+ Địa hình: Độ cao của địa hình, hướng của núi kết hợp với hoạt động của gió mùa tạo nên đặc điểm khí hậu có sự phân hóa phức tạp: Phân hóa theo mùa, theo độ cao, bắc- nam... - Miền [r]
Trang 1TỰ NHIÊN 1.Đối với việc phát triển kinh tế - xã hội và an ninh, quốc phòng, vị trí địa lí của nước ta
có những khó khăn
- Nước ta nằm trong vùng có nhiều thiên tai: bão, lũ lụt, hạn hán xảy ra hàng năm
- Nước ta diện tích không lớn, nhưng có đường biên giới trên bộ và trên biển kéo dài Hơn nữa, biển Đông chung với nhiều nước Việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ gắn với vị trí chiến lược của nước ta
- Sự năng động của các nước trong và ngoài khu vực đã đặt nước ta vào một tình thế vừa phải hợp tác cùng phát triển, vừa phải cạnh tranh quyết liệt trên thị trường trong khu vực
và trên thế giới
2.Vị trí địa lí và lãnh thổ có ý nghĩa như thế nào đối với sự phân hóa của thiên nhiên nước ta?
+ ý nghĩa của vị trí địa lí và lãnh thổ đối với sự phân hóa thiên nhiên ở nước ta:
- Nằm ở gần trung tâm ĐN á, phía đông bán đảo Đông Dương, nơi giao nhau của nhiều đơn vị kiến tạo nên tạo ra sự khác nhau của địa hình
- Nằm ở khu vực châu á gió mùa, hoạt động của các khối khí theo mùa tạo nên sự phân hóa của khí hậu, dẫn đến sự phân hóa của các thành phần tự nhiên
- Phía đông giáp biển với diên tích vùng biển lớn đã tạo nên sự phân hóa của thiên nhiên theo đông tây
- Vị trí địa lí và hình dạng lãnh thổ dài 15 VT tạo nên sự phân hóa của thiên nhiên theo hướng bắc- nam
- Vị trí địa lí nằm ở nơi giao thoa của nhiều luồng sinh vật nên sinh vật nước ta đa dạng và
có sự phân hóa
3.Phân tích ảnh hưởng của địa hình nhiều đồi núi, chủ yếu là đồi núi thấp đến cảnh quan thiên nhiên việt nam?
Đặc điểm địa hình nhiều đồi núi, chủ yếu là đồi núi thấp có ảnh hưởng đến cảnh quan thiên nhiên việt nam Cụ thể:
- Bảo vệ tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa của thiên nhiên: (1,0điểm)
+ Cảnh quan rừng nhiệt đới gió mùa và đất feralit chiếm ưu thế: ở độ cao dưới 700m ở miền bắc và 1000m ở miền nam thì tính chất nhiệt đới gió mùa của khí hậu được bảo toàn Do vậy cảnh quan là rừng nhiệt đới gió mùa Đai này rộng nên diện tích rừng nhiệt đới chiếm ưu thế (0,5điểm)
+ Quá trình hình thành đất feralit diễn ra mạnh và chiếm ưu thế (60%) (0,5điểm)
- Sự phân hoá cảnh quan thiên nhiên: (1,0điểm)
Địa hình đồi núi tạo nên sự phân hoá cảnh quan theo đai cao và theo địa phương(đông- tây
và bắc nam)
+ Theo độ cao: 3 đai
+Theo bắc- nam
+ Theo đông- tây
4.Trình bày những điểm khác nhau về địa hình và ảnh hưởng của nó đến khí hậu của hai vùng núi Tây Bắc và Đông Bắc?
Ranh giới Từ đứt gãy s.Hồng ra phía Đông Từ đứt gãy s.Hồng về phía T, phía N
đến thung lũng s.Cả
Độ cao và
hình thái
- Núi thấp: hTB: 500 – 600m
- Địa hình thấp dần từ TB – ĐN:
các dãy n
- Vùng núi và cao nguyên cao nhất nước ta: h trên 2000m
- Hình thái núi rất trẻ: núi cao, thung
Trang 2i cao đồ sộ ở giáp biên giới Việt – Trung, càng về ĐN núi càng thấp dần, thung lũng rộng
lũng hẹp, sườn rất dốc
Hướng núi Hướng núi chủ yếu là vòng cung
như: Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều
- Núi, cao nguyên, thung lũng đều chạy thẳng tắp theo hướng TB - ĐN như: Hoàng Liên Sơn, Pu Đen Đinh,
Pu Sam Sao
- Các cao nguyên: Tà Phình, Xin Chải, Sơn La, Mộc Châu
Ảnh
hưởng đến
khí hậu
Địa hình cánh cung như lòng chảo đón gió mùa Đông Bắc nên có mùa Đông lạnh đến sớm
Hướng núi Tây Bắc – Đông Nam như bức tường chắn gió nên có mùa Đông bớt lạnh và đến muộn hơn
4.Về mặt địa hình đồng bằng sông Hồng và đồng bằng Sông Cửu Long có đặc điểm gì giống và khác nhau?
