De cuong on tap Van 9 HKII

Những nhận xét, đánh giá về truyện hoặc đoạn trích phải căn cứ vào văn bản, những hiểu biết về tác giả, tác phẩm; phải xuất phát từ ý nghĩa của cốt truyện tính cách và số phận nhân vật, [r]

TÀI LIỆU ÔN TẬP CẤP THCS MÔN: NGỮ VĂN - LỚP 9



A PH ẦN THỨ NHẤT : VĂN HỌC.

AI VĂN HỌC HKI.

I CỤM BÀI VĂN BẢN NHẬT DỤNG.

1 Cho biết tác giả của văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh”? Qua văn bản, hãy

cho biết vẻ đẹp phong cách Hồ Chí Minh là gì?

- Tác giả Lê Anh Trà

- Vẻ đẹp phong cách Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống văn hóadân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, giữa thanh cao và giản dị

2 Qua văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh”, tác giả Lê Anh Trà đã cho biết sự

tiếp thu tinh hoa văn hóa nước ngoài của Hồ Chí Minh như thế nào?

Qua văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh”, Hồ Chí Minh đã tiếp thu tinh hoa văn hóa

nước ngoài một cách có chọn lọc

+ Không chịu ảnh hưởng một cách thụ động;

+ Tiếp thu mọi cái đẹp, cái hay đồng thời với việc phê phán những hạn chế, tiêucực;

+ Trên nền tảng văn hóa dân tộc mà tiếp thu những ảnh hưởng quốc tế (tất cả nhữngảnh hưởng quốc tế đã được nhào nặn với cái gốc văn hóa dân tộc không gì lay chuyểnđược

3 Trong văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh”, tác giả đã đưa những dẫn chứng

nào về lối sống giản dị của Bác?

Trong văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh”, tác giả đã đưa những dẫn chứng về lối

sống giản dị của Bác

+ Nơi ở và nơi làm việc đơn sơ: nhà sàn nhỏ, chỉ có vẻn vẹn vài phòng

+ Trang phục hết sức giản dị: bộ quần áo bà ba nâu, chiếc áo trấn thủ, đôi dép lốp,

tư trang ít ỏi

+ Ăn uống đạm bạc: cá kho, rau luộc, dưa muối,…

4 Qua văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh”, em có suy nghĩ gì về cách sống giản

+ Đây cũng không phải là cách tự thần thánh hóa, tự làm cho khác đời, hơn đời.+ Đây là cách sống có văn hóa đã trở thành quan niệm thẩm mĩ: cái đẹp là sự giản

dị, tự nhiên

5 Ga-bri-en Gắc-xi-a Mac-két là nhà văn nước nào? Hoàn cảnh ra đời văn bản

“Đấu tranh cho một thế giới hòa bình”?

- Ga-bri-en Gắc-xi-a Mac-két là nhà văn nước Cô-lôm-bi-a.

- Hoàn cảnh ra đời văn bản “Đấu tranh cho một thế giới hòa bình”: thánh 8 năm

1986, nguyên thủ sáu nước ấn Độ, Mê-hi-cô, Thụy Điển, Ác-hen-ti-na, Hi Lạp, ni-a họp lần thứ hai tại Mê-hi-cô, đã ra một bản tuyên bố kêu gọi chấm dứt chạy đua vũtrang, thủ tiêu vũ khí hạt nhân để đảm bảo an ninh và hòa bình cho thế giới

Tan-da-6 Vì sao chiến tranh hạt nhân là một hiểm họa khủng khiếp đang đe dọa toàn thể loài người và mọi sự sống trên trái đất?

Chiến tranh hạt nhân là một hiểm họa khủng khiếp đang đe dọa toàn thể loàingười và mọi sự sống trên trái đất vì:

+ Kho vũ khí hạt nhân đang được tàng trữ có khả năng hũy diệt cả trái đất và cáchành tinh khác trong hệ mặt trời

+ Chi phí cuộc chạy đua vũ trang đã làm mất đi khả năng cải thiện đời sống chohàng tỉ người; cho thấy tính chất phi lí của nó

+ Chiến tranh hạt nhân không chỉ đi ngược lại lí trí của loài người mà còn ngược lạivới lí trí tự nhiên, phản lại sự tiến hóa

+ Vì vậy, tất cả chúng ta phải có nhiệm vụ ngăn chặn cuộc chiến tranh hạt nhân, đấutranh cho một thế giới hòa bình

7 Qua văn bản “Tuyên bố thế giới về sự sống còn , quyền được bảo vệ và phát triển của trẻ em” , hãy nêu tình trạng trẻ em trên thế giới.

- Trẻ em chết do suy dinh dưỡng, bệnh tật

8 Nội dung chính của văn bản “Tuyên bố thế giới về sự sống còn , quyền được bảo

vệ và phát triển của trẻ em”?

Nội dung:

Bảo vệ quyền lợi, chăm lo đến sự phát triển của trẻ em là một trong những nhiệm

vụ quan trọng, cấp bách có ý nghĩa toàn cầu Và cam kết thực hiện những nhiệm vụ cótính toàn diện vì sự sống còn, phát triển của trẻ em, vì tương lai của nhân loại

II CỤM TRUYỆN, THƠ TRUNG ĐẠI:

1 Cho biết tác giả của các văn bản sau:

Chuyện người con gái Nam Xương, Hoàng Lê nhất thống chí, Lục Vân Tiên gặp nạn, Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh, Chị em Thúy Kiều.

Tác giả của các văn bản:

Chuyện người con gái Nam Xương Nguyễn Dữ.

Hoàng Lê nhất thống chí Ngô gia văn phái.

Lục Vân Tiên gặp nạn Nguyễn Đình Chiểu.

Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh Phạm Đình Hổ.

Chị em Thúy Kiều Nguyễn Du.

2 Sắp xếp các tác phẩm sau theo thứ tự thời gian sáng tác trước – sau.

Truyện Kiều, Chuyện người con gái Nam Xương, Hoàng Lê nhất thống chí, Lục Vân Tiên, Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh.

Chuyện người con gái Nam Xương, Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh, Hoàng Lê nhất thống chí, Truyện Kiều, Lục Vân Tiên.

3 Tính cách của nhân vật Vũ Nương trong “Chuyện người con gái Nam Xương” ?

Tính cách của nhân vật Vũ Nương trong “Chuyện người con gái Nam Xương”

+ Là một người phụ nữ xinh đẹp, nết na, hiền thục, hết lòng vun đắp hạnh phúc gia

đình: giữ gìn khuôn phép trước người chồng hay ghen, không từng để lúc nào vợ chồng phải thất hòa.

+ Đảm đang, tháo vát: ân cần dặn dò chồng, lo lắng cho gia đình thay chồng.

+ Là người mẹ hiền, dâu thảo: vừa nuôi con nhỏ, vừa lo cho mẹ chồng; lời trăng trối của mẹ chồng đã ca ngợi và ghi nhận công lao của nàng.

+ Là người vợ yêu chồng, hết lòng thủy chung với chồng: thương nhớ chồng theo tháng năm dài, không trang điểm, …

4 Vì sao nhân vật Vũ Nương trong “Chuyện người con gái Nam Xương” phải chịu

nỗi oan khuất?

Nhân vật Vũ Nương trong “Chuyện người con gái Nam Xương” phải chịu nỗi oan

khuất vì:

+ Cuộc hôn nhân giữa Trương Sinh và Vũ Nương có phần không bình đẳng: Trương

Sinh “Xin với mẹ đem trăm lạng vàng cưới về” Sự cách bức này tạo cái thế cho Trương

Sinh bên cạnh cái thế của người chồng, người đàn ông trong chế độ gia trưởng phongkiến

+ Tình huống bất ngờ: lời con trẻ chứa đầy những điều đáng ngờ

+ Tính cách của Trương Sinh: đa nghi; lại thêm tâm trạng khi đi lính về nặng nề,không vui vì mẹ mất

+ Cách cư xử hồ đồ và độc đoán của Trương Sinh: không bình tĩnh để phán đoán,phân tích, không nghe vợ phân trần, không tin cả những người hàng xóm nàng

5 Diễn biến tâm trạng của Vũ Nương khi bị chồng nghi oan.

Tâm trạng của Vũ Nương khi bị chồng nghi oan:

- Phân trần để chồng hiểu rõ, khẳng định tấm lòng thủy chung, trong trắng; tìm cách

để hàn gắn hạnh phúc gia đình đang có nguy cơ tan vỡ

- Đau đớn, thất vọng khi không hiểu vì sao bị đối xử bất công; thấy hạnh phúc tan

vỡ, tình yêu không còn

- Tuyệt vọng, đắng cay, tự trẫm mình để bảo toàn danh dự

6 Trong “Chuyện người con gái Nam Xương”, tác giả đưa vào nhiều yếu tố kì ảo

nhằm thể hiện điều gì?

Tác giả đưa vào nhiều yếu tố kì ảo nhằm:

+ Hoàn chỉnh thêm những nét đẹp vốn có của Vũ Nương

+ Tạo nên một kết thúc phần nào có hậu cho tác phẩm, thể hiện ước mơ ngàn đờicủa nhân dân ta về sự công bằng

+ Tăng thêm tính bi kịch và khẳng định niềm thương cảm của tác giả đối với sốphận bi thảm của người phụ nữ; làm tăng thêm giá trị nhân đạo cho tác phẩm

7 Nội dung chính của văn bản “Chuyện cũ trong phủ chúa trịnh” ?

Nội dung chính:

- Phản ánh đời sống xa hoa của vua chúa và sự nhũng nhiễu của bọn quan lạithời Lê Trịnh

- Phản ánh đời sống khốn khổ của nhân dân

8 Giải thích nhan đề “Hoàng Lê nhất thống chí”? Thể loại của tác phẩm?

- Giải thích nhan đề: Ghi chép về sự thống nhất của vương triều nhà Lê

- Thể loại: Tiểu thuyết lịch sử viết theo lối chương hồi

9 Qua văn bản “Hoàng Lê nhất thống chí”, em hãy nêu hình ảnh của người anh

hùng áo vải Nguyễn Huệ.

Hình ảnh của người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ

- Con người hành động mạnh mẽ, quyết đoán

- Trí tuệ sáng suốt, nhạy bén

- Ý chí quyết thắng và tầm nhìn xa trông rộng

- Tài dụng binh như thần

- Oai phong, lẫm liệt trong chiến trận

10 Qua văn bản “Hoàng Lê nhất thống chí”, em hãy nêu sự thất bại thảm hại của

tướng sĩ nhà Thanh và số phận bi đát của vua tôi Lê Chiêu Thống.

a) Sự thất bại thảm hại của tướng sĩ nhà Thanh:

- Tôn Sĩ Nghị là tên tướng bất tài, cầm quân mà không biết tình hình; kiêu căng, tựmãn, chủ quan, khinh địch Khi quân Tây Sơn đến lại khiếp sợ, vội trốn chạy thoát thân

- Quân sĩ thì hoảng sợ, tan tác bỏ chạy, tranh nhau qua cầu, xô đẩy nhau rơi xuốngsông, chết như rạ

b) Số phận bi đát của vua tôi Lê Chiêu Thống:

- Vì lợi ích riêng của dòng họ mà đem vận mệnh dân tộc đặt vào tay kẻ thù

- Chịu nỗi sỉ nhục của kẻ đi cầu cạnh, van xin

- Khi quân Tây Sơn đến, chạy bán sống bán chết, cướp thuyền dân; bám chân củagiặc và chết nơi đất khách

11 Nội dung của “Truyện Kiều”?

Nội dung của “Truyện Kiều”:

- Giá trị hiện thực: Bức tranh hiện thực về một xã hội bất công, tàn bạo của tầnglớp thống trị và số phận những con người bị áp bức đau khổ, đặc biệt là số phận bi kịchcủa phụ nữ

- Giá trị nhân đạo: Tố cáo, lên án những thế lực xấu xa; thương cảm trước số phận

bi kịch của con người; khẳng định, đề cao, tài năng, nhân phẩm và những khát vọng chânchính của con người

a) Hai câu thơ trên trích từ đoạn “Chị em Thúy Kiều” hoặc “Truyện Kiều” của

13 Phân tích nội dung, nghệ thuật của bốn câu thơ sau:

“ Vân xem trang trọng khác vời, Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười ngọc thốt đoan trang, Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da”.

Vẻ đẹp của Thúy Vân

- Từ “Trang trọng”  Vẻ đẹp cao sang, quí phái, đoan trang.

- Liệt kê: khuôn mặt, đôi mày, mái tóc, làn da, nụ cười, giọng nói

Kết hợp dùng từ “đầy đặn, nở nang, đoan trang” làm nổi bật vẻ đẹp riêng của

Thúy Vân

- Ẩn dụ, nhân hóa, so sánh  Thể hiện vẻ đẹp đoan trang, phúc hậu, quí phái

“Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười ngọc thốt đoan trang”.

=> Chân dung mang tính cách, số phận Vẻ đẹp tạo sự hòa hợp, êm đềm với thiênnhiên nên Thúy Vân có một cuộc đời bình lặng, suôn sẻ

14 Phân tích vẻ đẹp về nhan sắc và tài năng của Thúy Kiều.

Kiều là một cô gái tài sắc vẹn toàn

Tác giả khái quát đặc điểm của nhân vật: “Kiều càng sắc sảo mặn mà” Nàng “sắc sảo” về trí tuệ và “mặn mà” về tâm hồn.

- Vẻ đẹp của Kiều:

+ Không như tả Thúy Vân một cách cụ thể, chi tiết, khi tả Kiều tác giả tập trungvào đôi mắt vì đôi mắt thể hiện sự tinh anh của tâm hồn và trí tuệ Nét vẽ của thi nhânthiên về gợi Đôi mắt tạo một ấn tượng chung về vẻ đẹp của một giai nhân tuyệt thế

Ẩn dụ: “làn thu thủy” đôi mắt trong sáng, long lanh, linh hoạt.

“nét xuân sơn” sự thanh tú trên gương mặt trẻ trung tràn đầy sức sống.

+ Vẻ đẹp mang tính cách, số phận; không hòa hợp, làm cho thiên nhiên phảighen ghét, đố kị

Nhân hóa “hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh”.

+ Vẻ đẹp làm người say đắm

Dùng điển cố, điển tích “một hai nghiêng nước nghiêng thành”.

- Tài của Kiều:

+ Đạt đến mức lí tưởng theo quan niệm thẩm mĩ phong kiến: cầm, kì, thi, họa

+ Tài đàn là sở trường, năng khiếu “nghề riêng”, vượt lên trên mọi người “ăn đứt”.

