời gian nông

nhàn của người Chăm mà lao động chính là

phụ nữ

Hai khu vực sản xuất gốm của đồng bào

Chăm là Bàu Trúc (Phan Rang-Ninh Thuận) và Trị Đức (Phan Rí-Bình Thuận)

Sản phẩm tương đối phong phú về hình dạng gồm đồ đựng, đồ dùng nhà bếp và dùng để

xây tường với những hoa văn trang trí phóng khoáng đơn giản

Nghề làm gốm truyền thống của dân tộc Chăm.

Gốm Chăm Bàu Trúc

Cảnh nung gốm

thôn của người Việt

- “Nhà” Xưa kia người Chăm ở nhà sàn nhưng nay họ ở cả nhà sàn và nhà trệt Tùy từng địa phương mà có những kiểu nhà phù hợp, được chia làm 2 loại chính nhà của người Chăm ở

Ninh Thuận, Bình Thuận và nhà của người

Chăm ở ĐB SCL

3.1.1 Nhà người Chăm ở Ninh Thuận, Bình Thuận

- Là một quần thể nhà trong một khuôn viên, xung quanh rào giậu bằng cây khô hoặc cây xương rồng Nhà có 4 mái, khung nhà bằng tre nứa và đất sét, bùn trộn rơm rạ để xây tường nhà

- Mái nhà có 2 lớp:

lớp dưới đắp lớp đất chống nóng, chống hỏa hoạn lớp trên lợp ngói cỏ tranh, rơm rạ

Khu nhà của người Chăm

Nhà thang kinh (nhà bếp )

3.1.2 Nhà của người Chăm ở đồng bằng sông

Cửu Long

- Chủ yếu là nhà sàn 4 mái, hơi dốc.được làm bằng những nguyên liệu thô sơ, mái lợp bằng lá dừa

nước hoặc ngói

- Nét đặc thù ở nhà sàn của người Chăm ở đây là

của chính được trổ ngay nơi vách đầu hồi nhà, cầu thang nhà bắc ngay giữ mặt tiên nhà, thẳng vuông góc với hướng sông, rạch hoặc đường bộ

- Gian ngoài là phòng khách và không gian cho đàn ông trong nhà Gian giữa là buồng riêng cho các cô con gái, gian trong cùng là nhà bếp và kho,cuối

cùng là hiên sau để nước, nhà tắm và cầu thàng

phụ

- Nội thất trong nhà rất đơn giản do giáo luật Islam tuyệt đối cấm thờ ngẫu tượng, không thờ tổ tiên

Nhà người Chăm ở Châu Đốc

Váy có 2 loại, váy mở và váy kín có một màu hoặc có hoa văn hay pha thêm kim tuyến khi dệt.

Đồ trang sức phổ biến là bạc như vòng cổ hay khuyên tai

Áo Lakay là áo ngắn, cổ tròn, chùm đến hết mông

xẻ tà ở hai bên sườn ống tay rộng, dài

Xà rông là một tấm vải khổ rộng, có dùng 1 thắt lưng dệt bằng chỉ màu buộc lại và thả chùng

xuống phía trước

3.2.2 Trang phục của người Chăm ở đồng bằng

sông Cửu Long

- Nữ phục

Khăn đội đầu (khănh pum) có hình chữ nhật dài, màu trắng, thêu viền quanh bằng họa tiết hoa bằng chỉ màu.

Áo dài cổ truyền ( áo táh ) là áo chui đầu, dài quá gối, rộng, may bít tà, cổ áo hình trái tim khoét rộng, với nhiều màu như chàm, đen, xanh sậm.

Váy ( khănh ) gồm váy mở và vay kín dài tận gót chân.

- Nam phục

Gồm có áo, mũ và xà rông

có sự khác biệt do tôn giáo chi phối.

