4.Khi làm nóng, lạnh một lượng chất rắn, lỏng, khí thì các đại lượng: khối lượng, thể tích, trọng lượng, khối lượng riêng sẽ thay đổi như thế nào?. Ta có công thức : m.[r]
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HKII NĂM HỌC
MÔN : VẬT LÍ 6
I/ LÝ THUYẾT
1 3 ví dụ về ròng rọc? – Ròng rọc cố định dùng để đưa vật liệu xây dựng lên cao
- Ròng rọc động để cẩu toa tàu bị trật đường ray lên
- Cấu tạo của líp xe đạpđể truyền lực đạp thành lực quay bánh xe -Tác dụng của ròng rọc cố định, tác dụng của ròng rọc động ?
+ Ròng rọc cố định giúp làm thay đổi hướng của lực kéo so với khi kéo trực tiếp (biến đổi
phương của lực)
+ Ròng rọc động giúp làm lực kéo vật lên nhỏ hơn trọng lượng của vật ( biến đổi độ lớn của lực )
2.Nêu kết luận sự nở vì nhiệt của các chất khí, lỏng , rắn ?
a.Sự nở vì nhiệt của chất rắn:
-Chất rắn nở ra khi nóng lên, co lại khi lạnh đi
-Các chất rắn khác nhau thì nở vì nhiệt khác nhau ( Nhôm nở vì nhiệt nhiều hơn đồng , đồng
nở vì nhiệt nhiều hơn sắt …)
b.Sự nở vì nhiệt của chất lỏng:
-Chất lỏng nở ra khi nóng lên, co lại khi lạnh đi.
-Các chất lỏng khác nhau thì nở vì nhiệt khác nhau ( rượu nở vì nhiệt nhiều hơn dầu, dầu nở
vì nhiệt nhiều hơn nước …)
Lưu ý: Sự nở vì nhiệt của nước rất đặc biệt Khi nhiệt độ tăng từ 0 0 C đến 4 0 C thì nước co lại chứ không nở ra Chỉ khi tăng nhiệt độ từ 4 0 C trở lên, nước mới nở ra Vì vậy, ở 4 0 C nước
có trọng lượng riêng lớn nhất.
Ở những xứ lạnh, về mùa đông, nuớc ở 4 0 C nặng nhất nên chìm xuống đáy hồ Nhờ đó cá vẫn sống được ở đáy hồ, trong khi trên mặt hồ, nước đã đóng thành lớp băng dày.
c.Sự nở vì nhiệt của chất khí:
-Chất khí nở ra khi nóng lên, co lại khi lạnh đi
-Các chất khí khác nhau nở vì nhiệt giống nhau
3.So sánh sự nở vì nhiệt của các chất
Chất khí nở vì nhiệt nhiều hơn chất lỏng, chất lỏng nở vì nhiệt nhiều hơn chất rắn Thứ tự
sắp xếp các chất nở vì nhiệt từ ít tới nhiều : rắn, lỏng, khí.
4.Khi làm nóng, lạnh một lượng chất rắn, lỏng, khí thì các đại lượng: khối lượng, thể tích, trọng lượng, khối lượng riêng sẽ thay đổi như thế nào ?
Ta có công thức :
-Công thức tính khối lượng riêng: D ( đơn vị kg/m 3 )= V m
Khi ta làm nóng một lượng chất rắn, lỏng, khí thì V tăng lên dẫn đến D giảm vì m không đổi Khi ta làm lạnh một lượng chất rắn, lỏng, khí thì V giảm xuống dẫn đến D tăng vì m không đổi
-Công thức tính trọng lượng riêng: d(đơn vị N/m 3 ) = V P lí luận như trên hay d = 10D
⇒ trường hợp D tăng d cũng tăng, D giảm d cũng giảm
Lưu ý : Trong các trường hợp trên khối lượng và trọng lượng không đổi.
Trang 25.Băng kép là gì ? Ứng dụng của sự nở vì nhiệt trong thực tế?
a.Băng kép gồm hai thanh kim loại có sự dãn nở vì nhiệt khác nhau (VD: đồng và thép),
được tán chặt vào nhau theo chiều dài
- Băng kép khi bị đốt hoặc làm lạnh thì cong lại, mặt có kim loại có độ dãn nở nhiều hơn
nằm ngoài Tính chất này được ứng dụng vào việc đóng – ngắt tự động mạch điện
Ví dụ:
- Do đồng nở vì nhiệt nhiều hơn thép do đó khi tăng nhiệt độ thì đồng nở dài nhiều hơn do
đó băng kép bị cong về phía thanh thép, thanh đồng dài hơn nằm ngoàivòng cung
+Khi làm lạnh, đồng co lại nhanh hơn lúc này thanh thép dài hơn băng kép sẽ cong về phía thanh đồng thanh thép sẽ nằm ngoài
+Băng kép được sử dụng rất rộng rãi trong các thiết bị đóng cắt mạch điện tự động như bàn
là điện, van lò ga
b.Một số ứng dụng của sự nở vì nhiệt
-Giữa hai thanh ray luôn để một khe hở, khi trời nóng, đường ray dài ra do đó, nếu không có khe này đường ray bị ngăn cản, gây ra lực rất lớn làm cong đường ray
-Hai mố cầu ở hai đầu không giống nhau, một đầu gối trên các con lăn, tạo điều kiện cho cầu dài ra khi nóng lên mà không bị ngăn cản
- Sự co dãn vì nhiệt khi bị ngăn cản có thể gây ra những lực rất lớn Khi đặt đường ray xe
lửa, ống dẫn khí hoặc nước, xây cầu vv… phải lưu ý tới hiện tượng này
6.Nhiệt kế - nhiệt giai:
a Nhiệt kế là:
-Dụng cụ để đo nhiệt độ
-Có nhiều loại nhiệt kế , nhưng tất cả đều có GHĐ và ĐCNN
-GHĐ là giá trị lớn nhất ghi trên nhiệt kế
-ĐCNN là hiệu số giữa giá trị của hai vạch chia liên tiếp
-Nhiệt kế hoạt động dựa trên hiện tượng dãn nở vì nhiệt của các chất
- Nhiệt kế thường dùng Các nhiệt kế thường dùng là :
+Nhiệt kế rượu : Đo nhiệt độ khí quyển (Trong phòng ) có GHĐ -200C đến 500C, ĐCNN
10C
+Nhiệt kế thủy ngân : Đo nhiệt độ trong các thí nghiệm GHĐ -300C đến 1300C, ĐCNN 10C
+Nhiệt kế y tế : Đo nhiệt độ cơ thể GHĐ 350C đến 420C, ĐCNN 10C
b.Nhiệt giai là thang chia độ theo một quy ước
+ Năm 1717 Fa-ren-hai(Fahrenheit người Đức) đề nghị giai nhiệt 0F, nhiệt độ nước đá đang tan là:320F, nước đang sôi là 2120F
+ Năm 1742 Celsius (người Thuỵ điển ) đưa ra thang nhiệt độ Xen-xi-út 0C
Nước đá đang tan là: 00C, nước đang sôi là: 1000C
Hình 55
10C = 1,8 0F
Trang 3+Công thức đổi từ độ F độ Cvà ngược lại:
+Nhiệt giai Kelvin (K), 1K tương đương 1 0 C, và 00C tương ứng với 273K
1000C = 273K + 100K = 373K
Lưu ý :
7 Sự nóng chảy và sự đông đặc Các đặc điểm của sự nóng chảy.
- Sự chuyển từ thể rắn sang thể lỏng gọi là sự nóng chảy
- Sự chuyển từ thể lỏng sang thể rắn gọi là sự đông đặc
Đặc điểm của sự nóng chảy:
- Mỗi chất rắn thường có một nhiệt độ nóng chảy nhất định
- Các chất khác nhau thì có nhiệt độ nóng chảy khác nhau
- Trong quá trình vật đang nóng chảy, nhiệt độ của vật không thay đổi
- Có một số chất ( như thể tinh, nhựa đường vv ) khi bị đun nóng thì mềm dần ra rồi nóng
chảy dần trong khi nhiệt độ vẫn tiếp tục tăng
Lưu ý: +Một chất nóng chảy ở nhiệt độ nào thì cũng có thể đông đặc ở nhiệt độ đó
+Trong quá trình vật đang đông đặc, nhiệt độ của vật không thay đổi
8 Sự bay hơi và sự ngưng tụ.Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ bay hơi? Ví dụ chứng minh?
- Sự chuyển từ thể lỏng sang thể hơi gọi là sự bay hơi Sự chuyển từ thể hơi sang thể lỏng
gọi là sự ngưng tụ
- Tốc độ bay hơi của một chất lỏng phụ thuộc vào nhiệt độ, gió và diện tích mặt thoáng của
chất lỏng
Ví dụ :
-Khi phơi quần áo ngoài nắng thì quần áo nhanh khô hơn so với phơi trong bóng râm vì ngoài trời nắng nhiệt độ cao hơn
-Khi có gió quần áo nhanh khô hơn là khi không có gió
-Khi phơi tấm chăn ta trải rộng bề mặt chăn sẽ nhanh khô hơn là để dồn lại khi phơi
Nóng chảy Bay hơi
Đông dặc Ngưng tụ
9 Sự sôi :
- Mỗi chất lỏng sôi ở nhiệt độ nhất định Nhiệt độ đó gọi là nhiệt độ sôi
- Trong suốt thời gian sôi, nhiệt độ của chất lỏng không thay đổi
t0C = 320F + (t x 1,80F)
= x0F
200C = 32 0F + 20x 1,8F
t0C = xF − 32 F 1,8 F
t 0 C = xK – 273K
Trang 410 So sỏnh sự bay hơi và sự sụi
- Sự bay hơi xảy ra ở bất kỡ nhiệt độ nào trờn mặt thoỏng của chất lỏng
- Sự sụi xảy ra ở nhiệt độ xỏc định Trong khi sụi, chất lỏng bay hơi cả ở trờn mặt thoỏng lẫn
trong lũng chất lỏng
11 Đồ thị sự phụ
thuộc nhiệt độ của nớc
vào thời gian nh hình
vẽ Từ đồ thị cho biết
các đoạn thẳng:
AB, BC, CD, DE và EF
ứng với các giai đoạn nào?
- Đoạn AB: nhiệt độ của nớc tăng.
- Đoạn BC: Nớc sôi, nhiệt độ không thay đổi.
- Đoạn CD: Thể hơi, nhiệt độ hơi tăng.
- Đoạn DE: nhiệt độ hơi nớc giảm.
- Đoạn EF: Sự ngng tụ, nhiệt độ không thay đổi.
PHẦN BÀI TẬP 1/Tại sao khi đun nước , ta khụng nờn đổ nước thật đầy ấm?
Vỡ khi ta đun nước chất lỏng núng lờn nở vỡ nhiệt nhiều hơn chất rắn (ấm đun) nờn nước sẽ
bị tràn ra ngoài nhất là khi nước sụi
2/Khi rút nước vào một cốc thuỷ tinh dày và một cốc thuỷ tinh mỏng thỡ cỏi nào sẽ dễ bị nứt hơn? Tại sao ?
-Cốc thuỷ tinh dày dễ bị nứt hơn vỡ cốc dón nở khụng đều do sự chờnh lệch nhiệt độ giữa thành trong và thành ngoài của cốc Khi rút nước núng vào cốc thuỷ tinh dày thỡ thành bờn trong cốc tiếp xỳc với nước núng trước và dón nở, trong khi đú lớp thuỷ tinh bờn ngoài chưa kịp núng lờn và chưa dón nở do vậy lớp thuỷ tinh bờn ngoài ngăn cản lớp thuỷ tinh bờn trong dón nở, gõy ra một lực lớn làm nứt cốc
3/Tại sao khi rút nước núng từ trong bỡnh thuỷ ra rồi đậy ngay lại thỡ nỳt hay bị bật ra, nờu cỏch khắc phục?
- Khi ta rút nước núng ra khỏi phớch rồi đậy nỳt lại ngay thỡ nỳt hay bật ra vỡ khi ta rút nước
ra cú một lượng khụng khớ bờn ngoài tràn vào phớch Ta đúng nhanh nắp lại thỡ lượng khớ này
sẽ bị nước trong phớch làm núng lờn, nở ra và cú thể làm bật nỳt phớch
- Để trỏnh trường hợp này, khụng nờn đậy nỳt ngay mà chờ cho lượng khớ tràn vào phớch núng lờn, nở ra và thoỏt ra ngoài một phần mới đúng nỳt lại
4/Quan sỏt một cốc nước đỏ lạnh, ta thấy cú cỏc giọt nước đọng ở mặt ngoài cốc Cỏc giọt nước này do đõu mà cú ?
- Là do hơi nước trong khụng khớ xung quanh cốc nước đỏ gặp lạnh nhưng tụ thành nước và bỏm vào mặt ngoài cốc
2
1 4
1 0
12
0
13
0
14
0
10
0
1
6 18
2 0 A
D
Thời gian(phút)
Nhiệt
độ( 0C)
2 2
Trang 55/Giải thích sự hình thành các giọt nước đọng trên các lá cây vào buổi sáng sớm?
-Các giọt nước đọng trên lá cây vào buổi sáng sớm là do ban đêm nhiệt độ của môi trường thấp làm hơi nước trong không khí ngưng tụ tạo thành những giọt nhỏ rơi xuống đọng lại trên lá cây đó là những giọt sương
6/Tại sao khi sấy tóc làm tóc mau khô ?
-Vì tốc độ bay hơi tăng khi nhiệt độ tăng
Câu c từ bài 16 28
7/Chiều dài thanh thuỷ tinh thường ở 0 0 C là 1m, còn ở 500 C là 1,0005m.
Chiều của một thanh sắt ở 0 0 C là 2m, còn ở còn ở 50 0 C là 2,002m Theo em chất nào có hệ số nở dài lớn hơn ?
Trả lời:
-Ở 0 0 C thuỷ tinh dài 1m
-Ở 0 0 C sắt dài 2m So sánh hệ số nở dài?
-Ở 50 0 C thuỷ tinh dài 1,0005m
-Ở 50 0 C thanh sắt dài 2,002m
Chiều dài 1m sắt ở 50 0 C là : 2,002 :2= 1,001m
Ở 50 0 C, 1m sắt dài thêm 0,001m>1 thuỷ tinh dài thêm 0,0005m Do đó sắt có hệ số nở lớn hơn thuỷ tinh.
8/Vì sao ở ngoài trời người ta để khoảng cách giữa các viên gạch lớn hơn so với ở trong nhà ?
Trả lời: Vì ở ngoài trời nhiệt độ nóng hơn ở trong nhà, do đó các viên gạch sẽ bị dãn nở nhiều hơn.
9/Một đoạn đường sắt được tạo thành từ 30 000 thanh ray Để tránh tình trạng cong vẹo khi
nhiệt độ lên cao người ta bố trí hai đầu thanh ray nằm cách nhau 3cm Chiều dài mỗi thanh là 20m.Biết rằng khi nhiệt độ lên cao nhất mỗi thanh ray dài ra 1cm Em hãy cho biết chiều dài đoạn đường sắt giữa hai ga trên.
Trả lời :
30 000 thanh x 20m
Khoảng cách giữa hai thanh 3cm = 0,03m Chiều dài đường sắt ?
Khi nhiệt độ lên cao mỗi thanh dài ra 1cm= 0,01m
30 000 thanh được chia đều về hai bên của đường sắt do đó nếu xếp sát nhau chiều dài của 15 000 thanh sẽ là : 15 000 x 20 = 300 000m.
-Mỗi thanh dãn nở cũng chỉ thêm 1cm tức là nhỏ hơn khoảng chừa hai đầu do đó chiều dài của đoạn đường sắt trên là:
D = (15 000 X 20) +(15 000 -1) x 0,03 = 300 450m
Số khoảng
10/Một thanh hợp kim nhôm có chiều dài 20cm ở 300 C, và có độ dài 20,028 cm ở 100 0 C Hỏi độ dài của thanh tại 0 0 C là bao nhiêu? Nhiệt độ của thanh là bao nhiêu khi có chiều dài là 20,008 cm
L 20 =20cm
L 100 =20,028cm
L 0 = ? cm L= 20,008 cm T = ? 0 C
Giải
Nhiệt độ tăng thêm của thanh hợp kim nhôm là : 100 – 30 = 70 0 C
Chiều dài tăng thêm của thanh hợp kim nhôm là:20,028 – 20 = 0,028cm
Độ dài tăng thêm của thanh hợp kim khi nhiệt độ tăng thêm 10 0 C: 0,028:(70:10) =0,004 cm
Trang 6Độ dài tăng thêm khi tăng nhiệt độ lên 10 0 C cũng bằng độ dài bị giảm đi khi giảm 10 0 C
Độ dài của thanh khi ở 0 0 C là: 20 – 0,004x(30:10) = 19,988cm
Độ dài tăng thêm của thanh tại hiệt độ chưa biết so với 30 0 C là:
20,008 – 20 = 0,008cm
Nhiệt độ mà thanh có khi có độ dài 20,008 cm là :
30 + 10x(0,008:0,004)= 50 0 C
11*.Một thùng dầu có thể tích 15dm 3 ở 30 0 C Biết rằng độ tăng thể tích 1000cm 3 dầu khi nhiệt độ của nó ở 60 0 C là 20 cm 3 Hỏi thể tích của thùng dầu đó ở 80 0 C
Giải :
Nhiệt độ tăng thêm khi thùng dầu ở 60 0 C là : 60 – 30 =30 0 C
Thể tích thùng dầu tăng thêm khi ở 60 0 C là: (15 000: 1 000)x20= 300 cm 3
Thể tích thùng dầu khi tăng thêm 10 0 C là:300 : (30:10)= 100cm 3
Thể tích thùng dầu khi ở 80 0 C là :15 000+ [(80-30):10] x 100 = 15 5000 cm 3
12/ Hệ thống ngắt của bàn là:
Khi bàn là nóng đến một nhiệt độ nhất định tác động vào bộ phận đóng ngắt mạch điện trong bàn
là được cấu tạo bằng một băng kép; băng kép sẽ bị cong xuống rời khỏi tiếp điểm làm hở mạch điện Đến khi nhiệt độ bàn là hạ xuống , băng kép nguội lại trở về vị trí ban đầu làm mạch điện đóng lại.
13/ Nếu đun nóng một bình kim loại đậy kín, thì khối lượng riêng của không khí trong bình có thay đổi không ? Tại sao ?
- Khối lượng riêng của không khí trong bình không thay đổi vì đó là bình kim loại kín nên thể tích trong bình không thể tăng thêm được dù bị đun nóng
14/ Tại sao vào mùa lạnh, khi hà hơi vào mặt gương ta thấy mặt gương mờ đi?
-Vì trong hơi thở của người có hơi nước
-Hơi nước trong hơi thở gặp mặt gương lạnh nên ngưng tụ thành những giọt nước nhỏ làm gương mờ đi
15/ Hơi thở của người có hơi nước, tại sao ta chỉ nhìn thấy nó khi trời lạnh?
Vì : - Bình thường nó ở dạng khí mắt thường không thấy được
- Khi trời lạnh hơi nước ngưng tụ lại thành những giọt nước nhỏ li ti khiến mắt thấy được
16/Ở nhiệt độ nào độ C bằng độ F
Lúc đó x0C = 32 + x.1,8 ⇒ x = - 40