Tài liệu Cao huyết áp (Phần 1) docx

Cao huyết áp Phần 1 Giới thiệu về cao huyết áp Sự tăng huyết áp tâm thu hay huyết áp tâm trương làm tăng nguy cơ bệnh tim, bệnh thận, làm nặng thêm bệnh lý mạch máu, tổn thương mắt, độ

Cao huyết áp (Phần 1)

Giới thiệu về cao huyết áp

Sự tăng huyết áp tâm thu hay huyết áp tâm trương làm tăng nguy cơ bệnh tim,

bệnh thận, làm nặng thêm bệnh lý mạch máu, tổn thương mắt, đột quị (tổn thương

não)

Những biến chứng của cao huyết áp thường tác động đến cơ quan đích vì tổn thương những cơ quan này là kết quả cuối cùng của tình trạng áp lực máu cao kéo dài

Do đó, chẩn đoán huyết áp cao ở một cá nhân rất quan trọng để cố gắng giữ huyết áp mức bình thường, và bằng cách đó, ngăn ngừa các biến chứng

Huyết áp được đo như thế nào?

Áp lực máu được đo bằng dụng cụ nhỏ, gọn gọi là huyết áp kế Huyết áp kế cơ bản bao gồm 1 bơm khí, 1 đồng hồ đo áp lực, và 1 túi hơi Dụng cụ này ghi nhận huyết

áp bằng đơn vị gọi là mmHg (milimet thuỷ ngân)

Túi hơi được bao lấy cánh tay và bơm phồng lên đến 1 áp lực có thể cản trở dòng máu ở động mạch chính (ÐM cánh tay) đi qua cánh tay Sau đó, xả áp lực trong túi hơi và trên ÐM giảm dần Khi áp lực giảm dần, nhân viên y tế sẽ nghe bằng ống nghe ngay trên ÐM ở khuỷu tay Áp lực mà nhân viên y tế nghe mạch lần đầu là huyết áp tâm thu Khi áp lực túi hơi giảm hơn nữa,áp lực tại đó mạch ngưng là huyết

áp tâm trương

Huyết áp bình thường

Mặc dù các công ty bảo hiểm, hoàn toàn có lý khi xem huyết áp cao >= 140/90mmHg nhưng mức độ này không thích hợp với tất cả cá nhân Thực ra, nhiều chuyên gia về cao huyết áp thấy rằng áp lực máu là 1 con số thay đổi, từ ngưỡng thấp đến cao Là biến số hàm ý không có 1 giới hạn chính xác, rõ ràng để phân chia huyết

áp bình thường và huyết áp cao

Ở vài người, trị số huyết áp thấp hơn 140/90 có thể vẫn phù hợp với ngưỡng

bình thường Ví dụ, trong vài trường hợp như bệnh nhân bệnh thận mãn tính bị mất

protein qua nước tiểu (tiểu đạm ), huyết áp lý tưởng giữ ở trị số 125/75 hay thấp hơn

Mục đích của việc hạ huyết áp ở những bệnh nhân này là làm chậm tiến triển suy thận

Bệnh nhân tiểu đường cũng vậy, huyết áp nên giữ ở mức <=140/90

Ngoài ra, người da đen là những người có nguy cơ biến chứng cao huyết áp, có thể giảm nguy cơ này bằng cách hạ huyết áp tâm trương <=80mmHg

Cao huyết áp tâm thu là gì?

Nên nhớ là huyết áp tâm thu là trị số áp huyết cao nhất và đại diện cho áp lực tại động mạch khi tim co bóp và bơm máu vào tuần hoàn Huyết áp tâm thu thường

>140mmHg xem như cao, đặc biệt kết hợp huyết áp tâm trương cao (> 90mmHg)

Tuy nhiên, cao huyết áp tâm thu đơn thuần được định nghĩa khi áp lực tâm thu

>160mmHg với áp lực tâm trương vẫn < 90mmHg Rối loạn này trước hết tác động ở những người già, và đặc trưng bởi áp lực mạch tăng Áp lực mạch được định nghĩa là

độ chênh lệch giữa huyết áp tâm thu và tâm trương Sự tăng áp suất tâm thu mà không tăng áp suất tâm trương, như trong cao huyết áp tâm thu đơn thuần thì sẽ làm tăng áp lực mạch

Ngày xưa xem như vô hại nhưng bây giờ tăng áp lực mạch là một vấn đề sức khoẻ tương lai Nói cách khác, áp lực mạch cao xem như dấu hiệu báo trước quan trọng chỉ ra tổn thương ở cơ quan đích một cách tiềm ẩn Vì vậy, cao huyết áp tâm thu đơn thuần làm tăng nguy cơ 2-4 lần lớn tim, nhồi máu cơ tim, đột quị (tổn thương não)

và chết vì bệnh tim hay đột quị Những nghiên cứu lâm sàng ở bệnh nhân bị cao huyết

áp tâm thu đơn thuần cho thấy giảm huyết áp tâm thu ít nhất 20mmHg xuống

<160mmHg sẽ giảm được những nguy cơ trên

Cao huyết áp áo choàng trắng là gì?

