Và như vậy là, vượt qua mọi cách biệt về không gian và thời gian, ở đâu và bao giờ, hình ảnh mẹ luôn đẹp rực rỡ diệu kì bởi vì mẹ là hiện thân của lòng yêu thương. Mẹ là nguồn cảm hứng c[r]
Trang 1MẸ VÀ THƠ
Ca ngợi tình yêu thương vĩ đại của Mẹ, M.Gorki đã từng nhận định: “Trong
tất cả các kì quan của thế giới, kì quan rực rỡ nhất vẫn là trái tim người Mẹ”.
Cảm nhận về sức mạnh của tình mẫu tử, nhà thơ Nga X Êxênin cũng từng viết :
Chỉ mẹ là niềm vui ánh sáng diệu kì.
Chỉ mình mẹ giúp đời con vững bước.
(Thư gửi mẹ )
Đúng vậy! Trong cuộc đời này, có lẽ không có tình cảm nào cao quí, thiêng liêng hơn tình mẫu tử Những người mẹ từ đời sống thực bước vào trang thơ để trở thành những tượng đài bất tử Mẹ! Một đề tài rất xưa nhưng không bao giờ cũ, nguồn cảm hứng không vơi cạn của bao thế hệ thi nhân Bởi vì thơ là tiếng nói của con tim Thơ hay có thể không trau chuốt về ngôn từ nhưng phải thấm đẫm niềm chân cảm Những vần thơ viết về mẹ luôn tạo sự rung động sâu xa trong lòng người đọc
Trong cách nhìn riêng của con, mẹ đẹp như một thiếu nữ trong tranh, một vẻ đẹp truyền thống đậm bản sắc văn hóa Và từ mẹ toát lên một sức sống, sức trẻ :
Thúng cắp bên hông nón đội đầu Khuyên vàng, yếm thắm, áo the nâu Trông u chẳng khác thời con gái Mắt sáng, môi hồng, má đỏ au
(Đường về quê mẹ- Đoàn Văn Cừ)
Với Nguyễn Duy, vẻ đẹp của mẹ là sự lam lũ, tảo tần Hình ảnh ấy luôn thấp thoáng bên lũy tre làng, trên khắp xóm thôn làng mạc:
Mẹ ta không có yếm đào Nón mê thay nón quai thao đội đầu
Rối ren tay bí tay bầu Váy nhuộm bùn, áo nhuộm nâu bốn mùa.
(Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa)
Và, nói đến mẹ trong thơ, hẳn ít ai không biết đến bài thơ: “Con cò” của
Chế Lan Viên
Bao trùm cả bài thơ là hình tượng con cò với những hình ảnh cụ thể, sinh động và gợi nhiều suy tưởng Cánh cò nhỏ bé trắng muốt đã bay theo suốt cuộc đời con với nỗi lòng yêu thương, trìu mến Ý thơ phảng phất phong vị ca dao; nhịp thơ biến đổi tạo âm điệu rất riêng; lời thơ miên man, hơi thơ chảy trôi tha thiết; câu thơ nhẹ nhàng, thanh thoát như từng nhịp cánh cò bay lả
Bước vào thế giới nghệ thuật của tác phẩm, người đọc nghe lòng rung lên trước tiếng ru à ơi dìu dặt cùng với cánh cò nhẹ lướt giữa không gian yên ả:
Trang 2Con cò bay la Con cò bay lả Con cò cổng Phủ Con cò Đồng Đăng
Cảm giác êm đềm không lâu, tứ thơ vận động sang một không gian khác, một bầu trời mờ mịt trong ca dao xưa Lời than thảm thiết của con cò đi ăn đêm
“gặp cành mềm” thuở nao đã từng làm chạnh lòng người Cánh cò-người bình
dân-người phụ nữ tự bao đời vất vả một nắng hai sương Chi tiết “cành mềm” gợi
nỗi lo sợ, linh cảm về sự tai ương, bất trắc của cuộc đời dâu bể Mẹ đã hứng chịu tất cả để con có được cuộc sống bình yên:
Ngủ yên! Ngủ yên! Cò ơi chớ sợ Cành có mềm mẹ đã sẵn tay nâng.
