Biện pháp 1: Sử dụng trò chơi trong các tiết ôn tập - Chia nhóm: GV cần biết cách chia nhóm, thay đổi các học sinh trong nhóm, chia nhóm theo sở thích, hoặc theo trình độ để học sinh có [r]
Trang 1PHẦN 1: MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài.
Như chúng ta đã biết, dạy học là một quá trình lao động nghệ thuật sáng tạo Giáo viên muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình thì họ phải luôn luôn tìm tòi, nghiên cứu, sáng tạo trong quá trình dạy học nói chung, tổ chức một tiết dạy nói riêng Từ kiến thức của thầy, kiến thức trong sách vở, muốn trở thành kiến thức của học sinh thì người giáo viên phải làm như thế nào, để học sinh chủ động tiếpthu kiến thức, các em tích cực tư duy sáng tạo, tìm tòi, nghiên cứu, vận dụng kiến thức vào thực tế
Muốn tổ chức tốt một tiết dạy đặc biệt là giờ ôn tập để học sinh hứng thúhọc tập, chủ động tiếp thu kiến thức, phát huy được khả năng tư duy sáng tạo vàtrí thông minh cho học sinh Đó là một vấn đề không phải đơn giản, bình thườngnhư một số giáo viên vẫn nghĩ mà theo tôi đây là cả một vấn đề mà chúng ta cầnquan tâm đến
Bài ôn tập tổng kết là dạng bài hoàn thiện kiến thức không thể thiếu được tronggiảng dạy vì nó có ý nghĩa to lớn trong việc hệ thống các kiến thức rời rạc, tản mạn
mà học sinh đã được học qua từng bài, từng chương
Bài ôn tập còn giúp học sinh tái hiện lại kiến thức đã học, tìm ra mối liên hệbản chất, đặc thù của từng loại kiến thức
- Thông qua bài ôn tập tổng kết giáo viên có điều kiện củng cố, làm chính xáchóa, chỉnh lý các kiến thức mà học sinh chưa hiểu rõ , chưa đào sâu hoặc vận dụngchưa đúng
- Thông qua bài ôn tập tổng kết giúp học sinh củng cố các kỹ năng kĩ xảo,phương pháp làm bài tập
- Thông qua bài ôn tập, phát triển tư duy cho học sinh, dạy cho học sinhcách giải quyết một vấn đề trong học tập đó là:
+ Tái hiện kiến thức liên quan
+ Phân tích, so sánh
+ Khái quát hóa thành khái niệm
+ Tìm ra lời giải, lựa chọn phương pháp, biện luận xác định được kết quảđúng
-Thông qua giờ ôn tập, giáo dục cho học sinh thế giới quan duy vật biệnchứng, giúp các em tin tưởng vào khoa học, yêu thích bộ môn
Từ việc nhận thức đầy đủ về giờ ôn tập tổng kết nhất là đối với môn Khoahọc (rất ít giờ ôn tập, chỉ có 4 tiết ôn tập/ học kỳ) Vì vậy giờ ôn tập càng có ýnghĩa vô cùng quan trọng đối với học sinh ở lứa tuổi này, khả năng tư duy củacác em đang phát triển Các em thích tìm tòi, thích khám phá, thích thi đua vàthích chiến thắng Nếu cứ dạy theo các phương pháp cổ điển, truyền thống: vấn
Trang 2đáp, thuyết trình thì học sinh cảm thấy rất chán, giờ học không sinh động Kếtquả giờ ôn tập sẽ không được như mong muốn và thực sự không đạt hiệu quả.
Để học sinh có thể tiếp thu bài học một cách nhẹ nhàng thoải mái tôi thiết nghĩcần phải đổi mới cách tổ chức giờ học nhất là giờ ôn tập vì thế tôi lựa chọn đềtài: "Giúp học sinh học tốt giờ ôn tập trong phân môn khoa học 5"và tôi đã
mạnh dạn thử nghiệm phương pháp mới đó dựa trên những phương pháp truyền
thống song có sáng tạo dưới hình thức: “Học mà chơi, chơi mà học” Các đội
chơi, các nhóm, các cá nhân thi đua nhau tìm tòi, khám phá để có những câu trả lờihay, những đáp án đúng, cách giải ấn tượng, những sơ đồ chi tiết, cụ thể, rõ ràng thể
hiện được mối liên quan giữa các khái niệm, các vấn đề và kiến thức đã học Tôi xin
phép được trình bày kinh nghiệm nhỏ của mình với các bạn đồng nghiệp Mongnhận được sự đóng góp của các đồng nghiệp để chất lượng giáo dục ngày càngđược nâng cao hơn nữa
2 Mục đích nghiên cứu.
Bài ôn tập là một dạng bài khó, khi dạy giáo viên còn gặp rất nhiều lúng túngtrong việc tổ chức ôn tập cho học sinh Chính vì vậy tôi nhận thấy cần phải đổimới cách thức tổ chức giờ ôn tập sao cho đạt kết quả cao nhất
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.
