Lịch sử là lĩnh vực rộng với vô vàn sự kiện nên cho dù giáo viên có hiểu nhiều biết rộng đến mấy thì cũng không nên lạm dụng tất cả vào trong bài học.Với học sinh phải ghi nhớ máy móc [r]
Trang 1CHUYÊN ĐỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN LỊCH
SỬ
Lịch sử là những gì đã qua ta không thể nhìn thấy hay sờ nắn
được.Môn học lịch sử trong nhà trường có nhiệm vụ giúp học sinh tái hiện lại quá khứ dựa trên các tư liệu lịch sử Đây là bộ môn mang tính giáo dục rất lớn đặc biệt là giáo dục lòng yêu nước và ý thức dân tộc của thế hệ trẻ.Tuy nhiên môn học lịch sử là một môn khoa học khó và khô khan bởi nó bắt buộc người học phải ghi nhớ một lượng thông tin khá rộng cả về không gian lẫn thời gian.Hầu hết các em học sinh khi được hỏi thì đều cho rằng học lịch sử rất dễ nhàm chán và …không thích học.Trước thực trạng đó đòi hỏi các giáo viên giảng dạy môn lịch sử phải luôn tìm tòi đổi mới phương pháp dạy học để “làm mới” môn của mình
Thời gian gần đây nghành giáo dục đã nói rất nhiều đến việc đổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm,giáo viên chỉ là người thiết kế,tránh lối truyền thụ một chiều…Những thay đổi đó đã thổi vào các trường học “một làn gió mới” giúp cả giáo viên và học sinh tích cực hơn trong công việc của mình.Tuy nhiên,tuỳ theo đặc thù của từng môn học để giáo viên có phương pháp đổi mới phù hợp
Theo tôi: Đổi mới phương pháp giảng dạy môn lịch sử thì trước hết
cần đổi mới ngay trong tư duy và cách nhìn nhận của mỗi giáo viên Như trên đã nói dạy lịch sử là giúp học sinh tái hiện lại quá khứ từ đó
hình thành cho các em tình cảm thái độ đúng đắn.Chính vì lẽ đó nó phụ thuộc rất nhiều vào thái độ chủ quan của giáo viên.Chính vì thế giáo viên dạy lịch sử phải là người luôn có lập trường chính trị và tư duy rõ
ràng,trong các bài học không nên hướng cho các em có thái độ hận thù dân tộc hay đánh giá thái quá những sự kiện lịch sử đã qua.Hãy để cho các em tự nói lên thái độ của mình qua những sự kiện được học
Không “tham” kiến thức:
Lịch sử là lĩnh vực rộng với vô vàn sự kiện nên cho dù giáo viên có hiểu nhiều biết rộng đến mấy thì cũng không nên lạm dụng tất cả vào trong bài học.Với học sinh phải ghi nhớ máy móc các sự kiện cùng với các mốc thời gian là một điều vô cùng vất vả.Vì vậy trong mỗi bài học giáo viên cần phải luôn bám sát chuẩn kiến thức kĩ năng, xác định được những vấn đề trọng tâm nhất để cho học sinh ghi nhớ.Từ những vấn đề
Trang 2trọng tâm đó giúp học sinh mở rộng ra các vấn đề xung quanh.Như thế sẽ bớt được lượng kiến thức mà các em cần ghi nhớ máy móc mà lại tăng lượng kiến thức các em cần suy luận,tư duy
Không cầu toàn :
Trong một ngày mỗi cấp học ít nhất phải tham gia học tập 4-5 môn học nên phải học thuộc lòng từng con số,ngày tháng lịch sử là một việc làm đối phó của học sinh Để tránh tình trạng đó giáo viên không nên buộc học sinh phải ghi nhớ chính xác từng sự kiện mà có thể “khoanh vùng” thời gian để học sinh không quá căng thẳng trong khi học bài cũ
Ví dụ: Thay vì bắt học sinh học thuộc ngày khởi nghĩa Hai Bà Trưng
là 8/3/40 thì có thể cho phép các em nhớ về sự kiện đó là: Mùa xuân năm 40,hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa…
Luôn gắn liền với đồ dùng trực quan:
Trong một tiết học lịch sử cả giáo viên và học sinh đều phải làm nhiệm vụ tái hiện lại quá khứ để công việc đó dễ dàng và đạt kết quả tốt hơn thì không thể thiếu các phương tiện đồ dùng dạy học trực quan như: bản đồ,lược đồ,tranh ảnh,hiện vật,sa bàn lịch sử…Hoặc ít nhất cũng là các
sơ đồ lịch sử.Nếu thiếu đi các đồ dùng trực quan cũng đồng nghĩa với việc học sinh phải làm việc nhiều hơn mà kết quả lại thấp hơn Để tăng niềm đam mê của học sinh đối với bộ môn thì giáo viên cũng có thể hướng dẫn các em tự làm các đồ dùng trực quan đó.Nếu làm tốt có thể đưa vào sử dụng trong các tiết học
Ví dụ: Trước bài học về tổ chức bộ máy chính quyền thời Lê Sơ giáo viên cho học sinh về nhà tìm hiểu trước kiến thức trong sách giáo khoa và
tự vẽ lại sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước vào giấy.Hôm sau trước khi vào học bài mới giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị của các em.Chọn sơ dồ nào chính xác có thể dùng làm phương tiện trực quan cho bài học
Tìm ra các điểm chung:
Mặc dù không có các công thức chung như các môn khoa học tự nhiên nhưng lịch sử cũng có những điểm chung của nó Đó là các bài học,quy luật lịch sử
Ví dụ: Với quy luật “ở đâu có áp bức thì ở đó có đấu tranh”,hoặc quy luật “hình thành,phát triển và suy vong của các triều đại phong
kiến”….
Trang 3Khi hình thành và giúp học sinh rút ra được các quy luật này thì các em
sẽ dễ dàng hiểu được nguyên nhân và bản chất của sự kiện tương tự.
Kết hợp với chuyên môn nhà trường và địa phương để tổ chức các buổi ngoại khoá lịch sử như: Xem phim lịch sử,Tiếp xúc với nhân
vật lịch sử,tham quan di tích lịch sử….Sau mỗi buổi ngoại khoá cho HS
tự viết bài thu hoạch về cảm nhận của các em
Những buổi ngoại khoá này giáo viên cần tìm hiểu kĩ về lịch sử địa phương nơi mình giảng dạy để có thể lồng ghép vào nội dung của các tiết dạy lịch sử địa phương.
Sử dụng phương pháp dạy học liên môn:
Từ xưa đến nay chúng ta luôn quan niệm lịch sử là những chuỗi ngày dài mà càng ngày lại càng dài thêm chính vì thế trong các tiết lịch sử giáo viên thì cố nói sao cho hết sự kiện,còn học sinh thì cố nghe sao cho đủ để
về nhà còn học bài cũ.Vô hình chung chúng ta đang tự làm khó cho mình Sao chúng ta không xem tiết lịch sử như một tiết kể chuyện nhĩ? Lịch sử
sẽ là một tập truyện dài trong đó có rất nhiều câu chuyện nhỏ nhưng có mối liên hệ mật thiết với nhau Những câu chuyện lịch sử ấy sẽ thêm phần hấp dẫn nếu như với mỗi sự kiện giáo viên có thể minh hoạ bằng những câu thơ, đoạn văn có liên quan
Ví dụ:Khi dạy về phần Bác Hồ đọc bản Tuyên Ngôn Độc Lập chúng
ta có thể miêu tả khung cảnh ấy bằng bài thơ: Nắng Ba Đình.
Dạy về Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ có thể dùng bài
thơ:Hoan hô chiến sĩ Điện Biên…để minh hoạ
Đó chính là phương pháp dạy học liên môn,giáo viên khi thực hiện tốt phương pháp này sẽ khiến cho tiết học lịch sử bớt khô khan và nhàm chán,ngoài ra còn gây sự hứng thú trong học tập cho học sinh
Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu lịch sử hoặc các nhân vật lịch sử:
Giáo viên lịch sử có thể đề nghị với nhà trường và cùng với Liên Đội
tổ chức các cuộc thi nhỏ tìm hiểu về lịch sử hoặc tên tuổi các nhân vật lịch sử nhân các ngày lễ,ngày kỉ niệm Để thêm phần hứng thú cho học sinh ta có thể mô phỏng phiên bản của chương trình “Rung chuông vàng” hay tổ chức các trò chơi ô chữ…Qua những cuộc thi đó học sinh sẽ yêu thích môn lịch sử và hiểu biết về lịch sử nhiều hơn
Với phương pháp tổ chức các trò chơi ô chữ ta có thể ứng dụng cho các bài ôn tập hoặc làm bài tập lịch sử cuối mỗi chương mỗi học kì…
Trang 4Ứng dụng khoa học kĩ thuật vào giảng dạy:
Bài giảng điện tử đang là phương pháp giảng dạy được nhiều giáo viên và nhiều bộ môn lựa chọn bởi bản thân nó có nhiều ưu điểm.Trong giảng dạy lịch sử nếu giáo viên sử dụng tốt phương pháp này sẽ tăng thêm tính hiện thực cho môn học.Học sinh sẽ được tiếp xúc với các tư liệu lịch sử,các sự kiện,tranh ảnh một cách chân thực và dễ nhớ hơn
Tổ chức hoạt động nhóm:
Tuỳ theo tính chất và yêu cầu của từng bài học giáo viên có thể tổ
chức cho học sinh hoạt động theo nhóm.Mỗi nhóm thực hiện một yêu cầu nhất định hoặc tất cả các nhóm cùng thực hiện một yêu cầu chung.Phương pháp này sẽ giúp học sinh hoạt động tích cực hơn tuy nhiên để đạt được điều đó giáo viên phải yêu cầu học sinh chuẩn bị bài thật kĩ và luôn giám sát việc hoạt động nhóm của các em
Tăng cường kiểm tra việc học bài và làm bài tập ở nhà:
Lịch sử là một chuỗi các sự kiện có liên quan với nhau,sự kiện này
là kết quả của sự kiện trước và là nguyên nhân của sự kiện sau vì vậy muốn học sinh học tốt bài mới thì yêu cầu phải nắm chắc bài cũ.Chính vì thế việc kiểm tra bài cũ và phần bài tập ở nhà của học sinh là không thể thiếu đối với tất cả các môn học mà đặc biệt là môn lịch sử
Trên đây là một vài phương pháp chúng ta có thể làm mới suy nghĩ
về môn học lịch sử của học sinh.Theo tôi dạy học không nhất thiết phải theo phương pháp này hay phương pháp khác vì mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và hạn chế của nó.Người giáo viên phải luôn linh hoạt tuỳ theo tính chất mỗi bài học và trình độ chung của học sinh từng vùng miền
để có sự lựa chọn phương pháp phù hợp khi thiết kế mỗi bài dạy của
mình
Giáo Viên:
Phạm Thị Ngân