27 CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ MẠCH ĐIỀU KHIỂN LOGIC KHÍ NÉN - ĐIỆN KHÍ NÉN Thiết kế ra một mạch điều khiển tự động tốI ưu và kinh tế là hết sức quan trọng. Chương này giới thiệu phương pháp thiết kế mạch điều khiển khí nén, điện khí nén khí nén bằng phương pháp biểu đồ Karnaugh. Trình tự thiết kế được thể hiện qua các ví dụ cụ thể. 2.1. THIẾT KẾ MẠCH KHÍ NÉN CHO QUY TRÌNH VỚI 2 XILANH Giả sử quy trình làm việc củ a một máy khoan gồm hai xilanh: khi đưa chi tiết vào xilanh A sẽ đi ra để kẹp chi tiết. Sau đó piston B đi xuống khoan chi tiết và sau khi khoan xong thì piston B lùi về. Sau khi piston B đã lùi về thì xilanh A mới lùi về. Ta có sơ đồ khí nén và biểu đồ thời gian (biểu đồ trạng thái) như sau: Hình 2.1. Sơ đồ khí nén và biểu đồ trạng thái Từ biểu đồ trạng thái, ta xác định điều kiện để các xilanh làm việc: Bước 1: piston A đi ra với tín hiệu điều khiển A + A + = a 0 .b 0 Bước 2: piston B đi ra với tín hiệu điều khiển B + B + = a 1 .b 0 Xilanh A a 0 A + a 1 A - Xilanh B b 0 B + b 1 B - Xilanh A Xilanh B bước: 0 12345≡1 a 0 a 1 a 1 a 0 A + b 0 b 0 b 1 B + B - A - A + a 0 b 0 a 1 b 0 a 1 b 1 a 1 b 0 a 0 b 0 a 1 a 0 b 1 b 0 28 Bước 3: piston B lùi về với tín hiệu điều khiển B - B - = a 1 .b 1 Bước 4: piston A lùi về với tín hiệu điều khiển A - A - = a 1 .b 0 ⇒ Phương trình logic: A + = a 0 .b 0 B + = a 1 .b 0 B - = a 1 .b 1 A - = a 1 .b 0 So sánh các phương trình trên, ta thấy điều kiện để thực hiện B + và A - giống nhau ⇒ Như vậy về phương diện điều khiển thì điều đó không thể thực hiện được. Để có thể phận biệt được các bước thực hiện B + và A - có cùng điều kiện (a 1 .b 0 ) thì cả 2 phương trình phải thêm điều kiện phụ. Trong điều khiển người ta sử dụng phần tử nhớ trung gian (ký hiệu x và x là tín hiệu ra của phần tử nhớ trung gian). Phương trình logic trên được viết lại như sau: x.b.aA b.aB x.b.aB b.aA 01 11 01 00 = = = = − − + + Để tín hiệu ra x của phần tử nhớ trung gian thực hiện bước 2 (B + ), thì tín hiệu đó tín hiệu đó phải được chuẩn bị trong bước thực hiện trước đó (tức là bước thứ 1). Tương tự như vậy để tín hiệu ra x của phần tử nhớ trung gian thực hiện bước 4 (A - ), thì tín hiệu đó phải được chuẩn bị trong bước thực hiện trước đó (tức là bước thứ 3). Từ đó ta viết lại phương trình logic như sau: x.b.aA x.b.aB x.b.aB x.b.aA 01 11 01 00 = = = = − − + + Trong quy trình thêm một phần tử nhớ trung gian (Z), ta có tín hiệu ra để điều khiển phần tử nhớ là: ⎪ ⎩ ⎪ ⎨ ⎧ = = − + x.b.aX x.b.aX 00 11 Như vậy ta có 6 phương trình không trùng nhau: ≡ Thêm Chuẩn bị trước 29 x.b.aX x.b.aX x.b.aA x.b.aB x.b.aB x.b.aA 00 11 01 11 01 00 = = = = = = − + − − + + Với 6 phương trình trên ta