Ý tưởng đó tôi đã thử nghiệm suốt năm học 2011 - 2012 trong lớp 5B củatrường Tiểu học Thị Trấn và thực sự thấy có hiệu quả Các em hứng thú họctập, hào hứng sôi nổi tham gia vào các hoạt động học tập và thu được kết quả rấttốt sau các giờ ôn tập
4 Nhiệm vụ nghiên cứu.
- Lập kế hoạch giờ ôn tập
- Hình thức tổ chức giờ ôn tập
- Phương pháp tiến hành tổ chức giờ ôn tập
5 Phương pháp nghiên cứu
Để làm sáng tỏ vấn đề trên, tôi đã sử dụng phương pháp điều tra, thửnghiệm, quan sát, phân tích, tổng kết rút kinh nghiệm để tìm ra cách tổ chức giờ
ôn tập môn khoa học lớp 5 đạt hiệu quả cao nhất
Trang 3để học sinh chuẩn bị kiểm tra học kỳ Điều khẳng định và đã được chứng minhqua thực tế dạy học đó là: nếu giờ ôn tập nào không tốt qua loa đại khái, bằngcác phương pháp cổ điển ra câu hỏi, gọi học sinh trình bày hoặc giáo viên thuyếttrình hệ thống kiến thức thì việc nắm kiến thức của học sinh sẽ không cao, chấtlượng bài kiểm tra sau đó không thể tốt được Chỉ khi làm tốt việc tổ chức ôn tậpcho học sinh, các em thực sự hứng thú học tập thì chất lượng giờ dạy mới đạthiệu quả tốt Thực tế cho thấy dạy từng phần có thể chưa được tốt song ôn tập,luyện tập tốt thì chất lượng cao hơn hẳn so với dạy từng phần tốt mà ôn tậpkhông tốt Điều này cũng thật dễ hiểu khi các kiến thức vụn vặt, tản mạn nếukhông được hệ thống, củng cố, đào sâu và vận dụng, chỉnh lý thì rất có thể họcsinh nhầm lẫn, hiểu sai bản chất và dẫn đến kết quả không tốt Bài ôn tập có ýnghĩa vô cùng quan trọng Thông qua giờ ôn tập, giáo viên đã giúp học sinh hệthống kiến thức, chỉnh lý và hoàn chỉnh kiến thức cho học sinh, củng cố kiếnthức, kĩ năng, kĩ xảo, phát triển tư duy và trí thông minh cho học sinh, giúp các
em tin tưởng vào khoa học, yêu thích môn học Tạo điều kiện cho các em có cơhội bộc lộ được năng lực bản thân
Chính vì vậy mà tôi nhận thấy cần thiết phải đổi mới cách tổ chức một giờ
ôn tập sao cho đạt kết quả cao nhất
2 Phương pháp dạy học môn khoa học:
Dạy môn khoa học có thể sử dụng các phương pháp sau: quan sát, thínghiệm, hợp tác theo nhóm, trò chơi, động não, trình bày, hỏi – đáp, thảo luận,đóng vai, thực hành,…
Trong mỗi tiết học cần phối hợp một số phương pháp khác nhau một cáchlinh hoạt, sáng tạo theo hướng giảm sự quyết định và can thiệp của GV và tăng
Trang 4cường sự tham gia của HS và các hoạt động tìm tòi, phát hiện ra kiến thức mới.Trong đó GV cần đặc biệt lưu ý tới:
- Tổ chức cho HS thực hiện các hoạt động khám phá nhằm khuyếnkhích sự tò mò khoa học, thói quen đặt câu hỏi, tìm câu giải thích khicác em được tiếp cận với thực tế xung quanh
- Tổ chức cho HS tập giải quyết những vấn đề đơn giản gắn liền với tìnhhuống có ý nghĩa, HS sẽ có dịp vận dụng những kiến thức đã học vàocuộc sống một cách phù hợp
- Tổ chức làm việc theo cặp và nhóm nhỏ sẽ giúp các em có nhiều cơhội để nói lên những ý kiến của mình , giúp các em được rèn luyện khảnăng diễn đạt, giao tiếp và hợp tác trong công việc
- Tăng cường cho HS sử dụng tranh ảnh, sơ đồ, mẫu vật, đồ dùng thínghiệm,…
Trang 5CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CỦA QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU, THỬ NGHIỆM VÀ
ĐÚC RÚT KINH NGHIỆM