Trị số áp huyết cao đơn độc ở phòng khám có thể là giả vì sự tăng này chỉ mang tính tạm thời Có lẽ, hiện tượng này do sự lo lắng của bệnh nhân có liên quan đến

stress khi thăm khám Thật vậy, đề nghị được thực hiện thấy 1 trong 4 người có huyết

áp cao nhẹ có thể có huyết áp bình thường ngoài phòng khám

Loại cao huyết áp chỉ được ghi nhận tăng tại phòng khám được gọi là cao huyết

áp áo choàng trắng Dĩ nhiên, tên gọi áo choàng trắng tượng trưng cho thầy thuốc, gây

lo lắng cho người bệnh, và ngẫu nhiên tăng áp huyết Một chẩn đoán cao huyết áp áo choàng trắng có thể ngầm hiểu là không quan trọng và nguy hiểm

Tuy nhiên, cần thận trọng trong lời giải thích ngây ngô của cao huyết áp áo choàng trắng Huyết áp tăng do stress hay lo lắng do khám BS không phải luôn luôn là

vô hại Những stress khác trong cuộc sống người bệnh cũng có thể gây tăng huyết áp

mà không được ghi đo

Vì vậy, monitor đo áp huyết tại nhà hay ở nhà thuốc có thể giúp đánh giá tần suất và độ ổn định của trị số huyết áp cao Ngoài ra, những test thích hợp để tìm biến chứng của cao huyết áp có thể giúp đánh giá ý nghĩa của những trị số huyết áp khác nhau

Cao huyết áp giới hạn là gì?

C.H.A giới hạn được định nghĩa là tình trạng đôi khi cao huyết áp nhẹ

>140/90mmHg, đôi lúc lại thấp hơn Ở người lớn tuổi, huyết áp tâm thu cao hơn một chút, khoảng 140 đến 160mmHg, xem như là huyết áp giới hạn, miễn là huyết áp tâm trương < 90mmHg Như trong trường hợp cao huyết áp áo choàng trắng, bệnh nhân với huyết áp giới hạn cần lấy huyết áp trong nhiều điều kiện khác nhau và tổn thương

cơ quan đích của họ được đánh giá để biết khi nào tình trạng cao huyết áp của họ có ý nghĩa

Hãy nhớ là những người cao huyết áp giới hạn có xu hướng, khi họ già thì huyết áp họ ngày càng cao và duy trì liên tục Do đó họ thật sự có nguy cơ cao bệnh tim mạch Bởi vậy ngay lúc ban đầu khi cao huyết áp chưa có ý nghĩa thì ở những người cao huyết áp giới hạn can được tiếp tục theo dõi và tầm soát những biến chứng của cao huyết áp

Nếu suốt thời gian theo dõi bệnh nhân cao huyết áp giới hạn, huyết áp của họ ở mức ổn định cao >140/90mmHg, thì chỉ định thuốc hạ áp thường bắt đầu Tuy nhiên, nếu huyết áp tâm trương còn ở giới hạn (thường < 90mmHg và ổn định >85) thì điều trị có thể thực hiện ở vài tình huống (Xem điều trị cao huyết áp)

Nguyên nhân cao huyết áp ?

Hai dạng áp lực máu cao được mô tả: cao huyết áp nguyên phát và thứ phát Cao huyết áp nguyên phát phổ biến hơn chiếm 95% dân số bị huyết áp cao Nguyên nhân cao huyết áp nguyên phát chưa rõ Trong cao huyết áp thứ phát, chiếm 5% trường hợp, huyết áp cao do bất thường đặc hiệu ở một trong những cơ quan, hệ thống

cơ thể (Cao huyết áp thứ phát được bàn luận rõ hơn trong những phần dưới đây)

Cao huyết áp nguyên phát xuất hiện ở khoảng 75 triệu người Mỹ, xin lưu ý nguyên nhân cơ bản vẫn chưa biết Tuy nhiên nhiều hiệp hội vẫn chấp nhận người cao huyết áp nguyên phát Ví dụ như trong nhóm hay tập hợp những người có mức tiêu thụ muối cao, vượt quá 5.8 gram/ngày

Thật ra, việc dùng muối có thể là một yếu tố quan trọng liên quan đến cao huyết

áp nguyên phát trong một số tình huống khác nhau Vì vậy, dùng muối quá mức có lẽ

liên quan đến cao huyết áp, kết hợp với tuổi cao, da màu, béo phì, di truyền và suy thận

Yếu tố di truyền được cho là đóng vai trò nổi bật trong sự tiến triển cao huyết

áp vô căn Tuy nhiên, gen qui định cao huyết áp vẫn chưa được nhận dạng (Gen là phần nhỏ của nhiễm sắc thể sản xuất ra protein qui định đặc điểm cá thể) Những nghiên cứu gần đây về gen tập trung vào yếu tố di truyền ảnh hưởng đến hệ Renin-Angiotensin-Aldosterone Hệ này giúp điều hòa áp lực máu bằng cách điều chỉnh cân bằng muối và độ co giãn mạch máu

Khoảng 30% trường hợp cao huyết áp nguyên phát được quy cho yếu tố di truyền Ví dụ, ở Mỹ, tỉ lệ mới mắc bệnh cao hơn ở người da đen so với người da trắng

và Châu Á Ở những người có ba hoặc mẹ bi cao huyết áp, nguy cơ cao huyết áp gấp

2 lần so với người bình thường Hiếm hơn, vài rối loạn gen bất thường tác động đến hormone của tuyến thượng thân gây ra cao huyết áp Cao huyết áp do rối loạn di truyền này, ngày nay xem như cao huyết áp thứ phát

Như đã lưu ý ở trên, nguyên nhân cơ bản của cao huyết áp nguyên phát chưa rõ Tuy nhiên, người ta tìm thấy đa số người cao huyết áp nguyên phát thường có bất thường đặc hiệu tại động mạch Nghĩa là họ có kháng lực mạch tăng (độ cứng hay độ đàn hồi kém) ở mạch máu nhỏ xa tim (động mạch ngoại biên) Những mạch máu ngoại biên này chưa Oxy và chất dinh dưỡng cung cấp cho tất cả các mô cơ thể Các tiểu động mạch nối với hệ thống tĩnh mạch, mang máu trở về tim và phổi, bởi mao mạch ở

mô

Nguyên nhân làm cho mạch máu ngoại biên cứng lên chưa rõ Nhưng, kháng lực ngoại biên tăng cao cũng được nhận thấy ở những người cao huyết áp nguyên phát

liên quan đến yếu tố di truyền, béo phì, ít tập thể dục, dùng nhiều muối và người già

Làm thế nào mà rượu, thuốc lá và café có thể ảnh hưởng đến huyết áp?

Những người uống rượu quá nhiều (trên 2 lần /ngày ) có tần suất cao huyết áp tăng 1.5-2 lần Mối liên quan giữa rượu và huyết áp cao đặc biệt chú ý khi dùng rượu

>5lần/ngày Ngoài ra, còn kết hợp hiện tượng tăng liều Nói cách khác, càng tiêu thụ nhiều rượu, càng liên quan chặt chẽ với cao huyết áp hơn

Mặc dù hút thuốc làm tăng nguy cơ biến chứng mạch máu (ví dụ bệnh tim và đột quị) ở người đã bị huyết áp cao, mà nó còn làm huyết áp cao hơn nữa Do đó, hút

thuốc nhiều lần có thể tăng huyết áp tạm thời ngay lập tức 5-10mmHg Tuy nhiên, những người hút thuốc đều đặn lại có huyết áp thấp hơn người không hút thuốc Nguyên nhân là do nicotine trong thuốc lá làm giảm ngon miệng dẫn đến giảm cân và làm huyết áp thấp hơn

Trong 1 nghiên cứu, dùng chất caffeine 5 cốc/ngày có thể làm tăng nhẹ huyết

áp ở người lớn tuổi đã bị huyết áp cao nhưng lại không tăng ở người có huyết áp bình thường Hơn nữa, kết hợp giữa hút thuốc và uống cafe ở người có huyết áp cao có thể làm tăng huyết áp hơn là chỉ uống café đơn thuần Vì vậy, hạn chế dùng café và thuốc

lá ở người bị cao huyết áp sẽ có lợi trong việc điều chỉnh huyết áp cao của họ

Nguyên nhân của cao huyết áp thứ phát?

Như đã lưu ý trước, 5% người huyết áp cao được cho là thứ phát Nghĩa là huyết áp của những người này cao thứ phát sau một rối loạn cụ thể tại một cơ quan hay mạch máu, ví dụ thận, tuyến thượng thận, hay động mạch chủ

Cao huyết áp do thận

Bệnh lý tại thận có thể gây cao huyết áp thứ phát Loại cao huyết áp thứ phát này được gọi là cao huyết áp thận vì nó do tổn thương tại thận gây ra Một nguyên nhân quan trọng của cao huyết áp thận là hẹp động mạch thận Ở người trẻ, thường là phụ nữ, hẹp thường dày mạch máu nuôi thận (tăng sản sợi) Ở người già, hẹp thường

do xơ vữa mạch máu làm tiểu cầu tụ lại gây tắc mạch

Làm thế nào mà hẹp động mạch thận gây cao huyết áp ? Ðầu tiên, động mạch thận bị hẹp làm giảm tuần hoàn máu đến thận Hiện tượng thiếu máu này kích thích thận sản xuất hormone, renin và angiotensin Những hormone này cùng với aldosterone từ tuyến thượng thận gây co thắt và tăng kháng lực mạch ngoại biên khắp

cơ thể, và như đã nói, làm tăng huyết áp

Cao huyết áp thận thường được nghi ngờ đầu tiên khi huyết áp cao xuât hiện ở người trẻ hay huyết áp cao mới xuất hiện ở người lớn tuổi hơn Tầm soát hẹp động

mạch thận bao gồm chụp cản quang, siêu âm và MRI (chụp cộng hưởng từ) động mạch

thận Mục đích của những test này là xem có giảm lưu lượng máu đến thận không Nếu test này bất thường hay bác sĩ nghĩ nhiều đến hẹp động mạch thận thì chụp động mạch thận can thực hiện Chụp động mạch thận là xét nghiệm cuối cùng thật sự quan sát được động mạch thận hẹp

Hẹp động mạch thận có thể điều trị bằng cách tái tạo mạch bằng bóng Trong thủ thuật này, người thực hiện, nhờ siêu âm, luồng 1 ống (catheter) nhỏ dài vào động mạch thận Tại đó, động mạch thận sẽ được nong rộng ra bằng cách bơm phồng bong bóng ngay chỗ hẹp.Thủ thuật này cải thiện được lưu lượng máu và hạ huyết áp.Ngoài

ra nó còn bảo tồn chức năng thận bị suy yếu do thiếu máu Hiếm khi phẫu thuật can thiết để mở rộng chỗ hẹp động mạch thận

Bất cứ loại suy thận mãn nào cũng có thể gây cao huyết áp với cách tương tự

trong hẹp động mạch thận Ðiều quan trọng cần nhớ là không phải chỉ bệnh thận gây cao huyết áp mà cao huyết áp cũng có thể gây bệnh thận Vì vậy, tất cả bệnh nhân huyết áp cao can được đánh giá bệnh thận để có thể điều trị đúng đắn

U tuyến thượng thận

Hai loại u tuyến thượng thận hiếm gặp thường ít gây cao huyết áp (Tuyến thượng thận nằm ngay trên quả thận) Cả 2 dạng u trên đều sản xuất ra quá nhiều hormone gây huyết áp cao Các u này có thể được chẩn đoán bằng xét nghiệm máu, nước tiểu và chẩn đoán hình ảnh tuyến thượng thận Ngoài ra, phẫu thuật thường đòi hỏi để cắt bỏ khối u hay tuyến thượng thận, và thường làm giảm được huyết áp

Một trong những loại u thượng thận trên được gọi là cường Aldosterone nguyên phát vì khối u sản xuất ra lượng lớn hormone aldosterone Ngoài cao huyết áp, bệnh này bị mất Kali qua nước tiểu, hậu quả là giảm Kali máu Vì vậy, cường Aldosterone được nghĩ đến đầu tiên ở người có cao huyết áp kèm Kali máu thấp (Cũng vậy, như đã lưu ý ở trên, vài trường hiếm rối loạn di truyền ảnh hưởng hormone của thận gây cao huyết áp thứ phát)

Một type khác của u thượng thận gây cao huyết áp thứ phát là pheochromocytoma Khối u này sản xuất quá mức Catecholamines Chẩn đoán pheochromocytoma được nghĩ đến ở những người có những lúc cao huyết áp đột ngột

và hồi quy, tình trạng này liên quan da đỏ ửng, nhịp tim nhanh, và nhiều mồ hôi cộng với triệu chứng của huyết áp cao

Hẹp động mạch chủ

Hẹp động mạch chủ là một rối loạn di truyền hiếm gặp và là một trong những nguyên nhân thường gặp của cao huyết áp trẻ em Bệnh này có đặc điểm là hẹp 1 đoạn động mạch chủ, động mạch chính lớn xuất phát từ tim Ðộng mạch chủ mang máu đến các động mạch nhỏ hơn nuôi dưỡng các cơ quan bao gồm cả thận

Ðoạn động mạch chủ hẹp thường bị ở chỗ trên động mạch thận, và làm giảm lượng máu nuôi đến thận Tình trạng thiếu máu này sẽ kích hoạt hệ Renin -Angiotensin-Aldosterone làm tăng huyết áp Ðiều trị thường là phẫu thuật sửa chữa đoạn hẹp Ðôi khi thủ thuật tái tạo bằng bóng (như đã mô tả trong phần hẹp động mạch thận) cũng được dùng để mở rộng chỗ hẹp