có sơ đồ mạch logic như sau: Hình 2.2. Sơ đồ mạch logic Rút gọn bằng phương pháp biểu đồ Karnaugh: Thiết lập biểu đồ Karnaugh: ta có 3 biến a 1 và phủ định a 0 b 1 và phủ định b 0 x và phủ định x ⇒ Biểu đồ Karnaugh với 3 biến được biểu diễn như sau: & & S R X + X - & & S R & & S R A + A - B + B - Z x a 0 a 1 b 1 b 0 x A + A - B + B - A + B + X + A - X - X - 4 8 3 7 2 6 1 5 b 0 b 0 b 1 b 1 a 0 a 1 a 1 a 0 x x b 0 b 1 a 0 a 1 a 1 a 0 Trục đối xứng Hình 2.3. Biểu đồ Karnaugh với 3 biến 30 Các công tắc hành trình sẽ biểu diễn qua trục đối xứng nằm ngang, biến của phần tử nhớ trung gian biểu diễn qua trục đối xứng thẳng đứng. Trong điều khiển giả thiết rằng, khi công tắc hành trình (ví dụ a 0 ) bị tác động thì công tắc hành a 1 sẽ không tác động. Không xảy ra trường hợp cả 2 công tắc hành trình a 0 và a 1 cùng tác động đồng thời hoặc cả 2 công tắc tác động đồng thời. ∗ Bây giờ ta đơn giản hành trình của xilanh A bằng biểu đồ Karnaugh: Theo biểu đồ trạng thái, ta thiết lập được biểu đồ Karnaugh cho xilanh A: Hình 2.4. Biểu đồ Karnaugh cho xilanh A Bước thực hiện thứ nhất là piston A đi ra (A + ) và dừng lại cho đến bước thực hiện thứ 3. Sang bước thứ 4 thì piston A lùi về (A - ). Các khối 1, 2, 3 và 7 ký hiệu A + và các khối 5, 6 ký hiệu A - . Đơn giản hành trình của xilanh A (A + ) sẽ được thực hiện trong cột thứ nhất ( x ). Ta có phương trình logic của A + là: A + = a 0 .b 0 . x .S 0 (với S 0 là nút khởi động) Cột thứ nhất ( x ) gồm các khối 1, 2, 3 và 4, trong đó khối 4 là trống. ⇒ A + = a 0 .b 0 . x + a 1 .b 0 . x + a 1 .b 1 . x + a 0 .b 1 . x hay: A + = (a 0 + a 1 ).b 0 . x + (a 1 + a 0 ).b 1 . x = b 0 . x + b 1 . x = (b 0 + b 1 ). x ⇒ A + = x .S 0 Tương tự, ta có phương trình logic của A - : A - = a 1 .b 0 .x đơn giản khối 5 và 6 ⇒ A - = a 1 .b 0 .x + a 0 .b 0 .x = (a 1 + a 0 ).b 0 .x ⇒ A - = b 0 .x ∗ Phương pháp tương tự như xilanh A, ta đơn giản hành trình của xilanh B bằng biểu đồ Karnaugh: 1 2 3 4 5≡1 A + B + B - A - A + a 1 a 0 Bước: A + A + A + A - A + A - 4 8 3 7 2 6 1 5 b 0 b 0 b 1 b 1 a 0 a 1 a 1 a 0 x x Khởi động 31 Hình 2.5. Biểu đồ Karnaugh cho xilanh B Ta có phương trình logic ban đầu của B + : B + = a 1 .b 0 . x đơn giản khối 2 và 3 B + = a 1 .b 0 . x + a 1 .b 1 . x = (b 0 + b 1 ).a 1 . x ⇒ B + = a 1 . x Và B - = a 1 .b 1 .x đơn giản cột x gồm các khối 5, 6, 7 và 8, trong đó khối 8 là trống. Ta có: B - = a 0 .b 0 .x + a 1 .b 0 .x + a 1 .b 1 .x + a 0 .b 1 .x = (a 0 + a 1 ).b 0 .x + (a 1 + a 0 ).b 1 .x = b 0 .x + b 1 .x = (b 0 + b 1 ).x ⇒ B - = x ∗ Đơn giản phần tử nhớ trung gian (X) bằng biểu đồ Karnaugh: Biểu đồ Karnaugh cho thấy rằng phần tử nhớ trung gian ở vị trí SET bắt đầu trong khối 3, giữ vị trí