Rối loạn phát triển tế bào và mô

Hiểu được cơ chế xâm lấn, di căn và liên quan của chúng với các giai đoạn ung thư.. Mô tả được các giai đoạn của quá trình sinh bệnh ung thư, các yếu tố nguy cơ và các biện pháp có thể

RỐI LOẠN PHÁT TRIỂN

TẾ BÀO VÀ MÔ

PhD Nguyễn Văn Đô Dept of Pathophysiology and Immunology

Key/link: Gen.lib.rus.ec

nguyenvando@hmu.edu vn

MỤC TIÊU HỌC TẬP

1 Phân biệt được khối u lành tính và ác tính, đặc

điểm của chúng.

2 Liệt kê các dấu hiệu của ung thư.

3 Giải thích những ảnh hưởng tại chỗ và toàn thân của ung thư.

4 Hiểu được cơ chế xâm lấn, di căn và liên quan

của chúng với các giai đoạn ung thư.

6 Mô tả được các giai đoạn của quá trình sinh bệnh ung thư, các yếu tố nguy cơ và các biện pháp có

thể phòng ung thư

ĐẶC ĐIỂM TẾ BÀO BÌNH THƯỜNG

Mỗi tế bào có chức năng riêng biệt và góp phần vào duy trì nội môi của cơ thể

Được tổ chức thành từng nhóm đặc biệt để thực hiện các chức năng của mô hoặc cơ quan

Màng tế bào cho phép chúng thông tin cho nhau bằng cách cho các chất và hocmon

di chuyển qua lại

Tương tác giữa các tế bào là cơ sở để thực hiện nhiều nghiên cứu để phòng bệnh,

nghiên cứu ung thư…

ĐỜI SỐNG CỦA TẾ BÀO

 Chết theo chương trình (appotosis)

 Mỗi loại tế bào có vòng đời định sẵn:

 Tế bào da phân chia rất nhanh

 Hồng cầu có đời sống khoảng 120 ngày

 Đời sống tế bào bạch cầu từ một số giờ cho đến một số ngày

 Tế bào thần kinh có đời sống trong nhiều năm

Tủy xương có thể tạo ra các tế bào mới theo yêu cầu

Tất cả các tế bào được kích thích và tăng trưởng bởi các chất dinh dưỡng, pH và O2phù hợp, và có thể bị suy giảm nếu thiếu các “nguyên liệu”, hoặc bị ảnh hưởng bởi bệnh tật, chất độc, ô nhiễm…

ĐỜI SỐNG CỦA TẾ BÀO (TIẾP)

Thuật ngữ của khối u

GỐC TỪ HẬU TỐ VÍ DỤ

Mô mỡ: lip Lành tính: -

oma Lipoma: Khối u lành tính của

mô mỡBiểu mô

tuyến:

adeno-Ung thư biểu

mô carcinoma

tuyến-Adenocarcinoma: khối u ác tính của biểu mô

U LÀNH VÀ U ÁC TÍNH

và kích thước ocs

Xâm lấn mô

Xâm lấn mạch máu

Hoại tử

Bất thường hình dáng và

bề mặt

U DA LÀNH TÍNH

KHỐI U XƯƠNG ÁC TÍNH

U vú lành tính

U vú ác tính

ĐẶC ĐIỂM CỦA U LÀNH TÍNH

Tăng số lượng các tế bào biệt hóa

Có vỏ bọc và to ra, không xâm lấn

Có thể di chuyển được khi sờ nắn

Thường không gây nguy hiểm đến tính mạng, trừ khi tăng áp lực như hộp sọ, thực quản

U ÁC TÍNH (TIẾP THEO)

Dễ lan tràn, không bị ức chế bởi các tín

TUẦN HOÀN ẢNH HƯỞNG ĐẾN TẾ BÀO KHỐI U

 Tế bào vùng trung tâm khối u thường bị chết do thiếu máu và dinh dưỡng gây

viêm và hoại tử

 Một số tế bào tiết các yếu tố sinh trưởng làm tăng tạo mạch đến khối u Một số hóa chất được sử dụng để ức chế tạo mạch

TỐC ĐỘ TĂNG TRƯỞNG CỦA U ÁC TÍNH

Tại chỗ – phát triển chậm, trong thời gian dài

Cho phép phát hiện sớm và loại bỏ trước khi lan tràn (Pap smears, Nội soi)

Mức độ ác tính dựa vào sự biệt hóa

Mức độ 1 đến IV

Mức độ IV là không biệt hóa với nhiều đặc điểm kích thước và hình dạng khác nhau, ác tính cao, lan tràn nhanh

