Có người giải thích đó là do sự hội nhập nhiều luồng văn hoá khác nhau, đặc biệt là văn hoá Chăm với tín ngưỡng "Phồn Thực”, nên bánh tét có hình tượng như chiếc Linga là biểu tượng [r]
Trang 1Thuyết minh về chiếc bánh chưng ngày Tết
Là người VN chắc ai cũng hiểu và biết câu đối:
" Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ,
Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh"
Chỉ vậy thôi cũng đã thể hiện đầy đủ nết văn hóa trong ngày Tết cổ truyền của d.tộc và tất nhiên bánh chưng được nói đến ở đây là hương vị không thể thiếu trong đời sống vặt chất cũng như tinh thần tâm linh của người Việt.
Ẩm thực của mỗi quốc gia không đơn giản chỉ là 1 thói quen ăn và uống, đánh giá văn hóa của mỗi quốc gia, ng ta cũng xét đến những tinh tế trong ẩm thực Ng hàn Quốc tự hào vs kim chi, quốc hồn quốc túy của họ, ng Nhật tự hào vs món sushi thì ng VN lại tự hào về 1 thứ bánh giản dị, nôm na- bánh chưng, nhg nó lại gắn bó vs 1 sự tích mà trong đó chứa đựng đạo
lý hiếu thuận.
Nếu có bạn hỏi bánh chưng có từ bao h thì người Vn có thể tự tin đáp rằng:" đó là thứ bánh của lòng hiếu thảo mà Lang Liêu, 1 hoàng tử, con vua Hùng thứ 16 đã kính cẩn dâng lên cha mình k phải vs mong ước dc truyền ngôi mà chỉ mong muốn tỏ rõ tấm lòng của ng con đối vs cha và sức sống của vũ trụ Cái giỏi và cái tâm của Lang Liêu là biết sử dụng những nguyên liệu thông thường có sẵn như: lá, gạo nếp, đậu xanh, thịt heo … để làm thành món ăn, mà trong đó đã gói ghém cả một nền văn minh nông nghiệp lúa nước, mang ý nghĩa sâu xa để làm vật phẩm cúng tế tổ tiên, đất trời.
Bánh chưng bao đời nay đều thế Nguyên liệu làm nên nó phải gạo nếp, 1 thứ gạo dẻo thơm như dc chắt lọc tinh hoa của trời đất Nhân của bánh chưng gồm có thịt lợn- 1 thứ thịt pahir có đủ cả bì, mỡ, nạc; đỗ xanh phải đãi thật sạch vỏ và đồ chín rồi sau đó giã nhuyễn và nắm thành nắm để dễ gói Ngoài ra còn phải có hành Lá dùng để gói bánh chưng phải là lá dong, 1 thứ lá có mùi thơm rất tự nhiên Lạt dùng để buộc bánh chưng phải dk chẻ từ cây mai và những cây tre có độ dẻo Theo Lang Liêu khi dâng bánh cho cha đã giải thích: bánh có hình vuông là tượng trưng cho mặt đất, còn các nguyên, vật liệu tạo nên bánh chưng là để thể hiện sức sống của vạn vật trong vũ trụ Mặt khác, khi bánh đã dk luộc chín thì sự hòa trộn của gạo thịt hành và cả lá bánh tạo nên 1 thứ hg vị thật thanh tao, thơm ngan ngát, đó chính là hương vị của sự hiếu thảo
Trong những ngày tết Nguyên Đán, không có gia đình Việt Nam nào lại thiếu vắng những chiếc bánh chưng xanh trên bàn thờ, trên mâm cúng ông bà, ông vải Bánh chưng có thể được tự làm ra từ khi gieo hạt, trồng cấy, thu hái, xay giã, gói luộc đối với người nông dân ở miền xuôi, miền ngược, miền Bắc, miền Nam Và, bánh chưng cũng
có thể được mua như mua các loại hàng hoá khác đối với những người dân các vùng đô thị trong nước và ở nước ngoài Chiếc bánh chưng ngày tết dù tự túc, tự sản hay được mua bán như những thứ hàng hoá khác nhưng đều có chung một điểm: Đó là sản vật không thể thiếu để dâng cúng lên cha mẹ, ông bà, tổ tiên trong ngày Tết Một nét đẹp lâu đời nhất, truyền thống nhất trong văn hoá tâm linh của người Việt Nam
Đó là việc dành riêng một một khoảnh, một thửa đất để trồng cấy các giống nếp quý, chỉ dùng cho việc cúng lễ hay những ngày trọng trong năm Từ việc chọn giống như giống nếp cái hoa vàng, giống nếp hương …, lúa gặt về được nhặt từng bông, lựa những bông có hạt chắcA, mẩy đều rồi buộc thành từng túm nhỏ treo trên sào cốt tránh lẫn các loại lúa khác Đến mùa gieo mạ mới đem xuống dùng đĩa xứ, hoặc vỏ con trai cạo từng túm chứ không đập Quá trình chăm sóc luôn giữ đủ nước, vừa phân và xa các khu ruộng trồng các loại lúa tẻ để tránh lai tạp Khi gặt về cũng lựa từng bông và bảo quản bằng các túm nhỏ trên sào tre Giáp tết hay những ngày trọng mới đem suột và xay giã làm gạo để gói bánh chưng hoặc đồ xôi