1 Quá trình nghiên cứu và thử nghiệm:
Trong quá trình nghiên cứu và thử nghiệm "Giúp học sinh học tốt giờ ôn tập trong phân môn khoa học 5"bước đầu tôi gặp rất nhiều khó khăn trong việc
xây dựng kế hoạch bài ôn tập và thực sự vất vả Phải tổ chức như thế nào? Hệthống câu hỏi và bài tập ra sao? hệ thống kiến thức như thế nào,? hình thức nào?Phương tiện gì? Sao cho bài ôn tập đạt hiệu quả vì bài ôn tập là loại bài khó
- Giáo viên mất rất nhiều thời gian để chuẩn bị bài
- Khi tổ chức giờ học giáo viên còn lúng túng, học sinh chưa quen còn lườitrao đổi, hoặc đôi lúc còn nói chuyện trong giờ học, nhiều tình huống bất ngờxảy ra có khi thì tốt, có khi làm cho giáo viên khó xử…
- Học sinh chưa biết chuẩn bị bài trước theo yêu cầu của giáo viên
Tóm lại: bước đầu thử nghiệm tôi gặp rất nhiều khó khăn và thực sự vất vả
khi lập kế hoạch bài dạy và chuẩn bị các phương tiện dạy học: phiếu thảo luậnnhóm, bảng nhóm, thẻ chữ, ô chữ, máy chiếu, máy tính… Học sinh cảm thấymệt mỏi khi phải chuẩn bị bài tương đối vất vả Song vì học sinh thân yêu cùngvới sự động viên quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện của nhà trường, của tổ, củamột số bạn bè đồng nghiệp và đa số học sinh tôi lại quyết tâm thực hiện ý tưởngcủa mình
Với sự kiên trì say mê, sáng tạo của bản thân, cùng với sự cố gắng của họcsinh Sau 1 năm tôi nhận thấy với cách tổ chức giờ ôn tập của tôi học sinh đãquen dần Lúc đầu các em không thích, đến nay các em rất thích học, giờ học sôinổi, ý thức thi đua trong giờ học đã trở thành thói quen, nó như món ăn tinh thầnkhông thể thiếu được đối với các em Vì tới giờ ôn tập các em được thể hiện hết
khả năng của mình, để được tham gia vào cuộc hành trình “Vượt chướng ngại
vật” để chinh phục đỉnh núi cao về kiến thức Do đó chất lượng cao hơn hẳn so
Trong qúa trình nghiên cứu, thử nghiệm tôi đã đúc rút được một số kinh
nghiệm nhỏ trong việc Tổ chức 1 giờ ôn tập Tôi xin phép được trình bày những
kinh nghiệm của mình, hy vọng các bạn đồng nghiệp có thể vận dụng
Trang 62 Bài học kinh nghiệm:
Qua quá trình thực hiện tôi đã rút ra được bài học kinh nghiệm đó là muốn
tổ chức giờ ôn tập đạt kết quả tốt thì giáo viên và học sinh cần phải thực hiệnnhư sau:
2.1 Đối với giáo viên:
* Lập kế hoạch cho giờ ôn tập:
- Phải xác định đúng mục tiêu của giờ ôn tập đó về kiến thức, kỹ năng và thái
độ
- Phải cụ thể, chi tiết
- Phải chuẩn bị về mặt kiến thức và phương tiện dạy học:
+ Kiến thức: giáo viên phải nắm chắc kiến thức của từng chương, kiếnthức nào là cơ bản, là trọng tâm; kiến thức thực tế liên quan, cần vận dụng kiếnthức nào vào làm các bài tập, kiến thức nào cần khắc sâu Hệ thống hoá bằngcách nào? Sơ đồ, kẻ bảng trò chơi … Hệ thống câu hỏi, bài tập phải thể hiệnđược kiến thức cơ bản, trọng tâm từ mức biết -> hiểu -> vận dụng
Học sinh phải ôn tập phần nào, câu hỏi và bài tập nào, học sinh phải chuẩn bịtrước
+ Phương tiện: đã là giờ ôn tập phải có phiếu thảo luận cho học sinh,bảng phụ, bảng nhóm, bảng hệ thống hoá kiến thức, máy chiếu …
- Nội dung các hoạt động dạy – học: Phải cụ thể:
+ Mục tiêu của hoạt động
+ Nội dung hoạt động
+ Phương pháp tiến hành
+ Thời gian
- Thiết lập bảng điểm cho toàn bộ nội dung kiến thức phần ôn tập; thể hiện
