SKKN cái tôi TRỮ TÌNH TRONG THƠ XUÂN QUỲNH QUA bài THƠ SÓNG

Với đề tài “Cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh qua bài thơ Sóng” tiết 33-34- 35, người viết mong muốn có thể chỉ ra các đặc điểm của cái tôi trũ tình trong thơ Xuân Quỳnh qua thi phẩ

MỤC LỤC:

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT LÊ HOÀN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“CÁI TÔI TRỮ TÌNH TRONG THƠ XUÂN QUỲNH

QUA BÀI THƠ SÓNG”

(Chương trình Ngữ văn 12 – Cơ bản)

Người thực hiện: Phạm Thị Giang Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn

THANH HOÁ NĂM 2021

Mục lục

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm Trang 42.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đê Trang 52.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm Trang 17

Xuân Quỳnh- một tài năng lớn, một gương mặt sáng giá của thế hệ nhà thơtrưởng thành trong thời kì kháng chiến chống Mĩ Xuân Quỳnh là một nữ thi sĩ nổi

tiếng của thơ ca Việt Nam Bà là tác giả của nhiều bài thơ tình nổi tiếng như Thuyền

và biển, Sóng, Hoa cỏ may, Tự hát, Nói cùng anh… Mỗi sáng tác của thi sĩ là một

sáng tạo riêng biệt, độc đáo, thể hiện cá tính sáng tạo của người nghệ sĩ Thông quanhững sản phẩm tinh thần ấy, nhà thơ thể hiện một nhân sinh quan có ý nghĩa sâu sắc,tiến bộ về con người, cuộc đời

Sự nghiệp sáng tác của Xuân Quỳnh trải dài theo số phận của cuộc đời bà Nữthi sĩ đã bộc lộ trong thơ một cái tôi trữ tình phong phú và độc đáo Thơ Xuân Quỳnhthể hiện trái tim phụ nữ rung động mãnh liệt, đôn hậu, chân thành, giàu đức hy sinh

và lòng vị tha Trong thơ Xuân Quỳnh, khát vọng sống, khát vọng yêu chân thành,mãnh liệt luôn gắn liền với những dự cảm lo âu Nét độc đáo này khiến cho mỗi thiphẩm của Xuân Quỳnh là một tiếng lòng không thể trộn lẫn “Sóng” trích từ tập “Hoadọc chiến hào” (được học trong nhà trường chương trình Ngữ Văn 12 tập 1) là tácphẩm nghệ thuật đặc sắc làm nên tên tuổi Xuân Quỳnh đã thể hiện một cái tôi trữ tìnhthật sâu sắc, mới mẻ, đọc đáo

Với niềm tự hào sâu sắc về nhà thơ góp phần làm nên diện mạo thơ ca dân tộc,tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu thực nghiệm năm học 2020- 2021: “Cái tôi trữ tình

trong thơ Xuân Quỳnh qua bài thơ Sóng” (tiết 33- 34- 35 - Chương trình Ngữ văn

12-Tập 1- Ban cơ bản)

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Với đề tài “Cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh qua bài thơ Sóng” (tiết

33-34- 35), người viết mong muốn có thể chỉ ra các đặc điểm của cái tôi trũ tình trong

thơ Xuân Quỳnh qua thi phẩm Sóng và những phương thức biểu hiện của cái tôi trữ

tình nhằm khẳng định thêm quan niệm thơ Xuân Quỳnh để từ đó có thể nhìn nhận,đánh giá lại một cách toàn diện và đúng đắn hơn phong cách sáng tạo của một nhàthơ ở một chặng đường có ý nghĩa quyết định đến tên tuổi một đời thơ

Chọn đề tài này sẽ phục vụ tốt hơn cho công tác giảng dạy thơ Xuân Quỳnhnói chung và bài “Sóng” nói riêng trong chương trình Ngữ văn 12- chương trìnhchuẩn

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Với đề tài “Cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh qua bài thơ Sóng”, tôi sẽ

tìm hiểu vấn đề qua tập thơ nổi tiếng “Hoa dọc chiến hào” (1968), “Gió Lào,

cát trắng” (1974) đặc biệt là bài thơ “Sóng” được trực tiếp giảng dạy trong chươngtrình Ngữ văn 12, ban cơ bản

- Đề tài được trực tiếp áp dụng ở các lớp 12A1, 12A6 của Trường THPT LêHoàn- Thọ Xuân.