Ta như cảm nhận được hơi ấm từ bàn tay thô ráp, âu yếm vỗ về, che chở
Điệp ngữ “ngủ yên” như lặp lại nỗi thương yêu khiến người đọc se lòng
Tuổi ấu thơ vô thức đi qua vòng tay và lời ru của mẹ Con lớn lên, mẹ đã chắp đôi cánh bé bỏng để con bay tới với chân trời mơ ước:
Mai khôn lớn con theo cò đi học Cánh trắng cò bay theo gót đôi chân
Nâng đỡ, yêu thương mẹ luôn hướng vọng về con với một khát khao cháy bỏng:
Lớn lên! lớn lên! Lớn lên
Con làm gì?
Con làm thi sĩ
Đây là khát vọng hướng thiện nhất Con làm thi sĩ để tìm về đích thực tâm hồn, góp nhặt cho đời những hoa thơm trái ngọt Con làm thi sĩ để biết trân trọng, ngợi ca cái đẹp; để lưu giữ cội nguồn nhân bản của cõi đời Cánh cò trắng bay hoài trong cõi thơ mênh mông đánh thức những xao động tâm hồn Chính mẹ-cánh cò
đã khơi dòng cảm xúc Mẹ-cánh cò là ngọn nguồn cảm hứng thi ca:
Cánh cò trắng vẫn bay hoài không nghỉ Trước hiên nhà và trong hơi mát câu văn
Con trưởng thành, nếm trải những đắng chát cuộc đời, nhận thức trắng đen phải trái, chiêm nghiệm được lẽ đời đơn giản mà rất đỗi thiêng liêng:
Dù ở gần con
Dù ở xa con Lên rừng xuống bể
Cò sẽ tìm con,
Cò mãi yêu con
Dù ở đâu mẹ vẫn hướng vọng về con:
Con dù lớn vẫn là con của mẹ
Đi suốt đời lòng mẹ vẫn theo con
Ngôn ngữ bình dị, súc tích, lời thơ cô đúc như một câu châm ngôn nêu lên một qui luật mang tính tất yếu của tình mẫu tử Ý thơ đậm chất triết lí, dù lớn bao nhiêu nhưng trong mắt mẹ mãi mãi con vẫn cứ là bé nhỏ vì tình thương của mẹ không bến bờ
Trang 3Với Chế Lan Viên, mẹ muôn thuở lo lắng, yêu thương, thắp sáng trong con những khát vọng, ước mơ
Đến với: “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”của nhà thơ Nguyễn
Khoa Điềm, chúng ta sẽ chiêm ngưỡng vẻ đẹp độc đáo của người mẹ miền ngược-Người mẹ Tà Ôi thời chống Mỹ Tác phẩm đã dựng nên tượng đài tuyệt đẹp về người mẹ anh hùng
Bài thơ có kết cấu chặt chẽ, điệu thơ nhịp nhàng, đều đặn, gợi âm hưởng tiếng chày giã gạo, tiếng chân tỉa bắp Câu thơ bảy chữ, tám chữ đan xen tạo cảm giác mạnh mẽ, vững chãi về tấm lưng của mẹ Lời hát ru ngọt ngào cất lên từ trái tim mẹ đôn hậu, quấn quít với tiếng ru của tấm lòng nhà thơ
Nét đẹp trước hết của mẹ là nỗi cơ cực, nhọc nhằn:
- Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ đội
- Mẹ đang tỉa bắp trên núi Ka- lưi
- Mẹ đang chuyển lán, mẹ đi đạp rừng
Giữa núi rừng Trường Sơn bạt ngàn mưa nguồn suối lũ, hình ảnh mẹ lung linh, toả sáng Bao nặng nhọc đè trên đôi vai gầy của mẹ: giã gạo,tỉa bắp, tham gia chiến dịch Tình yêu quê hương đất nước, tinh thần kháng chiến chống Mỹ là động lực giúp mẹ vượt lên tất cả Công việc của mẹ ý nghĩa biết bao khi mẹ dành cho a-kay, cho bộ đội và kháng chiến
-Mẹ đi chuyển lán, mẹ đi đạp rừng -Mẹ địu em đi để dành trận cuối.
Nhịp thơ dồn dập, cả chiến dịch như đổ dồn lên những vần thơ, đổ dồn lên tấm lưng gầy của mẹ Mẹ của đời thường được nâng lên thành mẹ của đất nước
Đó là người mẹ của thời đại Cách mạng Việt Nam
Và cũng như tất cả những người mẹ trên thế gian nầy, sâu lắng trong lòng người đọc là tình yêu thương mẹ dành cho con Ở nhà, lên núi, vào chiến dịch lúc nào, em cu Tai, đứa con yêu thương vẫn ngon giấc trên lưng mẹ.:
- Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ Nhịp chày nghiêng giấc ngủ em nghiêng
- Mồ hôi mẹ rơi má em nóng hổi
- Vai mẹ gầy nhấp nhô làm gối
Lưng đưa nôi và tim hát thành lời
Địu con trên lưng, vừa giã gạo mẹ vừa cố gắng giữ cho con tư thế nằm thoải mái để con yên giấc Vai gầy là gối, lưng gầy là nôi, giọt mồ hôi rơi nóng hổi Người đọc không khỏi xót xa, thương cảm
Đến với nương rẫy Ka-lưi, sừng sững trước mắt người đọc một bức tranh độc đáo:
Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ
Một thế tương phản giữa lưng núi và lưng mẹ: một bên hoành tráng, kì vĩ, một bên nhỏ bé, gầy guộc Chính tình yêu thương đã biến tấm lưng nhỏ bé trở thành nơi vững chãi để con nương tựa Hình ảnh mẹ trở nên vĩnh hằng:
Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi Mặt trời của mẹ thì nằm trên lưng
Trang 4Thủ pháp ẩn dụ được sử dụng rất biểu cảm Con là mặt trời, là hạnh phúc sưởi ấm trái tim người mẹ Lòng yêu thương gắn liền với ước mơ về tương lai của con Con sẽ lớn bổng với sức mạnh của những anh hùng trong sử thi huyền thoại:
- Mai sau con lớn vung chày lún sân
- Mai sau con lớn phát mười Ka- lưi
Và trong ước mơ của mẹ, một viễn cảnh đẹp đẽ, sáng ngời:
-Con mơ cho mẹ được thấy Bác Hồ.
- Mai sau con lớn làm người tự do
Ước mơ về tương lai của con cũng là khát vọng, niềm tin vào tiền đồ Cách mạng Chính ước mơ đó đã nâng bổng khiến tầm vóc của mẹ trở nên kì vĩ, đẹp đẽ
lạ thường Hình ảnh mẹ Tà-ôi trong tác phẩm vừa là người mẹ ngàn đời thiết tha, đằm thắm, vừa mang đậm những phẩm chất anh hùng của thời đại hôm nay
Thi nhân Việt Nam viết rất hay về mẹ Thi ca nước ngoài cũng có nhiều
tuyệt tác về mẹ “Mây và sóng” của Ta-gor - nhà thơ Ấn Độ là một thi phẩm như
thế
Toàn bộ bài thơ vận động theo kết cấu đối đáp Em bé trò chuyện cùng mây
và sóng nhưng bao trùm là lời thủ thỉ với mẹ Cả bài thơ mẹ không xuất hiện trực tiếp, không có lời của mẹ nhưng hình ảnh mẹ vẫn luôn hiện hữu:
- Mẹ ơi trên mây có người gọi con
- Trong sóng có người gọi con
Tiếng gọi xiết bao yêu thương, trìu mến!