3.3.1 người Chăm theo đạo Bà là môn ỏ Ninh

Thuận - Bình Thuận

- Họ không được phép giết mổ, ăn thịt bò Nên cá biển là thức ăn phổ biến, với nhiều cách chế

biến mang tạo nét đặc sắc trong món ăn

- Thức uống chủ yếu là trà ngoài ra họ cũng uống rượu, hút thuốc và ăn trầu

Bánh Gừng Của Người Chăm

3.3.2 Người Chăm theo đạo hồi ở đồng bằng sông Cửu Long

- Họ kiêng ăn thịt lợn và một số loài động vật

khác

- Họ dùng tay phải để bốc thức ăn nên thức ăn chủ yếu là thức ăn khô Ẩm thực của họ chịu ảnh hưởng của món ăn Ấn Độ, sử dụng nhiều gia vị cay và béo

- Đặc điểm về ăn uống thể hiện sự chi phối của tôn giáo Islam đối với người Chăm

Món cơm nị Món cà ri bò của người

Chăm An Giang

Món Cà ri chà Món tung lò mò (lạp xưởng bò)

4 Văn hóa phi vật thể4.1 Chữ viết

- Chữ viết Chăm là hệ thống chữ viết để thể hiện tiếng Chăm, một ngôn ngữ thuộc hệ

ngôn ngữ Nam Đảo

4.2 Tôn giáo tín ngưỡng

4.2.1 Tôn giáo

Một nét quan trọng trong cơ cấu xã hội hiện nay của người Chăm được thể hiện trong những mối quan hệ giữa các nhóm cộng đồng tôn giáo :

nhóm Bàlamôn, nhóm Bà ni, nhóm Islam

- Các tôn giáo tác động mạnh mẽ tới mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội của người Chăm, trở thành đặc trương văn hóa tộc người

- Người Chăm chịu ảnh hưởng của các tôn giáo như : phật giáo, đạo Bà La Môn, Hồi giáo

Di tích tu viện Đồng Dương (Quảng Nam )

Thánh đường Hồi Giáo của người Chăm Châu Đốc

- Tín ngưỡng tô tem

- Tín ngưỡng về ma thuật làm hại, bùa, ngải và chữa bệnh bằng phù phép.

Tháp Nhạn ở Phú Yên thể hiện tín ngưỡng phồn thực

Nghi lễ cúng hồn lúa của

người Chăm (Phú yên)

Tín ngưỡng thờ Mẫu( nữ thần Pô Nưgar

đoàn tụ cùng gia đình.

4.3.2 Lễ hội Rija Inưgar

Còn được gọi là lễ hội múa Tống Ôn đầu năm, được tổ chức mỗi năm một lần vào thượng tuần trăng tháng giêng Chăm lịch

Rija Inưgar diễn ra trong một nhà lễ ở một bãi đất trống đầu thôn Ngày đầu là cúng cho các thần mới đến ngày cuối cùng thì cúng thần cũ.Các lễ vật dâng cúng là các sản phẩm nông

nghiệp như gà, dê, cơm, bánh trái, trầu cau,

rượu Ngoài ra còn có hai lễ vật quan trọng là lửa và nước thể hiện hai thế cực âm và dương

4.3.3 Tết của người Chăm theo đạo Bà la môn

Tết của người Chăm theo đạo Bà la môn gọi là Yêu ly thay và được cử hành vào hai dịp: tết

chính được gọi là Bang Ca Tê, cử hành vào

tháng 7 Chăm lịch Tết phụ gọi là Cha Bur tiến hành vào tháng 9 Chăm lịch

- Tết chính Bang Ca Tê:

Tổ chức các cuộc tế lễ từ ngày mùng 1 đến 15 tháng 7 Chăm lịch tại các đền để cầu an khang, thịnh vượng Trong ngày Tết không có tiệc tùng

và những cuộc viếng thăm họ hàng, bạn bè

mọi người mới kéo nhau về nhà để thưởng thức Tết tại gia đình.

4.3.4 Tết của người Chăm theo đạo Hồi:

Đối với người Chăm theo đạo Hồi ngày Tết là ngày con cháu trả ơn tổ tiên do đó ngày Tết

được gọi là Bang Mu cay Đây là dịp tổ chức những sinh hoạt văn hóa tại các đền, chùa để cảm tạ thần linh, tổ tiên, cầu khẩn sự an khang thịnh vượng

Lễ Nao Khôn, viếng mộ tổ tiên được tổ chức trong dịp này Mộ của ông bà tổ tiên được sửa sang sạch sẽ Nhà cửa được trang hoàng, nợ nần phải trả trước Tết, xóa bỏ hận thù, những người đi xa sắp xếp trở về nhà

Ngày thứ nhất của Tết, gia đình sum họp tổ

chức ăn uống Nhưng tuyệt đối kiêng thịt lợn

Ngày thứ hai, mọi người đi thăm viếng, chúc

tụng lẫn nhau, mời ăn uống

Ngày thứ ba đi lễ đền gọi là Mu Than Mung Ky Tại đây các Bo Chan (là các tu sĩ cao niên) làm

lễ, dân chúng mang lễ vật tới tham dự theo đúng phong tục hồi giáo

4.4 KIẾN TRÚC VÀ ĐIÊU KHẮC

- Trong di sản văn hoá người Chăm hiện nay nổi bật nhất là hệ thống đền tháp, điêu khắc, tượng thờ, thành quách, bia kí…

- Người Chăm nổi tiếng với việc xây dựng các

đền, tháp theo lối kiến trúc Ấn Độ bao gồm: 1

tháp trung tâm hình vuông, mái thôn nhọn tượng trưng cho ngọn núi Mêru - Ấn Độ, xung quanh là các tháp nhỏ tượng trưng cho các lục địa, phần ngoài cùng tượng trưng cho đại dương

- Các đền tháp tiêu biểu: Tháp Mỹ sơn, Trà kiệu, Pokuang Garai( Ninh Thuận), Po Sah Inư( Bình Thuận)…

MỘT SỐ HÌNH ẢNH KIẾN TRÚC CHĂM

Tháp Kluang Garai( Phan Rang) Tháp Hòa Lai( Ninh Thuận)

- Điêu khắc Chăm thể hiện được vẻ đa dạng và độc đáo.

- Đề tài của điêu khắc chăm là những tượng thờ thần shiva, thần vishnu, thần Brahman, thờ linga

và yoni…

- Các tác phẩm điêu khắc chăm nổi tiếng: Tượng

Vũ nữ Trà Kiệu( Apsara), tượng bò thần nandin,

bệ thờ Mỹ sơn E1

Khu di tích Mỹ Sơn( Quảng Nam)

HÌNH ẢNH ĐIÊU KHẮC CHĂM

Tượng vũ nữ Trà Kiệu Tượng thờ thần bò Nandin

4.5 ÂM NHẠC VÀ VĂN HỌC DÂN GIAN

Là loại hình nghệ thuật quan trọng phản ánh

nhận thức, quan niệm, thẩm mỹ của người

Chăm Hát có thể loại hát ru con, hát đối đáp, hát lễ Các bài hát lễ thường là sử thi được các

tu sĩ lưu truyền ca ngợi công đức của các vị

thần, các vị anh hùng dân tộc

• Trống Ginăng

Một mặt làm bằng da trâu, một mặt làm

bằng da nai Có thể chơi bằng tay hoặc dùi Một bộ trống

gồm 2 chiếc

• Kèn Saranai

được sử dụng trong hầu hết các nhạc lễ của lễ hội dân gian

Chăm Thuận Hải gồm

3 phần: dăm kèn,

thân kèn và loa kèn

Tiếng kèn Saranai không thể thiếu trong nhiều điệu múa Chăm

- Đàn Kanhi:

Là loại đàn kéo một dây tương tự như đàn nhị của người Kinh Thân đàn Kanhi được làm bằng mai rùa vàng Trên thân mai rùa vàng có gắn

một đoạn tre nhỏ đặc cỡ ngón chân cái, dài

khoảng 0,65cm Ở đầu đoạn tre này có hai cần

để kéo dây gọi là hai tai Kanhi Từ hai cần kéo (hai tai) nối xuống với cây tre bằng một sợi là

dây đàn chính của Kanhi Ngoài ra cần kéo này nối với cây tre bằng lông đuôi ngựa uốn cong

như cánh cung Đây chính là dây kéo của đàn Kanhi để tạo ra âm thanh

Đàn Kanhi

4.5.2 Múa truyền thống

- Nghệ thuật múa truyền thống có 3 hình thái:

múa dân gian như ( điệu múa đạp lửa, múa dội nước ); múa tôn giáo, tín ngưỡng và múa cung đình (múa chim công )

- Múa và âm nhạc truyền thống đóng vai trò quan trọng trong văn hóa của tộc người Chăm, Là linh hồn của các buổi lễ trong đời sống tinh thần của đồng bào Chăm

4.5.3 văn học dân gian

Văn học dân gian Chăm phát triển thao nhiều thể loại và phản ánh nhiều nội dung về tâm lý dân tộc và các khía cạnh xã hội gồm:

- Về thần thoại truyền thuyết:nói về vũ trụ, con

người, nguồn gốc dân tộc Tiêu biểu như truyền thuyết về pônưgar (mẹ xứ sở )

- Cổ tích: phong phú và đa dạng về đề tài phản ánh nhiều mặt của xã hội như Sọ dừa, chuyện tình Chăm Bà nì

- Trường ca: Sakukay, Ramayana

- Ca dao tục ngữ: Là những câu nói ngắn gon,

khuyên răn con người

5 PHONG TỤC TẬP QUÁN

5.1 Hôn nhân:

Thường có 3 lễ là lễ đi chơi, lễ hỏi, lễ cưới

5.1.1 Lễ cưới của người Chăm theo đạo Bà Ni

Có tục rước rể về nhà trước 1 ngày và một số nghi thức xin xá tội hay rửa tội cầu cho đôi vợ chồng

sống đầu bạc răng long

5.1.2 Lễ cưới của người Chăm Bà La Môn

Có phần đơn giản hơn của người Chăm Bà Ni

5.1.3 Hôn lễ của ngườ Chăm Islam

Do ảnh hưởng của tôn giáo mà hôn nhân thường do cha mẹ quyết định, bị giàng buộc bởi quy định hà

khắc của Hồi giáo

5.2 Tang ma

Có 2 hình thức hỏa táng và thổ táng

5.2.1 Người Chăm theo đạo Bà La Môn

Lễ hỏa táng gọi là Dông thiêu ngày thiêu phải được chọn là ngày tốt để linh hồn trong sạch hết tội lỗi, tang lễ diễn ra trong 4 ngày và phân làm 3 hạng đẳng cấp:

người chết thuộc dòng tu sĩ, quý tộc, trí thức phải có 4 thầy

lễ 2 thầy cho dân thường

tang lễ của người nghèo tôi tớ không có thầyNgoài ra còn có quy định về vải liệm

Điểm chú ý: tuy hỏa táng nhưng vẫn thờ cúng tổ tiên bằng cách lập kút (nghĩa địa)

Kút của người Chăm

5.2.2 Người Chăm theo đạo Hồi

Thường tiến hành thổ táng, đám tang tiến hành lặng lẽ, không kèn trống khóc lóc Chôn người chết càng sớm thì càng tốt theo quan niệm của đạo Hồi linh hồn sẽ càng sớm trở về với Thánh

5.2.3 Người Chăm Bà Ni

Họ coi nghĩa địa có ý nghĩa tinh thân rất lớn là nơi chôn cất những người có cùng huyết thống

Nghi lễ tang ma quan trong người chủ lễ, sau lễ

tang có lễ làm tuần cho người chết vào các ngày thứ 3, 7, 10, 30, 40, 50, và một năm sau

XIN CẢM ƠN THẦY CÔ VÀ CÁC BẠN ĐÃ CHÚ Ý LẮNG NGHE !!!