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Đề tài này sẽ kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu, từ nhiều góc độ và cấp

độ khác nhau để phát hiện rõ vấn đề Sau đây là các phương pháp tiêu biểu :

1.4.1 Phương pháp tiếp cận hệ thống: Để tìm hiểu rõ ràng đề tài này, tôi sử

dụng phương pháp tiếp cận hệ thống sáng tác của Xuân Quỳnh để từ đó đánh giá kháiquát về đặc trưng của cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh

1.4.2 Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phương pháp phân tích tổng hợp

nhằm soi sáng cho những nhận định chung Nhờ phương pháp này mà quá trình nêuđặc điểm của cái Tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh sẽ nêu và phân tích một cách xácđáng dẫn chứng cụ thể

1.4.3 Phương pháp so sánh đối chiếu: So sánh đối chiếu là phương pháp tôi

lựa chọn để xử lí những vấn đề cần đối sánh nhằm giúp cho đề tài trở hneen phongphú Chúng ta có thể so sánh đối chiếu cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh với cáitôi trữ tình trong thơ của các nhà thơ khác cùng thời Từ đó rút ra cái nhìn cụ thể,chính xác về cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh, nhất là trong bài “Sóng”

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm (SKKN):

So với các SKKN trước đây, sáng kiến kinh nghiệm này tôi chú trọng vạch rõnhững nội dung quan trong về cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh để từ đó thiết kếbài dạy sẽ tổ chức hoạt động học cho học sinh theo cảm nhận cụ thể, sâu sắc cái tôitrữ tình của Xuân Quỳnh trong từng câu, từng khổ thơ của bài “Sóng”

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

2.1.1 Cái tôi trữ tình là gì?

Khái niệm này gắn với thơ trữ tình, mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau thìtrong quan niệm chung nhất, khái niệm trữ tình được xác định là “sự thể hiện trựctiếp những cảm xúc và suy tư của nhà thơ hoặc của nhân vật trữ tình trước các hiệntượng đời sống”

Xét về bản chất thơ trữ tình biẻu hiện khát vọng của con ngời nhằm đối diện vàkhám phá những trải nghiệm tinh thần của con ngời trớc mọi hiện tượng của xã hội

và tự nhiên, có thể nói cuộc trải nghiệm diễn biến trong lịch sử của nhân loại nh mộthiện tượng tinh thần đặc thù của con người

Trong tác phẩm Mỹ học Heghen đã nhấn mạnh bản chất này của thơ trữ tình:

“Nguồn gốc và điểm tựa của nó là chủ thể vừa là duy nhất, độc nhất mangnội dung” Bêlinxki cho rằng: “Toàn bộ hiện thực đều có thể là nội dung của thơ trữtình, nhưng với điều kiện nó phải trở thành sở hữu máu thịt của chủ thể, là bộ phậncảm giác của chủ thể, gắn liền với sự hoàn chỉnh bản chất của chủ thể” Còn ViênMai trong “Tuỳ viên thi thoại” coi sự thể hiện của cá nhân là gốc của thơ trữ tình :

“Gốc của thơ là ở chỗ miêu tả cảnh ngộ của tính tình và linh cảm cá nhân”

“Cái tôi trữ tình” như một nhân tố khởi sự và hoàn tất của sáng tạo trữ tình- tưtưởng này đợc quán xuyến và khẳng định ở hầu hết các quan điểm lý luận Từ Mỹhọc cổ điển cho đến quan điểm li luận hiện đại về thơ trữ tình: “Bài thơ trữ tình làmột bài thơ trong đó nhà thơ viết về những suy nghĩ và cảm xúc của mình.Trong đó

nhà thơ cố gắng điều khiển và tổ chức các cảm xúc và ấn tợng của mình” (thuật ngữvăn học và phê bình Mỹ năm 1993 ).

Cái tôi trữ tình vừa là một “khách thể” nhìn và cảm nhận thế giới của “chủthể”, lại vừa chính là một điểm nhìn Đồng thời cái tôi trữ tình cũng đóng vai trò sángtạo, tổ chức các phơng tiện nghệ thuật ( thể thơ, hình tợng , vần, nhịp) để vật chất hoáthế giới tinh thần thành một hình thức văn bản trữ tình

Kết luận về “cái tôi trữ tình”, Vũ Tuấn Anh trong công trình “văn học ViệtNam hiện đại- nhận thức và thẩm định” đã khẳng định rằng : “đó là sự thể hiện mộtcách chân thực và cảm xúc đối với thế giới và con ngời thông qua lăng kính của cánhân của chủ thể và thông qua việc tổ chức các phơng tiện của thơ trữ tình, tạo ramột thế giới tinh thần riêng biệt độc đáo, mang tính thẩm mỹ,nhằm truyền đạt tinhthần ấy đối với ngời đọc”

2.1.2 Cái tôi trữ tình trong thơ ca Việt Nam:

Thơ ca muôn đời là tấm gương phản chiếu, là tấc lòng của thi sĩ Ở đó nhà thơ

có thể bộc lộ nhiều cung bậc cảm xúc của tâm trạng, những cảm nhận về thiên nhiên,con người và cuộc sống

Trong thơ trung đại, cảm xúc của các nhà thơ thường bị bó buộc theo nhữngquy tắc gì bó cho nên bản ngã của các nhà thơ dường như bị thủ tiêu Cái tôi cá nhân

ít có điều kiện được bộc lộ hoặc nếu có thì cũng chỉ bộc lộ dè dặt, “lấp ló” ở giaiđoạn sau như trong thơ Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Công Trứ, Tú Xương,

…

Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỷ XX, Tản Đà là người dạo nên những nốt nhạc “mởđầu cho cuộc hòa nhạc tân kì đương sắp sửa” Thơ Tản Đà bùng lên khát vọng khẳngđịnh cái tôi tài năng và nhân cách, “khát vọng thoát li ra ngoài cái tù túng, cái giả dối,khô khan của khuôn sáo”

Và đặc biệt sự trỗi dậy mạnh mẽ của cái tôi trữ tình thật sự rõ nét phải bắt đầu

từ phong trào thơ Mới (1932- 1945) Đây là thời đại của chữ tôi (chữ dùng của HoàiThanh) Đây là thời kỳ cái tôi thoát li phủ nhận cuộc sống thực tại của cuộc đấu tranhcủa dân tộc các nhà thơ tìm cho mình một thế giới khác Họ thoát li vào tình yêu, vàotôn giáo, đi tìm vẻ đẹp của thiên nhiên Hoài thanh trong “thi nhân Việt Nam” đãtừng nói : “Ta thoát lên tiên cùng Thế Lữ, ta say cùng trong trờng tình cùng với Lưutrọng Lư, ta điên cuồng cùng Hàn Mặc tử, Chế Lan Viên, ta đắm say cùng XuânDiệu Nhng động tiên đã khép, tình yêu không bền, điên cuồng rồi tỉnh, say đắm vẫn

bơ vơ, ta ngơ ngẩn buồn trở về hồn ta cùng Huy Cận” Có thể nói “cái tôi” thời kỳ32- 45 là cái tôi mang tính chất bản ngã Buồn chán, cô đơn và phủ nhận thực tại (đây

là thực trạng cuộc đấu tranh của dân tộc) Nỗi buồn trong thơ mới là một nỗi buồnchung của những con người không tìm đợc lối thoát, bế tắc trước hiện thực của cuộcsống

Có thể nói thơ mới đã tạo nên bước ngoặc trong thi pháp và tư duy thơ, làmxuất hiện nhiều phong cách nghệ thuật độc đáo Hoài Thanh trong thi nhân Việt Namông đã từng khẳng định “Người ta thấy cha bao giờ như bây giờ xuất hiện cùng mộtlúc một hồn thơ rộng mở như Thế Lữ, mơ màng như Lưu Trọng Lư, hùng tráng nhưHuy Thông, trong sáng như Nguyễn Nhợc Pháp, quê mùa như Nguyễn Bính, kỳ dịnhư Chế Lan Viên và thiết tha, băn khoăn rạo rực như Xuân Diệu”

Đến giai đoạn 1945-1975, dân tộc bước qua hai cuộc kháng chiến trường kỳchống Pháp và chống Mỹ Ở thời kỳ này nhiệm vụ giải dân tộc khỏi ách thống trị củathực dân và đế quốc là một nhiệm vụ lớn lao và cao cả nhất, khẩu hiệu “Tất cả chotiền tuyến tất cả vì miền Nam ruột thịt” Đây là một khẩu hiệu tất cả cho quá trìnhđấu tranh và chiến thắng kẻ thù của những năm tháng không thể nào quên Có

lẽ chính vì điều đó “cái tôi” luôn luôn phục vụ “cái ta” chung để mưu cầu sự nghiệplớn Trong giai đoạn văn học này, ít động trạm đến tình cảm riêng cá nhân, nếu

có thì không được đánh giá cao

Mặc dù trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cái tôi Xuân Quỳnh không phảichiến đấu chonhân sinh quan cộng sản, hay chiến đầu vì lí tưởng cách mạng Thànhcông của Xuân Quỳnh trên lĩnh vực tình yêu Nếu xếp trong chùm thơ chống Mỹ giai

đoạn này với Đất Nước (Nguyễn Khoa Điềm), Bài thơ về tiểu đội xe không kính

(Phạm Tiến Duật), Khoảng trời hố bom (Lâm Thị Mỹ Dạ)…, thì thơ tình của Xuân

Quỳnh cụ thể như bài “Sóng” lại lạc điệu Mọi người kể chuyện chiến tranh bằngnhững anh hùng ca của đất nước, Xuân Quỳnh lặng lẽ kể chuyện về những giai điệu,cung bậc tình yêu Xuân Quỳnh đã “tự hát” giản dị và thật thà những thổn thức sâuthẳm con gái khát khao đi tìm hạnh phúc, tự nguyện hiến dâng Chị hướng đến cái vôbiên như “cuộc đời tuy dài thế”, như “biển kia dẫu rộng” để tuyệt đích hóa tình yêucủa mình Thứ tình yêu giông tố, bản năng, mãnh liệt và bất chấp, đủ để “yêu anh cảkhi chết đi rồi”

2.1.3 Cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh:

Xuân Quỳnh sinh ra và lớn lên ở giai đoạn này, mặc dù dân tộc đang trải quahai cuộc chiến tranh với những thử thách lớn lao chị cũng là nạn nhân, một phần cuộcđời của chị cũng gắn với một thời nửa đạn và được in đậm trong tập thơ “Gió lào cáttrắng” Sáng tác thành công của Xuân Quỳnh chủ yếu nằm trong giai đoạn này nhưngXuân Quỳnh là nhà thơ viết về tình yêu và trên lĩnh vực ấy thơ của chị đã có độ chín

và đã để lại ấn tợng khó phai mờ trong tâm thức của độc giả Người ta nhớ đến XuânQuỳnh là nhà thơ của tình yêu của khát vọng sống và yêu một cách mãnh liệt Có thểnói cái tôi trữ tình là sự kế thừa và phát huy của những giai đoạn văn học trước đó

Cảm thức về tình yêu luôn là điểm nhấn sâu sắc trong thơ Xuân Quỳnh - mộthồn thơ đa cảm mà dung dị, một trái tim yêu mãnh liệt “dữ dội và dịu êm”, “ồn ào vàlặng lẽ”, khiêm nhường đấy nhưng cũng ào ạt, đam mê như sẵn sàng cháy đến tậncùng nỗi khát khao được yêu và dâng hiến Thơ Xuân Quỳnh luôn có vị thế đáng trântrọng trong lòng độc giả qua các thế hệ, vì thơ không chỉ hay và đẹp qua ý, tình, conchữ,… mà hồn thơ thật giản dị mà triết lý thẳm sâu, lay thức vào những góc khuấtlòng người, dư ba cảm xúc,… Dấu ấn về phong cách thơ Xuân Quỳnh còn đượckhẳng định mạnh mẽ hơn khi thơ không chỉ là thơ mà trong thơ như hòa nhuyễn,đồng điệu giữa chuyện thơ, chuyện đời, giữa cuộc đời nữ sĩ tài sắc và hồn thơ đã sắcđiệu, quyến rũ lòng người

Thơ luôn mang dấu ấn cá tính sáng tạo của người sáng tác Trong muôn vànphong cách thơ hiện đại, nữ sĩ Xuân Quỳnh để lại một dấu ấn đặc biệt bởi trái timhồn hậu, đầy nữ tính và rất nhạy cảm trong thơ

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

2.2.1.Thực trạng chung:

Ngày nay xu thế chung của xã hội là phát triển khoa học kĩ thuật Dưới máitrường phổ thông, các em học sinh thường chú trọng đến các môn khoa học tự nhiênnhiều hơn là bộ môn khoa học xã hội Dù môn Ngữ văn lúc nào cũng rất quan trọngtrong kỳ thi vượt cấp và kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông quốc gia nhưng đại đa

số học sinh vẫn chưa dành thời gian đúng mức, chưa chú tâm thậm chí xem nhẹ mônhọc này Học sinh Trường THPT Lê Hoàn chủ yếu dự tuyển đầu vào trường có lựchọc khá trở xuống nhiều nên có nhiều hạn chế trong học tập Môn Ngữ văn các emlười đọc, lười học, lười suy nghĩ Có những học sinh yêu thích môn Ngữ văn nhưngvẫn còn nhiều lúng túng, khó khăn trong việc tiếp cận bộ môn học học nhiều tínhnhân văn này Bởi vậy mỗi giờ học văn diễn ra trong tâm thế còn thờ ơ của học sinh

và trong nỗi niềm trăn trở của giáo viên dạy Ngữ văn

2.2.2 Thực trạng đối với giáo viên:

Trong đổi mới phương pháp dạy học văn, người giáo viên nhất thiết phải chútrọng dạy theo thể loại Dạy tác phẩm tự sự phải quan tâm đến cốt truyện, nhân vật,

sự việc và chi tiết tiêu biểu,… Dạy kịch phải chú ý đến xung đột kịch thể hiện quamâu thuẫn trong ngôn ngữ, hành động kịch của từng nhân vật kịch Dạy thơ trữ tìnhphải dạy cho ra được tâm trạng, cảm xúc, ngon ngữ, nhịp điệu, hình ảnh chứa đựngtrong tác phẩm

Bài thơ “Sóng” của Xuân Diệu là một tác phẩm đặc sắc của loại thơ trữ tình.Thực tế đã có nhiều sách báo, tiểu luận viết về thi phẩm này nhưng mỗi công trình đitheo hướng tiếp cận khác nhau Tiếp cận văn bản “Sóng” theo hướng bàn về cái tôitrữ tình còn đang là vấn đề khó khăn đối với không ít giáo viên trực tiếp giảng dạy.Đây là hướng tiếp cận đòi hỏi chúng ta phải có kiến thức sâu rộng và cách cảm nhậntinh tế để chỉ ra đặc điểm của cái tôi trữ tình và những phương thức biểu hiện của cáitôi trữ tình trong thơ nói chúng, trong thơ Xuân Quỳnh nói riêng, cụ thể hơn nữa làtrong bài thơ “Sóng”

2.2.3 Thực trạng đối với học sinh:

Khi học bài thơ “Sóng” của Xuân Quỳnh học sinh khá thích, đều cho rằng tácphẩm hay nhưng cảm nhận, suy nghĩ sâu vào cái tôi trữ tình là vấn đề khó khăn Vìhọc sinh lười đọc, lười suy nghĩ, cảm nhận Việc tiếp cận một thi phẩm thơ đã khóđây còn là tác phẩm thơ tình nổi tiếng của một cây bút tài năng chứa đựng nhữngcung bậc cảm xúc đa dạng, phức tạp, những suy tư trăn trở sâu sắc về tình yêu,…Trước thực trạng này, chúng ta cần phải tìm cách làm xích lại gần hơn nữa giữa đốitượng khám phá với đối tượng tiếp nhận Giúp người học cảm nhận rõ được cái tôitrữ tình trong “Sóng” cũng có nghĩa là đã đồng tính, trân trọng tư tưởng nhân văn sâusắc của bài thơ, đồng thời rút ra cho bản thân học sinh những bài học, quan niệmđáng quý về tình yêu

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

2.3.1 Hướng dẫn học sinh nắm được biểu chủ yếu của cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh.

Cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh là cái tôi được xây cất bởi những trạngthái tâm hồn đầy mâu thuẫn của một trái tim đa cảm và tinh tế Cũng có lúc cái tôi ấy

tự tách mình, phân lập mình thành những thái cực khác nhau để tự mổ xẻ, để thấu líđạt tình sự vật hiện tượng và đặc biệt là để nhận ra chính con người mình Bởi thế

những va động từ thế giớ bên ngoài luôn được thi nhân lí giải trong mối tương quanvới chính bản thân mình, tìm ra sự cộng hưởng, sự tương đồng giữa mình và thế giớixung quanh.

Cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh hóa thân vào nhiều nhân vật trữ tìnhkhác nhau: có khi là “em” trong quan hệ với “anh”, có khi là người cháu với nhữngrung động của đôi mắt to trước tiếng gà trưa, có khi Xuân Quỳnh thể hiện vai nữ sĩtrong chính bài thơ của mình để diễn đạt đầy đủ và sâu sắc nhất cái khát vọng tìmkiếm sự dũng cảm, tinh lực cho lao động nghệ thuật; và cũng hơn hết, cái tôi ấy hóathân vào người mẹ để ru con, hiểu con, để an ủi, vỗ về những linh hồn thơ bé, làngười vợ với những lo toan bận rộn hằng ngày… Cũng có lúc cái tôi ấy ẩn giấu trongnhững rung cảm, dự cảm về tình yêu, về cuộc sống … Mỗi nhân vật trữ tình là mộtthế giới của sự rung cảm sâu sắc bởi nhân vật ấy không bao giờ chịu khám phá thếgiớ, bản thân bằng cái nhìn một chiều mà luôn phân lập thành nhiều sắc thái đốinghịch Bởi thế có thể nói cái tôi Xuân Quỳnh là cái tôi của sự tương tranh giữa cácmặt đối lập: giữa biến động và yên tính, khao khát và âu lo, quyết liệt và nữ tính…

Thiên nhiên trong thơ Xuân Quỳnh cũng không phải là thiên nhiên thuần túy

mà giống như người mẹ, người yêu, thậm chí là trái tim yêu nhiều cảm xúc cung bậccủa thi sĩ Từ sóng biển, đến “hoa cỏ may”, hoa roi, trời xanh, mặt trời, ngọn cỏ,…đều chứa chất tâm trạng, khát khao của thi nhân

2.3.1.1 Cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh trước hết phải nói đến cái tôi với tình yêu đôi lứa giàu khao khát, cung bậc cảm xúc…

Thơ Xuân Quỳnh là tiếng nói của một trái tim yêu tha thiết nhiều cung bậc,đằm thắm, dịu dàng, đầy nữ tính nhưng quyết liệt, hiện đại Xuân Quỳnh luôn khao

khát tình yêu, khao khát một cách mạnh mẽ và cháy bỏng: Nỗi khát vọng tình yêu bồi hồi trong ngực trẻ (Sóng) Và “ Anh có nghe hoa rơi- Quanh chỗ mình đứng đó- Hoa ơi sao chẳng nói- Anh ơi sao lặng thinh- Đốt lòng em câu hỏi: -“Yêu em nhiều không anh?” (Mùa hoa roi) Thơ tình Xuân Quỳnh cáo cái rụt dè của thuở yêu ban

-đầu đến tình yêu nở hoa kết trái, đến cả sâu thẳm vô biên, bất diệt Thi sĩ viết lời “Tự

hát”: “Em trở về đúng nghĩa trái tim em

Là máu thịt, đời thường ai chẳng có

Vẫn ngừng đập lúc cuộc đời không còn nữa Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi”

Bao giờ em cũng lặng lẽ đi sâu vào tâm hồn anh để nhận thức, để "biết làmsống", "biết xúc động", "biết yêu anh" Ðó là một người thơ luôn vận động, luôn đắmsay; đó là một trái tim không ngừng nghỉ với tình yêu để mãi được hoà nhập tronganh Xuân Quỳnh chính là như thế, lúc nào cũng dịu dàng, lặng lẽ mà không hề bénhỏ, mà tự tin vì đã dâng trọn tình yêu và biết "được anh yêu" Một sự hy sinh không

bao giờ oán trách và tuyệt vọng." Tự hát" là hát về mình nhưng thực chất là hát về

tìnhyêu của muôn người trong cuộc đời ấy là lời của trái tim, lời của nồng say Ðọcmột bài thơ, ta gặp một con người Ðó là một Xuân Quỳnh suốt đời tìm kiếm, nó thểhiện trong sự vận động của từ ngữ, của cấu tứ Bài thơ sử dụng rất nhiều động từ chỉ

sự nhận thức, cấu tứ vận động theo bước chân kiếm tìm chân lý của người thơ, đi từmênh mông cuộc đời, từ giá trị của vũ trụ, đến cái tôi- giá trị của chính mình

Xuân Quỳnh là một trong những tiếng thơ rất sớm của một người con gái, mộtngười đàn bà đã chủ động yêu và đòi quyền được yêu rất minh bạch, quyết liệt (ở cáithời mà người ta quen nhìn phụ nữ dẫu là trong văn học một vai trò bị động và yếu

đuối): Không sĩ diện đâu, nếu tôi yêu được một người

Tôi sẽ yêu anh ta hơn anh ta yêu tôi nhiều lắm Tôi yêu anh ta dẫu ngàn lần cay đắng …

Khát vọng tình yêu là khát vọng mãnh liệt, say đắm nhất trong hồn thơ XuânQuỳnh Không phải vô cớ người ta gọi chị là nhà thơ của khát vọng tình yêu Chị viếtnhiều, viết hay về tình yêu đã đành, nhưng điều cần nhận thấy là mỗi bài thơ tình yêu

là một khát khao hạnh phúc của chị Sóng là một bài thơ như thế Hình ảnh sóng là sựhóa thân của cái tôi Xuân Quỳnh, là khát vọng tình yêu vô hạn, cũng như sóng cóbao giờ nguôi vỗ ào ạt vào lòng đại dương? Tình yêu của Xuân Quỳnh vượt quagiới hạn không gian thời gian để khẳng định một cách mạnh mẽ

Có bao giờ đứng yên (Thuyền và Biển)

Xuân Quỳnh suốt cuộc đời mình luôn đi truy tìm hạnh phúc mặc dù cuộc đờigặp nhiều bất hạnh đớn đau và mất mát: chị mồ côi mẹ từ ngày thơ bé, bố đi bướcnữa, sống trong tình yêu thương với người chị gái, cuộc tình duyên ba chìm bảy nổi

nh cánh thuyền nan không hẹn trước, hai lần lỡ đò, hai lần cập bến Nhưng khát vọngtình yêu không bao giờ nguôi trong chị mặc dù cuộc đời bất hạnh nhng chị không đầuhàng số phận, nếu như là một người phụ nữ khác họ dễ bị gục ngã bởi như “con chim

sợ cành cây cong” Xuân Quỳnh thì ngược lại, chị dám vượt lên chinh mình, khaokhát yêu và được yêu một cách cháy bỏng nồng nàn

Núi cao biển rộng sông dài Tôi đi khắp chốn tìm người tôi yêu

Nhưng không phải nh vậy khát vọng sống và khát vọng yêu vụt tắt trong tâmhồn chị, có những người phụ nữ làm thơ thời kỳ đầu rất sôi nổi, bồng bột, càng về sautuổi càng lớn thì thơ của họ cũng kém phần đằm thắm và mượt mà Xuân Quỳnh vượt

cả không gian và thời gian, tình yêu của chị không bao giờ già mà luôn trẻ trung, mới

mẻ: Em yêu anh hơn cả ngày xa

Cái thời tưởng chết vì tình ái

và được yêu, để sống hết mình với nó Khát vọng ấy quả là mãnh liệt và thiết tha, chỉ

có những ai yêu chân thành đằm thắm và si mê mới có sự hoá thân ấy, và quả thật

ngời phụ nữ đang yêu tìm thấy ở bến bờ anh một sự neo đạu tin cậy, một chỗ dựavững chắc và bình yên.

2.3.1.2 Cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh còn là cái tôi giàu đức hy sinh và khát vọng cống hiến hết mình cho cuộc đời

Một đức tính không thể thiếu được trong con người của Xuân Quỳnh đó là mộttấm lòng giàu đức hy sinh, sự che trở mà chị trang bị cho mình sẵn tình yêu thường

và đùm bọc Xuân Quỳnh trong cuộc sống đời thường chị là người mẹ người vợ đặcbiệt chị là người tình thật tuyệt vời Trong thơ chị hình ảnh “mái che” được lặp đi lặplại trong thơ chị trở thành một điệp khúc Và hình ảnh con gà mái xoè rộng đôi cánhcủa mình ra để bảo vệ cho đàn con thân yêu thì người ta nghĩ ngay đến Xuân Quỳnh

Chị lo lắng cho người mình yêu từ những sự việc nhỏ nhất, quan tâm đếnnhững vấn đề tưởng chừng như vặt vảnh nhưng có ai biết đâu rằng đó là cử chỉ củatình yêu thương và sự trở che

Sao không cài khuy áo lại anh

Trời lạnh đấy hôm nay trời trở rét (Trời trở rét).

Xuân Quỳnh là ngời phụ nữ luôn ý thức được trách nhiệm của bản thân mìnhvới cuộc đời, đặc biệt chị luôn tâm niệm rằng: “có tình yêu thì khó nhưng giữ được

nó lại càng khó hơn ” bởi tình yêu cũng giống nh cây xanh, ngày đêm phải chăm sóc,vun trồng để một ngày mai nó sẽ đơm hoa kết trái hiến dâng cho cuộc đời

Xuân Quỳnh là người phụ nữ giàu đức hy sinh, điều đó được thể hiện qua hìnhtợng “đôi bàn tay”: không phải bàn tay năm ngón thon dài mà đôi ban tay cuả chị indấu của thời gian, dường nh nó già hơn với độ tuổi của chị

Bàn tay em ngón chẳng thon dài Vệt trai cũ đường gân xanh vất vả

Em đánh chắt chơi thuyền thuở nhỏ Hái rau rền, rau rệu nấu canh Tập vá may tết tóc cho mình

Và úp mặt trên bàn tay khóc mẹ

Bàn tay ấy là hiện thân của bao đau đớn, khổ cực của cuộc đời bởi nó đã chứngkiến quá nhiều mất mát và đớn đau Nếu Xuân Diệu nói đến đôi tay để xiết chặt đểcuồng nhiệt hưởng thụ ái tình của tuổi trẻ thì Xuân Quỳnh chỉ chọn cho mình cử chỉ

“tay trong tay”- biểu tượng của sự gắn bó và nương tựa lẫn nhau Có lẽ chị quan niệmrằng: “Hạnh phúc là ở trách nhiệm Nó biết yêu, biết lao động, biết nhớ hay nói đúnghơn tình yêu là sự hy sinh biêt vun đắp tất cả cho cuộc đời này”

Đường tít tắp không gian như bể Anh chờ em cho em vịn bàn tay Trong tay anh tay của em đây Biết lặng lẽ vun trồng gìn giữ Trời ma lạnh tay em khép cửa

Em phơi mền vá áo cho anh Tay cắm hoa tay để treo tranh Tay thắp sáng ngọn đền đêm anh đọc

(Bàn tay em)

Ít ai có thể viết nên những câu thơ đẹp và giản dị như chị, từ những gì chânthành nhất, đời thờng nhất của trái tim một người phụ nữ biết yêu và khao khát đượcyêu Nhưng để cho “cây xanh tình yêu” đâm chồi nẩy lộc thì cái tôi Xuân Quỳnhkhông hề dửng dng đứng chờ người khác đem hạnh phúc đến cho mình, mà bản thânchị cần phải biết hy sinh để xây đắp và vun trồng cho nó.

Mặc dù tình yêu trong thơ Xuân Quỳnh chưa phải là tình yêu chiến đấu tiêubiểu cho nhân sinh quan cộng sản Nhưng ta thấy một cái tôi Xuân Quỳnh luôn đằmthắm yêu thơng giàu đức hy sinh Trong tiếng ru chồng của chị ta thấy chị cao đẹp

biết bao: Khuya rồi anh hãy ngủ đi

Để em trở dậy em che bớt đèn Anh ơi anh hãy ngủ đi

Thằng con ta nó nằm mê đó mà Ngày chơi súng giả ba lô

Làm anh giải phóng hét hò suốt thôi

(Hát ru chồng những đem khó ngủ).

Đúng là Xuân Quỳnh là ngời phụ nữ của đời thường, bởi chị quan tâm tớinhững gì nhỏ nhặt nhất của cuộc sống,chị là ngời phụ nữ luôn luôn biết vun vén chohạnh phúc,chị thấm thía một điều rằng:Hạnh phúc phải bắt đầu từ những gì bình dịnhất,đời thường nhất mà con người dễ lãng quên

Có thể nói Xuân Quỳnh đối với người chồng của mình không những chị làngười phụ nữ giàu đức hi sinh mà ta còn thấy sức mạnh của sự chở che và một tấmlòng đôn hậu Trong tập thơ “Hoa dọc chiến hào” thay vào những bài thơ tình XuânQuỳnh có nhiều bài thơ viết tặng con Đứng về mặt tình cảm mà xét, có lẽ đây làmột sự kế tiếp ngẫu nhiên: Người phụ nữ đến tuổi có con thì mọi tình cảm yêuthương họ đều dồn cho con cả, như trước kia họ đã dồn tình cảm đó cho người yêu

Vì vậy hầu như tất cả các bài thơ về con của Xuân Quỳnh đều cảm động, có lẽ không

ai trong chúng ta có thể đọc bình thản những câu:

Hàng mi tơ vẫn khép giấc ngon lành Con đâu biết máy bay thù gầm rít Con chỉ nghe lời mẹ ru quấn quýt Bom chuyển hầm con ngỡ tiếng nôi đa Ngủ yên con, ngủ đẫy giấc nghe con Lời mẹ ru làm chiến hào che chở

(Lời ru)

Trong bom đạn hiểm nguy, lòng mẹ là chiến hào, sức mạnh mầu nhiệm chechở cho con , cho sự yên ổn ,bình thản của tuổi thơ, phải có một tình cảm sâu nặng,trìu mến thì Xuân Quỳnh mới có thể viết lên những câu thơ có sức lay đọng sâu xađến thế

2.3.1.3 Cái tôi trữ tình trong thơ Xuân Quỳnh có có cái tôi trong trăn trở

lo âu với hạnh phúc đời thường

Bên cạnh một cái tôi khao khát yêu cháy bỏng và một cái tôi đầy trách nhiệm

và giàu đức hy sinh, đó là một hồn thơ đôn hậu, đằm thắm dịu dàng Nhưng một điềukhông thể phủ nhận rằng dường như trong sáng tác của chị ta thấy một con ngườiluôn luôn trăn trở lo âu với hạnh phúc đời thường Cái tôi Xuân Quỳnh luôn dự cảm