đó cho đến khối 7 và 6. Từ khối 5 bắt đầu vị trí RESET và giữ vị trí đó cho đến khối 1 và 2. Phương trình logic ban đầu của X + : X + = a 1 .b 1 . x đơn giản X + ở miền gồm các khối 3, 7, 4, và 8, ta có: X + = a 1 .b 1 . x + a 1 .b 1 .x + a 0 .b 1 . x + a 0 .b 1 .x = ( x + x).a 1 .b 1 + ( x + x).a 0 .b 1 = (a 1 + a 0 ).b 1 ⇒ X + = b 1 Phương trình logic ban đầu của X - : X - = a 0 .b 0 .x đơn giản X - ở miền gồm các khối 1, 5, 4 và 8, ta có: X - = a 0 .b 0 . x + a 0 .b 0 .x + a 0 .b 1 . x + a 0 .b 1 .x = ( x + x).a 0 .b 0 + ( x + x).a 0 .b 1 = (b 0 + b 1 ).a 0 ⇒ X - = a 0 (Khối trống 4 và 8 được phép sử dụng chung cho cả X + và X - ) Vậy phương trình logic sau khi đơn giản là: 1 2 3 4 5≡1 A + B + B - A - A + b 1 b 0 Bước: B - B + B + B - B - B - 4 8 3 7 2 6 1 5 b 0 b 0 b 1 b 1 a 0 a 1 a 1 a 0 x x X - X - X + X + X + X - 4 8 3 7 2 6 1 5 b 0 b 0 b 1 b 1 a 0 a 1 a 1 a 0 x x Hình 2.6. Biểu đồ Karnaugh cho phần tử nhớ trung gian 32 A + = x .S 0 (S 0 : là nút khởi động) A - = b 0 .x B + = a 1 . x B - = x X + = b 1 X - = a 0 Sơ đồ mạch logic được biểu diễn như sau: Hình 2.7. Sơ đồ mạch logic sau khi đơn giản Sơ đồ mạch lắp ráp khí nén được biểu diễn: S R X + X - & & S R & S R A + A - B + B - Z x a 0 a 1 b 1 b 0 x A + A - B + B - (Z: phần tử nhớ trung gian) S 0 33 Hình 2.8. Sơ đồ mạch lắp ráp ⇒ Sơ đồ nguyên lý làm việc của mạch khí nén đơn giản như sau: Hình 2.9. Sơ đồ nguyên lý mạch điều khiển khí nén S 0 Xilanh A a 0 a 1 A - A + Xilanh B b 0 b 1 B - B + X - X + Z (phần tử nhớ) b 0 b 1 a 0 a 1 x x Xilanh A a 0 a 1 A - A + Xilanh B b 0 b 1 B - B + X - X + a 1 b 0 b 1 x x S 0 Z (phần tử nhớ) a 0 34 Với phương pháp giải tương tự như ở trên. Nếu ta thay hai van đảo chiều điều khiển bằng tín hiệu khí nén bằng hai van điện thì ta có sơ đồ mạch điện điều khiển: H×nh 2.10. S¬ ®å nguyªn lý m¹ch ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn X- X+ x xx x b 0 A- B- x a 0 x b 1 Z(R¬le) B+ A+ S 0 x (®ãn a 1 35 2.2. THIẾT KẾ MẠCH KHÍ NÉN CHO QUY TRÌNH VỚI 3 XILANH Giả sử, quy trình của máy làm sạch chi tiết gồm 3 xilanh: chi tiết đưa vào và sẽ được kẹp bằng xilanh A đi ra. Sau đó xilanh B sẽ thực hiện quy trình làm sạch một phía của chi tiết bằng vòi phun trong khoảng thời gian t 1 . Sau đó chi tiết sẽ được chuyển sang vị trí đối diện bằng xilanh C. Tại vị trí này chi tiết sẽ thực hiện quy trình làm sạch phía thứ 2 của chi tiết này bằng vòi phun trong khoảng thời gian t 1 . Sau khi thực hiện xong , xilanh C trở về vị trí ban đầu, đồng thời xilanh A sẽ lùi về ⇒ chi tiết được tháo ra. Ta có sơ đồ khí nén và biểu đồ trạng thái như sau: Hình 2.11. Sơ đồ và biểu đồ trạng thái A + : kẹp chi tiết ++ 21 B,B : quá trình thực hiện làm sạch