TRIỆU CHỨNG BÁO HIỆU UNG THƯ

Chảy máu bất thường

Thay đổi thói quen tiểu, đại tiện, sở thích

Thay đổi màu sắc, hình dáng nốt ruồi ở

da, chảy máu

Đau mà không giải thích được nguyên nhân, hoặc không khỏi

Giảm cân không rõ nguyên nhân

Thiếu máu do thiếu sắt, Hgb thấp, mệt mỏi kéo dài

Ho kéo dài, khàn tiếng

Có khối u rắn, không đau

ẢNH HƯỞNG TẠI CHỖ

 Đau, hoại tử

 Tăng áp lực, nhận cảm thần kinh bị ảnh hưởng

 Viêm và hoại tử mô

 Nhiễm khuẩn, chảy máu, thiếu máu ở mô

 Tắc ruột, thực quản, phế quản, hạch

lympho

 Đề kháng miễn dịch với nhiễm khuẩn

giảm

TẮC RUỘT

Tắc do các khối u ở phối và ruột

ẢNH HƯỞNG TOÀN THÂN

Giảm cân và suy mòn

Do mất protein, carbohydrat, dinh dưỡng

mà tế bào ác tính sử dụng, “cướp” của tế

Nhiễm trùng cơ hội

Viêm phổi, nấm miệng, nhiễm trùng da, nhiễm trùng huyết

Chảy máu

Khối u chèn ép mạch máu

Niêm mạc ống tiêu hóa kém tái tạo

Hội chứng bán ung thư

Tác động bất thường từ khối u sinh ra

chức năng bất thường

Giải phóng hocmon, chất hóa học ảnh hưởng đến các cấu trúc khác

ẢNH HƯỞNG TOÀN THÂN

LAN RỘNG CỦA KHỐI U ÁC

Di căn qua đường bạch huyết, tuần

hoàn máu

Tạo một u ở vị trí mới của cơ quan

khác

Chẩn đoán bằng các mô khi phẫu

thuật hoặc sinh thiết

LAN RỘNG CỦA KHỐI U ÁC TÍNH

(TIẾP THEO)

Xấm lấn của ung thư cổ tử

Di căn ung thư vú

Ung thư gan đa ổ

Ung thư buồng trứng lan rộng theo mạc treo ruột.

Tử cung Ruột

Gan

Cơ hoành

Khoang màng bụng

U gan thứ phát

Phúc mạc

U nguyên phát

CÁC GIAI ĐOẠN CỦA UNG THƯ

Biểu thị sự lan rộng của khối u

Làm cơ sở cho điều trị và tiên lượng

Hệ thống xếp loại được dựa trên:

• Kích thước của khối u (T)

• Hạch liên quan tới vùng bị bệnh (N)

• Sự di căn của khối u nguyên phát (M)

• Giai đoạn 1 có khối u nhỏ, không di căn

hoặc không có hạch liên quan

• Giai đoạn 4 có khối u lớn, xâm lấn hạch và

di căn đến nơi khác

BỆNH SINH UNG THƯ

 Quá trình tế bào bình thường chuyển sang

tế bào ung thư

 Các tế bào ác tính phát triển trong một thời gian dài

 Các yếu tố gây bệnh lặp đi lặp lại làm thay đổi cấu trúc tế bào và biểu lộ gen

Hút thuốc – yếu tố nguy cơ sinh ung thư phổi

Ung thư tụy – nguy cơ chưa biết rõ

HPV – ung thư cổ tử cung

Ánh sáng mặt trời có tia UVA & UVB- ung thư da

Tác nhân gây ung

thư Quá trình bào Tế

CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ SINH UNG THƯ

Tuổi

Ánh nắng mặt trời

Chất phụ gia trong thực phẩm và nước

Các yếu tố di truyền (gen sinh và

Yếu tố nguy cơ Ví dụ

Yếu tố di truyền (gen): Gen sinh

ung thư điều hòa sự phát triển

Ung thư vú : có tính chất gia đình cao

Virut: Virut sinh ung thư làm thay

đổi ADN của tế bào Ung thư ganUng thư cổ tử cung: Virut viêm gan: HPV

Phóng xạ: tia cực tím, X-ray, tia

gamma

Ung thư da Ung thư máu Hóa chất Ung thư phổi (nikel), ung thư máu

(benzen),…

Tác nhân sinh học gây kích thích

hoặc viêm mạn tính

Ung thư đại tràng, khoang miệng

Tuổi cao Nhiều ung thư phổ biến liên quan

đến tuổi

Chế độ ăn, chất phụ gia… Ung thư đại tràng: thức ăn nhiều

mỡ Ung thư dạ dày: thịt hun khói

Hocmon Ung thư nội mạc tử cung:

estrogen

Yếu tố nguy cơ ung thư, ví dụ

SỰ BẢO VỆ CỦA CƠ THỂ CHỦ

Các gen ức chế ung thư

Tế bào NK

Đáp ứng miễn dịch dịch thể và tế bào (tế bào B và T)

Đại thực bào

Bệnh gây ức chế miễn dịch làm tăng

cơ hội ung thư như Karposi sarcoma, Ung thư cổ tử cung và ung thư

lympho

!!!