CÂU III 12,0 điểm Vẻ đẹp tâm hồn, nghị lực phi thường, tinh thần chiến đấu kiên cường của người chiến sĩ cách mạng qua bài thơ “Đi đường” của Chủ tịch Hồ Chí Minh và bài thơ “khi con
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HUYỆN THIỆU HOÁ
ĐỀ THI CHÍNH THỨC
( Đề gồm 02 trang)
ĐỀ GIAO LƯU HSG LỚP 8 CẤP HUYỆN
NĂM HỌC 2017- 2018 Môn: Ngữ văn
Thời gian: 150 phút (không kể thời gian giao đề)
Ngày thi: 11 tháng 4 năm 2018
CÂU 1 (2,0 điểm)
Cho khổ thơ sau:
Quê hương tôi có con sông xanh biếc
Nước gương trong soi tóc những hàng tre
Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè
Tỏa nắng xuống lòng sông lấp loáng.
( Nhớ con sông quê hương – Tế Hanh)
a, Nêu ngắn gọn chủ đề của khổ thơ trên
b,Trong khổ thơ, tác giả đã sử dụng các biện pháp tu từ nào? Phân tích hiệu quả nghệ thuật của từng biện pháp tu từ đó
CÂU II (6,0 điểm)
Trong bài “Bàn luận về phép học” ( Luận học pháp) La Sơn Phu Tử Nguyễn
Thiếp đã mở đầu cho bài viết của mình bằng câu châm ngôn:
“Ngọc không mài không thành đồ vật, người không học không biết rõ đạo.”
Em hiểu như thế nào về câu châm ngôn trên? Hãy viết một đoạn văn khoảng
10 – 15 câu , theo phương pháp tổng – phân – hợp để bàn về mục đích và tác dụng của việc học
CÂU III (12,0 điểm)
Vẻ đẹp tâm hồn, nghị lực phi thường, tinh thần chiến đấu kiên cường của người
chiến sĩ cách mạng qua bài thơ “Đi đường” của Chủ tịch Hồ Chí Minh và bài thơ
“khi con tu hú “ của nhà thơ Tố Hữu
ĐI ĐƯỜNG
Đi đường mới biết gian lao, Núi cao rồi lại núi cao trập trùng Núi cao lên đến tận cùng, Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non.
( Bản dịch thơ của Nam Trân)
Hồ Chí Minh, Nhật kí trong tù; Sách Ngữ văn 8, tập hai, NXBGD, trang 39.
KHI CON TU HÚ
Khi con tu hú gọi bầy,
Lúa chiêm đương chín , trái cây ngọt dần.
Trang 2Vườn râm dậy tiếng ve ngân, Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào.
Trời xanh càng rộng càng cao, Đôi con diều sáo lộn nhào tầng không
Ta nghe hè dậy bên lòng,
Mà chân muốn đạp tan phòng hè ôi!
Ngột làm sao chết uất thôi, Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!
( Tố Hữu; Sách Ngữ văn 8 tập 2, NXB GD, trang 19)
-
HẾT-PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐÁP ÁN ĐỀ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI LỚP 8
Trang 3HUYỆN THIỆU HOÁ
ĐÁP ÁN
ĐỀ THI CHÍNH THỨC
(Đáp án gồm 04 trang)
NĂM HỌC 2017 - 2018
MÔN: NGỮ VĂN
Thời gian: 150 phút (Không kể thời gian giao
đề) Ngày thi: 11 tháng 4 năm 2018
I
a Chủ đề của khổ thơ là: Niềm thương nhớ cháy bỏng, tự hào và tình
yêu tha thiết của nhà thơ đối với con sông quê hương.
0,5 điểm
b Tác giả đã sử dụng các biện pháp tu từ: so sánh, nhân hóa
+ So sánh: Nước (như) tấm gương trong Tâm hồn tôi (là) một buổi trưa
hè.
+ Nhân hóa: Soi tóc những hàng tre ( Những hàng tre soi tóc).