chi tiết bắt đầu −− 21 B,B : quá trình thực hiện làm sạch chi tiết kết thục C + : chi tiết ở vị trí 1 C - : chi tiết ở vị trí 2 A - : tháo chi tiết Thiết lập phương trình logic: Xilanh A a 0 a 1 A - A + Xilanh B b 0 b 1 B - B + Xilanh C c 0 c 1 C - C + Xilanh A Xilanh B bước: 1 2 3 4 5 6 a 0 a 1 a 0 A + b 0 b 0 b 1 + 1 B C - 7 8 9 10≡1 Xilanh C a 1 b 0 b 1 c 1 c 1 c 0 c 1 c 0 t 1 t 1 + 2 B C + A - − 1 B − 2 B 36 Bởi vì lệnh B + và B - của piston B trong quá trình thực hiện được lặp lại 2 lần, cho nên ++ 21 B,B và −− 21 B,B sẽ được liên kết bằng phần tử OR. Lệnh C + và A - được thực hiện đồng thời, cho nên phương trình logic giống nhau. Ta có phương trình logic cho A + : A + = a 0 .b 0 .c 1 Phương trình logic cho B + : B + = (a 1 .b 0 .c 1 ) + (a 1 .b 0 .c 0 ) Phương trình logic cho B - : B - = (a 1 .b 1 .c 1 ) + (a 1 .b 1 .c 0 ) Phương trình logic cho C - : C - = a 1 .b 0 .c 1 Phương trình logic cho C + , A - : C + = a 1 .b 0 .c 0 A - = a 1 .b 0 .c 0 ⇒ A - = C + Phương trình logic với các điều kiện: Bởi vì phương trình logic cho + 1 B và C - , cũng như + 2 B và C + /A - giống nhau, cho nên phải thêm điều kiện phụ, đó là phần tử nhớ trung gian. Lệnh SET của phần tử nhớ trung gian sẽ nằm khối ở giữa + 1 B và − 1 B . Lệnh RESET của phần tử trung gian sẽ nằm khối giữa + 2 B và − 2 B . Biểu đồ Karnaugh được biểu diễn như sau: Hình 2.12. Biểu đồ Karnaugh với 4 biến a 0 b 0 a 0 b 0 a 0 b 1 a 0 b 1 a 1 b 1 a 1 b 1 a 1 b 0 a 1 b 0 x x c 0 c 0 c 0 c 0 c 1 c 1 c 1 X - − 2 B A + X + − 1 B c 1 C - + 2 B A - C + + 1 B c 0 c 0 c 0 c 0 c 1 c 1 c 1 c 1 a 0 b 0 a 0 b 0 a 0 b 1 a 0 b 1 a 1 b 1 a 1 b 1 a 1 b 0 a 1 b 0 [...]... đồ Karnaugh cho xilanh B được biểu diễn như sau: 37 a0 b0 a0 b1 B− 2 x c0 c1 c1 c0 a1 b1 a1 b0 B− 2 a0 b1 a1 b1 + B1 + B1 B+ 2 x a0 b0 − B1 − B1 B+ 2 c1 c1 c0 c0 a1 b0 B− 2 Hình 2. 14 Biểu đồ Karnaugh cho xilanh B Ta có, phương trình logic sau khi đơn giản: + B1 = a1.c1 x B + = c0.x 2 ⇒ B+ = (a1.c1 x ) + c0.x − B1 = c1.x B − = c 0 x 2 ⇒ B- = (c1.x) + (c0 x ) ∗ Đơn giản hành trình của xilanh C (C+, C-)... Y- R & & & Hình 2. 26 Sơ đồ mạch logic 44 S R S R B+ BC+ C- Sơ đồ nguyên lý mạch điều khiển bằng tín hiệu khí nén: Xilanh A a0 A- A+ Xilanh B a1 Xilanh C b1 B- B+ S0 b0 c1 C- C+ a0 c0 b0 x x y y X- X+ a1 c1 a1 Hình 2. 27 Sơ đồ mạch khí nén M¹ch ®éng lùc y A+ x K2 A- B+ K3 B+ K4 B- C+ K5 C+ C- K6 C- X(R¬le) c1 y x a0 b1 A+ B- x K1 A- x x x y y Y(R¬le) c0 y y x c0 b1 S0 b0 Y- Y+ x y H×nh 2. 28 S¬ ®å nguyªn... - - x - - c0 c1 a1 b0 - + y y y B- y c1 c0 c0 c1 c1 c0 Hình 2. 22 Biểu đồ Karnaugh cho xilanh B+ và B- Ta có, phương trình logic sau khi đơn giản: B+ = a0.x y B- = y 42 ∗ Đơn giản hành trình của xilanh C+, C- được biểu diễn: a1 a0 a0 a1 a1 a0 a0 b0 b0 b1 b1 b1 b1 b0 a1 b0 x - - x - - x C+ + y x - C- y c0 c1 - c1 c0 c0 c1 c1 y y c0 + Hình 2. 