* Giống nhau:
- Đều là các đồng bằng châu thổ rộng, hình thành trong giai đoạn tân kiến tạo do quá trình sụt lún ở hạ lưu các sông lớn.Hình thành trên vùng biển nông, thềm lục địa mở rộng
- Trên bề mặt 2 đồng bằng có nhiều vùng trũng chưa được bồi đắp, đất phù sa
* Khác nhau:
-Diện tích: đBSCLong có diện tích lớn hơn ĐBSHồng…
- Hình dạng: ĐBSHồng có dạng hình tam giác, còn ĐBSCLong có dạng hình thang
- Đặc điểm địa hình:
+ Độ cao của ĐBSHồng cao hơn, cao ở tây và tây bắc.Còn ĐBSCLong thấp và phẳng hơn +Địa hình ĐBSHồng bị chia cắt bởi hệ thống đê điều, phần trong đê không chịu tác động bồi đắp của hệ thống sông, ở ĐB còn nhiều đồi núi sót
ĐBSCLong bị chia cắt mạnh bởi hệ thống sông ngòi và kênh rạch và hằng năm chịu tác động mạnh của sông
+ĐBSCLong có nhiều vùng trũng lớn ngập nước thường xuyên, chịu tác động mạnh của thủy triều nên diện tích đât mặn và phèn lớn còn ĐBSHồng diện tích này ít hơn
+Đất: ĐBSCLcó diện tích đât mặn và phèn lớn, còn ĐBSH chủ yếu là đất phù sa ngọt
5.Phân tích vai trò của các nhân tố đối với sự hình thành các đặc điểm của khí hậu nước ta? Sự phân chia mùa của khí hậu ở miền Bắc và miền Nam khác nhau như thế nào?
a.Vai trò các nhân tố đối với sự hình thành các đặc điểm khí hậu nước ta:
+ Vị trí địa lí và lãnh thổ:
- Nằm ở vành đai nhiệt đới nên có khí hậu nhiệt đới ẩm với nguồn bức xạ lớn, nền nhiệt cao…
- Phía đông giáp biển, các khối khí di chuyển qua biển mang theo hơi ẩm, lượng mưa lớn nên độ ẩm cao
- Lãnh thổ kéo dài 15 vĩ tuyến, phía bắc gần chí tuyến, phía nam gần xích đạo, khí hậu phân hóa bắc-nam
+ Gió mùa: ở khu vực Châu á gió mùa, hoạt động của các khối khí theo mùa tạo nên khí hậu gió mùa và phân hóa đa dạng
+ Địa hình: Độ cao của địa hình, hướng của núi kết hợp với hoạt động của gió mùa tạo nên đặc điểm khí hậu có sự phân hóa phức tạp: Phân hóa theo mùa, theo độ cao, bắc- nam
b Sự khác nhau về phân chia mùa của khí hậu miền Bắc và miền Nam:
- Miền bắc: Sự phân mùa khí hậu dựa vào yếu tố nhiệt độ và khí hậu chia thành 2 mùa: mùa đông lạnh, ít mưa, mùa hạ nóng, mưa nhiều và 2 mùa chuyển tiếp xuân, thu
Trang 3- Miền nam: Sự phân mùa của khí hậu dựa vào yếu tố lượng mưa Khí hậu chia thành 2 mùa rõ rệt: mưa (từ tháng 5- T10,) mùa khô (Từ tháng 11-T4)
6.Biểu hiện của tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa của khí hậu nước ta Nguyên nhân dẫn tới tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa của khí hậu.
- Biểu hiện:
+ Tính chất nhiệt đới: tổng lượng bức xạ lớn, cân bằng bức xạ quanh năm dương, nhiệt độ trung bình năm cao: >20o C (trừ vùng núi cao); nhiều nắng: tổng số giờ năng: 1400-3000giờ/năm
+ Tính ẩm: những sườn đón gió biển hoặc núi cao lượng mưa trung bình: 3500-4000mm/năm Độ ẩm không khí cao > 80%, cân bằng ẩm luôn dương
+ Gió mùa: qunah năm nước ta có hoạt động của gió mùa: gió mùa mùa đông thổi từ tháng
XI đến tháng IV năm sau, làm cho miền Bắc nước ta có mùa đông lạnh Gió mùa mùa hạ thổi từ tháng V đến tháng X Gió mùa mùa hạ và dải hội tụ nhiệt đới đã gây mưa cho cả nước
- Nguyên nhân:
+ Do vị trí nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến Hàng năm nước ta nhận được lượng bức
xạ Mặt trời lớn và ở mọi nơi trong năm đều có MT 2 lần lên thiên đỉnh
+ Nhờ tác động của biển Đông, cùng các khối khí di chuyển qua biển, kho đến nước ta gặp các địa hình chắn gió và các nhiễu động của khí quyển gây mưa lớn
+ Nằm trong vùng nội chí tuyến BBC nên có tín phong BBC hoạt động quanh năm Mặt khác khí hậu VN còn chịu ảnh hưởng của các khối khí hoạt động theo mùa với 2 mùa gió chính: gió mùa mùa đông và gió mùa mùa hạ Gió mùa đã lấn át gió tín phong; vì vậy tín phong chỉ thổi xen kẽ gió mùa và chỉ có tác động rõ rệt vào thời kì chuyển tiếp giũa 2 mùa gió
7.Giải thích sự khác biệt về khí hậu giữa Đông Trường Sơn và Tây Nguyên.
- Về lượng mưa
+ Đông Trường Sơn: Mưa vào thu - đông do địa hình đón gió Đông Bắc từ biển thổi vào, hay có bão , áp thấp, dải hội tụ nhiệt đới hoạt động mạnh, mưa nhiều Thời kì này Tây Nguyên là mùa khô
+ Tây Nguyên: Mưa vào mùa hạ do đón gió mùa Tây Nam Lúc này bên Đông Trường Sơn nhiều nơi lại chịu tác động của gió Tây khô và nóng
- Về nhiệt độ:
Có sự chênh lệch giữa hai vùng (Nhiệt độ Đông Trường Sơn cao hơn vì ảnh hưởng của gió Lào, Tây Nguyên nhiệt độ thấp hơn vì ảnh hưởng của độ cao địa hình)
8 Sự phân hoá theo độ cao của thiên nhiên nước ta được biểu hiện như thế nào? Tại sao lại có sự phân hóa đó?
a.Biểu hiện:Thiên nhiên nước ta có 3 đai cao:
-Đai nhiệt đới gió mùa:
+Giới hạn: Độ cao trung bình dưới 600-700m ở miền Bắc; dưới 900-1000m ở miền Nam +Đặc điểm:
* Khí hậu nhiệt đới (biểu hiện), độ ẩm thay đổi tuỳ theo nơi: từ khô hạn đến ẩm ướt
*Thổ nhưỡng: Gồm hai nhóm đất, đất phù sa chiếm 24% S tự nhiên….; Nhóm đất feralit vùng đồi núi chiếm hơn 60% S…
*Sinh vật bao gồm các hệ sinh thái nhiệt đới: Hệ sinh thái rừng nhiệt đới ẩm lá rộng
thường xanh hình thành ở những vùng núi thấp nhiều mưa, khí hậu ẩm ướt, mùa khô không rõ Rừng có cấu trúc nhiều tầng, phần lớn là cây nhiệt đới xanh quanh năm Giới động vật
đa dạng phong phú; Các hệ sinh thái rừng nhiệt đới gió mùa như rừng thường xanh, rừng nửa rụng lá, rừng thưa nhiệt đới khô…
-Đai nhiệt đới gió mùa trên núi:
Trang 4+Giới hạn: ở miền Bắc từ độ cao 600-700m đến 2600m; ở miền Nam từ 900-1000m đến 2600m
+Đặc điểm:
*Khí hậu mát mẻ không có tháng nào nhiệt trên 250C, mưa nhiều hơn, độ ẩm tăng
*Thổ nhưỡng ở độ cao 600-700m đến 1600-1700m nhiệt độ giảm nên quá trình phong hoá, phá huỷ yếu do đó tầng đất mỏng chủ yếu là đất feralit có mùn, tính chất chua Trên độ cao 1600-1700m hình thành đất mùn
*Sinh vật: Rừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim, các loại chim thú cận nhiệt phương Bắc có lớp lông dàynhw gấu, chồn, sóc… Trên độ cao 1600-1700m thực vật kém phát triển chủ yếu là rêu và địa y, các loài chim di cư thuộc khu hệ himalaya
-Đai ôn đới gió mùa trên núi:
+Giới hạn: Độ cao từ 2600m trở lên
+Đặc điểm: Kí hậu ôn đới quanh năm nhiệt độ dưới 150 C mùa đông xuống dưới 50C Đất chủ yếu là đất mùn thô Các loài thực vật ôn đới như đỗ quyên, lãnh sam, thiết sam
b.Nguyên nhân:
Do đặc điểm địa hình: (độ cao, hướng nghiêng) cùng với ảnh hưởng của các yếu tố gió mùa, biển Đông…
9.Dựa vào những kiến thức đã học, hãy:
a- Phân tích những nhân tố chủ yếu gây ra sự phân hoá của khí hậu Việt Nam b- Trình bày đặc điểm của sự phân hoá đó.
c- Tại sao mùa mưa ở miền Trung lệch pha với toàn quốc?
Câu 1: 3 điểm
a Phân tích những nhân tố chủ yếu gây ra sự phân hoá của khí hậu Việt Nam.
- Vĩ độ: Góc nhập xạ và thời gian chiếu sáng tăng dần từ Bắc vào Nam
- Tác động của gió mùa:
+ Gió mùa Đông bắc: miền bắc có mùa đông lạnh, gây mưa vào thu đông cho Duyên Hải Miền Trung
+ Gió mùa Tây nam: Gây ra sự đối xứng về mùa mưa và mùa khô giữa Tây Nguyên
và Duyên hải miền Trung
- Tác động của địa hình:
+ Trường sơn Bắc, Trường sơn Nam
+ Đông Bắc – Tây Bắc
+ Phân hoá theo độ cao …
b Trình bày đặc điểm của sự phân bố đó.
* Phân hoá theo Bắc – Nam:
* Phần lãnh thổ phía Bắc (từ dãy Bạch Mã trở ra)
Thiên nhiên đặc trưng nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh
- Nhiệt độ TB năm trên 200C, có 2-3 tháng có nhiệt độ dưới 180C
- Biên độ nhiệt độ TB năm lớn
* Phần lãnh thổ phía Nam (Từ dãy Bạch Mã trở vào)
Thiên nhiên mang sắc thái vùng khí hậu cận Xích Đạo gió mùa.
Nền nhiệt độ thiên về khí hậu Xích đạo, nóng quanh năm
+ Nhiệt độ TB Năm trên 250C, không có tháng nào dưới 200C
+ Biên độ nhiệt nhỏ, khí hậu phân hoá thành 2 mùa tương đối rõ rệt
* Phân hoá theo Đông – Tây:
Phức tạp, do tác động của gió mùa và hướng của các dãy núi
- Giữa Đông Bắc và Tây Bắc:
+ Vùng núi Đông Bắc: thiên nhiên mang sắc thái cận nhiệt đới gió mùa
Trang 5+ Vùng núi thấp Tây Bắc: cảnh quan thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa; vùng núi cao như vùng ôn đới
- Đông trường Sơn và Tây Nguyên:
+ Vào thu đông: đông trường Sơn là mùa mưa thì Tây Nguyên lại là mùa khô
+ Tây nguyên là mùa mưa thì Đông trường Sơn nhiều nơi lại chịu tác động của gió Tây khô nóng
* Phân hoá theo độ cao:
Nguyên nhân: Do sự thay đổi khí hậu theo độ cao.
- Đai nhiệt đới gió mùa:
Giới hạn:
+ Ở miền Bắc: 600 – 700m
+ Ở miền Nam: 900 – 1000m
+ Khí hậu nhiệt đới: có nền nhiệt cao, mùa hạ nóng, độ ẩm thay đổi tuỳ nơi.
- Đai cận nhệt đới gió mùa trên núi:
+ Giới hạn:
Ở miền Bắc: 600 – 700m đến 2600m
Ở miền Nam: 900 – 1000m đến 2600m
+ Khí hậu mát mẻ, nhiệt độ trung bình tháng < 250C, mưu nhiều, độ ẩm tăng
* Đai ôn đới gió mùa trên núi:
- Giới hạn: trên 2600m
- Khí hậu: ôn đới, nhiệt độ < 150C
c.Tại sao mùa mưa ở miền Trung lệch pha với toàn quốc?
- Mùa mưa lùi xuống cuối mùa hạ và kéo dài sang thu – đông
- Nguyên nhân:
+ Gió Tây khô nómg vượt dãy Trường sơn vào đầu mùa hạ
+ Tác động của frông lạnh vào thu – đông