Sự cần thiết và ý nghĩa của việc phát triển chiến lược học toàn cầu trong dạy học địa lí THPT ở Việt Nam Ở các quốc gia, học toàn cầu global learning được tiến hành dưới những tên gọi kh[r]
Trang 1NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG TỔ CHỨC THỰC HIỆN HỌC TOÀN CẦU TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ TẠI CÁC TRƯỜNG THPT Ở HÀ NỘI
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thu - K57B Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Đức Tuấn
ĐẶT VẤN ĐỀ
Quá trình hội nhập vào nền kinh tế thế giới của nước ta đang tiến triển chậm chạp so với nhiều nước và vấp phải không ít trở ngại Và phải chăng nguyên nhân của sự chậm chạp không nên có ấy là chúng ta đã đặt những không gian quan trọng và những lực lượng chủ chốt mà đặc biệt là trường học ra ngoài bối cảnh toàn cầu Đó chính là lí do vì sao Học toàn cầu - một bộ phận chủ chốt của Giáo dục vì sự phát triển bền vững (GDPTBV) cần phải được khởi động ngay trong nhà trường với những bước đi và mục tiêu cụ thể
Là một trong những nơi chịu ảnh hưởng mạnh mẽ nhất của toàn cầu hóa ỏ nước ta, Hà Nội đang có những biến chuyển mạnh mẽ về phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội và môi trường Toàn cầu hóa đã thâm nhập sâu sắc vào nền kinh tế thủ đô, làm đa dạng những giá trị văn hóa, làm thay đổi môi trường sống và không có lí do gì chúng ta có thể ngăn cản sự tồn tại và hiện hữu thường trực của toàn cầu hóa trong nhà trường phổ thông ở thủ đô Hà Nội
NỘI DUNG
1 Sự cần thiết và ý nghĩa của việc phát triển chiến lược học toàn cầu trong dạy học địa lí THPT ở Việt Nam
Ở các quốc gia, học toàn cầu (global learning) được tiến hành dưới những tên gọi khác nhau như chiều hướng toàn cầu (global dimension) hay giáo dục toàn cầu (global education), song những đặc trưng cơ bản của nó vẫn được hiểu
là “một chiến lược cơ bản của GDPTBV, khuyến khích hỗ trợ giáo viên và học sinh tổ chức học tập trong một bối cảnh toàn cầu nhằm khuyến khích: những suy nghĩ phê phán và sáng tạo, sự hiểu biết về chính bản thân mình và suy nghĩ rộng
mở để hướng tới sự khác biệt, sự hiểu biết về những vấn đề toàn cầu và sức mạnh của sự liên kết, và sự lạc quan và hành động cho một thế giới tốt đẹp hơn.”
Mô hình của học toàn cầu bao gồm 5 nội dung chủ chốt với 4 thành phần cơ bản là kiến thức và kĩ năng, vấn đề và triển vọng, giá trị, hành động và sự tham gia; đồng thời yêu cầu việc giáo dục cần phải đặt trong những chiều hướng không gian và thời gian cụ thể
Trang 2Với tư cách là một chiến lược cơ bản của GDPTBV, học toàn cầu mang những đặc trưng riêng biệt sau:
- Giúp người học có những hiểu biết sâu rộng về những vấn đề xảy ra trên quy mô toàn cầu, thế giới và liên quốc gia
- Gắn chặt người học và nhà trường vào những bối cảnh xã hội địa phương
và toàn cầu và yêu cầu phát triển giáo dục ở các bối cảnh xã hội khác nhau là không thể giống nhau
- Chú trọng phát triển ở người học những kĩ năng, giá trị và những triển vọng để có thể tồn tại trong một thế toàn cầu hóa và thay đổi theo chiều hướng phức tạp Mục tiêu cuối cùng của học toàn cầu là khuyến khích sự suy nghĩ về trách nghiệm của một công dân toàn cầu đích thực, được thể hiện một cách gần gũi bằng những trải nghiệm trong cuộc sống hàng ngày
2 Phát triển chiến lược học toàn cầu trong dạy học địa lí THPT- những vấn
đề chủ chốt
2.1 Điều kiện tổ chức thực hiện học toàn cầu trong dạy học Địa lí THPT
Đa số GV địa lí THPT ở Hà Nội cho rằng học toàn cầu là một chiến lược dạy học quan trọng trong trường phổ thông Tuy nhiên việc thay đổi nhận thức và hành vi của giáo viên về học toàn cầu là không dễ dàng
Học sinh đang có những thay đổi tích cực về thể chất và trình độ nhận thức
Cơ sở vật chất trong nhà trường ngày càng hiện đại, tăng cường sử dụng ICT trong quá trình dạy học nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, thiếu thốn
2.2 Quan điểm, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức học toàn cầu trong dạy học địa lí
Trên cơ sở quan điểm và phương pháp đúng đắn của GDPTBV, chúng ta tiến hành học toàn cầu trên cơ sở những quan điểm và phương pháp tiếp cận sau:
- Tiếp cận liên môn: tạo ra mối liên kết giữa học toàn cầu với GDDS và GDMT
- Tiếp cận tích hợp và lồng ghép: lồng ghép những nội dung của học toàn cầu vào môn học dựa trên những nguyên tắc để đạt được hiệu quả cao nhất
- Tiếp cận văn hóa: tiến hành giáo dục ở những bối cảnh không gian khác nhau với sự chi phối chủ đạo của các yếu tố văn hóa, hệ tư tưởng và yếu tố kinh tế
- Tiếp cận quá trình: học toàn cầu là một quá trình liên tục chuyển đổi xã hội liên quan tới việc học tập suốt đời của tất cả mọi người
Trang 3*Phương pháp cơ bản để tổ chức học toàn cầu
- Chiến lược dạy học hướng tới người học: phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề, dạy học bằng giải bài tập nhận thức, thảo luận, làm việc nhóm, dạy học theo kiểu dự án…
- Chiến lược dạy học theo quan điểm định hướng hành động: tổ chức cho học sinh làm việc nhóm, tham gia trò chơi đóng vai, thực hiện điều tra thực tiễn tại địa phương, tiến hành dự án thích hợp với nội dung bài học và điều kiện dạy học ở nhà trường…
- Chiến lược dạy học theo công nghệ dạy học: tăng cường sử dụng ICT trong quá trình dạy học
*Các hình thức cơ bản để tổ chức học toàn cầu
- Hình thức dạy học nội khoá với việc tổ chức các bài học toàn cầu trong và ngoài lớp
- Hình thức dạy học ngoại khóa như: báo cáo ngoại khóa về các vấn đề của học toàn cầu, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về các vấn đề của học toàn cầu ở mức độ địa phương, quốc gia hay tổ chức nghiên cứu văn hóa - xã hội, môi trường, kinh tế của địa phương
3 Nghiên cứu khả năng tổ chức học toàn cầu trong dạy học địa lí THPT ở Hà Nội
3.1 Quan điểm của giáo viên và học sinh về học toàn cầu
Chúng tôi đã tiến hành quan sát, điều tra giáo viên và học sinh tại 4 trường THPT tại Hà Nội là THPT Chuyên Nguyễn Huệ (Hà Đông), trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai (Từ Liêm), trường THPT Thường Tín (Thường Tín) và trường THPT Phú Xuyên A (Phú Xuyên) Kết quả nghiên cứu có 1 số điểm đáng lưu ý sau:
- Một tỉ lệ lớn (80%) giáo viên THPT Hà Nội cho rằng học toàn cầu là một chiến lược dạy học quan trọng trong trường phổ thông và 94% cho rằng nhà trường nên chuẩn bị cho học sinh sức mạnh để đối phó với một thế giới thay đổi nhanh và toàn cầu hóa
- Trên 80 % học sinh được điều tra nói rằng các em không có không có nhận thức rõ ràng về các vấn đề của học toàn cầu trong trường học, nhưng có tới 30% học sinh cho rằng kinh nghiệm về học toàn cầu là rất quan trọng Trên 2/3 học sinh nghĩ rằng trường học nên giúp các em hiểu mình có thể làm gì để làm cho thế giới tốt đẹp hơn Điều này đặt ra một nhu cầu thực sự cho học toàn cầu
Trang 43.2 Tổ chức các bài học ở trong và ngoài lớp về học toàn cầu trong dạy học địa lí THPT
* Những yêu cầu của một bài học toàn cầu
Để thực hiện được chức năng quan trọng của mình, các bài học toàn cầu cần phải đảm bảo các yêu cầu sau:
- Các bài học toàn cầu phải phản ánh được các vấn đề toàn cầu và có tính chất kết nối “học toàn cầu kết nối với địa phương, học địa phương kết nối với toàn cầu”
- Các bài học toàn cầu cần hướng tới việc hình thành và phát triển các giá trị cao
cả của học toàn cầu
- Các bài học toàn cầu phải là bài học hướng tới tương lai
* Xây dựng bài học toàn cầu trong dạy học địa lí THPT
- Lựa chọn bài học : ‘‘Tìm hiểu những cơ hội và thách thức của toàn cầu hóa
đối với các nước đang phát triển’’ SGK địa lí 11 - BCB
- Điều kiện thực hiện : Lớp học có khoảng từ 30-36 học sinh, trình độ của học
sinh ở mức khá, lớp học có trang bị 1 máy tính và 1 máy chiếu…
- Phương pháp tổ chức: phương pháp dạy học dự án
Nội dung của dự án là ‘‘Nghiên cứu những tác động của toàn cầu hóa kinh tế tới kinh tế, văn hóa- xã hội và môi trường ở địa phương em’’
- Tiến trình hoạt động
Buổi 1 : Hình thành nhận thức về thực hiện dự án
Buổi 2 : Làm việc nhóm trên thực địa
Buổi 3 : Xử lí tài liệu, viết báo cáo và hoàn thiện sản phẩm dự án
Buổi 4 : Công bố sản phẩm dự án : báo cáo toàn văn, powerpoint, 1 poster
4 Nghiên cứu các biện pháp cơ bản nhằm tăng cường học toàn cầu trong dạy học địa lí THPT ở Hà Nội
Trên cơ sở phân tích những cơ hội và thách thức khi tiến hành học toàn cầu trong các trường THPT ở Hà Nội chúng tôi xin đưa ra những giải pháp cơ bản sau :
* Xây dựng một môi trường thuận lợi cho học toàn cầu phát triển
- Liên kết các trường học về học toàn cầu
- Gắn kết trường học với các tổ chức xã hội và cộng đồng
- Thành lập quỹ về học toàn cầu
- Xây dựng một chương trình khung về học toàn cầu
- Hỗ trợ giáo viên và những người đứng đầu trường học về học toàn cầu
* Đổi mới nhận thức và hành động của giáo viên và học sinh về học toàn cầu
Trang 5Sự phát triển hơn 5 năm qua của Thập kỉ GDPTBV ở Việt Nam đã tạo ra một khung hành lang rộng mở cho học toàn cầu phát triển Trên cơ sở những định hướng của GDPTBV, học toàn cầu thông qua các bài học địa lí nhằm mục tiêu:
- Giúp học sinh có được kiến thức cần thiết về học toàn cầu
- Giúp học sinh nhận thức được những vấn đề của học toàn cầu
- Hình thành và phát triển ở học sinh những kĩ năng cần thiết để sống trong thế giới toàn cầu hóa và thay đổi phức tạp
- Hình thành ở học sinh những giá trị của học toàn cầu
KẾT LUẬN
Chúng ta đang sống trong một thế giới toàn cầu hóa và thay đổi nhanh chóng với những thách thức toàn cầu có chiều hướng gia tăng Học toàn cầu cần được thực hiện và tiến hành trong nhà trường, nó thực sự cần thiết cho tương lai của cả người học và xã hội Thủ đô Hà Nội có nhiều điều kiện để tổ chức thực hiện học toàn cầu nhưng để tổ chức thực hiện thành công học toàn cầu chúng ta phải vượt qua rất nhiều thách thức về chương trình, sách giáo khoa, về quan điểm của giáo viên và học sinh và về điều kiện cơ sở vật chất kĩ thuật Chúng ta cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu về học toàn cầu và tạo ra một môi trường thuận lợi hơn cho học toàn cầu phát triển trong các trường học ở thủ đô Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Nguyễn Thị Thu Hằng, Trần Đức Tuấn Giáo dục vì sự phát triển bền vững,
giáo trình dùng cho sinh viên địa lí- ĐHSPHN, NXB ĐHSP
[2] Michael Waibel Giáo dục trong bối cảnh biến đổi khí hậu: Tầm nhìn quốc
tế Hà Nội, 2011
[3] Trần Đức Tuấn Đổi mới giáo dục địa lí theo định hướng của giáo dục vì sự phát triển bền vững Báo cáo Nghiên cứu khoa học và đổi mới nội dung, phương
pháp giảng dạy địa lí Khoa Địa lí, 2006
[4] Curriculum Corporation Australia, Global Perspectives: Aframework for global education in Australian schools, Commonwealth of Australia, 2008
[5] Helen Young, Hetan Shah, Questioning education, A disscussion paper,
DEA July 2008