Phân tích hiệu quả nghệ thuật của các biện pháp tu từ
+ Hình ảnh con sông quê hương hiện lên trong ký ức của người con xa
quê thật trong trẻo, thơ mộng và hữu tình Dòng sông xanh biếc được
so sánh như một tấm gương soi lung linh phản chiếu bầu trời, cảnh vật
Những hàng tre được nhân hóa như những cô gái duyên dáng nghiêng
mình soi tóc xuống dòng sông khiến cho dòng sông bỗng đẹp hơn, sinh
động hơn
+ Biện pháp so sánh : tâm hồn là một khái niệm trừu tượng, vô hình
được cụ thể hóa qua hình ảnh hữu hình buổi trưa hè tỏa ánh nắng chói
chang nhất của mình để tô đẹp cho dòng sông
+ Nhờ những biện pháp tu từ này , tác giả đã diễn tả được tình yêu thiên
nhiên, niềm tự hào đối với vẻ đẹp trong sáng, thơ mộng của dòng sông
quê, đặc biệt là tình cảm thiết tha, mặn nồng của nhà thơ đối với quê
hương
0,5 điểm
0,25điểm
0,25điểm
1,0 điểm
0,25 điểm
0,25 điểm 0,5 điểm
II
1 Về hình thức:
Trình bày bằng một đoạn văn khoảng 12 câu theo phương pháp tổng-
phân – hợp, không mắc lỗi chính tả, dung từ, ngữ pháp
1,0 điểm
2 Về nội dung:
Thí sinh có thể trình bày bằng nhiều cách khác nhau, nhưng phải nêu
được các ý chính sau đây:
+Để nhấn mạnh mục đích chân chính và tầm quan trọng của việc học La
Sơn Phu Tử đã dẫn câu châm ngôn vừa dễ hiểu , vừa tăng sức thuyết
phục Đây chính là một chân lý đúng đắn đã hình thành từ lâu đời Khái
niệm học được giải thích bằng hình ảnh so sánh cụ thể nên dễ hiểu
“Học” là quá trình học tập, chiếm lĩnh tri thức , tăng sự hiểu biết về tự
nhiên, xã hội, cuộc sống, con người,… “Đạo” là lẽ sống đẹp trong
quan hệ xã hội giữa con người với con người, tức là nhân cách, đạo đức
5,0 điểm
1,5 điểm
Trang 4của con người Chỉ bằng bằng con đường học tập, con người mới có thể
trưởng thành , là người có đạo chân chính Vì học tập là một yêu cầu tất
yếu , một quy luật muôn đời trong cuộc sống của con người ở mọi thời
đại
+Phải thấy được học có tác dụng thiết thực, to lớn đối với bản thân, gia
đình và đất nước nên phải biết cách học: Học từ thấp lên cao, phát triển
bồi dưỡng tuần tự để có kiến thức vững vàng; học kết hợp giữa rộng và
sâu, học phải đi đôi với hành mới thể hiện được ý nghĩa của việc
học( lấy dẫn chứng để chứng minh)
+ Phải phê phán lối học chuộng hình thức , học vì danh lợi của bản thân;
lối học lệch lạc ấy sẽ sản sinh ra những con người không có tài đức ,
làm đảo lộn mọi giá trị đích thực trong cuộc sống, kìm hãm sự phát triển
của đất nước
2,0điểm
1,5 điểm
III
Bằng việc phân tích hai bài thơ Đi đường (Nhật kí trong tù- Hồ Chí
Minh), “Khi con tu hú” ( Tố Hữu) để làm sáng tỏ vẻ đẹp tâm hồn , nghị
lực phi thường, tinh thần chiến đấu kiên cường của người chiến sĩ cách
mạng
Yêu cầu về kỹ năng: Biết cách chọn ý thơ ở hai bài thơ để phân tích, bố
cục ba phần mở bài, thân bài, kết bài rõ ràng; biết cách chuyển ý, phân
đoạn phù hợp; diễn đạt lưu loát, không mắc lỗi chính tả, dùng từ đặt
câu
Yêu cầu về nội dung kiến thức:
Phân tích từng bài thơ hoặc phân tích lồng ghép ý thơ ở mỗi bài thơ để
làm sáng tỏ vẻ đẹp tâm hồn , nghị lực phi thường, tinh thần chiến đấu
kiên cường của người chiến sĩ cách mạng Đảm bảo các ý như sau:
* Hoàn cảnh ra đời hai bài thơ:
- Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890-1969), người chiến sĩ cách mạng tài ba
lỗi lạc, nhà thơ lớn, danh nhân văn hóa thế giới Bài thơ “ Đi đường”
trích từ tập Nhật ký trong tù , khi Bác bị chính quyền Tưởng GiớiThạch
bắt giải tới giải lui từ nhà lao nọ đến nhà lao kia ở tỉnh Quảng Châu,
Trung Quốc
- Tố Hữu (1920-2002) là nhà thơ lớn, tiêu biểu của nền văn học cách
mạng và kháng chiến Bài thơ “Khi con tu hú” sáng tác tháng 7 năm
1939, tại nhà lao Thừa Phủ( Huế), khi tác giả bị bắt giam vào đây chưa
lâu
Đánh giá khái quát: hai bài thơ đều được sáng tác trong cảnh ngộ tù
đày, bằng thể thơ lục bát giản dị, thiết tha thể hiện vẻ đẹp tâm hồn ,
nghị lực phi thường, tinh thần chiến đấu kiên cường của người chiến sĩ
cách mạng
* Bối cảnh của đất nước trong những năm 1930 – 1945 thể hiện vẻ
đẹp tâm hồn, nghị lực phi thường, tinh thần chiến đấu kiên cường
1,0 điểm
11điểm
0,5 điểm
0,5 điểm
1,0 điểm
Trang 5của người chiến sĩ cách mạng: Chiến đấu chống thực dân Pháp xâm
lược dưới ánh sáng của Đảng cộng sản
- Hồ Chủ Tịch: Người sáng lập ra Đảng Cộng sản Việt Nam, vị lãnh tụ
của dân tộc, có vị trí ,vai trò vô cùng quan trọng trong con đường cách
mạng nhưng lại bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam tù đày;
đường chuyển lao núi non trùng điệp, vực thẳm hun hút hiểm sâu, trong
tư thế gông cùm xiềng xích, vô cùng gian lao Bài thơ “Đi đường” ( tẩu
lộ) đã toát lên một phong thái ung dung, bình tĩnh của một bậc tiên
phong đạo cốt
- Tố Hữu, người thanh niên trẻ tuổi vừa bắt gặp lý tưởng cộng sản, đang
hăng say hoạt động cách mạng với niềm hân hoan phơi phới , bỗng bị
bắt giam trong nhà lao chật chội, ngột ngạt Bởi vậy tâm trạng tác giả
lúc này thấy đau khổ,bức bối, khao khát được tự do.Từ cảnh ngộ và tâm
trạng cảm xúc ấy bài thơ đã thể hiện sâu sắc lòng yêu cuộc sống và niềm
khao khát tự do cháy bỏng của người chiến sĩ cách mạng trong cảnh tù
đày
+ Vẻ đẹp tâm hồn tinh thần lạc quan của người chiến sĩ
- Ở bài thơ “Đi đường”: bằng nét bút và tâm hồn thơ ca phong phú, đặc
sắc Bác đã vẽ nên một bức tranh thiên nhiên hùng vĩ cùng tư thế hào
hùng, khí phách của người chiến sĩ cách mạng
- Bài thơ “Khi con tu hú”Sáu câu thơ đầu với thể thơ lục bát thanh thoát
mở ra cả một thế giới rộn ràng, tràn trề nhựa sống Tiếng chim tu hú đã
thức dậy , mở ra tất cả và bắt nhịp cho tất cả: Lúa chiêm đang chín vàng
trên cánh đồng, trái cây đượm ngọt dần, vườn râm dậy tiếng ve râm ran,
bắp rây vàng hạt, nắng đào, trời xanh cao rộng, đôi con diều sáo Tất
cả đang tấu lên khúc nhạc mùa hè rộn rã âm thanh, rực rỡ sắc màu, chan
hòa ánh sáng, ngọt ngào hương vị Mùa hè trong hoài niệm thật yên
bình ấm áp, trong trẻo, khoáng đạt, tự do Điều đó cho thấy sức cảm
nhận mãnh liệt, tinh tế của một tâm hồn trẻ trung, yêu đời, khao khát tự
do đến cháy bỏng
+ Vẻ đẹp ý chí nghị lực phi thường của người chiến sĩ
- Đi đường: Sau những vất vả nhọc nhằn trên đường leo núi, khi đã lên
đến tận đỉnh , người tù cách mạng được chứng kiến một hình ảnh vô
