Tìm chu vi, diện tích của hình vuông và hình chữ nhật Phương pháp: Giáo viên dựa theo bài toán sách giáo khoa đã cho để đưa ra vấn đề cần giải quyết và hướng dẫn học sinh giải quyết vấn [r]
Trang 1PHẦN MỘT: MỞ ĐẦU
1 - LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Chương trình sách giáo khoa Toán 4 đang được giảng dạy Nó được đổimới nội dung, đổi mới cách trình bày Nó định hướng phương pháp dạy vàhọc, phát huy tính chủ động, tích cực của học sinh góp phần nâng cao giáodục toàn diện
Sách giáo khoa toán 4 - CTTH mới bao gồm những kiến thức nhằm chohọc sinh vẫn tập trung vào kiến thức và kỹ năng cơ bản nhưng ở mức sâu hơn,
trừu tượng và khái quát hơn, tường minh hơn so với giai đoạn ở các lớp1,2,3
Do vậy từ đầu lớp 4, học sinh có thể nhận biết và vận dụng tốt một số tínhchất của số học và hình học ở dạng khái quát và tường minh hơn so với lớp 3
Các tuyến kiến thức toán học được trình bày trong sách giáo khoa Toán 4
-CTTH mới bao gồm: số và phép tính; một số yếu tố thống kê và tỷ lệ bản đồ;
đo lường; các yếu tố hình học và giải toán có lời văn Trong đó đặc biệt làmạch kiến thức giải toán có lời văn, nó giúp các em tư duy một cách tích cực,linh hoạt, năng động và sáng tạo Đồng thời còn giúp các em nâng cao dầnkhả năng suy luận, từng bước phát triển tư duy linh hoạt, độc lập và nâng caohứng thú tìm nhiều cách giải cho bài toán Do vậy, khi học sinh học giải toán
có lời văn lớp 4 - CTTH mới bên cạnh rất nhiều những thuận lợi nó còn đòihỏi học sinh cố gắng và nỗ lực nhiều
Như chúng ta đã biết Toán 4 - CTTH mới là bước đầu của giai đoạn họcsâu hơn, trừu tượng và khái quát hơn, tường minh hơn Do vậy Toán 4-CTTH mới nói chung và mạch kiến thức giải toán có lời văn nói riêng có vaitrò rất quan trọng trong chương trình tiểu học mới Hơn nữa với mạch kiếnthức giải toán có lời văn ở Toán 4 - CTTH mới có những nét đổi mới hơn sovới sách giáo khoa Toán 4 - CTTH cũ
Trang 2Chính vì lẽ đó mà tôi chọn đề tài " Một số vấn đề về học giải toán có lời văn trong Toán 4 - CTTH mới " để tìm hiểu và nghiên cứu.
Nghiên cứu đề tài này còn giúp em tìm hiểu sâu hơn về chương trìnhToán 4 - CTTH mới, tạo điều kiện thuận lợi tự trang bị cho mình vốn kiếnthức quan trọng của mạch kiến thức giải toán có lời văn ở Toán 4 – CTTHmới nhằm nâng cao nghiệp vụ chuyên môn, giúp cho mình có thể tham giagiảng dạy thật tốt sau khi ra trường
Nắm được phương pháp đổi mới của chương trình Toán 4 – CTTH mới
so với chương trình Toán 4 - CTTH cũ nhằm có những định hướng học tậpnghiên cứu cho bản thân sau khi ra trường tham gia giảng dạy có thể phát huyđược tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình dạy họcgiải toán có lời văn Toán 4 - CTTH mới
3 GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI:
- Chương trình Toán 4 - CTTH mới
- Học sinh Lớp 4 - Trường Tiểu học Nhã Nam
4 ĐỐI TƯỢNG V À KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU.
Trang 3Các tài liệu có liên quan tới mạch kiến thức giải toán có lời văn trongToán 4 - CTTH mới.
5 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Nếu giáo viên nắm vững những yêu cầu, những khó khăn cơ bản mà họcsinh thường gặp phải trong giải toán để từ đó đưa ra biện pháp khắc phụcnhững khó khăn đó sẽ giúp cho học sinh tiếp thu tốt mạch kiến thức này vàrèn luyện cho học sinh kỹ năng giải toán có lời văn
6 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu những yêu cầu của mạch kiến thức giải toán có lời văn trong
7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
Phương pháp nghiên cứu lí luận: đọc, thu thập tài liệu và nghiên cứu tàiliệu
Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục
Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
Trang 4PHẦN HAI: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VẾ GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN Ở
LỚP 1, 2, 3, 4 - CTTH MỚI
1 MỐI QUAN HỆ GIỮA MẠCH KIẾN THỨC GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN Ở LỚP 1, 2, 3 VÀ MẠCH KIẾN THỨC NÀY Ở LỚP 4 - CTTH MỚI.
Trong quá trình học toán phổ thông nói chung , ở tiểu học nói riêng giải
toán có vị trí rất quan trọng Nó đòi hỏi học sinh phải tư duy một cách tíchcực, linh hoạt và suy nghĩ năng động, sáng tạo Do vậy, mà giải toán có lờivăn có thể coi là một trong những biểu hiện năng động nhất của hoạt động trítuệ của học sinh
Căn cứ vào kết quả nghiên cứu, thử nghiệm về khả năng học tập toán củahọc sinh tiểu học Việt Nam đầu thế kỷ XXI, việc dạy học toán ở tiểu học theochương trình tiểu học mới được phân chia thành hai giai đoạn
Giải toán của các lớp 1, 2, 3 là giai đoạn học tập cơ bản thường gắn với
sự vật hiện tượng cụ thể Học sinh chủ yếu nhận biết ''cái toàn thể", "cái riênglẻ' chưa nhận ra được (ở dạng "tường minh") Các quan hệ có tính chất quantrọng của sự vật, hiện tượng Hầu hết các kiến thức và kỹ năng được sắp xếptheo kiểu "đồng tâm mở rộng" (như hình xoắn ốc) từ đơn giản đến phức tạphơn, trừu tượng và khái quát hơn
Giai đoạn lớp 4, 5 thì việc dạy học môn toán vẫn tập trung vào các kiếnthức và kỹ năng cơ bản nhưng ở mức sâu hơn, trừu tượng và khái quát hơn,tường minh hơn so với giai đoạn ở lớp 1, 2, 3
Vậy Toán 4 CTTH mới mở đầu cho giai đoạn học tập sâu với ý nghĩa làvẫn dạy học các kiến thức và kỹ năng cơ bản của môn toán nhưng ở mức độ
Trang 5sâu sắc hơn, khái quát hơn, tường minh hơn so với lớp 3 Đối với giải toán có
lời văn lớp 4 rồi mới đòi hỏi học sinh nắm bắt kiến thức ở mức sâu hơn, kháiquát hơn, tường minh hơn Do vậy các yêu cầu bài toán đặt ra là học sinh phảibiết tóm tắt ghi ngắn gọn bằng sơ đồ, hình vẽ biết giải và trình bày bài giải có
đến bước tính là chủ yếu hoặc hơn ba bước tính
Giải toán có lời văn ở Toán 4 CTTH mới là sự kế thừa của giải toán cólời văn ở Toán 1, 2, 3 CTTH mới Ở giai đoạn lớp 1, 2, 3 CTTH mới là giaiđoạn học tập cơ bản của học sinh Giai đoạn này học sinh giải toán có lời vănthường là các bài toán đơn, chủ yếu vận dụng các phép tính cơ bản nhưng ởToán 4 CTTH mới nó còn đòi hỏi học sinh phải tư duy một cách tích cực,linh hoạt, sáng tạo hơn thì mới có thể tìm ra cách giải bài toán Hơn thế nócòn yêu cầu học sinh biết cách trình bày bài giải một cách chặt chẽ phù hợpvới từng bài toán thuộc mạch kiến thức giải toán có lời văn Như vậy, giảitoán có lời văn ở lớp 1 , 2, 3 là nền tảng cho mạch kiến thức này ở lớp 4 Họcsinh nắm chắc được nội dung của mạch kiến thức này ở lớp 1 , 2, 3 sẽ tạothành tiền đề tết để học sinh có thể học tốt mạch kiến thức giải toán có lời văn
2 NHỮNG MỤC TIÊU CƠ BẢN CỦA GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN
TỪ LỚP 1 ĐẾN LỚP 4 - CTTH MỚI
2.1 Mục tiêu cơ bản của giải toán có lời văn ở lớp 1, 2 – CTTH mới.
Trang 6Bước đầu giúp học sinh hiểu thế nào là giải toán có lời văn.
Biết cách đọc và hiểu đầu bài bài toán
Biết cách phân biệt cái đã cho và cái phải tìm
Biết cách tóm tắt bài toán bằng các hình thức:
2.2 Mục tiêu cơ bản của giải bài toán có lời văn ở lớp 3 – CTTH mới.
Biết tự tóm tắt bài toán ghi ngắn gọn bằng lời, sơ đồ thay hình vẽ
Biết cách giải các bài toán có đến 2 bước tính và biết trình bày bài giảimột cách chặt chẽ và thành thạo các bài toán thuộc các dạng sau:
Tìm một trong các phần bằng nhau của một số
Tìm chu vi và diện tích của hình chữ nhật và hình vuông
Làm quen với thống kê số liệu
2.3 Mục tiêu cơ bản của giải toán có lời văn ở lớp 4 – CTTH mới
Biết tự tóm tắt bài toán bằng cách ghi ngắn gọn hoặc bằng sơ đồ, hình vẽ
Trang 7Biết giải và trình bày bài giải các bài toán có đến ba bước tính (hoặcnhiều hơn ở các bài toán yêu cầu cao hơn) trong đó có các bài toán :
Tìm số trung bình cộng
Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó
Tìm hai số khi biết tổng (hiệu) và tỉ số của hai số đó
Bài toán về yếu tố thống kê và tỉ lệ bản đồ
Tình chu vi và diện tích của một số hình đã học
3 SO SÁNH MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA MẠCH KIẾN THỨC GIẢI
TOÁN CÓ LỜI VĂN Ở TOÁN 4 - CTTH MỚI VÀ CTTH CŨ.
3.1 Giống nhau.
Nội dung: Đều có các dạng toán
Toán trung bình cộng của nhiều số
Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó
Tìm hai số khi biết tổng (hiệu) và tỉ số của hai số đó
Tìm chu vi, diện tích của hình vuông và hình chữ nhật
Phương pháp: Giáo viên dựa theo bài toán sách giáo khoa đã cho để đưa
ra vấn đề cần giải quyết và hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề đó nhằmgiúp học sinh hình thành kiến thức về dạng toán và nêu ra một cách tổng quátgiải các bài toán thuộc dạng đó
3.2 Khác nhau.
Nội dung : Nội dung của mạch kiến thức giải toán có lời văn ở lớp 4 –
CTTH cũ có thêm phần kiến thức về tỷ lệ thuận và tỉ lệ nghịch so với sáchgiáo khoa Toán 4 - CTTH mới Phần này ở sách giáo khoa Toán 4 - CTTHmới không đưa vào vì nó khó đối với học sinh lớp 4 Nó dễ đưa học sinh tớitình trạng bị quá tải
Các bài toán có lời văn thuộc phần tính diện tích của các hình thì ởchương trình Toán 4 - CTTH cũ chỉ đề cập tới tính diện tích hình vuông và
Trang 8tính diện tích hình chữ nhật Nhưng ở sách giáo khoa Toán 4 - CTTH mới đãgiới thiệu một số vấn đề về hình thoi và hình bình hành nên có các bài toánvề' tính diện tích hình thoi và hình bình hành.
Phương pháp: ở sách giáo khoa Toán 4 - CTTH mới vẫn đưa ra các bài
toán để giáo viên dựa vào đó giới thiệu, hướng dẫn học sinh từng bước giảibài toán để dần hình thành kiến thức về dạng toán tương ứng Nhưng các bàitoán được nêu ra có nội dung gần gũi với các em, các em dễ hình dung, giáoviên có thể thực hành cụ thể
Ví dụ: Bài toán 1 trang 26, sách giáo khoa Toán 4 CTTH mới) có nội
dung :
Rót vào can thứ nhất 6 lít dầu, rót vào can thứ hai 4 lít dầu Hỏi số lít dầu
đó được rót đều vào hai can thì mỗi can có bao nhiêu lít dầu?
Như vậy giáo viên có thể thực hành để các em có thể quan sát thì các em
sẽ bị thuyết phục hơn sau bài giảng của mình Nếu không thực hiện được giáoviên có thể mô tả bằng hình vẽ, mô hình hoặc cụ thể như ở ví dụ này thựchành thí nghiệm bằng cách thay dầu bằng nước hoặc hướng dẫn học sinh làmthí nghiệm ở nhà
Ở sách giáo khoa Toán 4 - CTTH cũ cũng về phần tương ứng bài toán(trang 26, sách giáo khoa Toán 4 cũ) được nêu với nội dung:
Trong 2 ngày Lan đã đọc xong một quyển truyện Ngày thứ nhất Lan đọcđược 20 trang, ngày thứ hai Lan đọc được 40 trang Hỏi mỗi ngày Lan đọcđược số trang sách bằng nhau thì mỗi ngày Lan sẽ đọc được bao nhiêu trang?Khi đọc đề toán này đối với học sinh lớp 4 thì các em sẽ cảm thấy phứctạp và khó hình dung Do vậy hiệu quả hình thành kiến thức của học sinh vềdạng toán "Tìm số trung bình cộng của nhiều số" này sẽ đạt kết quả khôngcao Ở Toán 4 - CTTH cũ nói chung là có nhiều bài tập sau tiết dạy học bàimới và đòi hỏi học sinh phải có sự tư duy ở mức sâu mới giải được các bài tập
Trang 9đó Như vậy, sẽ tạo cho học sinh lớp 4 bị áp lực lớn do khó giải quyết đượcbài tập ở sách giáo khoa ngay sau tiết học bài mới sẽ làm giảm hứng thú họctập của các em, làm các em thiếu tự tin khi học giải toán có lời văn ở lớp 4 dokhông hoàn thành nhiệm vụ học tập cụ thể.
Kết luận:
Sách giáo khoa Toán 4- CTTH mới là sự kế thừa, tiếp nối những yếu tốphù hợp với tâm lý của học sinh lớp 4 Đồng thời có những đổi mới nhằmgiúp học sinh nâng cao tính tích cực, năng động, sáng tạo và hứng thú học tậpmôn toán của các em trong đó có mạch kiến thức giải toán có lời văn
CHƯƠNG II: PHÂN LOẠI CÁC DẠNG TOÁN "GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN" TRONG TOÁN 4 - CTTH MỚI
1 NỘI DUNG CHỦ YẾU VÀ KỸ NĂNG CẦN ĐẠT ĐƯỢC KHI
DẠY HỌC GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN TRONG TOÁN 4 - CTTH MỚI
1.1 Nội dung chủ yếu của việc dạy học giải toán có lời văn trong
Giải các bài toán về:
Tìm số trung bình cộng
Tìm hai số biết tổng và hiệu của hai số đó
Tìm hai số khi biết tổng (hiệu) và tỷ số của hai số đó
Tìm phân số của một số
Trang 10Giải các bài toán có nội dung hình học :
Giải các bài toán có liên quan đến ''biểu đồ" ứng dụng "Tỉ lệ bản đồ
1.2 Kỹ năng cần đạt được khi dạy học giải toán có lời văn trong
Toán 4 - CTTH mới
Biết cách giải và trình bày các bài giải bài toán có đến ba bước tính (hơn
ba bước tính đối với các bài tập sâu hơn) Trong đó có các bài toán có liênquan đến:
Tìm số trung bình cộng của nhiều số
Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó
Tìm hai số khi biết' tổng (hiệu) và tỉ số của hai số đó làm phân số củamột số
Tính chu vi và diện tích của một số hình đã học
2 CÁC DẠNG BÀI TOÁN CÓ LỜI VĂN Ở TOÁN 4 - CTTH MỚI
2.1 Các bài toán thuộc giải toán có lời văn đã học ở các lớp 1, 2, 3 có liên quan đến các phép tính với phân số hoặc số đo các đại lượng mới học
Trang 11Đáp sô 534 lít dầu
Ví dụ 2: (Bài toán liên quan đến số đo đại lượng)
Có 1700 kg gạo đựng đều vào các bao, mỗi bao đựng 50 kg Hỏi cần baonhiêu bao để đựng hết 1700 kg gạo?
Bài giải
Số bao cần để đựng hết số gạo đó là:
1 700 : 50 = 34 (bao)
Đáp sô 34 bao gạo
Chú ý: Khi giải các bài toán này không nhất thiết phải tóm tắt bài toánvào trong bài làm
2.2 Dạng toán: tìm số trung bình cộng của nhiều số.
Ví dụ l: (Sách giáo khoa Toán 4 - CTTH mới, trang 26).
Rót vào can thứ nhất 6 lít dầu, rót vào can thứ hai 4 lít dầu Hỏi số lít dầu
đó được rót đều vào hai can thì mỗi can có bao nhiêu lít dầu?
Bài giải
Số cây đội hai trồng được là:
Trang 12Tổng của ba số đầu tiên:
Theo sơ đồ, 810 gấp 6 lần số thứ tư:
Trang 13bình cộng" được giới thiệu như sau:
Nó được giới thiệu theo trình tự:
Hiểu thế nào là số trung bình cộng của hai số:
Xây dựng quy tắc tìm số trung bình cộng của nhiều số
Vận dụng : gián tiếp hoặc ý nghĩa thực tế
Nó dùng vào các bài toán "tìm số trung bình cộng" là các bài toán có lờivăn trong thực tế
2.3 Dạng toán: tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó:
Bài toán "tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó" là một trong các
bài toán thường gặp trong quá trình dạy học giải toán có lời văn ở tiểu học
Trong Toán 4 - CITH mới nội dung được giới thiệu thông qua bài toán "Tổnghai số là 70, hiệu hai số là 10 Tìm hai số đó Từ đó dẫn ra cách giải, ứng vớiviệc đưa ra hai cách tìm
Số bé = (Tổng - Hiệu) : 2
và số lớn = (Tổng + Hiệu) : 2
Sau đó vận dụng chủ yếu vào giải toán có lời văn (gắn với thực tế về
"Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của chúng"
Ví dụ 1: Sách giáo khoa Toán 4 - CTTH mới Trang 47).
Tìm hai số khi biết tổng của chúng bằng 70 và hiệu của chúng là 10
Trang 1480 : 2 = 40 60: 2 = 30
Số bé là: Số lớn là:
40 - 10 = 30 30 + 10 = 40 Đáp số: Số lớn : 40 Đáp số: Số lớn : 40
Số bé: 30 Số bé: 30
Khi giải các bài toán dạng này cần chú ý:
Không bắt buộc phải tìm số bé trước (hoặc số lớn trước) tuỳ điều kiệnbài toán mà chọn cách thích hợp Tuy nhiên khi trình bày bài giải bài toán chỉcần nêu một trong hai cách giải bài toán
Không bắt buộc phải vẽ sơ đồ vào bài giải của bài toán
Ví dụ 2 : ( Sách bài tập toán Toán 4 – CTTH mới , trang 15 )
Hiện nay anh hơn em 5 tuổi Sau 5 năm nữa, tuổi anh và tuổi em cộng lạiđược 25 tuổi Tính tuổi của mỗi người hiện nay
Bài giải
Sau 5 năm anh vẫn hơn em 5 tuổi Từ đó có thể tính tuổi của anh và emsau 5 năm (biết tổng số tuổi của hai anh em sau 5 năm là 25 tuổi, hiệu số tuổicủa anh và em là 5 tuổi)
Sau 5 năm tuổi của anh là
(25 + 5) : 2 = 15 (tuổi)
Vậy tuổi của anh hiện nay là:
15 - 5 = 10 (tuổi)Tuổi của em hiện nay là:
10 - 5 =5 (tuổi)
Đáp số: 10 tuổi
5 tuổi
Ví dụ 3: (Sách tham khảo)
Trang 15Trong đợt thi trồng cây, lớp 4A và lớp 4B trồng được 480 cây, lớp 4B vàlớp 4C trồng được 532 cây, lớp 4C và lớp 4A trồng được 436 cây Hỏi mỗilớp trồng được bao nhiêu cây?
2.4 Dạng toán: tìm phân số của một số.
2.4.1 Bài toán về so sánh các phân số.
Ví d ụ 1 : (sách giáo khoa Toán 4 - CTTH mới trang 122)
Trang 16Quy đồng mẫu số hai phân số đó:
Trang 173 (thời gian của một ngày)
Thời gian bạn Mai dành cho các hoạt động khác là:
3
4 x 12 = 38 (m2) Đáp số: Chu vi: 52 m
Trang 18Ví dụ 6: (sách giáo khoa Toán 4 - CTTH mới trang l36).
Một hình chữ nhật có diện tích 32 m2, chiều rộng là 34 m Tính chiềudài của hình đó?