Tuy nhiên, các dụng cụ đốt nóng bằng điện (như bóng đèn dây tóc, bếp điện, bàn là,...) vẫn có thể hoạt động (dưới mức bình thường) với hiệu điện thế nhỏ hơn hiệu điện thế định mức.. Như[r]
Trang 1Chủ đề 1: ĐIỆN HỌC (2) !
I CƯỜNG ĐỘ DÒNG ĐIỆN
1 Cường độ dòng điện
- Số chỉ của ampe kế cho biết mức độ mạnh, yếu của dòng điện và là giá trị của cường độ dòng điện.
- Kí hiệu của cường độ dòng điện là chữ I
- Đơn vị đo cường độ dòng điện là ampe, kí hiệu là A.
Để đo dòng điện có cường độ nhỏ ta dùng đơn vị miliampe, kí hiệu mA
1A = 1000mA; 1mA = 0,001A
Tác dụng của dòng điện càng mạnh thì số chỉ của ampe kế càng lớn, nghĩa là cường độ của nó càng lớn
Với một bóng đèn nhất định, khi đèn sáng càng mạnh thì số chỉ của Ampe kế càng lớn
2 Ampe kế:
Ampe kế là dụng cụ dùng để đo cường độ dòng điện Nó phát hiện và cho
biết dòng điện mạnh hay yếu
Biến trở dùng để thay đổi dòng điện trong mạch.
Trên mặt ampe kế có ghi chữ A hoặc mA Mỗi ampe kế đều có giới hạn đo
(GHĐ) và độ chia nhỏ nhất (ĐCNN) nhất định
Có 2 loại ampe kế thường dùng là : ampe kế dùng kim chỉ thị và ampe kế
hiện số Ở các chốt nối dây dẫn của ampe kế có 1 chốt ghi dấu (-) các chốt
còn lại ghi dấu (+), ngoài ra còn chốt điều chỉnh kim chỉ thị
3.
Đo cường độ dòng điện.
Trong mạch điện ampe kế được ký hiệu là :
- Mắc chốt dương (+) của ampe kế với cực dương của nguồn
điện, chốt âm (-) của ampe kế mắc với dụng cụ điện cần đo.
- Dòng điện qua đèn có cường độ lớn thì đèn sáng mạnh.
Dòng điện qua đèn có cường độ nhỏ thì đèn sáng yếu.
Với dòng điện cường độ 1A chạy qua dây dẫn kim loại thì
có 6,25 tỉ tỉ êlectrôn dịch chuyển qua tiết diện ngang của dây dẫn
đó trong 1 giây
Mỗi dụng cụ dùng điện sẽ hoạt động bình thường nếu dòng điện chạy qua nó có cường độ định mức Quá mức đó sẽ làm hỏng
dụng cụ (VD: dây tóc bóng đèn sẽ
bị đứt).
Đồng hồ đa năng là dụng cụ đo điện với nhiều chức năng, có loại dùng kim chỉ, có loại hiện
số Đồng hồ đa năng loại đơn giản nhất có thể dùng để đo cường độ dòng điện, hiệu điện thế và điện trở Với mỗi chức năng đều có nhiều thang đo (giới hạn đo) khác nhau để lựa chọn phù hợp với yêu cầu đo
Trang 2II HIỆU ĐIỆN THẾ
1 Hiệu điện thế:
Nguồn điện tạo ra giữa hai cực của nó một hiệu điện thế ( luôn có hiệu điện thế giữa 2 cực của một nguồn điện) Hiệu điện thế còn được gọi là điện áp.
- Hiệu điện thế được kí hiệu là U
- Đơn vị hiệu điện thế là vôn, kí hiệu là V
- Đối với các hiệu điện thế nhỏ hoặc lớn, người ta còn dùng đơn vị milivôn
(mV) hoặc kilôvôn (kV): 1V = 1000mV ; 1kV = 1000 V
2 Vôn kế:
Vôn kế là dụng cụ dùng để đo hiệu điện thế
Trên bề mặt vôn kế có ghi chữ V hoặc mV Mỗi vôn kế đều có GHĐ
và ĐCNN nhất định
Có 2 loại vôn kế thường dùng là: vôn kế dùng kim chỉ thị và vôn kế
hiện số Ở các chốt nối dây dẫn của vôn kế có 1 chốt ghi dấu (-) các
chốt còn lại ghi dấu (+), ngoài ra còn chốt điều chỉnh kim chỉ thị
3 Đo hiệu điện thế giữa hai cực của nguồn điện khi mạch hở
- Khi mạch hở, hiệu điện thế giữa hai cực của pin hay acquy có giá trị bằng số vôn ghi trên vỏ mỗi nguồn điện
Cách mắc: mắc song song với vật cần đo sao cho dòng
điện đi vào ở chốt dương (+) và đi ra ở chốt âm (-) của vôn kế
Mắc vôn kế song song với 2 cực của nguồn điện, chốt dương (+) của vôn kế nối với cực dương, chốt âm (-) của vôn kế nối với cực âm của nguồn điện.
*Chú ý: Ở đồng hồ đo điện đa năng và ở một số vôn kế có cấu
tạo nhiều thang đo có các giới hạn đo khác nhau Khi chưa thể ước lượng được các giá trị hiệu điện thế cần đo, để tránh hư hỏng có thể xảy ra cho vôn kế, thoạt đầu cần sử dụng thang đo có giới hạn đo lớn nhất Bằng cách đó xác định sơ bộ giá trị hiệu điện thế cần đo, rồi căn cứ vào giá trị sơ bộ này mà chọn thang cho phù hợp
III HIỆU ĐIỆN THẾ GIỮA HAI ĐẦU DỤNG CỤ DÙNG ĐIỆN
1 Hiệu điện thế giữa 2 đầu bóng đèn
Khi hiệu điện thế giữa hai đầu bóng đèn bằng 0 thì không có dòng điện chạy qua bóng đèn Khi có hiệu điện thế giữa hai đầu bóng đèn, thì có dòng điện chạy qua bóng đèn Hiệu điện thế giữa hai đầu bóng đèn càng cao thì dòng điện chạy qua bóng đèn có cường độ càng lớn
2 Bóng đèn được mắc vào mạch điện
Trang 3 Mắc chốt dương (+) của ampe kế và của vôn kế về phía cực dương (+) của nguồn điện Hai chốt
của vôn kế được mắc trực tiếp vào 2 đầu bóng đèn
Khi có dòng điện chạy qua bóng đèn, giữa hai đầu bóng đèn có 1 hiệu điện thế xác định
Hiệu điện thế giữa hai đầu bóng đèn càng lớn ( nhỏ) thì dòng điện chạy qua đèn có cường độ càng lớn ( nhỏ) Tức là nếu I tăng thì U tăng.
Số vôn ghi trên mỗi dụng cụ dùng điện là giá trị hiệu điện thế định mức
Các dụng cụ điện hoạt động khi có dòng điện chạy qua nó
Mỗi dụng cụ điện hoạt động bình thường khi được sử dụng đúng với hiệu điện thế định mức của
nó
VD: Trên đèn có ghi 2,5V có nghĩa là gì ?
2,5V là giá trị định mức giữa 2 đầu bóng đèn Giá trị chênh lệch điện thế ( hiệu điện thế) cho
phép tối đa giữa hai đầu bóng đèn là 2,5V.
Nếu U của mạch lớn hơn 2,5V khi mắc đèn vào bóng sẽ bị đứt.
Về nguyên tắc, cần phải sử dụng hiệu điện thế định mức đã quy định cho mỗi dụng cụ điện Tuy nhiên, các dụng cụ đốt nóng bằng điện (như bóng đèn dây tóc, bếp điện, bàn là, ) vẫn có thể hoạt động (dưới mức bình thường) với hiệu điện thế nhỏ hơn hiệu điện thế định mức Nhưng cần lưu ý rằng: nếu sử dụng hiệu điện thế nhỏ hơn hiệu điện thế định mức cho các động cơ điện (như quạt điện, máy bơm nước, tủ lạnh, ) và các thiết bị điện tử ( như rađiô, tivi, máy vi tính, ) thì có thể gây hư hỏng cho các dụng cụ và thiết bị điện này Đối với các thiết bị điện này, người ta thường dùng một dụng cụ gọi là “ổn áp” có tác dụng điều chỉnh để luôn có hiệu điện thế bằng hiệu điện thế định mức
IV ĐO CƯỜNG ĐỘ DÒNG ĐIỆN VÀ HIỆU ĐIỆN THẾ ĐỐI VỚI ĐOẠN MẠCH NỐI TIẾP
- Ampe kế và công tắc được mắc nối tiếp trong mạch với các bộ phận khác
- Trong đoạn mạch mắc nối tiếp, cường độ dòng điện bằng nhau tại các vị trí khác nhau của mạch:
I1 = I2 = I3.
- Đối với đoạn mạch gồm 2 bóng đèn mắc nối tiếp, hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch bằng tổng
các hiệu điện thế trên mỗi bóng đèn: U13 = U12 + U23
V.ĐO CƯỜNG ĐỘ DÒNG ĐIỆN VÀ HIỆU ĐIỆN THẾ ĐỐI VỚI ĐOẠN MẠCH SONG SONG.
Trang 4- Dòng điện mạch chính có cường độ bằng tổng cường độ dòng điện qua các đoạn mạch rẽ:
I = I1 + I2.
- Hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch bằng hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi đoạn mạch rẽ:
U = U1 = U2
Khi 2 đèn được mắc song song, nếu như có 1 đèn bị cháy thì đèn còn lại vẫn hoạt động bình thường.
VI AN TOÀN KHI SỬ DỤNG ĐIỆN
Dòng điện có thể đi qua (chạy qua) cơ thể người khi chạm vào mạch điện tại bất cứ vị trí nào của
cơ thể
o Dòng điện có cường độ trên 10mA đi qua người làm co cơ rất mạnh, không thể duỗi tay ra khỏi dây điện khi chạm phải
o Dòng điện có cường độ trên 25mA đi qua ngực gây tổn thương tim
o Dòng điện có cường độ trên 70mA trở lên đi qua cơ thể người, tương ứng với hiệu điện thế từ 40V trở lên đặt lên cơ thể người sẽ làm tim ngừng đập
1 Hiện tượng đoản mạch (ngắt mạch):
- Khi bị đoản mạch, dòng điện trong mạch có cường độ lớn hơn
- Hiện tượng đoản mạch xảy ra khi mạch điện bị nối tắt bằng dây đồng giữa hai đầu của dụng cụ
dùng điện
-Tác hại của hiện tượng đoản mạch:
+ Gây cháy vỏ bọc dây và các bộ phận khác tiếp xúc với nó → Hoả hoạn
+ Làm đứt dây tóc bóng đèn, dây trong các mạch điện của các dụng cụ dùng điện → Hỏng các thiết bị điện
2 Tác dụng của cầu chì:
Cầu chì tự động ngắt mạch điện khi dòng điện có cường độ tăng quá mức, đặc biệt khi đoản mạch Khi đoản mạch dây chì nóng đỏ, chảy đứt và ngắt mạch (đèn tắt) → bóng đèn được bảo vệ.→Sự cần thiết phải sử dụng cầu chì trong mạch điện gia đình
3.Các quy tắc an toàn khi sử dụng điện:
Chỉ làm thí nghiệm với các nguồn điện có hiệu điện thế dưới 40V
Phải sử dụng các dây dẫn có vỏ cách điện
Không được tự mình chạm vào mạng điện dân dụng (220V) và các thiết bị điện khi chưa biết rõ cách sử dụng
Khi có người bị điện giật thì không chạm vào người đó mà cần phải tìm cách ngắt ngay công tắc điện và gọi người đến cấp cứu
Ở mạch điện gia đình, để đảm bảo an toàn điện, cầu chì và các công tắc phải được mắc với dây
“nóng” Vì khi có sự cố, VD: đoản mạch, cầu chì đứt, dây “nóng” sẽ tự động ngắt nên không gây nguy hiểm nữa
* Khi phát hiện thấy dây điện bị đứt hoặc bị hở, cần tránh xa và báo cho người lớn biết
* Khi nhìn thấy người bị điện giật, phải lập tức ngắt nguồn điện bằng mọi cách như: ngắt cầu dao, cầu chì hoặc dùng vật khô không dẫn điện như gậy gỗ, gậy tre que nhựa khô, gạt dây điện ra khỏi người bị nạn Cụ thể:
Những việc cần làm Những việc không nên làm
1 Tránh xa chỗ có dây điện bị đứt
2 Báo cho người lớn khi có sự cố về
điện
3 Để ổ điện xa tầm tay trẻ em
1 Sờ vào ổ cắm điện
2 Thả diều, chơi dưới đường dây điện
3 Để trẻ em sử dụng các đồ điện
4 Dùng tay kéo người bị điện giật ra khỏi nguồn điện
5 Chạm tay vào chỗ hở của đường dây điện
6 Cắm các vật bằng kim loại vào ổ điện