cùng hùng vĩ “ muôn trùng nước non” Niềm tự hào sung sướng khi
được đứng trên đỉnh cao chiêm ngưỡng sự hùng vĩ bao la của nước non,
vũ trụ Vị thế của con người sánh ngang tầm nước non Hồ Chí Minh đã
có những cảm nhận lạc quan tươi sáng về cuộc đời Người không bị cái
nhọc nhằn của thể xác lấn át đi ước mơ, khát vọng và lý tưởng mà gược
llại đã vượt qua gian lao để khẳng định ý chí bền bỉ sắt đá và niềm lạc
quan tin tưởng vào cách mạng Đó là tinh thần thép, là vẻ đẹp tâm hồn
Bác
- Khi con tu hú: Bốn câu thơ tiếp theo trực tiếp thể hiện tâm trạng của
1,0 điểm
1,0 điểm
1,0 điểm 1,0 điểm
1,0 điểm
1,0 điểm
Trang 6người tù cách mạng: đau khổ, uất ức, ngột ngạt Đoạn thơ với cách ngắt
nhịp bất thường : 6/2( câu 8); 3/3 ( câu 9 ) với cách dùng những từ ngữ
mạnh( đạp tan phòng, chết uất), những từ ngữ cảm thán( ôi, thôi, làm
sao) tất cả như truyền đến độc giả cái cảm giác ngột ngạt cao độ, niềm
khao khát cháy bỏng muốn thoát ra khỏi cảnh tù ngục, trở về với cuộc
sống tự do ở bên ngoài ở câu đầu tiếng tu hú kêu đã gợi ra cảnh tượng
trời đất bao la, tưng bừng sự sống vào hè, đến câu kết tiếng chim ấy lại
khiến cho người chiến sĩ đang bị giam cầm hết sức, đau khổ, bực bội
Tiếng chim tu hú, tiếng gọi tha thiết của tự do, bức tranh mùa hè tự do
phóng khoáng - thế giới sự sống đầy quyến rũ đối với nhân vật trữ tình,
người tù cách mạng trẻ tuổi.Chính quyền thực dân Pháp có thể giam
cầm được thân thể chứ không giam cầm được tâm hồn, tinh thần, ý chí
của người tù chiến sĩ cộng sản
* Chốt khẳng định lại ý kiến: Hai bài thơ thể hiện ánh sáng của Đảng
của Bác đã soi đường cho con vượt qua được những thử thách chông
gai, gian khổ để chiến đấu kiên cường vì một đất nước Việt Nam xã hội
chủ nghĩa hòa bình, độc lập, tự do, hạnh phúc
*Đánh giá khái quát về nghệ thuật
- Bài thơ Khi con tu hú gồm hai đoạn: cảnh và tình hòa quện truyền
cảm Cảnh thì thật đẹp với một loạt hình ảnh vừa quen thuộc và đầy ấn
tượng, tất cả đều dạt dào sức sống, rất có hồn; tình thì sôi nổi, sâu sắc da
diết Có được hiệu quả nghệ thuật đó một phần là nhờ thể thơ lục bát
mềm mại, uyển chuyển, linh hoạt Bài thơ liền mạch, giọng điệu tự
nhiên; cảm xúc nhất quán, khi tươi sáng khoáng đạt, khi dằn vặt u uất,
rất phù hợp với cảm xúc thơ
- Bài thơ Đi đường : Nguyên tác bài thơ chữ Hán theo thể thất ngôn tứ
tuyệt, hàm súc cô đọng, niêm luật nghiêm ngặt nhưng tứ thơ vẫn phóng
khoáng, cảm xúc dạt dào Bản dịch theo thể thơ lục bát mềm mại uyển
chuyển vẫn thể hiện được nội dung tư tưởng, giá trị nghệ thuật của bài
thơ Bằng nét bút tài hoa của người nghệ sĩ mang tâm hồn thép, bài thơ
tả cảnh ngụ tình, tình lẫn vào trong cảnh, ý thơ nhẹ nhõm nhưng thầm
thì triết lý, từ chuyện đi đường để nói về con đường cách mạng, một bài
học nhân sinh thiết thực và bổ ích Cuộc đời phấn đấu, hi sinh của Chủ
tịch Hồ Chí Minh là tấm gương chói lọi Trên con đường cách mạng đầy
chông gai, sóng gió, với trí tuệ sáng suốt, ý chí và nghị lực tuyệt vời,
Người đã lãnh đạo dân tộc Việt Nam vượt qua mọi gian lao, thử thách
để lên đến đỉnh cao vinh quang của thời đại
1,0 điểm
1,0 điểm
1,0 điểm