rõ qua nội dung từng phần, từng hoạt động (mỗi hoạt động đều có điểm) (điểmcho cá nhân, nhóm, đội…)
* Hình thức tổ chức:
- Học mà chơi, chơi mà học
- Giáo viên là người tổ chức, là người dẫn chương trình, là người điều khiểncuộc chơi; học sinh là người học đồng thời là người chơi
2.2 Đối với học sinh:
- Học sinh phải chuẩn bị tốt giờ ôn tập theo yêu cầu và hướng dẫn của giáo viên
- Các em phải phát huy hết khả năng của mình để giành điểm cao nhất chođội của mình
- Lớp trưởng giúp giáo viên điều khiển, tổ chức lớp học
- Thư ký phải trung thực ghi chép cẩn thận kết quả các đội giành được
Trang 7CHƯƠNG 3 Một số biện pháp giúp học sinh học tốt giờ ôn tập trong phân môn
Khoa học lớp 5
1 Biện pháp 1: Sử dụng trò chơi trong các tiết ôn tập
- Chia nhóm: GV cần biết cách chia nhóm, thay đổi các học sinh trongnhóm, chia nhóm theo sở thích, hoặc theo trình độ để học sinh có cơ hội thamgia với các bạn khác nhau trong lớp
1 lớp chia 3 đội, mỗi đội chia làm 2 nhóm, mỗi nhóm khoảng từ 4-5 học sinh(nhóm trưởng, thư ký; đội trưởng, thư kí)
Lớp bầu ra 1 thư ký chung (lớp phó học tập)
- GV nêu mục tiêu của bài, các yêu cầu với các đội, nhóm hay cá nhân( cụthể hoá qua từng bài)
- Tiến hành ôn tập:
+ Giáo viên phải chủ động về nội dung kiến thức đưa ra các câu hỏi, các bàitập phải cơ bản, trọng tâm, theo hệ thống kiến thức các em đã học và đảm bảotính logic, theo các mức: biết – hiểu – vận dụng
+ Khi dẫn chương trình phải chú ý đến phần chuyển ý: nói năng, từ ngữngắn gọn, dễ hiểu mang tính logic giữa các vấn đề liên quan đến nhau Đặc biệtchú ý đến việc động viên học sinh (khen nhiều, chê ít – chê phải khéo để họcsinh nhận ra được chỗ sai của mình ) Tuyệt đối không được xúc phạm học sinh,không được cáu giận, phải ngọt ngào, tình cảm với các em
- Giáo viên có thể cho học sinh đánh giá, nhận xét lẫn nhau song giáo viênvẫn phải là người ra quyết định thận trọng, chính xác khi cho điểm các đội, cácnhóm hoặc cá nhân
- Tất cả các điểm đánh giá đều được ghi chép lại theo bảng tổng hợp do thư
ký lớp làm nhiệm vụ này và sẽ được đánh giá, tổng hợp , xếp loại vào cuối giờhọc
- Thư ký + Lớp trưởng + GV hội ý Sau đó gv thông báo kết quả các độinhất, nhì; 1 - 2 cá nhân xuất sắc khen ngợi và phát thưởng cho các em
+ Quà tặng này có thể trích từ quỹ lớp hay quỹ khuyến học của lớp do phụhuynh tài trợ
VD1 : : Bài 20-21 ôn tập con người và sức khỏe
Với bài này tôi sẽ sử dụng trò chơi : Đoán ô chữ như sau
Trang 8VD2: Bài 49-50 Ôn tập vật chất và năng lượng
Trang 9VD3: Bài 69 Ôn tập môi trường và tài nguyên thiên nhiên
Một số tiết tôi đưa các trò chơi ai nhanh ai đúng như sau
Trang 10Ngoài ra một số tiết tôi đưa các trò chơi đúng sai như sau VD: Ôn tập: Môi trường và tài nguyên thiên nhiên
Biện pháp 2: HD HS ôn tập theo hệ thông biểu bảng
VD1: Bài ôn tập con người và sức khỏe
Trang 11VD2: Bài 33-34
Biện pháp 3: sử dung các phiếu bài tập như sau:
VD1: Bài 61 Ôn tập: Thực vật và động vật
Trang 12VD2:
Trang 13Biện pháp 4: Quan sát tranh ảnh nêu ra những kiến thức cần ôn:
VD1:Bài 69 Ôn tập: Môi trường và tài nguyên thiên nhiên
Thảo luận nhóm đôi: Quan sát tranh và nêu ra những việc làm để bảo vệ môi trường?