+ Tài đã thể hiện cái tâm của nàng: một trái tim đa sầu, đa cảm

=> Vẻ đẹp của Kiều là cả nhan sắc, tài năng, tâm hồn

15 Phân tích bốn câu thơ:

“Ngày xuân con én đưa thoi, Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi.

Cỏ non xanh tận chân trời, Cành lê trắng điểm một vài bông hoa”.

Khung cảnh thiên nhiên với vẻ đẹp riêng của mùa xuân.

- Hai câu thơ đầu:

+ Hình ảnh: “én đưa thoi” vừa gợi thời gian qua nhanh, vừa gợi cảnh những con

chim én rộn ràng bay liệng giữa bầu trời trong sáng, rộng lớn

+ Ánh sáng đẹp của ngày xuân “thiều quang” đã qua tháng ba Đang ở trong xuân nhưng có tâm trạng tiếc xuân “đã ngoài”.

- Hai câu cuối:

+ Hình ảnh: “cỏ non” sức sống tươi trẻ của mùa xuân; “hoa lê trắng điểm”  sự mới

mẻ, tinh khôi

+ Màu sắc: “xanh tận chân trời” xanh của cỏ, xanh của trời tạo sự khoáng đạt, trong trẻo; “trắng điểm” của hoa lê gợi sự nhẹ nhàng, thanh khiết.

+ Dùng từ “điểm”  Sự vật trong cảnh như có hồn, sinh động chứ không tĩnh tại

=> Tác giả chọn lọc hình ảnh tiêu biểu, vừa gợi vừa tả

16 Phân tích sáu câu thơ sau:

“Tà tà bóng ngả về tây, Chị em thơ thẩn dan tay ra về.

Bước dần theo ngọn tiểu khê, Lần xem phong cảnh có bề thanh thanh.

Nao nao dòng nước uốn quanh, Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.”

Gợi tả khung cảnh chị em Kiều du xuân trở về

- Vẫn là cái thanh, cái dịu của mùa xuân nhưng có sự thay đổi

+ Không gian, thời gian…

+ Không khí không còn rộn ràng, nhộn nhịp…

+ Cảnh sắc nhạt dần, lặng dần…

+ Chuyển động đều đặn, nhẹ nhàng:

“Bóng ngả về tây”, “thơ thẩn”, …

- Tâm trạng con người bâng khuâng, xao xuyến, lưu luyến

- Dùng từ láy vừa tả cảnh, tả chuyển động vừa gợi tâm trạng:

“tà tà, thơ thẩn, thanh thanh, nao nao”.

17 Phân tích sáu câu thơ đầu của đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích”

Hoàn cảnh cô đơn tội nghiệp của Kiều:

“ Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,

Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung.

Bốn bề bát ngát xa trông, Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia.

Bẽ bàng mây sớm đèn khuya, Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng.”

- Ẩn dụ: “khóa xuân”  Kiều đang bị giam lỏng.

- Liệt kê kết hợp từ trái nghĩa: “non xa, trăng gần”  Lầu Ngưng Bích chơi vơi giữa

mênh mang trời nước

- Dùng từ ghép, từ láy: “bốn bề bát ngát”  Sự rợn ngợp của không gian mênh mông.

- Hình ảnh: “cát vàng, bụi hồng” vừa tả thực vừa mang tính ước lệ, cảnh nhiều

đường nét, ngổn ngang như tâm trạng của Kiều

- Ần dụ: “mây sớm, đèn khuya”  Thời gian tuần hoàn, khép kín; thời gian cùng với

không gian như đang giam hãm con người Kiều ở trong hoàn cảnh cô đơn tuyệt đối

- So sánh: “Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng.”  Trước cảnh, Kiều càng buồn

cho thân phận của mình

18 Qua đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích”, hãy làm rõ tâm trạng thương nhớ

Kim Trọng và thương nhớ cha mẹ của Kiều?

a- Kiều nhớ đến Kim Trọng:

+ Phù hợp với quy luật tâm lí: Kiều luôn day dứt, tự trách mình là người phụ tìnhcủa Kim Trọng Và đây là sự tinh tế trong ngòi bút của Nguyễn Du

+ Nhiều hình ảnh ẩn dụ:

 “chén đồng”  Kiều luôn nhớ đến lời thề đôi lứa.

 “tin sương”  Kiều tưởng tượng cảnh Kim Trọng đang hướng về mình, chờ

đợi một cách vô ích

 “tấm son”  vừa là tấm lòng thương nhớ của Kiều dành cho Kim Trọng

không bao giờ nguôi, vừa là tấm lòng son của Kiều bị hoen ố, không bao giờ gột rửađược

=> Nhớ về Kim Trọng trong tâm trạng đau đớn, xót xa

b- Kiều nhớ về cha mẹ

+ Thương cha mẹ sáng chiều ngóng tin con

+ Thành ngữ: “Quạt nồng ấp lạnh”  Xót xa, lo lắng khi mình không chăm sóc cho

cha mẹ được

+ Điển cố: “sân lai, gốc tử”  sự thay đổi, sự tàn phá của thời gian làm cho cha mẹ

ngày càng già yếu

=> Nhớ về cha mẹ, Kiều luôn ân hận mình đã phụ công sinh thành, phụ công nuôidạy của cha mẹ

Kiều là người đáng thương nhất nhưng nàng đã quên cảnh ngộ của mình để nghĩ

về Kim trọng, nghĩ về cha mẹ Kiều là người thủy chung, người con hiếu thảo, người cótấm lòng vị tha đáng trọng

19 Phân tích tám câu thơ cuối của đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích”.

+ Ẩn dụ: “ngọn nước, hoa, gió , sóng”

+ Từ láy: “thấp thoáng, xa xa, man mác, rầu rầu, xanh xanh, ầm ầm”

+ Điệp ngữ: “buồn trông” như là một điệp khúc của thơ, của tâm trạng.

+ Câu hỏi tu từ: “Hoa trôi man mác biết là về đâu?”

20 Qua đoạn trích “Mã Giám Sinh mua Kiều”, hãy cho biết tính cách nhân vật Mã

Giám Sinh.

Tính cách nhân vật Mã Giám Sinh

- Cách nói năng cộc lốc, vô lễ: “Hỏi tên, rằng … Hỏi quê, rằng …”  Lời nói của kẻ vô

học hoặc hợm của, cậy tiền

- Diện mạo chải chuốt lố lăng, quá mức không phù hợp lứa tuổi: “mày râu nhẵn nhụi,

áo quần bảnh bao”.

- Cử chỉ, thái độ trơ trẽn, hỗn hào, bất lịch sự: “Ghế trên ngồi tót sỗ sàng”.

- Bản chất con buôn:

+ Giả dối: Che đậy lai lịch, làm ra vẻ thư sinh

+ Bất nhân trong hành động, trong thái độ: đối xử Kiều như một đồ vật đem bán, cânđong, đo đếm cả nhan sắc và tài hoa

+ Bất nhân, lạnh lùng vô cảm trước gia cảnh của Kiều và tỏ vẻ mãn nguyện, hợmhĩnh

- Tính toán chi li: “đắn đo, thử” ;

- Keo kiệt, đê tiện: “cò kè”, “bớt một, thêm hai”.

=> Mã Giám Sinh là hình ảnh khái quát của một loại người giả dối, vô học, con buôn ,bất nhân

21 Qua đoạn trích “Mã Giám Sinh mua Kiều”, hãy phân tích hình ảnh đáng

thương của Kiều?

Kiều rất đáng thương, tội nghiệp vì nàng trở thành món hàng và càng tội nghiệp khinàng ý thức rõ nhân phẩm của mình

- Đau uất trước cảnh đời ngang trái ; khổ cho nỗi oan của gia đình

+ Liệt kê: “nỗi mình, nỗi nhà”.

+ Ẩn dụ: “Thềm hoa, lệ hoa”  Nhấn mạnh sự đau đớn tái tê của Kiều.

- Buồn rầu, tủi hổ, sượng sùng: “ngại ngùng”, ê chề: “thẹn” trước hoa và “mặt dày” trước gương.

22 Tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Du trong đoạn trích “Mã Giám Sinh mua Kiều”?

Tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Du trong đoạn trích “Mã Giám Sinh mua Kiều”.

- Thái độ khinh bỉ và căm phẫn sâu sắc bọn buôn người thể hiện qua cách miêu tả MãGiám Sinh với cái nhìn mỉa mai, châm biếm, lên án

- Tố cáo thế lực đồng tiền chà đạp lên con người thể hiện qua lời nhận xét: “Tiền lưng

đã sẵn việc gì chẳng xong” Lời nhận xét có vẻ khách quan nhưng chứa đựng trong đó cả

sự chua xót, căm phẫn Đồng tiền biến nhan sắc thành món hàng tủi nhục, biến kẻ tángtận lương tâm thành kẻ mãn nguyện, tự đắc Thế lực đồng tiền cùng với thế lực lưu manhtàn phá gia đình Kiều, tàn phá cuộc đời Kiều

- Niềm thương cảm sâu sắc trước thực trạng con người bị hạ thấp, bị chà đạp Nhà thơnhư hóa thân vào nhân vật để nói lên nỗi đau đớn, tủi hổ của Kiều

23 Qua đoạn trích “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga”, hãy phân tích hình ảnh

Lục Vân Tiên.

a) Hình ảnh Lục Vân Tiên khi đánh cướp:

- Tính cách anh hùng, tài năng và tấm lòng vị nghĩa

- Hình ảnh mang vẻ đẹp của người dũng tướng

- Là người có cái đức, cái tài của bậc anh hùng; bênh vực kẻ yếu, chiến thắng nhữngthế lực bạo tàn

b) Thái độ cư xử với Kiều Nguyệt Nga

- Chính trực, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài

- Từ tâm, nhân hậu, tìm cách an ủi người bị nạn

- Làm ơn vô tư, hành động nghĩa hiệp: Từ chối việc trả ơn của Kiều Nguyệt Nga

- Quan niệm: làm việc nghĩa như là bổn phận, một lẽ tự nhiên Cách cư xử của bậcanh hùng hảo hán

=> Lục Vân Tiên là hình ảnh lí tưởng mà Nguyễn Đình Chiểu gởi gắm niềm tin vàước vọng của mình.

24 Qua đoạn trích “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga”, với tư cách là người chịu

ơn, Kiều Nguyệt Nga đã bộc lộ những nét đẹp tâm hồn như thế nào?

Nét đẹp tâm hồn của Kiều Nguyệt Nga

- Là cô gái khuê các, thùy mị, nết na, có học thức: qua lời nói, cách xưng hô với Lục

Vân Tiên thật khiêm nhường: “quân tử”, “tiện thiếp”.

- Cách nói năng văn vẻ, dịu dàng, mực thước, trình bày vấn đề rõ ràng, khúc chiết,

đáp ứng đầy đủ những điều thăm hỏi ân cần của Lục Vân tiên: “Làm con đâu dám cãi cha”, “Chút tôi liễu yếu đào thơ”.

- Thể hiện sự cảm kích, xúc động của mình dành cho Lục Vân tiên:

“Trước xe quân tử tạm ngồi, Xin cho tiện thiệp lạy rồi sẽ thưa”.

- Ý thức và chịu ơn rất trọng của Lục Vân Tiên, không chỉ cứu mạng mà cứu cả cuộcđời trong trắng ( còn quí hơn tính mạng)

“ Lâm nguy chẳng gặp giải nguy, Tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi”

- Băn khoăn tìm cách trả ơn, dù hiểu rằng đền đáp đến mấy cũng không đủ:

“Lấy chi cho phỉ tấm lòng cùng ngươi”

=> Nét đẹp tâm hồn đó là đã làm cho hình ảnh Kiều Nguyệt Nga chinh phục đượctình cảm yêu mến của nhân dân

b) Nội dung hai câu thơ trên?

a) Hai câu thơ trên trích từ đoạn trích “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga” hoặc từ tác phẩm “Lục Vân Tiên”.

Nội dung: Thể hiện quan niệm thấy việc nghĩa mà không làm thì không phải làngười anh hùng (làm việc nghĩa như là bổn phận, một lẽ tự nhiên)

26 a) Chép lại 8 câu thơ đầu của đoạn trích “Lục Vân Tiên gặp nạn”.

b) Cho biết tác giả, nội dung chính của 8 câu thơ trên.

b) Tác giả: Nguyễn Đình Chiểu

Nội dung: Trịnh Hâm hãm hại Lục Vân Tiên Qua đó thể hiện hắn là người độc

ác, bất nhân, bất nghĩa.

“Đêm khuya lặng lẽ như tờ, Nghinh ngang sao mọc mịt mờ sương bay

Trịnh Hâm khi ấy ra tay, Vân Tiên bị gã xô ngay xuống vời.

Trịnh Hâm giả tiếng kêu trời, Cho người thức dậy lấy lời phui pha.

Trong thuyền ai nấy kêu la, Đều thương họ Lục xót xa tấm lòng”.

(Lục Vân Tiên gặp nạn)

Qua đoạn thơ, hãy làm rõ tính cách của Trịnh Hâm.

Tính cách của Trịnh Hâm

- Giết người vì đố kị, ganh ghét tài năng

- Hành động độc ác, bất nhân vì hãm hại một người trong cơn hoạn nạn, không nơi nương tựa, không phương chống đỡ

- Là người bất nghĩa vì giết người bạn đã từng kết nghĩa

- Hành động có toan tính, có âm mưu, sắp đặt khá kĩ lưỡng: chọn thời gian, không gian

- Là người gian ngoan, xảo quyệt, la lối om sòm để che lấp tội ác

=> Chỉ có tám dòng thơ nhưng tác giả đã kể lại một tội ác tày trời và lột tả tâm địa một kẻ bất nghĩa, bất nhân

28 Nêu chủ đề của đoạn trích “Lục Vân Tiên gặp nạn”.

Đoạn trích “Lục Vân Tiên gặp nạn nói lên sự đối lập giữa thiện và ác, giữa nhân

cách cao cả và những toan tính thấp hèn, đồng thời thể hiện thái độ quí trọng và niềm tin của tác giả đối với nhân dân lao động

29 Qua đoạn trích “Lục Vân Tiên gặp nạn”, hãy nêu tính cách của ông Ngư.

Tính cách của ông Ngư

- Khẩn trương, ân cần, chu đáo khi cứu người

- Tấm lòng bao dung, nhân ái, hào hiệp; sẵn sàng cưu mang người bị nạn

- Không hề tính toán đến ơn cứu mạng

- Cuộc sống đẹp, ngoài vòng danh lợi, ô trọc; sống tự do, phóng khoáng, hòa nhập, bầu bạn với thiên nhiên; là người tụ do, làm chủ cuộc đời của mình

=> Qua nhân vật ông Ngư, tác giả gởi gắm khát vọng, niềm tin về cái thiện và con người lao động bình thường

III CỤM THƠ HIỆN ĐẠI:

1 Cho biết năm sáng tác và tác giả của các tác phẩm sau:

Đồng chí, Bài thơ về tiểu đội xe không kính, Đoàn thuyền đánh cá, Bếp lửa, Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ, Ánh trăng.

Đồng chí Chính hữu 1948

Bài thơ về tiểu đội xe không kính Phạm Tiến Duật 1969

Đoàn thuyền đánh cá Huy Cận 1958

Bếp lửa Bằng Việt 1963

Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ Nguyễn Khoa Điềm 1971

Ánh trăng Nguyễn Duy 1978

2 Chủ đề của bài thơ “Đồng chí”?

Tình đồng chí của những người lính dựa trên cơ sở cùng chung cảnh ngộ và lí tưởngchiến đấu được thể hiện thật tự nhiên, bình dị mà sâu sắc trong mọi hoàn cảnh, nó gópphần quan trọng tạo nên sức mạnh và vẻ đẹp tinh thần của người lính cách mạng

3 a) Chép lại 6 câu thơ đầu của bài thơ “Đồng chí”.

b) Cho biết tác giả? Nội dung chính của 6 câu thơ trên.

a)

“Quê hương anh nước mặn, đồng chua Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.

Anh với tôi đôi người xa lạ

Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau, Súng bên súng, đầu sát bên đầu.

Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.”

b) Tác giả: Chính Hữu

Nội dung của 6 câu thơ: Cơ sở hình thành tình đồng chí

4 Phân tích đoạn thơ sau:

“Quê hương anh nước mặn, đồng chua Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.

Anh với tôi đôi người xa lạ

Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau, Súng bên súng, đầu sát bên đầu.

Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.

Đồng chí!”

Cơ sở hình thành tình đồng chí

- Bắt nguồn từ cùng chung cảnh ngộ, xuất thân là nông dân nghèo

+ Dùng thành ngữ: “nước mặn, đồng chua”, “đất cày lên sỏi đá”  vùng đất bạc

màu

- Cùng chung lí tưởng, cùng chung nhiệm vụ “chẳng hẹn” lại “quen nhau”

- Bền chặt trong sự chan hòa, chia sẻ gian lao cũng như niềm vui

Biểu hiện cụ thể và cảm động của tình đồng chí giữa những người lính

- Sự cảm thông sâu xa những tâm tư, nỗi lòng của nhau

+ Hoán dụ, nhân hóa: “Giếng nước, gốc đa”, “nhớ”  Những tình cảm nơi làng quê.

- Cùng chia sẻ gian lao thiếu thốn của cuộc đời người lính

+ Câu thơ sóng đôi, đối xứng:

“Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.

Áo anh rách vai Quần tôi có vài mảnh vá”.

- Tình cảm gắn bó sâu nặng như tiếp thêm sức mạnh để cùng nhau vượt qua gian khó.

“Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”.

6 Phân tích ba câu thơ cuối bài “Đồng chí”.

Bức tranh đẹp về tình đồng chí, đồng đội của những người lính, là biểu tượng đẹp của

về cuộc đời người chiến sĩ

- Hoàn cảnh thực khắc nghiệt của thời tiết “sương muối”, với ba hình ảnh gắn kết nhau: “người lính, khẩu súng, ánh trăng”  Sức mạnh của tình đồng chí giúp họ vượt qua

gian khổ, sưởi ấm họ để cùng nhau chiến đấu

- Hình ảnh vừa hiện thực vừa lãng mạn: “Đầu súng trăng treo”  Sự liên tưởng phong

phú

+ Súng và trăng vừa gần vừa xa; vừa thực tại vừa mơ mộng; vừa có chất chiến đấuvừa trữ tình; vừa chiến sĩ vừa là thi sĩ

=> Đây là biểu tượng của thơ ca kháng chiến

7 a) Chép lại khổ thơ đầu trong “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” - Phạm Tiến

Duật.

b) Phân tích nội dung, nghệ thuật.

a)

“Không có kính không phải vì xe không có kính

Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi

Ung dung buồng lái ta ngồi,

Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.”

b) Hình ảnh những chiếc xe không kính

- Một hình ảnh chân thực Dùng hàng loạt từ phủ định “không” để khẳng định.

- Hoàn cảnh rất thực Điệp từ “bom” kết hợp động từ “giật, rung”  nguyên nhân:

những chiếc xe phục vụ chiến trường, luôn đối diện với hoàn cảnh khốc liệt của chiếntranh

- Tư thế hiên ngang của những người lính lái xe Dùng từ láy: “ung dung”

- Tinh thần anh dũng, xem thường khó khăn Điệp từ: “nhìn”.

=> Qua hình ảnh những chiếc xe không kính, tác giả làm nổi bật lên hình ảnh những

người lái xe ở tuyến đường Trường Sơn hiên ngang, dũng cảm

8 Qua “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật, hãy nêu hình ảnh

những chiến sĩ lái xe ở đường Trường Sơn.

Hình ảnh những chiến sĩ lái xe ở đường Trường Sơn

- Tư thế hiên ngang: “Ung dung buồng lái ta ngồi”.

- Tinh thần dũng cảm: “Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng ”

- Coi thường gian khổ, hiểm nguy:

“Không có kính, ừ thì có bụi, … Không có kính, ừ thì ướt áo”

- Tâm hồn sôi nổi của tuổi trẻ: “Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha”

- Tình đồng chí, đồng đội: “Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy”

- Ý chí chiến đấu giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước:

“Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:

Chỉ cần trong xe có một trái tim”.

=> Thiếu phương tiện vật chất tối thiểu lại là hoàn cảnh để người lái xe bộc lộ nhữngphẩm chất cao đẹp, sức mạnh tinh thần lớn lao của họ

9 a) Cho biết tác giả và hoàn cảnh sáng tác bài thơ: “Đoàn thuyền đánh cá”.

b) Nêu nội dung của bài thơ.

a) Tác giả: Huy Cận Sáng tác trong chuyến đi thực tế ở vùng mỏ Quảng Ninh giữanăm 1958

b) Nội dung: Khắc họa nhiều hình ảnh đẹp, tráng lệ, thể hiện sự hài hòa giữa thiênnhiên và con người lao động, bộc lộ niềm vui, niềm tự hào của nhà thơ trước đất nước vàcuộc sống

10 a) Chép lại khổ thơ đầu bài thơ: “Đoàn thuyền đánh cá”.

b) Phân tích nội dung và nghệ thuật.

a)

“Mặt trời xuống biển như hòn lửa Sóng đã cài then, đêm sập cửa Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi, Câu hát cùng buồm cùng gió khơi.”

b) Cảnh đoàn thuyền ra khơi

- Cảnh biển về đêm

+ So sánh: “Mặt trời xuống biển như hòn lửa”  Biển đẹp rực rỡ.

+ Nhân hóa: “Sóng đã cài then, đêm sập cửa”  Vũ trụ như ngôi nhà lớn, gần gũi.

- Hình ảnh người lao động

+ Dùng từ: “lại”  Công việc thường xuyên.

+ Sự gắn kết ba sự vật: “cánh buồm, gió khơi, câu hát”  Hình ảnh khỏe, lạ

+ Đối lập, tương phản: sự nghỉ ngơi của vũ trụ - con người lại ra khơi

Niềm vui, sự phấn chấn của người lao động như có sức mạnh vật chất, góp vớisức gió, giúp con thuyền ra khơi nhanh hơn

11 a) Chép lại khổ thơ cuối bài thơ: “Đoàn thuyền đánh cá”.

b) Phân tích nội dung và nghệ thuật.

- Nhân hóa: “Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời”  Sự khẩn trương của người

lao động Thề hiện tầm vóc, vị thế kì vĩ của người lao động

- Nhân hóa: “Mặt trời đội biển nhô màu mới,

Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi”.

 Ca ngợi thành quả lao động , niềm tin vào tương lai

12 Qua bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá”, phân tích vẻ đẹp của cảnh đánh cá trên

biển.

Vẻ đẹp của cảnh đánh cá trên biển giữa biển đêm trong niềm vui phơi phới, khỏekhoắn của người lao động làm chủ công việc của mình

- Con thuyền trở nên kì vĩ, khổng lồ, hòa nhập với kích thước rộng lớn của thiên

nhiên, vũ trụ: “Lái gió, buồm trăng, mây cao, biển bằng, dò bụng biển, dàn đan thế trận,

…”

- Niềm vui, sự lạc quan trở thành bài ca đầy niềm vui, nhịp nhàng cùng thiên nhiên

“Ta hát bài ca gọi cá vào, …”

- Lao động khẩn trương: “Sao mờ kéo lưới kịp trời sáng,

Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng”.

=> Niềm say sưa, hào hứng và những ước mơ bay bổng của con người muốn hòahợp với thiên nhiên và chinh phục thiên nhiên bằng công việc lao động của mình

13 a) Chép lại ba câu thơ đầu của bài thơ “Bếp lửa” Cho biết tác giả?

b) Phân tích ba câu thơ trên.

a)

“Một bếp lửa chờn vờn sương sớm Một bếp lửa ấp iu nồng đượm Cháu thương bà biết mấy nắng mưa”

Tác giả: Bằng Việt

b) Sự hồi tưởng được bắt đầu từ hình ảnh thân thương, ấm áp về bếp lửa.

+ Điệp ngữ: “Một bếp lửa”, từ láy: “chờn vờn”  Hình ảnh gần gũi, quen thuộc + Từ láy: “ấp iu”  Gợi bàn tay kiên nhẫn, khéo léo và tấm lòng chi chút của người

nhóm lửa

Từ hình ảnh bếp lửa, người cháu nhớ về bà, càng thương bà vất vả

14 Qua bài thơ “Bếp lửa”, tuổi thơ của người cháu là một tuổi thơ như thế nào?

Tuổi thơ nhiều gian khổ, thiếu thốn, nhọc nhằn

- Nạn đói hoành hành: “Năm ấy là năm đói mòn, đói mỏi”.

- Giặc tàn phá xóm làng: “Giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi”

- Sống xa cha mẹ, về ở với bà, có ý thức tự lập, sớm phải lo toan:

“Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa,

+ Bà tần tảo, có đức hi sinh chăm lo cho mọi người:

“Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ

Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm”

+ Bà chính là người nhóm lên niềm yêu thương:

“Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi”

+ Bà là người nhóm lên niềm vui sưởi ấm, san sẻ:

“Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui”

+ Bà cũng là người khơi gợi những tình cảm đẹp trong lòng cháu

“Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ”

=> Bà là người phụ nữ Việt Nam muôn thuở với vẻ đẹp tảo tần, nhẫn nại và đầyyêu thương

b) Hình ảnh bếp lửa là hình ảnh biểu tượng

+ Bếp lửa là tình bà, là bàn tay bà chăm sóc

+ Bếp lửa gắn với những khó khăn, gian khổ của đời bà

+ Bếp lửa là hình ảnh bình dị mà thân thuộc, có sự kì diệu, thiêng liêng

=> Bếp lửa được bà nhen nhóm từ ngọn lửa trong lòng bà; lửa của sức sống, củaniềm yêu thương, của niềm tin

16 Phân tích khổ thơ cuối bài thơ “Bếp lửa” của Bằng Việt.

“Giờ cháu đã đi xa Có ngọn khói trăm tàu

Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở:

- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa? …”

Tình cảm và suy nghĩ của người cháu dành cho bà

- Liệt kê: “ngọn khói trăm tàu, lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả”  Cháu sống trong

điều kiện đầy đủ, sung túc

- Dùng phó từ: “vẫn chẳng”  Khẳng định tâm trạng, nỗi nhớ không nguôi của cháu.

- Câu hỏi tu từ: “- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?”  Nhớ về bà, về sự gian khổ

của bà qua việc nhóm bếp

=> Đi xa, dù sống trong hoàn cảnh có đủ tiện nghi, người cháu luôn nhớ đến bà, mộttình cảm chân thành, sâu sắc

17 a) Chép lại hai khổ thơ đầu bài “Ánh trăng”.

b) Cho biết tác giả, năm sáng tác.

a)

“Hồi nhỏ sống với đồng

với sông rồi với bể

hồi chiến tranh ở rừng

vầng trăng thành tri kỉ

Trần trụi với thiên nhiên

hồn nhiên như cây cỏ

ngỡ không bao giờ quên

cái vầng trăng tình nghĩa

b) Tác giả: Nguyễn Duy Năm sáng tác: 1978

18 Qua bài “Ánh trăng”, hãy nêu ý nghĩa biểu tượng của vầng trăng.

Vầng trăng có nhiều ý nghĩa biểu tượng:

- Là hình ảnh của thiên nhiên hồn nhiên, tươi mát

- Là người bạn tri kỉ suốt thời tuổi nhỏ rồi thời chiến tranh của con người

- Trăng là quá khứ nghĩa tình, đẹp đẽ, nguyên vẹn

- Trăng là vẻ đẹp bình dị và vĩnh hằng của đời sống

- Trăng cũng chính là người bạn, nhân chứng nghĩa tình mà cũng rất nghiêm khắc

19 Nêu chủ đề của bài thơ “Ánh trăng”.

Chủ đề của bài thơ

- Nhắc nhở về thái độ tình cảm đối với năm tháng quá khứ gian lao, tình nghĩa; đốivới thiên nhiên, đất nước bình dị, hiền hậu

- Nhắc nhở về thái độ với những người đã khuất và ngay cả chính mình

- Gợi lên đạo lí sống có thủy chung “Uống nước nhớ nguồn”.

20 Phân tích khổ thơ:

“Ngửa mặt lên nhìn mặt

có cái gì rưng rưng như là đồng là bể như là sông là rừng”

Tâm trạng và sự xúc động của con người.

- Ẩn dụ: “mặt”  Bắt gặp lại quá khứ, như gặp lại chính mình.

- Từ láy: “rưng rưng”  Niềm xúc động dâng cao.

- So sánh:

“như là đồng là bể như là sông là rừng”

 Những kỉ niệm của một thời hồn nhiên, tươi mát sống lại trong lòng người

=> Vầng trăng đã gợi lại quá khứ, khiến cho con người nhớ lại trong niềm xúc độngdâng cao

IV CỤM TRUYỆN HIỆN ĐẠI:

1 a) Cho biết tác giả và năm sáng tác của truyện ngắn “ Làng”

b) Chủ đề của truyện ngắn “Làng”?

a) Tác giả: Kim Lân Năm sáng tác: 1948

b) Chủ đề của truyện ngắn “Làng”: tình yêu làng và lòng yêu nước, tinh thần kháng

chiến của người nông dân trong thời kì kháng chiến chống Pháp

2 Qua truyện ngắn “Làng”, hãy làm rõ diễn biến tâm trạng của nhân vật ông

Hai?

Diễn biến tâm trạng của nhân vật ông Hai

a) Trước khi nghe tin xấu về làng:

- Vui mừng vì tin tức kháng chiến: “Ruột gan ông lão cứ múa cả lên, vui quá!”.

- Tự hào vì quê vẫn sản xuất: “Hừ, đánh nhau thì cứ đánh nhau, cày cấy cứ cày cấy, tản cư cứ tản cư … Hay đáo đề”.

b) Khi nghe tin dữ về làng:

- Đột ngột, sững sờ: “Cổ ông lão nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tên rân rân”.

- Cố trấn tĩnh, cố không tin, hỏi lại với hy vọng là có sự nhầm lẫn: “một lúc lâu ông mới rặn è è … -Liệu có thật không hở bác? Hay là chỉ lại…”.

- Được khẳng định rành rọt, ông đau đớn, xấu hổ như chính mình mắc lỗi: “Cúi gằm mặt xuống mà đi về”.

c) Sau khi nghe tin dữ:

- Tủi thân cho mình và cho các con: “Chúng nó cũng là trẻ con làng Việt gian đấy ư?

- Ông kiểm điểm lại tin nghe được, càng thêm thất vọng và đau đớn: “Chao ôi! Cực nhục chưa, cả làng Việt gian!”

- Cái tin dữ xâm chiếm, nó trở thành nỗi ám ảnh day dứt trong ông: lúc nào cũng

tưởng người ta đang để ý, người ta đang bàn tán “cái chuyện ấy” Ông tránh né cả các

cuộc trò chuyện với mọi người

=> Trong ông Hai có nỗi ám ảnh nặng nề biến thành sợ hãi thường xuyên cùng vớinỗi đau xót, tủi hổ trước cái tin làng mình theo giặc

d) Khi bị đầy vào tình thế bế tắc, tuyệt vọng: Mụ chủ nhà đuổi đi

- Mâu thuẫn, xung đột nội tâm: Về làng là quay lại làm nô lệ, phản bội cuộckháng chiến của dân tộc; đi nơi khác thì không ai chứa chấp, bi xua đuổi

- Ông dứt khoác: “Làng thì yêu thật, nhưng làng theo Tây mất rồi thì phải thù”.

- Quyết định như thế nhưng vẫn không dứt bỏ tình cảm với làng quê, vì thế màcàng đau xót, tủi hổ

- Trút nỗi lòng vào lời thủ thỉ tâm sự với con Khẳng định tình yêu làng Chợ Dầu,tấm lòng chung thủy với kháng chiến, với cách mạng mà biểu tượng là Cụ Hồ  Tình càmsâu nặng, bền vững mà thiêng liêng.

=> Tình yêu làng của của ông Hai thống nhất với lòng yêu nước và tinh thầnkháng chiến

3 Nghệ thuật của truyện ngắn “Làng” có nhiều nét đặc sắc Hãy làm rõ?

Nghệ thuật của truyện ngắn “Làng”.

- Truyện xây dựng theo cốt truyện tâm lí

- Sáng tạo tình huống truyện có tính căng thẳng, thử thách ở nội tâm nhân vật

- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sâu sắc, tinh tế

- Ngôn ngữ nhân vật sinh động, giàu tính khẩu ngữ thể hiện cá tính nhân vật

- Cách trần thuật linh hoạt, tự nhiên, có nhiều chi tiết sinh hoạt xen vào mạch tâmtrạng

4 a) Cho biết tác giả và năm sáng tác truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”.

b) Nêu chủ đề của truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”?

a) Tác giả: Nguyễn Thành Long Năm sáng tác: 1972

b) Chủ đề: Ca ngợi những người lao động như anh thanh niên làm công tác khítượng và cái thế giới của những con người như anh Qua đó, tác giả muốn nói với ngườiđọc: “ Trong cái im lặng của Sa Pa, có những con người làm việc và lo nghĩ cho đấtnước” Truyện cũng gợi ra những vấn đề về ý nghĩa và niềm vui của lao động tự giác, vìnhững mục đích chân chính đối với con người

5 Qua truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”, hãy nêu những nét đẹp của nhân vật anh

thanh niên?

Những nét đẹp của nhân vật anh thanh niên

- Hoàn cảnh sống: một mình trên đỉng núi cao; công việc: “đo nắng, đo mưa,

đo gió, tính mây, đo chấn động mặt đất, dự báo thời tiết”.

- Ý thức về công việc và lòng yêu nghề

- Hạnh phúc khi thấy công việc của mình có ích cuộc sống, cho mọi người

- Có những suy nghĩ thật đúng và thật sâu sắc về công việc đối với cuộc sống

con người “Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được”.

- Tổ chức, sắp xếp cuộc sống ngăn nắp, chủ động: Ngôi nhà, trồng hoa; thíchđọc sách

- Cởi mở, chân thành rất quí trọng tình cảm, quan tâm đến mọi người

- Khiêm tốn, thành thực

6 Qua truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”, hãy nêu những chi tiết thể hiện chất trữ tình?

Những chi tiết thể hiện chất trữ tình trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”.

- Cảnh thiên nhiên Sa Pa đẹp như những bức tranh, giàu chất thơ: “Nắng đã mạ bạc

cả con đèo, đốt cháy rừng cây hừng hực như một bó đuốc lớn Nắng chiếu làm cho bó hoa càng thêm rực rỡ và làm cho cô gái cảm thấy mình rực rỡ theo.”

- Từ cuộc gặp gỡ tình cờ mà để lại nhiều dư vị trong lòng mỗi người: Vẻ đẹp của anhthanh niên; những tình cảm, cảm xúc mới nảy nở của bác họa sĩ và cô gái

+ “Trong cái im lặng của Sa Pa, dưới những dinh thự cũ kĩ của Sa Pa, Sa Pa mà chỉ nghe tên, người ta chỉ nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, có những con người làm việc và lo nghĩ như vậy cho đất nước”.

+ “Không phải vì bó hoa rất to sẽ đi theo cô trong chuyến đi thứ nhất ra đời Mà vì một bó hoa nào khác nữa, bó hoa của những háo hức và mơ mộng ngẫu nhiên anh cho thêm cô Và vì một cái gì đó nữa mà lúc này cô chưa kịp nghĩ kĩ.”

=> Tác giả tạo không khí trữ tình cho tác phẩm, nâng cao ý nghĩa và vẻ đẹp củanhững sự việc, con người rất bình dị được miêu tả

7 Qua truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”, nêu tâm trạng của nhân vật họa sĩ và cô kĩ

sư khi gặp anh thanh niên?

a) Tâm trạng của nhân vật họa sĩ

- Xúc động và bối rối: “Vì họa sĩ đã bắt gặp một điều thật ra ông vẫn ao ước được biết.”

- Có nhiều cảm xúc và suy tư về anh thanh niên và về nhiều điều khác (nghệ thuật vớisức mạnh và sự bất lực của nó, về mảnh đất Sa Pa)

b) Tâm trạng của nhân vật cô kĩ sư

- Bất ngờ vì những điều anh thanh niên nói

- Hiểu thêm về cuộc sống dũng cảm, tuyệt đẹp của anh thanh niên; về thế giới củanhững con người như anh

- Cô đánh giá đúng, yên tâm hơn về quyết định từ bỏ cuộc tình nhạt nhẽo

- Bừng dậy những tình cảm đẹp, bắt gặp ánh sáng đẹp, hàm ơn với người thanh niên

- Như được tiếp thêm sức mạnh, có nghị lực khi vào đời

8 a) Cho biết tác giả và năm sáng tác truyện ngắn “Chiếc lược ngà”.

b) Tóm tắt và nêu chủ đề của truyện.

a) Tác giả: Nguyễn Quang Sáng Năm sáng tác: 1966

b) Tóm tắt : ông Sáu xa nhà đi kháng chiến mãi đến khi con gái lên tám tuổi, , ôngmới có địp về thăm nhà, thăm con Bé Thu không nhận ra ba vì vết sẹo trên mặt làm ba

em không còn giống với người trong bức ảnh chụp mà em đã biết em đối xử với ba nhưngười xa lạ đến lúc Thu nhận ra ba thì cũng là lúc ông Sáu phải ra đi ở không căn cứ,người cha dồn hết tình cảm yêu quí , nhớ thương đứa con vào việc là chiếc lược ngà đểtặng cô con gái bé nhỏ Trong một trận càn, ông hy sinh Trước lúc nhắm mắt, ông cònkịp trao cây lược cho người bạn

Chủ đề: Ca ngợi tình cảm cha con thiêng liêng trong cảnh ngộ éo le của chiến tranh.Tình cảm ấy có giá trị nhân bản sâu sắc, càng cao đẹp trong những cảnh ngộ khó khăn

9 Qua truyện ngắn “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng, hãy cho biết diễn

biến tâm lí nhân vật bé Thu?

a) Thái độ, hành động của bé Thu trước khi nhận ông sáu là ba

- Tỏ ra ngờ vực, lảng tránh, lạnh nhạt, xa cách: hốt hoảng, vụt chạy, kêu thét lên khimới gặp ông Sáu

- Ương ngạnh, bướng bỉnh: Nhất định không gọi ba, không nhờ chắt nước cơm

- Có hành động vô lễ: hất cái trứng cá mà ông Sáu gắp cho

b) Thái độ, hành động của bé Thu khi nhận ông sáu là ba

- Ân hận, hối tiếc: “Nghe bà kể nó nằm im, lăn lộn và thình thoảng thở dài như người lớn”.

- Thay đổi thái độ, hành động hoàn toàn và đột ngột: gọi ba

- Hành động cuống quýt, mạnh mẽ và hối hả xen lẫn sự hối hận: Chạy xô tới, ômchặt lấy cổ, dang hai chân rồi câu chặt ba nó

- Tình yêu và nỗi mong nhớ người cha xa cách bị dồn nén nay bùng ra thật mạnhmẽ

10 Qua truyện ngắn “Chiếc lược ngà”, em cĩ suy nghĩ gì về bé Thu?

Sự ương ngạnh của bé Thu khơng đáng trách Hồn cảnh xa cách và trắc trở củachiến tranh; bé Thu quá nhỏ để cĩ thể hiểu được những tình thế khắc nghiệt, éo le củacuộc sống; nĩ chưa chuẩn bị tâm lí để đĩn nhận những khả năng bất thường

Phản ứng tâm lí của em là tự nhiên, chứng tỏ em cĩ cá tính mạnh mẽ, tình cảm của

em sâu sắc, chân thật dành cha người ba thật sự

11 Qua truyện ngắn “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng, hãy phân tích

tình cảm sâu nặng của ơng Sáu dành cho con?

Tình cảm sâu nặng của người cha dành cho con

a) Khi về thăm nhà:

- Vui mừng, mong ước được ơm con vào lịng: “Khơng chờ xuồng cặp bến, anh nhún chân nhảy thĩt lên”.

- Tìm mọi cách vỗ về, gần gũi và chăm sĩc con

- Đau khổ chịu đựng khi con khơng nhận mình là ba: “Cĩ lẽ vì khổ tâm đến nỗi khơng khĩc được nên anh phải cười vậy thơi”.

- Khơng kìm nén tức giận, lỡ tay đánh con

b) Khi ở chiến khu:

- Day dứt, ám ảnh về việc nĩng giận đánh con Nhớ đến lời dặn của con trước lúc rađi

- Dành hết cơng sức, tâm trí vào việc làm chiếc lược

- Chiếc lược là nỗi mong nhớ, yêu mến của người cha dành cho con

- Tình thương con khiến ơng cĩ sức mạnh để gởi gắm chiếc lược lại cho bạn

12 Sau khi đọc xong truyện ngắn “Chiếc lược ngà”, em cĩ suy nghĩ gì?

- Thương cảm cho bé Thu Một em bé ngây thơ, hồn nhiên lớn lên trong chiến tranh

bị thiếu thốn, mất mát nhiều về tình cảm gia đình, tình cha con Nhất là hồn cảnh éo lecủa em

- Qua bé Thu, chúng ta hiểu thêm hồn cảnh của những trẻ em Việt Nam trongchiến tranh

- Cảm nhận sâu sắc tình cha dành cho con Hiểu thêm nỗi đau mà người chiến sĩcách mạng phải chịu đựng, ngồi sự hy sinh

- Qua tác phẩm, ta thấy được cuộc sống, tình cảnh của nhân dân miền Nam trongchiến tranh

AII VĂN HỌC HKII.

1: Bài viết “Bàn về đọc sách” của Chu Quang Tiềm có sức thuyết phục cao theo em Điều ấy được tạo nên từ những yếu tố cơ bản nào?

- Chu Quang Tiềm là một nhà mĩ học và lí luận nổi tiếng của Trung Quốc Ôngbàn về đọc sách lần này không phải lần đầu Bài viết này là kết quả của quá trìnhtích lũy kinh nghiệm, dày công suy nghĩ, là những lời bàn tâm huyết của người đitrước muốn truyền lại cho thế hệ sau

- Nội dung các lời bàn và cách trình bày của tác giả vừa đạt lý vừa thấu tình:Các ý kiến, nhận xét đưa ra thật xác đáng, có lí lẽ Đồng thời tác giả lại trình bày

bằng cách phân tích cụ thể, bằng giọng chuyện trò, tâm tình thân ái để chia sẻ kinhnghiệm thành công, thất bại trong thực tế.

- Bố cục của bài viết chặt chẽ, hợp lý, các kiến thức được dẫn dắt một cách tựnhiên

- Đặc biệt, bài văn nghị luận này có sức thuyết phục, sức hấp dẫn cao bởi cáchviết giàu hình ảnh Nhiều chỗ, tác giả dùng cách ví von thật sự cụ thể, thật thú vị Vídụ “liếc qua” tuy rất nhiều “đọng lại” rất ít, giống như ăn uống ” “làm học vấngiống như đánh trận ”? Đọc nhiều mà không chịu suy nghĩ sâu, như cưỡi ngựa đi quachợ”, “giống như con chuột chui vào sừng trâu, càng chui sâu càng hẹp, không tìm ralối thoát ”

2: Trong bài “Bàn về đọc sách”, tác giả khuyên phải chọn sách mà đọc Em hãy phân tích các lý do khiến mọi người phải đọc sách.

- Đọc sách có vai trò và ý nghĩa rất quan trọng trong cuộc sống, nhưng đọc nhưthế nào? Chọn sách để học là một vấn đề không đơn giản Hiện nay, trên thị trườngcó nhiều loại sách khác nhau, chất lượng khác nhau nên phải chọn sách có giá trị đểđọc Hơn nữa, sức người và thời gian có hạn, không chọn sách đọc thì lãng phí sứcmình và thời gian

- Để nhận thức vấn đề phong phú, đa dạng, cần đọc nhiều loại sách khác nhau:sách khoa học kĩ thuật, sách văn học, sách chuyên môn, sách lịch sử Như vậy, nếubiết chọn sách tốt, sách có giá trị để đọc, thì người đọc sách sẽ thu nhận được nhiềubổ ích, nói như Macxim Gorki là “sách mở ra trước mắt tôi những chân trời mới” Đólà một trong những lí do khiến chúng ta cần phải chọn sách để đọc

3: Từ văn bản “Bàn về đọc sách” của Chu Quang Tiềm em hãy nêu bản chất của lối học đối phó và nêu tác hại của nó?

- Học đối phó là học không lấy việc học làm mục đích, xem học là phụ, trướccác bài tập chỉ làm qua loa, đại khái, hoặc chép lại bài của người khác, chép lại bàitrong các sách tham khảo, sách giải bài tập

- Học đối phó là cách học thụ động, không chủ động là cách học đối phó, cáchhọc này làm cho người học giống một cỗ máy, trước một vấn đề, một hiện tượng bấtngờ trong cuộc sống lúng túng, không thể giải quyết được

- Học đối phó là cách học hình thức, giống “Cưỡi ngựa xem hoa” không đi sâuvào thực chất kiến thức của bài học

- Học đối phó dù có bằng cấp thì cũng vô dụng, vì không có kiến thức nênchẳng làm được việc gì, dẫn đến chỉ là một người vô dụng

- Như vậy, học đối phó là kiểu hình thức, bị động, không lấy việc học làm mụcđích nghiêm chỉnh Lối học đó, chẳng những làm cho con người mệt mỏi, mà khôngcòn tạo ra được những con người có ích cho đất nước Bởi vậy, không nên học đốiphó, cần học hành nghiêm túc, tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập mới đưa lạikết quả cao trong học tập và trở thành những công dân có ích trong sự nghiệp xâydựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

4: Theo Nguyễn Đình Thi, nội dung phản ánh của văn nghệ là gì?

- Tác phẩm nghệ thuật lấy chất liệu ở thực tại cuộc sống khách quan nhưngkhông phải là sự sao chép giản đơn, “chụp ảnh” nguyên xi thực tại ấy Khi sáng tácmột tác phẩm, nghệ sĩ gửi vào đó một cách nhìn, một lời nhắn gửi riêng của mình.Nội dung của tác phẩm văn nghệ không phải chỉ là câu chuyện, con người như ởngoài đời mà quan trọng hơn là tư tưởng, tấm lòng của nghệ sĩ gửi gắm vào đó

Ví dụ: Nguyễn Du đã sáng tác nên “Truyện Kiều” một kiệt tác của văn họcViệt Nam “Truyện Kiều” người đọc cảm thông sâu sắc trước số phận “hồng nhan bạcmệnh” của Thúy Kiều, căm thù xã hội phong kiến đã đẩy những con người tài sắcnhư Kiều vào bước đường cùng, từ đó càng trân trọng hơn tấm lòng nhân đạo của tácgiả đối với những số phận đen bạc trong xã hội cũ

- Tác phẩm văn nghệ không cất lên những lời lí thuyết khơ khan mà chứa đựngtất cả những say sưa, vui buồn, yêu ghét, mơ mộng của nghệ sĩ Nó mang đến chochúng ta bao rung động, ngỡ ngàng trước những điều tưởng chừng đã quen thuộc Vídụ: chỉ là tiếng suối, là ánh trăng, là tấm lòng của một người yêu nước, nhưng qua bàithơ “Cảnh khuya” của Bác, người đọc cảm nhận được bao điều mới lạ: “Tiếng suốitrong như tiếng hát xa – Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa - Cảnh khuya như vẻ ngườichưa ngủ - Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”

- Nội dung của văn nghệ còn là những rung cảm, nhận thức của từng người tiếpnhận Nó sẽ được mở rộng phát huy vô tận qua từng thế hệ người đọc, người xem Như vậy, nội dung của văn nghệ khác với nội dung của các bộ môn khoa học xãhội như dân tộc học, xã hội học, lịch sử, địa lý những bộ môn khoa học này khámphá, miêu tả và đúc kết bộ mặt tự nhiên hay xã hội, các quy luật khách quan Vănnghệ tập trung khám phá, thể hiện chiều sâu tính cách, số phận, thế giớ bên trong củacon người Nội dung chủ yếu của văn nghệ là hiện thực mang tính cụ thể, sinh động,là đời sống tình cảm của con người qua cái nhìn và tình cảm cá nhân của nghệ sĩ

5: Nêu giá trị nghệ thuật đặc sắc của văn bản “Tiếng nói của văn nghệ” - Nguyễn

Đình Thi?

- Văn bản ‘Tiếng nói của văn nghệ” của Nguyễn Đình Thi đã thể hiện nhữngnét đặc sắc trong nghệ thuật nghị luận qua mấy điểm cơ bản sau:

+ Về bố cục của văn bản : chặt chẽ, hợp lí, cách dẫn dắt tự nhiên

+ Cách viết vừa chặt chẽ, vừa giàu hình ảnh và cảm xúc, có nhiều dẫn chứng vềthơ văn, về đời sống thực tế để khẳng định thuyết phục các ý kiến, nhận định, để tăngthêm sức hấp dẫn cho tác phẩm

+ Giọng văn toát lên lòng chân thành, niềm say sưa, đặt biệt nhiệt hứng dângcao ở phần cuối

6: Văn bản “Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới” của Vũ Khoan đã nêu ra và phân tích những điểm mạnh và điểm yếu nào trong tính cách, thói quen của người Việt Nam ta? Những điểm mạnh và điểm yếu ấy có quan hệ như thế nào với nhiệm vụ đưa đất nước đi lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong thời đại ngày nay?

- Để chuẩn bị hành trang bước vào thế kỉ mới, đưa đất nước đi lên công nghiệphóa, hiện đại hóa, chúng ta cần chỉ rõ những điểm mạnh, điểm yếu trong tính cách,thói quen của con người Việt Nam như sau:

- Điểm mạnh:

+ Thông minh, nhạy bén với cái mới

+ Cần cù sáng tạo

+ Đoàn kết, đùm bọc lẫn nhau trong thời kì chống ngoại xâm

+ Bản tính thích ứng nhanh

- Điểm yếu:

+ Thiếu kiến thức cơ bản, kém khả năng thực hành

+ Không coi trọng nghiêm ngặt quy trình công nghệ, chưa quen với cường độkhẩn trương

+ Thường sống đố kị trong làm ăn và trong cuộc sống thường ngày

+ Có nhiều hạn chế trong thói quen và nếp nghĩ, kì thị kinh doanh, quen với baocấp, thói sùng ngoại hoặc bài ngoại quá mức, thói “khôn vặt”, ít giữ chữ “tín”

Lâu nay, khi nói đến tính cách dân tộc và phẩm chất con người Việt Nam,chúng ta thường chỉ nói về những ưu điểm mà ít nói đến hạn chế Để đưa đất nước lêncông nghiệp hóa, hiện đại hóa chúng ta cần nhìn rõ điểm mạnh cũng như hạn chếtrong tính cách và thói quen của người Việt Nam Trong văn bản “Chuẩn bị hànhtrang vào thế kỉ mới”, cách nhìn của tác giả rất thấu đáo, tác giả đã chỉ ra những điểmmạnh và điểm yếu trong tính cách và thói quen của người Việt Nam Từ những điểmmạnh và điểm yếu này, mỗi một công dân Việt Nam sẽ rút ra những bài học bổ ích,phát huy điểm mạnh, khắc phục điểm yếu để xây dựng và phát triển đất nước đi lêncông nghiệp hóa hiện đại hóa

7: Để xây dựng hình tượng chó sói và cừu trong bài thơ “Chó sói và cừu” của H.Ten, tác giả đã lựa chọn những khía cạnh chân thực nào của loài vật, đồng thời có những sáng tạo gì?

- Con cừu ở đây là con cừu cụ thể, nhà thơ lựa chọn một chú cừu non bé bỏngvà đặt chú cừu non ấy vào một hoàn cảnh đặc biệt, đối mặt với chú sói bên dòng suối

- Khi khắc họa tính cách chú cừu ấy, biểu hiện qua thái độ, ngôn từ nhà thơkhông hề tùy tiện mà căn cứ vào một trong những đặc điểm vốn có của loài cừu làtính cách hiền lành, chẳng bao giờ làm hại mà ai cũng chẳng có thể làm hại ai

- Với đầu óc phóng thoáng và đặc trưng của thể loại thơ ngụ ngôn, La ten còn nhân cách hóa chú cừu; nó cũng suy nghĩ, nói năng và hành động như người

Phông-“Xin bệ hạ hãy nguôi cơn giận; Xét lại cho tường tận kẻo mà ; Nơi tôi uống nướcquả là’ Hơn hai chục bước cách xa dưới này; Chẳng lẽ kẻ hèn này có thể; Khuấynước ngài uống phía nguồn trên” đó chính là điểm sáng tạo của tác giả khi xây dựnghình tượng chú cừu

8: Trình bày những hiểu biết của em về đặc điểm nghệ thuật trong bài thơ

“Con cò” của Chế Lan Viên.

- Về thể thơ: Sử dụng thể thơ tự do nhưng có nhiều câu mang dáng dấp thể thơ

8 chữ Thể thơ tự do cho tác gải khả năng thể hiện tình điệu cảm xúc một cách linh

hoạt dễ dàng biến đổi ở bài thơ này các đoạn thường được bắt đầu từ những câu thơngắn có cấu trúc giống nhau nhiều chỗ lặp lại hoàn toàn gợi âm điệu lời ru.

- Vần : Cũng là yếu tố được tận dụng để tạo âm hưởng lời ru vì vậy tuy khôngsử dụng thể lục bát quen thuộc Bài thơ vẫn gợi được âm hưởng lời hát ru Tuy nhiênbài thơ của Chế Lan Viên không phải là một bài hát ru thực sư,ï giọng điệu của bài thơcòn là giọng suy ngẫm, có cả triết ly.ù Nó làm cho bài thơ không cuốn người ta vàohẳn điệu ru êm ái đều đặn mà hướng vào tâm trí nhiều hơn sự suy ngẫm phát hiện

- Về hình ảnh: sáng tạo hình ảnh trong ca dao chỉ là nơi xuất phát là điểm tựacho những liên tưởng, tưởng tượng sáng tạo mở rộng của tác giả Đặc điểm chung củahình ảnh trong bài thơ này thiên về ý nghĩa biểu tượng mà nghĩa biểu tượng khôngphải chỗ nào cũng rành mạch rõ ràng Những hình ảnh biểu tượng trong bài thơ lạigần gũi rất quen thuộc vẫn có khả năng hàm chứa những ý nghĩa mới và có giá trịbiểu cảm

9: Nêu ngắn gọn giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” - Thanh Hải.

- Giá trị nội dung:

+ Đề tài mùa xuân là đề tài phong phú cho các thi nhân thử bút Đã có baonhiêu bài thơ hay về mùa xuân Nhà thơ Thanh Hải khá thành công khi phát hiện

“Mùa xuân nho nhỏ” – ước vọng khiêm tốn dâng hiến cho đời của bản thân mình vàcon người Hãy làm tiếng chim, làm sắc hoa, làm nốt nhạc hòa vào bản hòa ca mùaxuân bất tận của đất trời, cuộc đời

- Giá trị nghệ thuật:

+ Bài thơ là tiếng nói tâm tình, là cảm hứng mùa xuân Tác giả đã phát hiệnđược sự hòa hợp các tầng bậc mùa xuân Xuân của đất trời – Xuân của đất nước, củanhững người làm nên lịch sử – xuân trong lòng của mỗi cá nhân

+ Sự thay đổi cách xưng hô, sử dụng cấu trúc điệp, lựa chọn từ ngữ chính xác đã

làm cho bài thơ vừa cụ thể lại vừa khái quát, vừa riêng lại vừa chung Nó là “nốt trầm” nhưng lại là “nốt trầm xao xuyến”, không hòa lẫn.

+ Cấu tứ của bài thơ chặt chẽ, dựa trên sự phát triển của hình ảnh mùa xuân Từmùa xuân đất trời sang mùa xuân đất nước và mùa xuân của mỗi người góp vào mùaxuân lớn của cuộc đời

+ Giọng điệu bài thơ thể hiện tâm trạng, cảm xúc của tác giả Giọng điệu có sựbiến đổi phù hợp với nội dung từng đoạn: vui, say sưa ở đoạn đầu; nhịp nhanh, hối hả,phấn chấn ở đoạn giữa; bộc bạch những tâm niệm trầm lắng và tha thiết ở đoạn kết

10: Trình bày nét nghệ thuật đặc sắc của bài thơ “Viếng lăng Bác” - Viễn Phương?

- Nghệ thuật đặc sắc của bài thơ

+ Bài thơ tả việc viếng lăng Bác theo trình tự thời gian và không gian từ ngoàivào trong lăng, từ khi viếng và xúc cảm sau khi viếâng với những thủ pháp nghệ thuậtquen thuộc: ẩn dụ, nhân hóa, tượng trưng nhưng gây một cảm xúc đặc biệt Thànhcông trước hết là nhờ cảm xúc hết sức chân thành và sâu sắc của Viễn Phương Xúc

cảm đó lại được “cộng hưởng” bởi tình cảm thiêng liêng mà Bác dành cho nhân dânmiền Nam và tình cảm thành kính, ngưỡng mộ mà toàn dân tộc dành cho Bác.

+ Bài thơ có bố cục gọn rõ, giọng điệu phù hợp với nội dung cảm xúc: vừa trangnghiêm, sâu lắng, vừa thiết tha, đau xót xen lẫn sự tự hào Giọng điệu thơ được tạonên bởi các yếu tố: thể thơ, nhịp điệu, ngôn ngữ, hình ảnh

+ Thể thơ: chủ yếu là tám tiếng, riêng khổ thứ ba chỉ có bảy tiếng và dòng cuốikhổ hai là chín tiếng, cách hiệp vần có hai dạng: vần liền và vần cách: nhịp thơ nhìnchung là chậm rãi, diễn tả được sự trang nghiêm, thành kính, lắng đọng trong tâm

trạng tác giả Riêng khổ thơ cuối nhịp thơ có phần nhanh hơn, với điệp ngữ “muốn làm” và điệp cấu trúc, thể hiện rõ mong ước tha thiết và nỗi niềm lưu luyến của nhà

thơ

+ Hình ảnh thơ có nhiều sáng tạo, nhất là có sự kết hợp giữa hình ảnh thực vớihình ảnh ẩn dụ giàu tính biểu tượng, nhất là các ẩn dụ – biểu tượng như: mặt trờitrong lăng, tràng hoa, vầng trăng sáng dịu hiền, trời xanh mãi mãi

11: Sự tinh tế trong cảm nhận của Hữu Thỉnh về những biến chuyển trong không gian lúc sang thu?

+ Hương ổi lan vào không gian, phả vào gió se

+ Sương đầu thu giăng mắc nhẹ nhàng, chuyển động chầm chậm nơi đường thônngõ xóm

+ Dòng sông trôi một cách thanh thản gợi lên vẻ đẹp êm dịu của bức tranh thiênnhiên; những cánh chim bắt đầu vội vã ở buổi hoàng hôn

+ Cảm giác giao mùa được diễn tả thú vị qua đám mây mùa hạ “vắt nửa mìnhsang thu”

+ Nắng cuối hạ vẫn còn nồng, còn sáng nhưng nhạt dần Những ngày giao mùanày đã ít đi những cơn mưa rào ào ạt bất ngờ

+ Lúc này cũng bớt đi những tiếng sấm bất ngờ gắn cùng những cơn mưa ràomùa hạ thường có

Biến chuyển không gian lúc sang thu được Hữu Thỉnh cảm nhận qua nhiều yếutố, bằng những giác quan và sự rung động tinh tế qua hương vị qua sự vận động củagió, sương, của dòng sông, cánh chim, đám mây, qua nắng, mưa, tiếng sấm và nhữngtừ ngữ diễn tả cảm giác, trạng thái: bỗng, phả vào, chùng chình, hình như, dềnh dáng,vắt nửa mình

12: Mượn lời nói với con trong bài thơ “Nói với con” của Y phương, nhà thơ gợi về cội nguồn sinh dưỡng con người, gợi về sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của quê hương mình Bố cục của bài thơ thể hiện ý đó như thế nào?

- Lòng yêu thương con cái, ước mơ thế hệ sau tiếp nối xứng đáng, phát huytruyền thống của tổ tiên, quê hương vốn là một tình cảm cao đẹp của con người ViệtNam ta đi suốt bao đời nay Bài thơ “Nói với con” cũng nằm trong cảm hứng rộng lớn,phổ hiến ấy nhưng Y Phương đã có cách nói xúc động của riêng mình Mượn lời nóivới con, Y Phương gợi về cội nguồn dinh dưỡng mỗi con người, bộc lộ niềm tự hào vớisức sống mạnh mẽ, bền bỉ của quê hương mình Bài thơ được bố cục thành hai đoạn:

+ Đoạn 1: (Từ đầu đến Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời) Con lớn lên trong tìnhyêu thương, sự nâng đỡ của cha mẹ, trong cuộc sống lao động nên thơ của quê hương.+ Đoạn 2: (Phần còn lại) Lòng tự hào với sức sống mạnh mẽ, bền bỉ, với truyềnthống cao đẹp của quê hương và niềm mong ước con hãy kế tục xứng đáng truyềnthống ấy.

Với bố cục như vậy, bài thơ đi từ tình cảm gia đình mà mở rộng ra tình cảm quêhương, từ những kỉ niệm gần gũi, thiết tha mà nâng lên lẽ sống Cảm xúc, chủ đề củabài thơ bộc lộ, dẫn dắt một cách tự nhiên, có tầm khái quát nhưng cụ thể, diễn tả mộcmạc mà gợi cảm, mạnh mẽ

13: Nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Mây và Sóng”của

đã tạo nên tứ thơ Mây và sóng để ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng.

- Bài thơ tràn ngập những hình ảnh thiên nhiên thơ mộng, giàu ý nghĩa tượngtrưng: mây, trăng và bầu trời; sóng và bờ biển Từ những hình ảnh này, nhà thơ đãxây dựng một tứ thơ độc đáo nói về tình mẫu tử thiêng liêng, nó chắp cánh cho trítưởng tượng bay bổng để tạo ra hai cảnh giàu chất thơ theo cách nghĩ của trẻ thơ: Mâyvà sóng rủ em bé đi chơi và em đã từ chối để ở nhà bày ra “cái trò chơi mây và sóng”cùng với mẹ Hai cảnh này lại được diễn tả bằng lời em bé thủ thỉ kể chuyện với mẹdưới hình thức đối thoại lồng trong độc thoại

Tất cả đặc sắc nghệ thuật này tạo nên vẻ đẹp của bài thơ Mây và sóng – mộtvẻ đẹp kì thú, huyền ảo, lấp lánh ánh sáng của tình mẫu tử thiêng liêng

14: Trình bày nội dung, ý nghĩa và nét đặc sắc về nghệ thuật của truyện ngắn

“Những ngôi sao xa xôi” - Lê Minh Khuê.

Truyện ngợi ca thế hệ trẻ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nướcqua hình ảnh đẹp đẽ của những cô gái thanh niên xung phong ở một tổ trinh sát phábom trên tuyến đường Trường Sơn Đó là những cô gái trẻ trung tâm hồn trong sáng,giàu mộng mơ, và trong cuộc sống chiến trường đầy gian khổ, hy sinh họ luôn luônhồn nhiên, yêu đời, dũng cảm Cuộc sống riêng và những kỷ niệm đẹp thời niên thiếuđã giúp họ vươn lên trong cuộc chiến đấu và làm ngời sáng thêm gương mặt của tứngngười trong chiến trận Phải là người trong cuộc, phải hiểu, phải yêu thương và cảmphục họ đến thế nào thì nhà văn mới viết về họ những trang đẹp và thấm tình đến thế

- Đặc sắc nghệ thuật:

+ Về phương thức trần thuật: truyện được trần thuật từ ngơi thứ nhất, cũng lànhân vật chính Cách này tạo điều kiện thuận lợi để tác giả tập trung miêu tả thế giới nội

tâm của nhân vật và tạo ra một điểm nhìn phù hợp để miêu tả hiện thực cuộc chiến đấu ởmột trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn.

+ Một nét đặc sắc nổi bật là nghệ thuật xây dựng nhân vật chủ yếu là miêu tả tâmlí

+ Ngơn ngữ và giọng điệu: ngơn ngữ trần thuật phù hợp với nhân vật kể chuyện– cơ gái thanh niên xung người Hà Nội – tạo cho tác phẩm cĩ giọng điệu và ngơn ngữ tựnhiên, gần với khẩu ngữ, trẻ trung và cĩ chất nữ tính Lời kể thường dùng những câungắn, nhịp nhanh, tạo được khơng khí khẩn trương trong hồn cảnh chiến trường Ởnhững đoạn hồi tưởng, nhịp kể chậm lại , gợi nhớ những kỉ niệm của tuổi niên thiếu hồnnhiên, vơ tư và khơng khí thanh bình trước chiến tranh

15: Bài học cần rút ra cho bản thân qua bức chân dung tự họa của “Rô-bin-xơn Cru-xô” trích tác phẩm cùng tên của nhà văn Anh Đi-phô?

Qua những chi tiết về bức chân dung tự họa, ta còn thấy hiện lên thấp thoángcuộc sống vô cùng gian khổ của Rô-bin-xơn ngoài đảo hoang Anh đã lâm vào cảnhthiếu thốn nghiêm trọng (chuyển trang phục, trang bị bằng vải sang trang phục, trang

bị bằng da) phải đối mặt với sự khắc nghiệt của thời tiết (nắng mưa thất thường) cáctrang bị mà Rơ-bin-xơn mang trên người chứng tỏ cuộc sống của Rô-bin-xơn trên đảohoang rất vất vả, anh vừa phải lao động, chăn nuôi, săn bắn, vừa phải tự bảo vệ mìnhkhông chỉ có vậy chân dung tự họa và giọng kể của Rô-bin-xơn còn thể hiện một tinhthần lạc quan bất chấp mọi khó khăn gian khổ Khắc họa chân dung của mình, Rô-bin-xơn không lần nào than phiền về sự thiếu thốn, khổ sở Trái lại cách kể, tả mộtcách hài hước chân dung của mình đã thể hiện rõ tinh thần lạc quan của Rô-bin-xơn.Chất hài hước, lạc quan được thể hiện rõ nhất ở phần đầu “tôi cứ mỉm cười tưởngtượng” “xin các bạn vui lòng hình dung bộ dạng của tôi” và ở phần mô tả về bộ riamép, anh hài hước so sánh bộ ria mép như cái mắc treo một bị lạc giữa đảo hoang,sống tách biệt giữa loài người và gặp rất nhiều khó khăn nhưng Rô-bin-xơn vẫnkhông buông xuôi Anh đã biết mình khắc phục mọi khó khăn, luôn luôn vượt lên trênmọi hoàn cảnh để làm cho cuộc sống của mình ngày càng tốt hơn Có thể nói bứcchân dung tự họa và lời kể của Rô-bin-xơn đã giúp ta rút ra bài học cho mình về tinhthần vượt khó, lạc quan vươn lên trong cuộc sống

16 : Giá trị nội dung và nghệ thuật qua văn bản “Bố của Xi-mông” của xăng.

Mô-pa Nội dung

+ Qua văn bản “Bố của Xi – mông” tác giả đã miêu tả sâu sắc, tinh tế nỗi đaukhông có bố của chú bé Xi – Mông và niềm khát khao có bố của em Tác giả đã cảmthông bênh vực Xi – Mông và phê phán những trị cười giễu trên nỗi đau của ngườikhác, Mô-pa-xăng cĩ cách nhìn nhân hậu, độ lượng và bênh vực những người phụ nữđã từng lầm lỡ như chị Blăng-sốt Tuy lầm lỡ nhưng chị vẫn là người đứng đắn, đángđược nể trọng, đáng được hưởng hạnh phúc như mọi người

+ Truyện ngắn cũng thể hiện rõ quan điểm tiến bộ của Mô-pa-xăng phê phánnhững cách nhìn định kến, hẹp hòi, trân trọng những con người bình thường nhưBlăng-sốt, Phi-líp, Xi – Mông đã vượt qua định kiến để có một gia đình hạnh phúc

- Nghệ thuật

+ Nét đặc sắc của truyện ngắn là tác giả đã thấu hiểu sâu sắc tâm lí trẻ em, sựngây thơ, hồn nhiên và dễ bị tổn thương của tâm hồn con trẻ

+ Diễn biến câu chuyện theo trình tự thời gian mà vẫn duy trì được hứng thú ,Xi-mông từ tuyệt vọng đến hi vọng và tin tưởng, Phi-líp đã an ủi cậu bé, rồi nhận đùalàm bố, từ ông bố danh nghĩa đến ông bố chính thức

+ Câu chuyện có hậu mà không dễ dãi, giản đơn

17: Tình yêu thương của Thoĩc-tơn và chú chó Bấc qua ngòi bút của Giắc đơn.

Lân Tình yêu thương đặc biệt của ThoĩcLân tơn và chú chó Bấc đã làm thức dậy tronglòng ta những tình cảm trong sáng, vị tha những cách sống có tình có nghĩa, đoạn tríchtràn đầy cảm hứng nhân văn khi Giắc Lân-đơn miêu tả sự cảm hóa chú chĩ Bấc củaThoĩc-tơn với một niềm tin mãnh liệt vào con người Hãy yêu thương loài vật, hãyquan hệ tốt đẹp với thế giới tự nhiên và với con người – phải chăng đó là thông điệpgửi đến mọi người của Giắc Lân-đơn?

- Với nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, tài quan sát tinh tế, hiểu biết sâu sắc vềđời sống, tập tính của loài chó kéo xe trượt tuyết ở Bắc Mĩ, cùng với trí tưởng tượngtuyệt vời, nhà văn đã đi sâu vào “tâm hồn” của con chó Bấc và diễn tả sinh độngnhiều biểu hiện khác nhau về tình yêu thương của nó đối với Thooc-tơn Thủ pháp sosánh được tác giả sử dụng thành công đã góp phần tô đậm và khắc sâu tâm trạng vàtính cách của con chó Bấc

18: Nêu hoàn cảnh sáng tác của vở kịch “Bắc Sơn” của Nguyễn Huy Tưởng và tóm tắt hồi 4 của vở kịch.

Vở kịch Bắc Sơn được Nguyễn Huy Tưởng sáng tác và đưa lên sân khấu đầunăm 1946, trong không khí sôi sục của những năm đầu cách mạng (công diễn ngày 6-4-1946) tác phẩm được đánh giá là sự khởi đầu cho nền kịch cách mạng trên sân khấunước nhà, với sự thể hiện thành công một sự kiện cách mạng và những con người mới:quần chúng và người chiến sĩ cách mạng, vở kịch gồm 5 hồi, văn bản chọn đưa vàosách giáo khoa là 4 lớp đầu của hồi 4

* Tóm tắt hồi 4

Đêm khuya Thơm thấy Ngọc, chồng mình cầm gậy và đèn bấm định đi đâutrong cái dáng điệu rất khả nghi Nàng hỏi nhưng Ngọc cứ giấu quanh Nàng chochồng biết có tin đồn Ngọc dắt tây vào đánh Vũ Lăng Ngọc chối và nói tránh sangchuyện về Thái (một chiến sĩ cách mạng) Có tiếng gọi và Ngọc vội vã ra đi Thơmngồi một mình, nghĩ đến mé (mẹ) rồi nghĩ đến Thái không khéo thì bị bắt mất (lớp 1)Thái và Cưủ bị giặc đuổi, chạy nhầm vào nhà Thơm, Thơm tìm cách giấu hai ngườivào buồng của mình (lớp 2).Ngọc lại trở về nhà để truy lùng Thái và Cửu Thơm khônkhéo thông báo cho hai người biết để đề phòng đồng thời cũng tìm mọi cách để chechắn không cho Ngọc biết Cuối cùng Ngọc lại ra đi (lớp 3) Thơm thở dài khoan khoáinhìn theo Ngọc đi, mỉm cười : “May thế” (lớp 4)

19 : Vở kịch “Tôi và chúng ta” thể hiện vấn đề cơ bản gì?

- Vấn đề cơ bản mà vở kịch đặt ra là:

+ Không thể khư khư giữ lấy các nguyên tắc, cơ chế đã trở thành cứng đờ, lạchậu mà phải mạnh dạn thay đổi phương thức tổ chức, quản lí để sản xuất phát triển;đừng chạy theo chủ nghĩa hình thức mà cần coi trọng thực tiễn, coi trọng hiệu quảthiết thực của công việc

+ Không có thứ chủ nghĩa tập thể chung chung Cái “chúng ta” được đào tạothành những cái tôi cụ thể Vì thế, cần quan tâm một cách thiết thực đến cuộc sốngđến quyền lợi của những con người

- Ý nghĩa của vở kịch đối với thực tiễn phát triển của xã hội ta thời kì nhữngnăm sau 1975 đầu thập niên 80 của thế kỉ XX là :

+ Trong bối cảnh đất nước đang chuyển mình sang một thời kỳ với những yêucầu phát triển khác trước, tình trạng cụ thể của xí nghiệp Thắng Lợi đã phản ánh cuộcđấu tranh gay gắt để thay đổi phương thức tổ chức, quản lý, lề lối hoạt động sản xuấttrên đất nước ta đang có những thay đổi mạnh mẽ Đất nước đã chuyển sang một giaiđoạn mới, cần phải thay đổi tư duy thay đổi phương thức quản lý, tổ chức, từ đó đổimới cách làm chứ không thể giữ mãi các nguyên tắc, phương pháp của thời gian trước

sự biến chuyển, sinh động của thực tiễn cuộc sống đó là thông điệp mà vở kịch “Tôi và chúng ta” mang lại

B PH ẦN THỨ HAI : TIẾNG VIỆT.

BI TIẾNG VIỆT HKI.

- Phương châm lịch sự: khi giao tiếp, cần tế nhị và tơn trọng người khác

Câu 2: Theo em, chúng ta phải sử dụng phương châm hội thoại như thế nào cho đúng với tình huống giao tiếp

Việc sử dụng các phương châm hội thoại cần phù hợp với đặc điểm của tìnhhuống giao tiếp như: người nghe (Nĩi với ai?), thời điểm (Nĩi khi nào?), khơng gian-địa điểm giao tiếp (Nĩi ở đâu?), mục đích giao tiếp (Nĩi để làm gì?)

Câu 3: Em hãy nêu những nguyên nhân cĩ thể dẫn đến việc khơng tuân thủ phương châm hội thoại.

Việc khơng tuân thủ những phương châm hội thoại cĩ thể bắt nguồn từ nhữngnguyên nhân sau:

- Người nĩi vơ ý, vụng về, thiếu văn hĩa giao tiếp

- Người nĩi phải ưu tiên cho một phương châm hội thoại hoặc một yêu cầu khácquan trọng hơn

- Người nói muốn gây một sự chú ý, để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nàođó.

Câu 4: Từ ngữ xưng hô và việc sử dụng từ ngữ xưng hô.

a) Tiếng Việt có một hệ thống từ ngữ xưng hô rất phong phú, tinh tế và giàu sắc tháibiểu cảm

b) Người nói cần căn cứ vào đối tượng và các đặc điểm khác của tình huống giaotiếp để xưng hô cho thích hợp

c) Trong tiếng Việt, xưng hô thường tuân theo phương châm “xưng khiêm, hô tôn” Phương châm “xưng khiêm, hô tôn” được hiểu là khi xưng hô, người nói tự xưngmình một cách khiêm nhường và gọi người đối diện một cách tôn kính

Câu 5: Dẫn trực tiếp, dẫn gián tiếp.

Có hai cách dẫn lời nói hay ý nghĩ (lời nói bên trong) của một người, một nhânvật:

- Dẫn trực tiếp, tức là nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của một người hoặcnhân vật; lời dẫn trực tiếp được đặt trong dấu ngoặc kép

- Dẫn gián tiếp, tức là thuật lại lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật , có điềuchỉnh cho thích hợp; lời dẫn gián tiếp không đặt trong dấu ngoặc kép

Câu 6: Sự phát triển của từ vựng.

- Cùng với sự phát triển của xã hội, từ vựng của ngôn ngữ cũng không ngừng pháttriển

Những cách phát triển từ vựng tiếng Việt:

- Phát triển về nghĩa:

+ Biến đổi nghĩa: nghĩa cũ mất đi, nghĩa mới hình thành

+ Có hai phương thức chuyển nghĩa chủ yếu: phương thức ẩn dụ và phươngthức hoán dụ

- Phát triển về số lượng:

+ Tạo từ ngữ mới để làm tăng vốn từ

+ Mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài Bộ phận từ mượn quan trọng nhấttrong tiếng Việt là từ mượn tiếng Hán

Câu 8: Thuật ngữ là gì? Nêu đặc điểm của thuật ngữ.

a) Thuật ngữ là những từ ngữ biểu thị khái niệm khoa học, công nghệ, thường đượcdùng trong các văn bản khoa học, công nghệ

b) Đặc điểm của thuật ngữ:

- Về nguyên tắc, trong một lĩnh vực khoa học, công nghệ nhất định, mỗi thuật ngữbiểu thị một khái niệm, và ngược lại, mỗi khái niệm chỉ được biểu thị bằng một thuậtngữ.

- Thuật ngữ không có tính biểu cảm

Câu 9: Thế nào là trau dồi vốn từ?

Muốn sử dụng tốt tiếng Việt, trước hết cần trau dồi vốn từ:

- Rèn luyện để nắm được đầy đủ và chính xác nghĩa của từ và cách dùng từ làviệc rất quan trọng để trau dồi vốn từ

- Rèn luyện để biết thêm những từ chưa biết, làm tăng vốn từ là việc thường xuyênphải làm để trau dồi vốn từ

Câu 10: Thế nào là từ đơn, từ phức?

1) Từ đơn là từ chỉ có một tiếng

2) Từ phức là từ gồm hai hoặc nhiều tiếng

Từ phức có hai loại: Từ ghép và từ láy

a) Từ ghép là một từ phức được tạo ra bằng cách ghép các tiếng có quan hệ vớinhau về nghĩa

b) Từ láy là một loại từ phức, có quan hệ láy âm giữa các tiếng

- Từ láy có hai loại: Từ láy toàn bộ và từ láy bộ phận

+ Ở từ láy toàn bộ, các tiếng lặp lại nhau hoàn toàn; nhưng cũng có một sốtrường hợp tiếng đứng trước biến đổi thanh điệu hoặc phụ âm cuối (để tạo ra một sựhài hòa về âm thanh)

+ Ở từ láy bộ phận, giữa các tiếng có sự giống nhau về phụ âm đầu hoặc phầnvần

- Nghĩa của từ láy được tạo thành nhờ đặc điểm âm thanh của tiếng và sự hòa phối

âm thanh giữa các tiếng Trong trường hợp từ láy có tiếng có nghĩa làm gốc (tiếnggốc) thì nghĩa của từ láy có thể có những sắc thái riêng so với tiếng gốc như sắc tháibiểu cảm, sắc thái giảm nhẹ hoặc nhấn mạnh,…

Câu 11: Từ láy và từ ghép có gì giống nhau và khác nhau?

- Giống nhau: đều thuộc loại từ phức, gồm nhiều tiếng cấu tạo nên

- Khác nhau: Trong từ ghép, các tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa Còn trong từláy, các tiếng có quan hệ về âm

Câu 12: Thành ngữ là gì? Nghĩa của thành ngữ và cách sử dụng.

- Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh

- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó,nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh,

- Sử dụng thành ngữ:

+ Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh

từ, cụm động từ,

+ Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao

Câu 13: Nghĩa của từ là gì? Cách giải thích nghĩa của từ.

- Nghĩa của từ là nội dung (sự vật, tính chất, hoạt động, quan hệ ) mà từ biểu thị

- Có thể giải thích nghĩa của từ bằng hai cách chính như sau:

+ Trình bày khái niệm mà từ biểu thị

+ Đưa ra những từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa với từ cần giải thích

Câu 14: Từ nhiều nghĩa là gì? Hiện tượng chuyển nghĩa của từ.

a) Từ nhiều nghĩa là từ có nhiều nét nghĩa

b) Hiện tượng chuyển nghĩa của từ: Chuyển nghĩa là hiện tượng thay đổi nghĩa của

từ, tạo ra những từ nhiều nghĩa

Trong từ nhiều nghĩa có:

- Nghĩa gốc là nghĩa xuất hiện từ đầu, làm cơ sở để hình thành các nghĩa khác

- Nghĩa chuyển là nghĩa được hình thành trên cơ sở của nghĩa gốc

Thông thường, trong câu, từ chỉ có một nghĩa nhất định Tuy nhiên trong một sốtrường hợp, từ có thể được hiểu đồng thời theo cả nghĩa gốc lẫn nghĩa chuyển

Câu 15: Thế nào là từ đồng âm? Nêu cách sử dụng từ đồng âm?

a) Từ đồng âm là những từ giống nhau về âm thanh, nhưng nghĩa khác xa nhau,không liên quan gì với nhau

b) Trong giao tiếp, khi dùng từ đồng âm phải chú ý đến ngữ cảnh để tránh hiểu sainghĩa của từ hoặc dùng từ với nghĩa nước đôi do hiện tượng đồng âm

Câu 16: Thế nào là từ đồng nghĩa? Nêu các loại từ đồng nghĩa và cách sử dụng từ đồng nghĩa.

a) Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau Một từnhiều nghĩa có thể thuộc vào nhiều nhóm từ đồng nghĩa khác nhau

b) Từ đồng nghĩa có hai loại: những từ đồng nghĩa hoàn toàn (không phân biệt nhau

về sắc thái nghĩa) và những từ đồng nghĩa không hoàn toàn (có sắc thái nghĩa khácnhau)

c) Không phải bao giờ các từ đồng nghĩa cũng có thể thay thế cho nhau Khi nóicũng như khi viết, cần cân nhắc để chọn trong số các từ đồng nghĩa những từ thể hiệnđúng thực tế khách quan và sắc thái biểu cảm

Câu 17: Thế nào là từ trái nghĩa? Nêu cách sử dụng từ trái nghĩa?

a) Từ trái nghĩa là những từ có nghĩa trái ngược nhau Một từ nhiều nghĩa có thểthuộc nhiều cặp từ trái nghĩa khác nhau

b) Từ trái nghĩa được sử dụng trong thể đối, tạo các hình tượng tương phản, gây ấntượng mạnh, làm cho lời nói thêm sinh động

Câu 18: Thế nào là cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ?

Nghĩa của một từ ngữ có thể rộng hơn (khái quát hơn) hoặc hẹp hơn (ít khái quáthơn) nghĩa của từ ngữ khác:

- Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàmphạm vi nghĩa của một từ ngữ khác

- Một từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó được baohàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác

- Một từ ngữ có nghĩa rộng đối với từ ngữ này, đồng thời có thể có nghĩa hẹp hơnđối với một từ ngữ khác

Câu 19: Thế nào là trường từ vựng?

Trường từ vựng là tập hợp của những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa.

Câu 20: Nêu công dụng của từ Hán Việt?

Trong nhiều trường hợp người ta dùng từ Hán Việt để:

- Tạo sắc thái trang trọng, thể hiện thái độ tôn kính

- Tạo sắc thái tao nhã, tránh gây cảm giác thô tục, ghê sợ

- Tạo sắc thái cổ, phù hợp với bầu không khí xa xưa

Khi nói hoặc viết, không nên lạm dụng từ Hán Việt, làm cho lời ăn tiếng nói thiếu tựnhiên, thiếu trong sáng, không phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp

Câu 21: Từ mượn là gì? Nêu nguyên tắc mượn từ?

a) Từ mượn:

Ngoài từ thuần Việt là những từ do nhân dân ta tự sáng tạo ra, chúng ta còn vaymượn nhiều từ của tiếng nước ngoài để biểu thị những sự vật, hiện tượng, đặcđiểm, mà tiếng Việt chưa có từ thật thích hợp để biểu thị Đó là các từ mượn

Bộ phận từ mượn quan trọng nhất trong tiếng Vịêt là từ mượn tiếng Hán (gồm từgốc Hán và từ Hán Việt)

Bên cạnh đó, tiếng Việt còn mượn từ của một số ngôn ngữ khác như tiếng Pháp,tiếng Anh, tiếng Nga,

Các từ mượn đã được Việt hóa thì viết như từ thuần Việt Đối với những từ mượnchưa được Việt hóa hoàn toàn, nhất là những từ gồm trên hai tiếng, ta nên dùng gạchnối để nối các tiếng với nhau

b) Nguyên tắc mượn từ:

Mượn từ là một cách làm giàu tiếng Việt Tuy vậy, để bảo vệ sự trong sáng của ngônngữ dân tộc, không nên mượn từ nước ngoài một cách tùy tiện

Câu 22: Từ mượn và từ thuần Việt khác nhau như thế nào?

Từ thuần Việt là những từ do nhân dân ta tự sáng tạo ra Còn từ mượn là những từ

mà chúng ta phải vay mượn từ các tiếng nước ngoài như tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếngHán, ….trong đó một bộ phận từ mượn phong phú và quan trọng nhất trong tiếng Việtđược mượn từ tiếng Hán

ngữ nước ngoài, tiếng Việt phải tự tạo ra từ mới để diễn đạt những sự vật, hiện tượng,khái niệm mới xuất hiện Con đường này rất khó, nhất là khi tạo ra từ ngữ mới tronglĩnh vực khoa học.

Câu 24: Em hiểu thế nào là từ ngữ địa phương, biệt ngữ xã hội? Nêu cách sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội?

a) Từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội:

- Từ ngữ địa phương là những từ ngữ chỉ sử dụng ở một (hoặc mốt số) địa phươngnhất định

- Biệt ngữ xã hội là những từ ngữ chỉ được dùng trong một tầng lớp xã hội nhấtđịnh

b) Sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội:

- Việc sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội phải phù hợp với tình huốnggiao tiếp Trong văn thơ, tác giả có thể sử dụng một số từ ngữ thuộc hai lớp từ này để tôđậm màu sắc địa phương, màu sắc tầng lớp xã hội của ngôn ngữ, tính cách nhân vật

- Muốn tránh lạm dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội, cần tìm hiểu các từ ngữtoàn dân có nghĩa tương ứng để sử dụng khi cần thiết

Câu 25: Nêu đặc diểm, công dụng từ tượng hình, từ tượng thanh?

- So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng

để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

- Mô hình cấu tạo đầy đủ của một phép so sánh gồm:

+ Vế A (nêu tên sự vật, sự việc được so sánh)

+ Vế B (nêu tên sự vật, sự việc dùng để so sánh với sư vật, sự việc nói ở vế A) + Từ ngữ chỉ phương diện so sánh

+ Từ ngữ chỉ ý so sánh (gọi tắt là từ so sánh)

Trong thực tế, mô hình cấu tạo trên có thể biến đổi ít nhiều:

+ Các từ ngữ chỉ phương diện so sánh và chỉ ý so sánh có thể được lượt bớt

+ Vế B có thể được đảo lên trước vế A cùng với từ so sánh

- Có hai kiểu so sánh: So sánh không ngang bằng và so sánh ngang bằng

- Tác dụng: So sánh vừa có tác dụng gợi hình, giúp cho việc miêu tả sự vật, sự việcđược cụ thể, sinh động; vừa có tác dụng biểu hiện tư tưởng, tình cảm sâu sắc

- Có ba kiểu nhân hóa thường gặp:

+ Dùng từ ngữ vốn gọi người để gọi vật

+ Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của người để chỉ hoạt động, tính chấtcủa vật

+ Trò chuyện, xưng hô với vật như với người

4) Hoán dụ:

- Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên của một sự vật, hiệntượng khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễnđạt

- Có bốn kiểu hoán dụ thường gặp:

+ Lấy một bộ phận để chỉ toàn thể

+ Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng

+ Lấy dấu hiệu sự vật để gọi sự vật

+ Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng

5) Nói quá:

- Nói quá là phép tu từ phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượngđược miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm

6) Nói giảm, nói tránh:

Nói giảm nói tránh là một biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển,nhằm tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề; tránh thô tục, thiếu lịch sự 7) Điệp ngữ:

Khi nói hoặc viết người ta có thể dùng biện pháp lặp lại từ ngữ (hoặc cả một câu)

để làm nổi bật ý, gây cảm xúc mạnh Cách lặp lại như vậy gọi là phép điệp ngữ; từ ngữđược lặp lại gọi là điệp ngữ

Điệp ngữ có nhiều dạng: Điệp ngữ cách quãng, điệp ngữ nối tiếp, điệp ngữ chuyểntiếp (điệp ngữ vòng)

+ Dùng lối nói lái

+ Dùng từ ngữ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa

- Chơi chữ được sử dụng trong cuộc sống hàng ngày, thường trong văn thơ, đặc biệt

là trong văn thơ trào phúng, trong câu đối, câu đố,

BÀI TẬP THAM KHẢO

Bài tập 1: Bài ca dao sau là lời gieo quẻ của một thầy bói với một cô gái:

“ Số cô chẳng giàu thì nghèo,

Ngày ba mươi tết thịt treo trong nhà,

Số cô có mẹ có cha

Mẹ cô đàn bà, cha cô đàn ông

Số cô có vợ, có chồng,

Sinh con đầu lòng chẳng gái thì trai”

Lời của thầy bói đã vi phạm phương châm hội thọai nào? Vì sao?

Bài tập 2:

Năm giặc đốt làng cháy tàn, cháy rụi

Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi

Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh

Vẫn vững lòng bà dặn cháu đinh ninh:

“ Bố ở chiến khu, bố còn việc bố,

Mày có viết thư chớ kể này, kể nọ

Cứ bảo nhà vẫn được bình yên…”

(Bếp lửa - Bằng Việt)

So sánh sự việc xảy ra với lời bà dặn cháu trong đoạn thơ, ta thấy một phươngchâm hội thoại đã bị vi phạm Đó là phương châm nào? Sự không tuân thủ phươngchâm hội thoại như vậy có ý nghĩa gì?

Bài tập 3:

Các cách nói sau đây vi phạm phương châm hội thoại nào? Vì sao? Hãy chữa lạicho đúng

a) Đêm hôm qua cầu gãy

b) Học xong bạn nhớ đi ra cửa trước

c) Người ta định đoạt lương của tôi anh ạ

Khi cha mẹ đi vắng, có một người lạ mặt đến hỏi về tình hình gia đình như ngày

giờ đi làm của cha mẹ, em cần phải tuân thủ những phương châm hội thoại nào khi trảlời? Phương châm hội thoại nào không nên tuân thủ? Vì sao?

Bài tập 6: Xét về phương châm hội thoại, nhân vật Mã Giám Sinh đã không tuân thủ

phương châm hội thoại nào trong đoạn thơ sau? Vì sao?

Gần miền có một mụ nào,

Đưa người viễn khách tìm vào vấn danh

Hỏi tên, rằng: “Mã Giám Sinh”

Hỏi quê, rằng: “Huyện Lâm Thanh cũng gần”

Bài tập 7: Một khách mua hàng hỏi người bán:

- Hàng này có tốt không anh?

- Mốt mới đấy! Mua đi! Dùng rồi sẽ biết anh ạ

Cách trả lời của người bán hàng vi phạm phương châm hội thoại nào? Tạo sao?

Bài tập 8: Những câu sau liên quan đến phương châm hội thoại nào?

a) Ai ơi chớ vội cười nhau

Ngẫm mình cho tỏ trước sau hãy cười

b) Hoa thơm ai nỡ bỏ rơi

Người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời

c) Biết thì thưa thốt

Không biết dựa cột mà nghe

Trong tiếng Việt, các từ anh, ông đều được sử dụng để chỉ người nói, người nghe và

người được nói đến Hãy lấy ví dụ minh họa

Bài tập 11: Đọc đoạn thơ sau:

Mình về với Bác đường xuôi

Thưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ Người

Nhớ Ông Cụ mắt sáng ngời

Áo nâu, túi vải đẹp tươi lạ thường

(Việt Bắc - Tố Hữu)

a) Cách xưng hô Bác, Người, Ông Cụ giống nhau ở điểm nào?

b) Sự khác nhau về sắc thái biểu cảm của các từ trên?

Bài tập 12

Ông cụ giáo Khuyến tựa trên chiếc gậy song đang đứng bên phải Đã thành lệ,buổi sáng nào ông cụ già hàng xóm đi xếp hàng mua báo về cũng ghé vào thăm sứckhỏe của Nhĩ

- Cụ ạ - Nhĩ hất đầu ra hiệu về phía đầu tấm nệm nằm của mình – Cháu Huệ cógửi lại chìa khóa cho cụ

- Hôm nay ông Nhĩ có khỏe không nhỉ?

- Dạ , con cũng thấy như hôm qua

(Bến quê - Nguyễn Minh Châu)

Tại sao cụ giáo Khuyến gọi Nhĩ là “ông” mà Nhĩ lại xưng với cụ là “con”?

Bài tập 13: Viết một đoạn văn kể chuyện, trong đó nhân vật chính thay đổi cách xưng

hô với người đối thoại hai lần

Bài tập 14: Nhận xét lời dẫn và lời người dẫn trong các trường hợp sau Nếu sai hãy

sửa lại cho đúng:

a) Cha ông ta đã khẳng định vai trò của người thầy trong câu tục ngữ: “Không thầy

đố mày làm nên”

b) Con người sống có bản lĩnh sẽ không bị những ảnh hưởng xấu bên ngoài tácđộng đến “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”, tục ngữ chẳng đã nhắc nhở ta như thếhay sao?

Bài tập 15:

Chuyển các lời dẫn trực tiếp trong các trường hợp sau sang lời dẫn gián tiếp:

a) Sáng hôm qua Lan khoe với tôi: “ Mẹ mình mới mua cho mình bộ sách giáo khoalớp 9”

b) Nam đã hứa với tôi như đinh đóng cột: “ Sáng mai tôi sẽ đi học”

Bài tập 16: Viết đọan văn nghị luận có nội dung liên quan đến ý kiến sau đây và trích

dẫn ý kiến đó theo hai cách dẫn: dẫn trực tiếp và dẫn gián tiếp:

“ Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng”

(Hồ Chí Minh, báo cáo Chính trị tại Đại hội

đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng)

Đắn đo cân sắc cân tài

Ép cung cầm nguyệt thử bài quạt thơ

(Nguyễn Du)

Những từ “cân, ép” trong câu thơ được chuyển nghĩa theo cách ẩn dụ hay hoándụ? Trong những câu trên, từ “cân, ép” nghĩa là gì?

Bài tập 19: Lựa chọn và điền các từ ngữ mới (Cầu truyền hình, đường cao tốc, đường

vành đai, công viên nước, công ti trách nhiệm hữu hạn, thương hiệu, dịch vụ hậu mãi)vào những chỗ trống trong các câu sau:

a) …………hình thức truyền hình tại chỗ cuộc giao lưu, đối thoại trực tiếp qua hệthống ca-mê-ra giữa các địa điểm cách xa nhau

b)…………công viên giải trí, trong đó chủ yếu là những trò chơi dưới nước nhưtrượt nước, bơi thuyền, tắm biển nhân tạo,

c) …………đường xây dựng theo tiêu chuẩn đặc biệt dành riêng cho xe cơ giới chạyvới vận tốc cao (khoảng từ 100km / h trở lên)

d) …………đường bao quanh, giúp cho những phương tiện vận tải có thể đi vòngqua để đến một địa phương khác mà không đi vào bên trong thành phố, nhằm giải tỏagiao thông thành phố

e) ……… nhãn hiệu hàng hóa được dùng trên thị trường, nhãn hiệu thương mại g) ……….là công ti trong đó các chủ sở hữu vốn chỉ chịu trách nhiệm về các khoản

nợ của Công ti trong phạm vi phần vốn của mình đã góp vào Công ti

h)……… là dịch vụ sau khi mua, hàng được đưa đến tận nhà, lắp ráp, bảo hành

Bài tập 20: Thêm yếu tố cấu tạo nào theo kiểu “x + tặc” để các yếu tố sau trở thành

những từ mới:

Phi hành, triết, chuyên, thương, văn, toán, sinh, vật lí

Bài tập 21: Đọc hai đoạn trích sau:

a) Đặc biệt bao bì ni lông màu đựng thực phẩm làm ô nhiễm thực phẩm do chứacác kim loại như chì, ca-đi-mi gây tác hại cho não và là nguyên nhân gây ung thư phổi.Nguy hiểm nhất là khi các bao bì ni lông thải bỏ bị đốt, các khí độc thải ra đặc biệt làchất đi-ô-xin có thể gây ngộ độc, gây ngất, khó thở, nôn ra máu, ảnh hưởng đến cáctuyến nội tiết, giảm khả năng miễn dịch, gây rối loạn chức năng, gây ung thư và các dịtật bẩm sinh cho trẻ sơ sinh

Sự phát tirển của từ vựng

Phát triển nghĩa của từ

Tạo từ mới

(Thông tin về Ngày trái đất năm 2000)

b) Trong khói thuốc lá lại có chất ô-xít các-bon, chất này thấm vào máu, bám chặtcác hồng cầu không cho chúng tiếp cận ôxi nữa Không lạ gì sức khỏe của người nghiệnthuốc ngày càng sút kém

Bài tập 23: Hãy dựa vào kiến thức Ngữ văn đã học, em hãy điền các từ ngữ vào chỗ

trống trong các câu sau:

a) ………… là loại truyện dân gian kể về cuộc đời của một số kiểu nhân vật quenthuộc Truyện thường có yếu tố hoang đường, thể hiện ước mơ niềm tin của nhân dân

về chiến thắng cuối cùng của cái thiện đối với cái ác, cái tốt đối với cái xấu, sự côngbằng đối với sự bất công

b) ……… là loại truyện dân gian kể về các nhân vật và sự kiện có liên quan đếnlịch sử thời quá khứ, thường có yếu tố tưởng tượng kì ảo Nó thể hiện thái độ và cáchđánh giá của nhân dân đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử được kể

c) ……… là loại truyện kể, bằng văn xuôi hoặc văn vần, mượn chuyện về loài vật,

đồ vật hoặc chính con người để nói bóng gió, kín đáo chuyện con người, nhằm khuyênnhủ, răn dạy người ta bài học nào đó trong cuộc sống

d) ……… là loại truyện kể về những hiện tượng đáng cười trong cuộc sống nhằmtạo ra tiếng cười mua vui hoặc phê phán những thói hư tật xấu trong xã hội

e) …… ….là vấn đề chủ yếu mà người viết muốn đặt ra trong văn bản

g) là loại văn bản nhằm giúp người đọc hình dung được đặc điểm, tínhchất nổi bật của một sự vật, sự việc, con người, phong cách, làm cho những cái đó hiệnlên trước mắt người đọc

Các từ ngữ được điền vào có thể xem là các thuật ngữ của ngành học Ngữ văn haykhông?

Bài tập 24: Hãy kể một số thuật ngữ trong lĩnh vực tin học, văn học.

Bài tập 25: Xem xét các trường hợp sau đây rồi trả lời câu hỏi ghi bên dưới:

(1) Mặt trời là thiên thể trung tâm của hệ mặt trời, cũng là hành tinh trong hệNgân hà

(Vũ Bội Tuyền)

(2) Mặt trời xuống biển như hòn lửa

Sóng đã cài then, đêm sập cửa

( Huy Cận)

(3) Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ

(Viễn Phương)

a) Trường hợp nào “mặt trời” được dùng với vị trí vai trò của một thuật ngữ b) Trường hợp nào “mặt trời” được dùng làm một biện pháp tu từ trong vănchương?

c) Từ “mặt trời” thứ nhất trong câu thơ của Viễn Phương có phải là một thuật ngữ không? Vì sao?

Bài tập 26: Viết một đoạn văn thuyết minh giới thiệu tác phẩm “Chuyện người con gái

Nam Xương” của Nguyễn Dữ Hãy gạch chân các thuật ngữ văn học mà em đã sử dùng trong đoạn văn

Bài tập 27: Yếu tố Hán Việt “thanh” có những nghĩa sau đây:

(1) Sắc xanh

(2) Trong sạch

(3) Tiếng (giọng, danh tiếng)

a) Gạch chân những từ có yếu tố Hán Việt “thanh” trong các câu sau:

Bác để tình thương cho chúng con

Một đời thanh bạch chẳng vàng son

(Tố Hữu)

Thanh bần giữ phận yên vui

Noi nhân, giữ nghĩa có hồi sấm vang

Từ Nghĩa của yếu tố “thanh” Nghĩa của từ

Bài tập 28: Hãy đọc câu văn viết về thể cáo của một bạn học sinh, rồi nhận xét xem

bạn ấy dùng từ đã hoàn toàn chính xác chưa? Hãy chữa lại cho chính xác những từ màbạn dùng còn sai nghĩa:

Cáo là thể văn bàn luận mà vua chúa hoặc người cầm đầu phong trào dùng để tuyên cáo thành quả của một công việc mới hoàn toàn.

Bài tập 29: Hãy chọn điền các từ ngữ sau vào chỗ trống thích hợp: ẩn giấu, áp đảo, áy

náy, giấu giếm, cất giấu, gán, gán ghép, đau đớn, đau khổ, múa may, múa máy, giá, giá

cả, giá trị

- Nói nhiều để… tinh thần đối phương

- Tôi….vì không có điều kiện giúp bạn

- Tài nguyên còn…….trong lòng đất

- Nó không có tiền phải… nợ ngôi nhà

- Thức ăn có … dinh dưỡng cao

Bài tập 30: Hãy phân biệt ý nghĩa và cách dùng của các cặp từ ngữ sau:

- Nguyện vọng – hi vọng

- Hoang vu – hoang dã

- Cương quyết - kiên quyết

- Cựu chủ tịch - cố chủ tịch

Bài tập 31: Hãy viết một đoạn văn ngắn giới thiệu đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng Bích.

Trong đoạn văn cần có các từ: vị trí, nội dung nghệ thuật, bút pháp, tâm trạng