Nhân vật mây và sóng là sự sáng tạo độc đáo của Ta-gor:
- Trên mây có người gọi con " Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà Bọn tớ chơi với bình minh vàng, bọn tớ chơi với vầng trăng bạc"
- Trong sóng có người gọi con " Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho đến hoàng hôn Bọn tớ ngao du nơi này, nơi nọ mà không biết đến nơi nào"
Tâm lí trẻ thơ vốn hiếu kì, hiếu động Những lời rủ rê hấp dẫn làm sao! Những cuộc ngao du, phiêu lãng từ bình minh cho tới hoàng hôn Thú vị biết mấy khi được bồng bềnh cùng bình minh vàng, vầng trăng bạc, được tha hồ vẫy vùng giữa vô tận sóng trùng khơi
- Con hỏi: " Làm thế nào mình lên đó được"
-" Nhưng làm thế nào mình ra ngoài đó được"
Háo hức khám phá, muốn đến với những lời vẫy gọi nhưng sau giây phút đắn đo, em bé trả lời dứt khoát:
- Mẹ mình đang đợi ở nhà, làm sao có thể rời mẹ mà đi được.
- Buổi chiều mẹ luôn muốn mình ở nhà, làm sao có thể rời mẹ mà đi được
Sức mạnh níu chân em bé chính là tình yêu thương của mẹ Lòng mẹ là cõi
ấm nồng, ngọt ngào nhất thế gian
Mẹ hiện lên qua trò chơi ngộ nghĩnh của em bé:
Con là mây và mẹ sẽ là trăng Hai bàn tay con ôm lấy mẹ và mái nhà ta sẽ là bầu trời xanh thẳm
Trang 5Trăng ngàn đời là biểu tượng cho cái đẹp Trăng muôn đời lung linh toả sáng ấp ủ những quầng mây Trăng và mây mãi quấn quít như tình con và mẹ Nếu em được bay lên chín tầng mây thì em là em, mây là mây, chẳng thể nào hòa hợp Chỉ khi em ở bên mẹ, mái ấm gia đình sẽ là bầu trời thẳm xanh ấm áp.Con là mây trong ánh sáng dịu dàng tình yêu của mẹ Mẹ là vầng trăng lặng lẽ toả sáng cho con Cái không gian êm đềm ấy là nơi ấm áp, bình yên nhất dẫu đi qua bao dâu
bể, thăng trầm
Trò chơi thứ hai của em bé:
Con là sóng và mẹ sẽ là bến bờ kì lạ
Con với khát vọng được vẫy vùng giữa không gian bao la, khoáng đạt Mẹ là bến bờ đôn hậu, bao dung Sóng lớn, sóng nhỏ, sóng ngầm, sóng nổi có con sóng nào không vượt trùng dương để về với bến bờ Mẹ là bến bờ ngàn năm rộng mở,
vỗ về con sóng Mẹ là nơi tâm hồn con neo đậu giữa dòng đời
Khép lại bài thơ là hình ảnh:
Con lăn, lăn mãi rồi cười vang vỡ tan vào lòng mẹ
Và không ai trên thế gian này biết mẹ con ta ở chốn nào.
Ý thơ giàu chất suy tưởng Niềm vui của con là hạnh phúc của mẹ Hình ảnh
mẹ trở nên bất diệt trong lòng con
Với :”Mây và sóng” của Ta-gor, mẹ là vũ trụ bao la, là thế giới diệu kì Tình
mẹ là mênh mông vô tận, thiêng liêng, vĩnh hằng
Và như vậy là, vượt qua mọi cách biệt về không gian và thời gian, ở đâu và bao giờ, hình ảnh mẹ luôn đẹp rực rỡ diệu kì bởi vì mẹ là hiện thân của lòng yêu thương Mẹ là nguồn cảm hứng của cả một miền thơ và những vần thơ hay về mẹ
sẽ có sức lay động sâu xa tâm hồn nhiều thế hệ
Trên khắp thế gian có ai thương con bằng mẹ, có kì quan nào đẹp hơn trái tim người mẹ Hạnh phúc vô biên cho những ai có mẹ, còn mẹ Nếu ai không biết yêu thương mẹ thì chẳng thể thành người /