23 Biểu đồ Karnaugh cho xilanh C và C- Ta có, phương trình logic... B- & ≥1 t1 0 & & & Hình 2. 17 Sơ đồ mạch logic Sơ đồ nguyên lý mạch điều khiển bằng tín hiệu khí nén: 39 S R C+ C- Xilanh A A+ a0 Xilanh B a1 A- b0 B- B+ Xilanh C b1 c0 C- C+ S0 b0 b0 a0 c 0 a1 c0 c1 c1 c1 X- X+ c1 c0 b1 Hình 2. 18 Sơ đồ mạch khí nén 40 c1 2. 3 THIẾT KẾ MẠCH KHÍ NÉN VỚI 2 PHẦN TỬ NHỚ TRUNG GIAN Giả sử, quy trình công nghệ được biểu diễn qua biểu đồ trạng thái sau: 2 bước: 1 3 4 5 6 Xilanh... c1 c0 c0 c1 c1 c0 Hình 2. 20 Biểu đồ Karnaugh với 2 phần tử nhớ trung gian 41 y Đơn giản các hành trình bằng biểu đồ Karnaugh: ∗ Đơn giản hành trình của xilanh A+, A- được biểu diễn: Ta có, phương trình logic sau khi đơn giản: A+ = x y S0 (S0: nút khởi dộng) A- = x a0 b0 a0 b0 a0 b1 a0 b1 a1 b1 a1 b1 a1 b0 a1 b0 x A+ + x - A- x - - y x - - y c0 c1 - c1 c0 c0 c1 c1 y y c0 Hình 2. 21 Biểu đồ Karnaugh cho... x x + x + X- x - c1 y - c0 y + + y + y c1 c0 c0 c1 c1 c0 Hình 2. 24 Biểu đồ Karnaugh cho xilanh X và X- Ta có, phương trình logic sau khi đơn giản: X+ = a1 X- = c1 43 + ∗ Đơn giản hành trình của xilanh Y+, Y- được biểu diễn: a1 a0 a0 a1 a1 a0 a0 b0 b0 b1 b1 b1 b1 b0 x - x - x + + x Y- + c0 c1 a1 b0 - y Y+ y + y y c1 c0 c0 c1 c1 c0 + Hình 2. 25 Biểu đồ Karnaugh cho xilanh Y và Y - Ta có, phương trình logic... là lũy thừa của 2. ) Theo quy tắc đó, ta đơn giản xilanh A như sau: a0 a0 a1 a1 a1 a1 a0 a0 b0 b0 b1 b1 b1 b1 b0 b0 x A+ c0 c1 c1 c0 A+ A- A+ A+ A+ c0 x A+ A+ A+ c1 c1 c0 Hình 2. 13 Biểu đồ Karnaugh cho xilanh A Ta có, phương trình logic sau khi đơn giản: A+ = c1.S0 (S0: nút ấn khởi động) A- = b0.c0 x + − ∗ Đơn giản hành trình của xilanh B bằng biểu đồ Karnaugh ( B1 , B + và B1 , B − ) 2 2 Biểu đồ Karnaugh... c0 c1 c1 c0 C+ x c0 c1 c1 c0 Hình 2. 15 Biểu đồ Karnaugh cho xilanh C Ta có, phương trình logic sau khi đơn giản: C+ = b0 x C- = b0.x ∗ Đơn giản hành trình của phần tử nhớ trung gian (X+, X-) Biểu đồ Karnaugh cho phần tử nhớ trung gian được biểu diễn như sau: a0 a0 a1 a1 a1 a1 a0 a0 b0 b0 b1 b1 b1 b1 b0 b0 x X- X+ X- X- X- X+ X+ X+ X+ c0 c1 c1 c0 x c0 c1 c1 c0 Hình 2. 16 Biểu đồ Karnaugh cho phần tử... đồ trạng thái sau: 2 bước: 1 3 4 5 6 Xilanh A 7≡1 a1 a0 b1 Xilanh B b0 c1 Xilanh C c0 Hình 2. 19 Biểu đồ trạng thái Phương trình logic của quy trình: Từ biểu đồ trạng thái, ở các vị trí 1, 3 và 5 phương trình logic của các xilanh A+, B+ và C+ giống nhau Cho nên để phân biệt được các hành trình trên, ta phải thêm 2 phần tử nhớ trung gian (ký hiệu X và Y) Phương trình logic của quy trình được viết như sau: