nguoi lai do song da

GV: Nếu như trước cách mạng Nguyễn Tuân khao khát đi đây đi đó mà ông gọi là chủ nghĩa xê dịch để phần nào vơi bớt cảm giác thiếu quê hương thì sau cách mạng trong chuyến đi[r]

Ngày soạn: 28/11/2011 Ngày giảng: 12A -1 /12/2011 12B- /12/ 2011 12C- /12/2011 12D- /12/2011 Tiết 46 đọc văn

NGƯỜI LÁI Đề SễNG ĐÀ

( Trớch) Nguyễn Tuõn

I Mục tiờu cần đạt.

Giỳp học sinh

1 Kiến thức:

- Vẻ đẹp đa dạng của con sụng Đà (hung bạo, trữ tỡnh) và người lỏi đũ (trớ dũng, tài hoa) trờn trang văn Nguyễn Tuõn

- Vốn từ ngữ dồi dào, biến húa; cõu văn đa dạng, nhiều tầng, giàu hỡnh ảnh

và nhịp điệu; những vớ von, so sỏnh, liờn tưởng, tưởng tượng độc đỏo, bất ngờ

2 Kĩ năng:

Đọc - hiểu tựy bỳt theo đặc trưng thể loại

3 Thỏi độ:

Yờu mến con người lao động trong thời kỳ mới

II Chuẩn bị của GV và HS

1) Chuẩn bị của giáo viên.

- SGK, SGV, sách bài tập ngữ văn 12.

- Thiết kế bài giảng ngữ văn 12 NXBGD

- Thiết kế bài giảng ngữ văn 12 NXBHN

- Thiết kế bài giảng ngữ văn 12 NXBĐHQGHN

- Bài tập trắc nghiệm ngữ văn 12 NXBGD

- Kiểm tra đánh giá kết quả môn ngữ văn 12 NXBGD

2) Chuẩn bị của học sinh.

- Sgk + Vở ghi; đọc và soạn bài theo hệ thống câu hỏi sgk

III Tiến trình bài dạy

* Kiểm tra sĩ số: (1 phút) 12A 12B… …12C ….…12D….

1.Kiểm tra bài cũ.

* Hỡnh thức: kiểm tra miệng ( 5 phỳt).

* Câu hỏi: Đọc khổ đầu bài thơ đàn ghi ta của Lor- ca và phân tích khổ thơ

đó?

*Đáp án - biểu điểm.

- Đọc thuộc đoạn thơ ( 2 điểm)

- Vở soạn bài ở nhà đầy đủ khoa học ( 2 điểm)

- Giá trị nội dung ( 3 điểm)

- Giá trị nghệ thuật ( 3 điểm)

2 Bài mới.

* Giới thiệu bài mới ( 1 phút)

Trong chương trình Ngữ văn ở nhà trường các em đã được biết đến rất nhiều tác phẩm viết về dòng sông như dòng Bạch Đằng trong Bạch Đằng Giang Phú của Trương Hán Siêu:

Bát ngát sóng kình muôn dặm

Thướt tha đuôi trĩ một màu

Rồi dòng sông quê thân thương trong Nhớ con sông quê hương của Tế

Hanh

Quê hương tôi có con sông xanh biếc

Nước gương trong soi tóc những hàng tre

Hay dòng sông Hồng trong Tràng Giang của Huy Cận

Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp

Con thuyền xuôi mái nước song song Và bây giờ cô sẽ đưa các em

đến thăm và khám phá vẻ đẹp của một dòng sông ở phía Tây Bắc của Tổ quốc đó

là dòng Sông Đà trong tùy bút Người lái đò Sông Đà của Nguyễn Tuân

* Ghi nhan đề lên bảng.

Hoạt động của giáo viên tg Hoạt động của học sinh

Trong chương trình Ngữ Văn 11

các em đã được học về tác giả

Nguyễn Tuân

Hãy nêu những hiểu biết của em

về tác giả Nguyễn Tuân?

Chiếu chi tiết tác giả

- Nguyễn Tuân( 1910- 1987) là

nhà văn xuất sắc nhất của văn

xuôi hiện đại Việt Nam.

- Nguyễn Tuân là nhà văn, nhà

nghệ sỹ lớn suốt đời đi tìm cái đẹp,

ông có sự đóng góp quan trọng

cho thể loại kí và sự phát triển của

ngôn ngữ dân tộc.

- Là nhà văn có phong cách tài

hoa, uyên bác

G: Nguyễn Tuân là người có vốn

kiến thức vô cùng phong phú

Trước cách mạng ông dùng vốn

I TÌM HIỂU CHUNG.

1 Tác giả

Phong cách tài hoa uyên bác,

kiến thức ấy để chơi ngông với đời,

để khoe tài, để thể hiện bản lĩnh của

mình và ông tìm đến những vẻ đẹp

xưa vẫn còn vang bóng, thấy cái

đẹp trong những con người kiệt

xuất Sau cách mạng ông dùng nó

để ca ngợi Tổ Quốc, ca ngợi nhân

dân, ca ngợi thời đại mới Ông tìm

thấy cái đẹp ở hiện tại, trong cuộc

sống và chiến đấu, thấy cái đẹp

trong quần chúng nhân dân - những

con người bình dị Chúng ta sẽ thấy

rõ sự thay đổi đó của Nguyễn Tuân

trong tập tùy bút Sông Đà nói

chung và Người lái đò Sông Đà nói

riêng

G: Gọi học sinh đọc tiểu dẫn

Dựa vào phần tiểu dẫn SGK nêu

hoàn cảnh sáng tác của văn bản

Người lái đò Sông Đà?

GV: Nếu như trước cách mạng

Nguyễn Tuân khao khát đi đây đi

đó mà ông gọi là chủ nghĩa xê dịch

để phần nào vơi bớt cảm giác thiếu

quê hương thì sau cách mạng trong

chuyến đi thực tế Tây Bắc không

chỉ để thỏa niềm khát khao xê dịch

mà chủ yếu để tìm kiếm chất vàng

của thiên nhiên cùng thứ vàng đã

qua thử lửa trong tâm hồn con

người Tây Bắc Tập tùy bút Sông

Đà gồm 15 tùy bút và một bài thơ

phác thảo Trong đó Người lái đò

Sông Đà là một trong những tùy

bút đặc sắc

Em hiểu gì về thể loại tùy bút ?

GV: Văn bản này được viết theo

thể tùy bút Đặc điểm của thể tùy

bút là tính chủ quan, trình bày tự

do, phúng túng, biến hóa linh

hoạt, giàu hình ảnh, nhạc điệu, từ

ngữ phong phú, nhiều cách so

sánh liên tưởng Qua các tùy bút

Nguyễn Tuân nói chuyện với người

đọc không chỉ bằng một trái tim

2 Hoàn cảnh sáng tác.

- Văn bản Người lái đò Sông Đà được

in trong tập Sông Đà xuất bản 1960, là kết quả chuyến đi thực tế của Nguyễn Tuân đến với vùng đất Tây Bắc năm 1958

3 Thể loại tùy bút:

Tính chủ quan, trình bày tự do, phúng túng, biến hóa linh hoạt, giàu hình ảnh, nhạc điệu, từ ngữ phong phú, nhiều cách so sánh liên tưởng

nghệ sỹ mà còn bằng một trí tuệ

uyên bác, một học vấn sâu rộng,

lịch lãm về nhiều lĩnh vực, bằng tác

phong của một nhà nghiên cứu,

điều tra tỉ mỉ vấn đề

G hướng dẫn học sinh đọc văn bản:

Khi đọc văn bản này đọc với giọng

biến hóa linh hoạt Khi đọc những

đoạn miêu tả đá, thác nước, ghềnh

thác,…các em đọc với giọng mạnh

mẽ, dồn dập, dứt khoát Sang đến

đoạn miêu tả Sông Đà Sông Đà khi

ở trên máy bay nhìn xuống các em

đọc với giọng nhẹ nhàng, êm ái

G: Cô sẽ đọc diễn cảm một số đoạn

chọn lọc trong tác phẩm để các

thưởng thức vẻ đẹp ngôn ngữ được

sáng tạo dưới bàn tay bởi một nghệ

sỹ tài hoa

Trong Người lái đò Sông Đà

Nguyễn Tuân đã khắc họa những

hình tượng nào? Sông Đà và

người lái đò

G: trong tác phẩm nhà văn đã xây

dựng hai hình tượng đó là hình

tượng Sông Đà và hình tượng

người lái đò Sông Đà, trước hết

chúng ta đi tìm hiểu hình ảnh con

Sông Đà

Hướng chảy của Sông Đà được

giới thiệu như thế nào trong hai

câu thơ của Nguyễn Quang Bích?

Chiếu 2 câu thơ của Nguyễn

Quang Bích

G: Nhà văn không chỉ đi khám phá

vẻ đẹp của Sông Đà mà còn phát

hiện sự độc đáo của dòng sông này

Cách giới thiệu đã cho ta thấy điểm

độc đáo của dòng Sông Đà trong

muôn vàn con sông Việt Nam Điều

đó không chỉ bộc lộ vốn hiểu biết

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN

1 Hình tượng con sông Đà.

* Lời đề từ:

Chúng thủy giai đông tẩu

Đà giang độc bắc lưu

( Mọi dòng sông đều chảy về hướng đông

Chỉ có dòng sông Đà chảy theo hướng bắc)

=> Dòng sông có hướng chảy độc đáo,

đi ngược với quy luật tự nhiên Sông

Đà có tính cách độc đáo, riêng biệt.

sâu rộng của tác giả về kiến thức

địa lý mà còn tạo nên sự cộng

hưởng của hai cái đẹp: cái đẹp của

thiên nhiên và cái đẹp của người

nghệ sỹ đều giàu cá tính, độc đáo,

riêng biệt Nguyễn Tuân đến với

Sông Đà là hành động của con

người độc đáo đi tìm cái độc đáo.

G: Con Sông Đà đầy cá tính nó

không chỉ là người con ngỗ ngược

của bà mẹ thiên nhiên Tây Bắc mà

dưới ngòi bút tài hoa của Nguyễn

Tuân con sông ấy hội đủ hai vẻ đẹp

đối lập nhau vừa hung bạo, dữ dội,

vừa thơ mộng, trữ tình Như đã giới

thiệu ở đầu tiết học tác phẩm này

chúng ta sẽ học trong 2 tiết vì vậy ở

tiết học này chúng ta sẽ chỉ đi tìm

hiểu nét tính cách hung bạo của

Sông Đà

G: Khi hung bạo con Sông Đà trở

thành kẻ thù số 1 của con người.

Để làm nổi bật sự hung bạo của

Sông Đà trước hết nhà văn đã miêu

tả Sông Đà ở các phương diện:

- Đá bờ sông

- Mặt nghềnh

- Hút nước

- Âm thanh

Bây giờ cô sẽ chia lớp ta thành 4

nhóm, mỗi nhóm sẽ cùng tìm hiểu

một phương diện của Sông Đà Đây

là câu hỏi của mỗi nhóm

Thảo luận nhóm

Nhóm 1: Cảnh đá bờ sông được

nhà văn miêu tả như thế nào?

Nhà văn đã sử dụng biện pháp

nghệ thuật nào trong các biện

pháp sau để tả cảnh đá bờ sông:

so sánh, ẩn dụ, tương phản.

Nhóm 2: Tìm những chi tiết miêu

a Con Sông Đà hung bạo

tả mặt ghềnh Hát Loóng? Nhà

văn đã sử dụng biện pháp nghệ

thuật nào khi miêu tả mặt ghềnh

Hát Loóng?

Nhóm 3: Em hãy tìm trong văn

bản những chi tiết miêu tả sự

hung bạo của Sông Đà qua những

hút nước? Nhà văn không sử

dụng biện pháp nghệ thuật nào

trong các biện pháp sau để miêu

tả: so sánh, nhân hóa, tương

phản.

Nhóm 4: Âm thanh của thác

nước được miêu tả ra sao? Nét

đặc sắc về nghệ thuật trong

những chi tiết ấy?

G phát phiếu học tập

Cô cho các em thời gian 3 phút để

suy nghĩ và trả lời.( G đi lại quan

sát học sinh làm bài)

Chiếu vách đá Sông Đà

Bây giờ cô xin mời nhóm 1 trả lời

câu hỏi: Nhóm 1: Cảnh đá bờ sông

được nhà văn miêu tả như thế

nào? Nhà văn đã sử dụng biện

pháp nghệ thuật nào trong các

biện pháp sau để tả cảnh đá bờ

sông: so sánh, ẩn dụ, tương phản.

G: Sự hung bạo của Sông Đà được

thể hiện trước hết ở vách đá Các từ

ngữ tạo hình, góc cạnh như dựng

vách thành, chẹt lòng sông đã

khiến cho sông Đà được tái hiện

thành hình khối, đường nét Hình

ảnh mặt sông chỗ ấy chỉ đúng ngọ

mới có mặt trời vừa diễn tả được

độ cao của vách đá sông Đà, độ hẹp

của lòng sông Ông tiếp tục khắc

sâu độ cao của những vách đá và sự

nhỏ hẹp của dòng chảy bằng những

hình ảnh, những liên tưởng độc đáo

như: Ngồi trong khoang đò qua

quãng ấy đang mùa hè cũng thấy

- Đá bờ sông: dựng vách thành, mặt

sông chỗ ấy chỉ đúng ngọ mới có mặt trời, vách đá chẹt lòng Sông Đà như một cái yết hầu

→ so sánh → Dùng thị giác và xúc giác để miêu tả

=>Cảnh vách đá Sông Đà hiểm trở, kì vĩ.

lạnh, cảm thấy mình như đứng ở

hè một cái ngõ mà ngóng vọng lên

một khung cửa sổ nào trên cái

tầng nhà thứ mấy nào vừa tắt

phụt đèn điện Nhà văn đã dùng cả

thị giác và xúc giác để miêu tả, ông

miêu tả vách đá vừa bằng con mắt

của một họa sĩ vừa bằng sự cảm

nhận tinh tế, độc đáo của một nhà

văn Ông so sánh cảm giác của con

người giữa thiên nhiên hoang sơ,

hùng vĩ với một khoảnh khắc của

đời sống hiện đại giữa chốn thị

thành Tác giả đã kéo gần hơn nữa

khoảng cách giữa con người và

thiên nhiên, khoảng cách giữa thiên

nhiên nhiên hoang sơ với cuộc sống

hiện đại ở chốn thị thành

Nhóm 2: Tìm những chi tiết miêu

tả mặt ghềnh Hát Loóng? Nhà

văn đã sử dụng biện pháp nghệ

thuật nào khi miêu tả mặt ghềnh

Hát Loóng?

Chiếu mặt ghềnh Hát Loóng

G: Sự hùng vĩ và dữ dội của Sông

Đà ở quãng mặt ghềnh Hát Loóng

qua biện pháp nhân hoá: Con sông

như một kẻ chuyên đi đòi nợ dữ

dằn các biện pháp nghệ thuật như

điệp từ, điệp ngữ, điệp cấu trúc, lại

được sự hỗ trợ của các thanh trắc

liên tiếp cùng các động từ xô, cuồn

cuộn, gùn ghè, đòi tạo nên âm

hưởng dữ dội, nhịp điệu khẩn

trương dồn dập vừa như xô đẩy vừa

như hợp sức của gió, sóng và đá

khiến cho cả ghềnh sông đang sôi

lên cuộn chảy dữ dội → cả mặt

ghềnh luôn tạo nên mối đe dọa thực

sự đối với bất cứ người lái đò nào

Nhóm 3: Em hãy tìm trong văn

- Mặt ghềnh: nước xô đá, đá xô sóng,

sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè , đòi nợ xuýt

→ Điệp từ, điệp ngữ, điệp cấu trúc,

nhiều thanh trắc liên tiếp tạo nên âm hưởng dữ dội, nhịp điệu khẩn trương dồn dập vừa như xô đẩy vừa như hợp sức của gió, sóng và đá

=>Mặt ghềnh cuộn chảy dữ dội

bản những chi tiết miêu tả sự

hung bạo của Sông Đà qua những

hút nước? Nhà văn không sử

dụng biện pháp nghệ thuật nào

trong các biện pháp sau để miêu

tả: so sánh, nhân hóa, tương

phản.

Chiếu hút nước trên sông

G: Đến đây nghệ thuật so sánh

được tác giả đưa ra `thật hào phóng

tạo nên những liên tưởng kỳ thú về

cảnh sông nước dữ dội đầy thách

thức đối với con người Những cái

hút nước giống như những cái

giếng bê tông; Nước thở và kêu như

cửa cống cái bị sặc; nước ặc ặc lên

như vừa rót dầu sôi vào Các động

từ thở, kêu, sặc, ặc ặc…nói lên

cường lực ghê gớm của những cái

hút nước Và thật độc đáo khi ông

lấy hình ảnh ô tô sang số ấn ga trên

quãng đường mượn cạp ra ngoài bờ

vực để ví von với cách chèo thuyền

Tác giả đã dùng kiến thức trong

lĩnh vực nào khi miêu tả hút nước

sông Đà?

G: đọc đoạn miêu tả hút nước bằng

điện ảnh Nguyễn Tuân là người có

kiến thức uyên thâm về lĩnh vực

điện ảnh vì vậy ông đã truyền cho

người đọc cảm giác sợ hãi như

đang ở trên hút nước Sông Đà

Bằng so sánh, nhân hóa, liên tưởng

độc đáo, bằng kể và tả, kết hợp với

các động từ thở, kêu, sặc, ặc ặc, và

vận dụng kiến thức uyên thâm của

điện ảnh Nguyễn Tuân đã khiến

cho những cái hút nước ấy hiện

hình nhiều góc độ khác nhau với

cường lực ghê gớm giúp người đọc

cảm nhận được sự dữ tợn của hút

nước Sông Đà

Chiếu âm thanh thác nước

- Hút nước trên sông: hút nước như

cái giếng bê tông, nước ở đây thở và kêu như cửa cống cái bị sặc, những cái giếng sâu nước ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi vào

→ So sánh, nhân hóa, liên tưởng độc đáo, bằng kể và tả, kết hợp với các động

từ thở, kêu, sặc, ặc ặc, và vận dụng kiến thức uyên thâm của điện ảnh =>Hút

nước ghê gớm, khủng khiếp

Nhóm 4: Âm thanh của thác

nước được miêu tả ra sao? Nét

đặc sắc về nghệ thuật trong

những chi tiết ấy?

G: Đây là một đoạn văn rất tiêu

biểu cho phong cách phóng túng,

độc đáo của tác giả Ông đã lấy lửa

để tả nước, lấy rừng để tả sông, lấy

âm thanh để tả trạng thái Đặc biệt

là khi miêu tả âm thanh thác nước

tác giả lại sử dụng rất nhiều các

động từ: oán trách, khiêu khích,

van xin, lồng lộn, bùng bùng, gầm

thét, rống vừa diễn tả âm thanh vừa

diễn tả sức mạnh, nội lực của thác

nước Âm thanh thác nước sông

Đà thật mạnh mẽ, hoang dã, ghê

sợ

Để miêu tả âm thanh thác nước tác

giả đã vận dụng kiến thức trong

lĩnh vực âm nhac Nguyễn Tuân đã

dùng các cao độ khác nhau trong

âm nhạc để miêu tả âm thanh thác

nước Phải rất am hiểu về âm nhạc

thì Nguyễn Tuân mới có cách phối

hợp âm thanh làm nổi bật sự khủng

khiếp của nước sông Đà như vậy

G: Sự hung bạo của Sông Đà

không chỉ hiện lên qua vách đá,

mặt ghềnh, hút nước, âm thanh

mà nhà văn lại tiếp tục làm nổi

bật sự hung bạo ấy ở cảnh đá trên

sông

Tìm những chi tiết nhà văn

Nguyễn Tuân đã miêu tả đá trên

Sông Đà? Biện pháp nghệ thuật

được sử dụng khi miêu tả?

Chiếu đá trên sông

G: Ở ngoài đời Sông Đà vốn đã

hung bạo nhưng dười ngòi bút của

Nguyễn Tuân sự hung bạo ấy còn

tăng lên gấp bội Nguyễn Tuân nhìn

vào đâu là những tảng đá sống

Âm thanh: réo gần, réo to, oán trách,

van xin, khiêu khích, giọng gằn mà chế nhạo rống,lồng lộn, gầm thét, bùng bùng

→ Nghệ thuật so sánh, nhân hóa, cường điệu, kết cấu tăng tiến, nghệ thuật chuyển đổi cảm giác, sử dụng rất nhiều động từ mạnh, vận dụng tri thức trong

lĩnh vực âm nhạc => âm thanh mạnh

mẽ, hoang dã, ghê sợ

– Đá trên sông: + Đá mai phục hết

trong lòng sông, nhổm cả dậy để vồ lấy thuyền Mặt hòn đá nào trông cũng ngỗ ngược, nhăn nhúm, méo mó hơn cả mặt nước chỗ này

+ Trùng vi thạch trận: Sông Đà bày

binh bố trận với 3 trùng vi.Trùng vi 1 của sinh ở bờ trái, trùng vi 2 cửa sinh ở

động đến đấy Cái đôi đũa thần

ngôn từ của Nguyễn Tuân chạm

vào đến đâu thì đá nổi hình nổi

dáng, mang vẻ dữ dằn, phảng phất

linh hồn con người Đó chính là

phong cách uyên bác, tài hoa, độc

đáo chỉ có ở Nguyễn Tuân

G: Sông Đà bày binh bố trận với 3

trùng vi được bố trí cửa sinh của tử

lệch nhau để lừa chết người lái đò

Trùng vi 1: có 1 cửa sinh ở bờ

trái, 4 cửa tử Đám tảng đám hòn

chia làm ba hòn chặn ngang đòi

ăn chết cái thuyền Tuyến hai

hàng tiền vệ dụ nữa vào tận tuyến

giữa Đến tuyến ba những boong

ke chìm, pháo đài nổi có nhiệm vụ

đánh tan cái thuyền Đá trông

nghiêng y như là hất hàm hỏi,

hòn khác thì thách thức

→ Trùng vi 2: có thêm nhiều của

tử và 1 cửa sinh ở bờ phải Dòng

thác hùm beo hồng hộc tế mạnh

trên sông đá, bọn thủy quân định

níu thuyền lôi vào cửa tử, chúng

khiêu khích mặc dù thằng đá

tướng đã tiu nghỉu cái mặt xanh

lè thất vọng.

→Trùng vi 3: chỉ có 1 luồng sống

ở giữa bọn đá hậu vệ hai bên là

luồng chết

Biện pháp nhân hóa, cường điệu,

vận dụng tri thức trong lĩnh vực thể

thao, võ thuật, quân sự những hòn

đá vô tri hiện lên như những tên

tướng giặc hung hăng bạo ngược

Qua những chi tiết miêu tả đá trên

Sông Đà em có nhận xét gì về đá

trên Sông Đà? =>Các Biện pháp so

sánh, nhân hóa, cường điệu, vận

dụng tri thức trong lĩnh vực thể

thao, võ thuật, quân sự, điện ảnh, sử

dụng các động từ mai phục, nhổm,

vồ và nhiều tính từ như ngỗ ngược,

nhăm nhúm, méo mó, phải, trái,

bờ phải, trùng vi 3 luồng sống nằm ở giữa

→ So sánh, nhân hóa, cường điệu, vận dụng tri thức trong lĩnh vực thể thao, võ thuật, quân sự, điện ảnh, sử dụng nhiều động từ, tính từ

=> Đá trên Sông Đà nham hiểm, mưu

mô, xảo quyệt.