VD2: Bài 61 Ôn tập thực vật và động vật
Trang 14Biện pháp 5: Dùng phương pháp hỏi đáp trong giờ ôn
VD1 Bài: Ôn tập con người và sức khỏe
Câu 1: Bệnh sốt xuất huyết lây truyền qua con đường nào ?
Câu 2: Bệnh sốt rét lây truyền qua con đường nào ?
Câu 3: Bệnh viên não lây truyền qua con đường nào ?
Câu 4: Bệnh viên gan A lây qua con đường nào ?
VD2 Bài: Ôn tập vật chất năng lượng
Câu 1: kể tên các động vật để trứng ?
Câu 2: Kể tên các động vật đẻ con ?
Câu 3: Kể tên các loài hoa thụ phấn nhờ côn trùng ?
Trên đây là một số biện pháp mà tôi đã vận dụng trong các tiết ôn tập của phân môn Khoa học 5 trong năm học qua và tôi thấy có hiệu quả cao trong các tiết học đó
Điều tôi muốn nói đến là giáo viên tổ chức cho các em học mà như chơi,chơi mà học Động viên các em, khen thưởng các em kịp thời: có thể là 1 lờinói, có thể là điểm, có thể là một chút vật chất, để kích thích các em hứng thúhọc tập, nâng cao chất lượng dạy – học
Trang 15Điều đó nói thì rất đơn giản, song làm được như vậy thì không đơn giản chútnào Tôi hi vọng kinh nghiệm nhỏ này của tôi sẽ được các bạn đồng nghiệp quantâm tới Các bạn hãy cố gắng chắc chắn các bạn sẽ thành công.
THÔNG QUA MỘT TIẾT DẠY CỤ THỂ
Bài 49-50
ÔN TẬP VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG
KẾ HOẠCH BÀI DẠY
I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:
1 Kiến thức:
- Hệ thống hoá phần kiến thức về phần vật chất và năng lượng
+ Học sinh: Nắm được những kiến thức cơ bản về năng lượng Biết đượcmột số nguồn cung cấp năng lượng cho hoạt động của con người, độmg vật,phương tiện…
+ Học sinh thấy được vai trò, tác dụng , công dụng của một số loại nănglượng
+ Biết cách sử dụng một số nguồn năng lượng trong cuộc sống hằngngày
- Học sinh hiểu và biết vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi và làm một số bài
tập
2 Kĩ năng:
Rèn kỹ năng tư duy: Quan sát, phân tích, so sánh, tổng hợp, tự làm thínghiệm và kỹ năng diễn đạt trình bày 1 vấn đề trước đông người , kĩ năng hợptácphối hợp với các bạn
Rèn kĩ năng bảo vệ môi trường, giữ gìn sức khoẻ, tự phòng tránh tai nạnthương tích khi sử dụng các nguồn năng lượng
3 Giáo dục:
- Ý thức thi đua học tập
- Lòng yêu thiên nhiên, có thái độ trân trọng các thành tựu khoa học, cólòng ham thích tìm tòi, khám phá, yêu thích môn học
II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:
Giáo viên: - Máy chiếu, bảng phụ, phấn màu
- Hình trang 102 phóng to, cắt rời từng hình
- Phần thưởng cho hs (Vở, tẩy, hoa điểm tốt…)
Học sinh - Sưu tầm tranh ảnh minh hoạ phục vụ cho bài ôn tập
- Một số mẫu vật
III HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC: