Trò này cũng phải có nhiều người chơi, một người sẽ đi tìm mọi người bằng hình thức nhắm mắt lại và đếm năm mười mười năm hai mươi ba mươi bốn năm năm mươi sáu mươi bảy mươi tám mươi chí[r]
Trang 1TRƯỜNG TIỂU HỌC THANH TÂN TRÒ CHƠI DÂN GIAN VIỆT NAM Người sưu tầm: Ngô Hữu Kim
1 Nhún đu
Trong các dịp lễ hội, các làng thôn thường trồng một vài cây đu ở giữa thửa ruộng gần đình để trai gái lên đu với nhau
Cây đu được trồng bởi bốn, sáu hay tám cây tre dài vững chắc để chịu đựng được sức nặng của hai người cùng với lực đẩy quán tính Hai cây tre làm cần đu nhỏ vừa tay cầm
Lên đu có thể là một hay hai người Càng nhún mạnh,
đu càng lên cao, cần đu đưa lên vun vút, bên nọ sang bên kia Cần đu lên ngang với ngọn đu là hay nhất, nhiều khi đu bay ngang ngọn đu một vòng Nhiều nơi treo giải thưởng ở ngang ngọn đu để người đu giật giải Nhún đu cũng là một sinh hoạt giao đãi tình cảm của trai gái
2 Kéo co
Tục kéo co ở mỗi nơi có những lối chơi khác nhau, nhưng bao giờ số người chơi cũng chia làm hai phe, mỗi phe cùng dùng sức mạnh để kéo cho được bên kia ngã
về phía mình Có khi cả hai bên đều là nam, có khi bên nam, bên nữ Trong trường hợp bên nam bên nữ, dân làng thường chọn những trai gái chưa vợ chưa chồng Một cột trụ để ở giữa sân chơi, có dây thừng buộc dài hay dây song, dây tre hoặc cây tre, thường dài khoảng 20m căng đều ra hai phía, hai bên xúm nhau nắm lấy dây thừng để kéo Một vị chức sắc hay bô lão cầm trịch ra hiệu lệnh Hai bên ra sức kéo, sao cho cột trụ kéo về bên mình là thắng Bên ngoài dân làng cổ vũ hai bên bằng tiếng "dô ta", "cố lên"
Có nơi người ta lấy tay người, sức người trực tiếp kéo co Hai người đứng đầu hai bên nắm lấy tay nhau, còn các người sau ôm bụng người trước mà kéo Ðang giữa cuộc, một người bên nào bị đứt dây là thua bên kia Kéo co cũng kéo ba keo, bên nào thắng liền ba keo là bên ấy được
đu
Trang 23 Ðánh roi múa mộc
Roi bằng tre vót nhẵn và dẻo, đầu bịt vải đỏ, còn mộc đan bằng tre sơn đỏ Các đấu thủ đấu tay đôi với nhau: vừa dùng roi để đánh, dùng mộc để đỡ, ai đánh trúng địch thủ vào chỗ hiểm và đánh trúng nhiều thì thắng, thường đánh trúng vào vai và sườn mới được nhiều điểm
Các hội lễ ở miền Bắc thường được tổ chức thi đấu vào những ngày đầu tháng Giêng
4 Ném cầu
Xã Phú Sơn, Hà Tĩnh cử hành hội mùa xuân tại chùa xã ngày 14 và ngày Rằm tháng Giêng Khi trong chùa đang lễ Phật, ngoài sân trai chưa vợ, gái chưa chồng tụ họp nhau dự trò chơi ném cầu để "bói" hôn nhân Hai quả cầu dùng để ném vào lồng tre là hai quả chanh ngoài có lớp vỏ bện bằng mây bọc quanh: sơn màu xanh gọi là âm cầu và sơn màu đỏ trắng gọi là dương cầu Trai và gái chia làm hai bên, mỗi bên có người cầm đầu Hai bên hẹn ước với nhau rằng: "Trong hai nhóm chúng
ta, hễ ai đã kết hôn mà ném được quả cầu vào trong lồng thì chỉ được thưởng; còn cặp nào chưa kết hôn mà ném trúng thì không những được thưởng mà còn hẹn sẽ cưới nhau Nếu ai sai lời sẽ có Phật trời chứng giám" Giao hẹn xong, mấy cặp bắt đầu trò chơi Trước khi ném cầu, trai gái lần lượt hát:
Cầu này là cầu thiên duyên
Ðôi ta mà trúng, kết nguyền cùng nhau
Trò vui kéo dài từ sáng đến chiều Tuy là trò chơi nhưng mỗi lần một cặp trai gái có tình ý mà cùng ném trúng đều hứa hôn với nhau
5 Tập tầm vông
Bài đồng dao này phổ biến khắp Bắc, Trung, Nam nhại theo âm trống tầm vông / tâm vinh (gọi theo Nghệ An) tức trống cơm:
Tập tầm vông Chị có chồng
Em ở vá Chị ăn cá,
Em mút xương
Chị ăn kẹo,
Em ăn cốm
Trang 3Chị ở Lò Gốm,
Em ở Bến Thành.
Chị trồng hành,
Em trồng hẹ.
Chị nuôi mẹ
Em nuôi cha
Cách chơi hiện nay của trò này là hai người chơi ngồi đối mặt nhau, vừa hát vừa theo nhịp đập lòng bàn tay vào nhau: hoặc đập thẳng, hoặc đập chéo, hoặc một cao một hạ thấp, hoặc kết hợp nhiều cách khác nhau Nói chung, cách chơi rất giống trò Thìa la thìa lảy đây
6 Nu na nu nống
Nu na nu nống
Cái cóng nằm trong
Cái ong nằm ngoài
Củ khoai chấm mật
Bụt ngồi bụt khóc
Con cóc nhảy ra
Ông già ú ụ
Bà mụ thổi xôi
Nhà tôi nấu chè
Tè he chân rụt
Ðám trẻ ngồi thành hàng ngang, duỗi hai chân ra trước Một đứa ngồi đối diện, lấy tay đập vào từng bàn chân theo nhịp từng từ một của bài hát trên Dứt bài, từ "rụt" đúng vào chân em nào thì phải rụt nhanh Nếu bị tay của
“Cái” đập vào chân thì em đó thua cuộc: ra làm “Cái” ván chơi kế tiếp, hoặc chịu hình phạt (nhảy lò cò một vòng, trồng chuối ) hay phải đứng ra làm “Cái” cho một trò chơi khác (bịt mắt bắt dê, ú tìm, cá sấu lên bờ )
nu na nu nống
Trang 47 Tùm nụ, tùm nịu
Tùm nụ, tùm nịu Tay tí, tay tiên Ðồng tiền, chiếc đũa Hột lúa ba bông
Ăn trộm, ăn cắp trứng gà
Bù xa, bù xít Con rắn, con rít trên trời
Ai mời mày xuống?
Bỏ ruộng ai coi?
Bỏ voi ai giữ?
Bỏ chữ ai đọc Ðánh trống nhà rông Tay nào có?
Tay nào không?
Hổng ông thì bà Trái mít rụng
Căn cứ vào hai câu "Tay nào có? Tay nào không?", đây là một trò đố: nắm một vật vào đó trong một tay và chìa hai nắm tay Mở tay ra: đúng sai, có không biết liền
8 Thả đỉa ba ba
Trò chơi thể hiện việc qua sông, qua bưng, ruộng ngập nước Ở dưới nước có đỉa Cả nhóm làm sao xuống nước mà đỉa không bắt chước
Trước hết vẽ hai đường song song cách nhau độ 2m (hay qui định khoảng trống nào đó) giả định là sông nước Một em ra giữa vòng vừa hát vừa lấy tay ra đập nhịp vào vai các bạn:
Thả đỉa / ba ba Chớ bắt / đàn bà Tha tội / đàn ông Cơm trắng / gạo trắng Gạo thuyền như nước
Ðổ mắm / đổ muối
Ðổ chuối / hạt tiêu
Ðổ niêu / nước chè
Ðổ phải nhà nào Nhà ấy chịu
Trang 5Từ "chịu" trúng em nào thì em ấy xuống sông làm "đỉa" Bọn trẻ đứa chạy đầu này, đứa băng qua sông góc nọ "Ðỉa" rượt để bắt Bọn trẻ lại hát bài hát ghẹo: Sang sông / về sông / trồng cây / ăn quả / nhả hạt "Ðỉa" rượt bên này thì bên kia xuống sông "Ðỉa" quay lại bên kia thì lũ bên nọ lại réo lên: "ăn quả / nhả hạt" rồi ào xuống Chẳng may ai bị "đỉa" vớ phải thì trở thành "đỉa"
9 Thìa la thìa lẩy
Là trò chơi luyện tập sự nhịp nhàng Giống như trò tập
tầm vông, song bài ca lại là bài vè Con gái hư - chê tật
xấu của các cô gái lười:
Thìa la thìa lẩy,
Con gái bảy "tài"
Ngồi lê là một,
Dựa cột là hai.
Thày lay là ba
Ăn quả là bốn
Trốn việc là năm
Hay nằm là sáu
Trang 6TRÒ CHƠI CON TRẺ
1 Đánh chuyền (Đánh Đũa):
Trò chơi của con gái Số người chơi 2-5 người Đồ
chơi gồm có 10 que nhỏ và một quả tròn nặng (quả
cà) Cầm quả cà ở tay phải tung lên không trung và
nhặt từng que Lặp lại cho đến khi quả cà rơi xuống
đất là mất lượt Chơi từ bàn 1 (lấy một que một lần
tung cà) bàn 2 (lấy hai que một lần) cho đến 10, vừa
nhặt quả chuyền vừa hát những câu thơ phù hợp với
từng bàn Một mốt, một mai, con trai, con hến,… Đôi
tôi, đôi chị… Ba lá đa, ba lá đề v.v Hết bàn mười thì
chuyền bằng hai tay: chuyền một vòng, hai vòng hoặc
ba vòng và hát: “Đầu quạ, quá giang, sang sông,
trồng cây, ăn quả, nhả hột…” khoảng 10 lần là hết một bàn chuyền, đi liền mấy ván
sau và tính điểm được thua theo ván
Một trò chơi của trẻ nhỏ Hai bên đứng đối diện nhau
Một người cầm hai đoạn tre, một ngắn một dài Đào một
hố nhỏ, dài dưới đất, đặt đoạn tre ngắn lên miệng hố, lấy
thanh tre dài hất đoạn tre ngắn lên cao đánh thật mạnh
văng ra xa Nếu người đứng đối diện bắt được thanh tre,
người đó sẽ được vào chơi thay
Trò chơi của trẻ nhỏ Đồ chơi là con quay bằng gỗ hay
sừng hình nón cụt, có chân bằng sắt Dùng một sợi dây,
quấn từ dưới lên trên rồi cầm một đầu dây thả thật mạnh
cho quay tít Con quay của ai quay lâu nhất, người đó
được Có thể dùng một con quay khác bổ vào con quay
đang quay mà nó vẫn quay thì người chủ của con quay đó
được nhất
Trang 74 Bịt mắt bắt dê.
Số lượng người chơi không hạn chế tối thiếu 5 người, một người được bịt mắt (bằng khăn quàng đỏ) số người còn lại là những con dê, người bịt mắt sẽ mò mẫm bắt những con dê còn lại và khi tóm được một con dê nào đó và nói rõ con dê đó là con
dê gì (chẳng hạn Virgo là người bịt mắt tóm được Ma men thì Virgo phải sờ soạng và đoán ra đó là con Dê Mamen thì mới kết thúc trò chơi và chuyển cho Mamen thành người đi bắt dê Virgo hĩ hĩ)
5 Chơi trốn tìm
Trò này cũng phải có nhiều người chơi, một người sẽ đi tìm mọi người bằng hình thức nhắm mắt lại và đếm (năm mười mười năm hai mươi ba mươi bốn năm năm mươi sáu mươi bảy mươi tám mươi chín mươi một trăm ai chưa xong đi bắt trẻ con), những người khác sẽ đi trốn, và phải tìm hết mọi người, khi tìm được ai phải kêu tên người đó, nếu mà bị ai đó chạm vào người mà không biết và kêu " Xì " thì sẽ cứu được hết những người bị tóm và người đó lại phải nhắm mắt từ đầu
6 Chuyền
Trò này là của các bạn nữa Zerro không am hiểu lắm nếu nói gì sai sai chút thì thông cảm Dùng một quả bóng bằng cao su như quả tennis bây giờ và mấy cây tre vót nhỏ đi bằng 1/4 chiếc đũa khoảng 20 que Người chơi vừa tung bóng vừa rải que, vừa tung bóng vừa nhặt que và hát những bài hát của trò chơi chuyền ( chuyền một chuyện hai )
7 Vây thành
Tối đa 4 người chơi, mỗi bên vẽ cho mình một cái thành nhỏ khoảng bằng cái đá
chai bia và chấm một điều trong thành làm điểm đầu, và lần lượt phi xuống đất (cái này phải chơi ở nền đất có thể cắm được thanh sắt làm vật chơi) và bằng những đường
kẻ thẳng các điểm lại với nhau lần lượt vây thành bên kia sao cho họ không còn điểm
để kẻ nữa là thằng cuộc
8 Chơi Gà o, chơi đánh khăng (chơi lồ)
Gà o bập bập đánh đó là trò chơi dùng 3 khúc gỗ một khúc dài khoảng 10cm, một khác dài khoảng 15 cm và khúc còn lại là 20cm làm gậy đánh, với một cái lỗ gọi
là "lồ" được đào trên đất và đặt thanh 10cm nằm ngang lồ và một thanh đặt ở dưới như đòn bẩy khi đánh phải kêu Gà ô bập bập và dùng thành 20cm đánh xuống làm cho thanh 10cm bay lên đối thủ sẽ tóm cái thanh bay ra nếu tóm được là thằng cuộc (sao giống bóng chầy vậy có phải dân phương tây học tập việt nam)
Trang 89 Cơm canh rau muống hay còn gọi là Cơm canh rau thịt v.v
Cái trò này Zerro không nhớ rõ về cái bàn chơi nhưng có thể nói trò này cũng rất hay, cũng phải ăn hết quân đối phương khi cách một điểm và nước chơi sẽ là bài đọc
"Cơm canh rau muống" đi bốn nước
10 Chơi chọi gối
Nhiều người chơi và mỗi người khi chơi sẽ co cái gối của mình lên để làm cái gậy
mà chọc đối phương cứ thế một chân lò cò là lao vào nhau đối phương nào bị ngã là
bị loại ra cuộc chơi người trụ lại cuối cùng sẽ là người thắng cuộc
11 Nhẩy song phi
Có hai người căng dây chun ra để cho những người khác nhẩy qua sợi dây đó (nếu cầm cái gậy mà giơ ra có mà vỡ cả mẹt) có các bàn sau Gối - Đùi - Mông - Sườn-Ngực - Nách - Cổ - Đầu - Đầu thêm gang tay - Đầy thêm 2 gang tay - Hết Nếu ai không qua được sẽ có người cứu nhưng chỉ đến bàn đầu mới được cứu thôi, còn những bàn đổ về trước ai không qua được hoặc có bạn quy định không được chạm dây mà vi phạm thì lần lượt mà thay cho người khác hee vào giữ dây
12 Kim kỉm kìm kim nhà ai mất chó sang đây mà tim
Trò này thú vị lắm bởi có 2-3 người chơi, khoanh một mảnh đất và lấy một vật nhỏ làm chó của nhà mình và chôn dưới đó bằng những thủ thuật không cho đối phương biết chó nhà mình giấu ở đâu và bắt đối phương chỉ có tìm một lần thôi (cái này khác gì đi câu trộm chó đâu hĩ hĩ)
13 Ô ăn quan
Trang 9Vẽ một hình chữ nhật được chia đôi theo chiều dài và ngăn thành 5 hàng dọc cách khoảng đều nhau, ta có được 10 ô vuông nhỏ Hai đầu hình chữ nhật được vẽ thành 2 hình vòng cung, đó là 2 ô quan lớn đặc trưng cho mỗi bên, đặt vào đó một viên sỏi lớn có hình thể và màu sắc khác nhau để dễ phân biệt hai bên, mỗi ô vuông được đặt 5 viên sỏi nhỏ, mỗi bên có 5 ô
Hai người hai bên, người thứ nhất đi quan với nắm sỏi
trong ô vuông nhỏ tùy vào người chơi chọn ô, sỏi được
rãi đều chung quanh từng viên một trong những ô vuông
cả phần của ô quan lớn, khi đến hòn sỏi cuối cùng ta vẫn
bắt lấy ô bên cạnh và cứ thế tiếp tục đi quan (bỏ những
viên sỏi nhỏ vào từng ô liên tục) Cho đến lúc nào viên
sỏi cuối cùng được dừng cách khoảng là một ô trống,
như thế là ta chặp ô trống bắt lấy phần sỏi trong ô bên
cạnh để nhặt ra ngoài Vậy là những viên sỏi đó đã thuộc
về người chơi, và người đối diện mới được bắt đầu
Đến lượt đối phương đi quan cũng như người đầu tiên, cả hai thay phiên nhau đi quan cho đến khi nào nhặt được phần ô quan lớn và lấy được hết phần của đối phương Như thế người đối diện đã thua hết quan
Hết quan tàn dân, thu quân kéo về Hết ván, bày lại như cũ, ai thiếu phải vay của bên kia Tính thắng thua theo nợ các viên sỏi Quan ăn 10 viên sỏi
Cách chơi ô ăn quan được nói lên rất đơn giản nhưng người chơi ô ăn quan đã giỏi thì việc tính toán rất tài tình mà người đối diện phải thua cuộc vì không còn quan (sỏi) bên phần mình để tiếp tục cuộc chơi
Trang 1014 Rồng rắn lên mây
Một người đứng ra làm thầy thuốc, những người còn lại sắp hàng một, tay người sau nắm vạt áo người trước hoặc đặt trên vai của người phía trước Sau đó tất cả bắt đầu
đi lượn qua lượn lại như con rắn, vừa đi vừa hát:
Rồng rắn lên mây
Có cây lúc lắc Hỏi thăm thầy thuốc
Có nhà hay không?
Người đóng vai thầy thuốc trả lời:
- Thấy thuốc đi chơi ! (hay đi chợ, đi câu cá , đi vắng nhà tùy ý
mà chế ra) Đoàn người lại đi và hát tiếp cho đến khi thầy thuốc trả lời:
- Có !
Và bắt đầu đối thoại như sau : Thầy thuốc hỏi:
- Rồng rắn đi đâu?
Người đứng làm đầu của rồng rắn trả lời:
- Rồng rắn đi lấy thuốc để chữa bệnh cho con
- Con lên mấy ?
- Con lên một
- Thuốc chẳng hay
- Con lên hai
- Thuốc chẳng hay
15 Trò cướp (giựt) cờ:
Chia mỗi đội làm 2 phe có số người bằng nhau, đứng đối diện với nhau sau 2 lằn vạch xuất phát Mỗi thành viên tương ứng trong mỗi Đội sẽ chọn cho mình một con
số đếm (từ 1, 2, 3, ) hoặc tên một con vật, theo thống nhất chung từ trước Như vậy chúng ta sẽ có mỗi Đội 1 số 1, 1 số 2,
Ở giữa 2 đội (giữa 2 lằn vạch xuất phát) cắm sẵn 1 cây cờ để làm mục tiêu Khi nghe Quản trò hô một con số nào đó, thì lần lượt các con số của hai đội chạy lên để tìm cách cướp cây cờ và chạy về phía phần đất an toàn của mình (sau vạch xuất
Trang 11phát của Đội mình) Quản trò có thể hô số đơn, hoặc 2, 3 số cùng lúc, Khi nghe quản trò hô tổng số thì toàn bộ Đội viên của các đội đều phải chạy lên tham gia cướp cờ
Cách tính điểm: đội viên của đội nào được Quản trò hô tên, chạy lên giật được cây
cờ chạy về đến nhà được thì được tính thắng 1 điểm Trong quá trình chạy về (đang cầm theo cây cờ) nếu bị người có số tương ứng ở phía bên kia rượt theo dùng tay đập trúng trước khi về đến vạch xuất phát thì bị tính 1 điểm thua Khi đội nào đạt được số điểm đã quy định trước thì là đội thắng
+Ghi chú: điểm chỉ được tính khi những người có cùng số bắt được nhau (ví dụ
số 3 bên này đập trúng số 3 của đối phương lúc đang cầm cây cờ chạy thì mới được tính điểm Những số khác nếu được gọi lên, nhưng không giựt được cờ thì chỉ có nhiệm vụ làm cản trở đối phương cho bạn mình (người cầm cờ) chạy về tới đích an toàn)
Quản trò không nhất thiết phải hô số một cách trực tiếp mà có thể nói bâng quơ một câu nào đó có xuất hiện chữ số để tạo sự bất ngờ cho người chơi Ví dụ, quản trò hỏi: ngày mai là thứ mấy, người chơi trả lời: thứ hai, Quản trò: ờ, thì ra là thứ hai Tức thì người mang số 2 sẽ chạy lên để giật cờ
Kết hợp với trò trên, chúng ta sẽ có biến dạng của trò cướp cờ
Dụng cụ thi đấu 4 khăn bịt mắt, 4 dây cột chân
Diễn biến trò chơi
Hai đội dự thi, mỗi đội 4 người chia làm 2 cặp, mỗi cặp cột chân phải của người
này vào bên trái của người kia để hai người chỉ còn lại 3 chân Chọn 1 trong 2 người
ai to lớn hơn thì bịt mắt người đó lại Như vậy cả hai đội có 4 cặp thi đấu tổng cộng 8 người 8 con mắt và 12 cái chân
Khi nghe hiệu lệnh bắt đầu, hai đội từ vạch xuất phát của mình sẽ tiến về phía trung tâm là một vòng tròn nhỏ vạch dưới đất Trong vòng tròn có một cây cờ, đội nào cướp được cờ và chặp nhanh về vạch xuất phát của mình là thắng, nhưng nếu bị đội đối phương đuổi theo thì ném cờ cho động đội Chỉ khi nào đối phương chụp được cờ thì mới thua
Luật chơi
Không được bỏ băng mắt, không được làm sút dây cột chân ra Người sáng mắt sẽ đưa cho cờ người mù giữ giùm, nếu bị rượt gắt quá, nếu bị rượt gắt quá, Khi bị đập vào vai là phải cắm cờ lại vào vòng tròn, nếu chưa kịp ném cho đồng đội