Vào các dịp lễ tết ở miền Bắc phổ biến nhất là bánh chưng, bánh dầy Có người quan niệm bánh chưng hình vuông để tượng trưng cho đất, là âm, dành cho mẹ Bánh dầy hình tròn để tượng trưng cho trời, là dương dành cho cha.Ở miền Nam bánh tét được chọn thay thế bánh chưng Có người giải thích đó là do sự hội nhập nhiều luồng văn hoá khác nhau, đặc biệt
là văn hoá Chăm với tín ngưỡng "Phồn Thực”, nên bánh tét có hình tượng như chiếc Linga là biểu tượng của sức sống, sự trường tồn, hùng mạnh… Nhưng có quan niệm khác cho rằng bánh tét thực ra là cái bánh chưng nguyên thủy của người Việt cổ, được bảo lưu tại miền Nam.Ở miền Trung thì có cả bánh chưng và bánh tét Từ năm 1802, sau khi đất nước được thống nhất dưới thời Gia Long, bắt đầu có sự kết hợp văn hoá cổ truyền của đất Bắc và văn hoá mới phong phú của vùng đất mới phương Nam Đặc biệt ở Thừa Thiên Huế, trong nồi bánh tết luôn luôn có 2 loại, vừa bánh chưng vừa bánh tét.
Để làm bánh chưng dù miền Bắc hay miền Trung thì nguyên liệu vẫn giống nhau, như lá, nếp, đậu xanh, thịt lợn… Bánh chưng miền Bắc có nhiều nhân và lớn Còn bánh chưng miền Trung thì ít nhân, nhỏ hơn và thường cột một cái xấp một cái ngửa với nhau thành cặp Các thành phần của bánh tét truyền thống căn bản vẫn giống bánh chưng Nhưng về sau có nhiều biến đổi, như có thêm bánh tét ngũ sắc, bánh tét nhân chuối, bánh tét nhân dừa, bánh tét có nhân tôm khô và lạp xưởng… hay có khi là bánh tét không nhân gì cả
Trang 2Ở miền Bắc, món bánh chưng ngày nay là món hàng quà bán hàng ngày, tuy nhiên bánh chưng vẫn là món ăn nghi lễ trong các ngày lễ hội, giỗ, tết Ở miền Nam bánh tét ngoài việc cúng tế tổ tiên trong dịp tết,còn dùng làm quà tặng biếu bà con thân hữu, thường thì hai cái cột lại với nhau cho có quai xách.Người dân vùng quê ngày tết gói nhiều bánh tét nấu chín, có thể vứt tạm xuống dưới ao, sau vài tháng vớt lên ăn bình thường Còn ở miền Trung, trong dân gian người ta dùng
cả hai loại bánh chưng và bánh tét để cúng tổ tiên, nhưng không dùng bánh tét để làm quà biếu trong những ngày đầu năm, vì tên gọi “đòn bánh tét” nghe như đòn roi là sự trừng phạt Riêng trong chốn cung đình, chỉ được phép dâng cúng bánh chưng, chứ không được dùng bánh tét làm lễ phẩm dâng cúng trong miếu điện Do hình dáng và tên gọi của bánh tét
bị cho là không tao nhã.
Bánh chưng đến ngày nay vẫn giữ nguyên sức sống và ý nghĩa của nó Tuy nhiên ngày nay người ta có thể gói bánh chưng quanh năm và trở thành 1 món ăn rất quen thuộc của nhiều người Tất nhiên vào dịp Tết Nguyên Đán thì bánh chưng vẫn dược gói nhiều nhất người VN cho rằng: Ngày Tết mà không có nấu 1 nồi bánh chưng thì không khí Tết sẽ kém đi phần đầm ấm của nó Đơn giản như vậy cũng đã nói lên bánh chưng không chỉ là vẻ đẹp văn hóa ẩm thực đất Việt mà đã ăn sâu vào trong đời sống tinh thần của người dân Việt bấy lâu nay
Bánh chưng độc đáo, sáng tạo, đậm đà bản sắc dân tộc còn ở những vật liệu và cách gói, cách nấu Lúa gạo thì tượng trưng cho nền văn hóa lúa nước, nhiệt đới, nóng và ẩm, được chế biến dưới nhiều hình thức khác nhau, mang tính đậm đà bản
Việt Trên bàn thờ của người VN vào dịp Tết bao h cũng có 1 cặp bánh chưng Còn trong mâm cơm cúng, tất nhiên bánh chưng được bóc ra, được cắt như hình cánh hoa, được đặt vào giữa đĩa và đĩa bánh được trang trọng đặt vào giữa mâm Đẹp và thiêng liêng như tấm lòng người Việt đối với đất trời Và ẩn chữa trong đó là sự bình
an nó đủ.