Tài liệu Napoleon Bonaparte (Q2) pdf

pheâp hađng hoaâ Anh nhíơp vađo nhûông thõ trûúđng röơng lúân ăùơt dûúâi quýìn cuêa öng ta, mađ cođn vò nùưm ặúơc nûúâc Bó vađ Hađ lan trong tay thò bíịt cûâ luâc nađo Bö-na-paâc cuông c

MUƠC LUƠC

GIAI ĂOAƠN ĂÍÌU CUÊA CUÖƠC CHIÏỊN TRANH CHÖỊNG NÛÚÂC ANH VAĐ LÏÎ ĂÙNG QUANG

CUÊA NA-PÖ-LÏ-ÖNG 1803-1804 2

THÍỊT BAƠI CUÊA KHÖỊI LIÏN MINH QUÍN SÛƠ THÛÂ BA 1805-1806 20

NÛÚÂC PHÖÍ BAƠI TRÍƠN VAĐ NÛÚÂC ẶÂC BÕ KHUÍỊT PHUƠC HÙỈN 1806-1807 48

TÛĐ TIN-DÑT ĂÏỊN VA-GRAM 1807-1809 84

THÚĐI KYĐ CÛƠC THÕNH 1810 - 1811 110

GIAI ĂOAƠN ĂÍÌU CUÊA CUÖƠC CHIÏỊN TRANH

CHÖỊNG NÛÚÂC ANH VAĐ LÏÎ ĂÙNG QUANG

CUÊA NA-PÖ-LÏ-ÖNG 1803-1804

Sau möơt thúđi gian ngûđng laơi ngùưn nguêi, cuöơc ăaơi chiïịn tiïịp diïîn vađ caê hai bïn ăïìu hònh dung roô ặúơc nhûông khoâ khùn Ăöịi ắch Na-pö-lï-öng ngûúđi chuê cuêa nûúâc Phaâp, cuêa phíìn lúân nûúâc YÂ, cuêa möơt söị thađnh phöị vađ ăíịt ăai thuöơc miïìn Tíy Ăûâc, cuêa nûúâc Bó, cuêa nûúâc Hađ Lan lađ nhûông lûơc lûúơng khöng keâm phíìn to lúân vađ ăaâng súơ caê vïì sûâc maơnh cuông nhû vïì tñnh nhiïìu daơng nhiïìu veê cuêa nhûông lûơc lûúơng ăoâ Na-pö-lï-öng ăaô suöịt ăúđi víơt löơn chöịng laơi khöịi liïn minh cuêa caâc nûúâc quín chuê laơc híơu vađ nûêa phong kiïịn, nhûng ặâng ăíìu cuöơc liïn minh ăoâ laơi lađ möơt cûúđng quöịc coâ nïìn kinh tïị tiïn tiïịn ặâng ăíìu thïị giúâi tû baên vađo luâc bíịy giúđ Khi nhùìm bùưt nhûông xaô höơi phong kiïịn vađ chuýn chïị giađ nua vúâi nhûông hònh thûâc kinh tïị laơc híơu phuơ thuöơc vađo quýìn lúơi cuêa mònh, nhûông cuöơc chiïịn tranh dûúâi thúđi Na-pö-lï-öng khöng phaêi chó ăaâp ûâng nhûông nguýơn voơng cuêa nhađ nûúâc tû saên Phaâp Nhûông cuöơc chiïịn tranh khöng chíịm dûât ăoâ ăöìng thúđi cođn lađ cuöơc ăoơ sûâc giûôa nûúâc Phaâp vûđa múâi bûúâc vađo con ặúđng phaât triïín cöng nghiïơp vađ tû baên chuê nghôa, vúâi nûúâc Anh ăaô ăi vađo con ặúđng ăoâ tûđ líu vađ vïì mùơt nađy, nûúâc Anh ăaô ăaơt ặúơc nhûông thađnh quaê hún hùỉn

ÚÊ ăíy nïn noâi möơt vađi lúđi vïì nhûông cuöơc chiïịn tranh cuêa pö-lï-öng: ngay tûđ ăíìu chuâng ăaô khaâc biïơt hùỉn vúâi caâc cuöơc chiïịn tranh cuêa caâch maơng Phaâp Vïì víịn ăïì nađy, Lï-nin ăaô nhíơn xeât:

Na-"Möơt cuöơc chiïịn tranh dín töơc coâ thïí chuýín thađnh cuöơc chiïịn tranh ăïị quöịc vađ ngûúơc laơi Thñ duơ, nhûông cuöơc chiïịn tranh cuêa cuöơc Ăaơi caâch maơng Phaâp bùưt ăíìu nhû nhûông cuöơc chiïịn tranh

dín töơc Ăoâ lađ nhûông cuöơc chiïịn tranh dín töơc Ăoâ lađ nhûông cuöơc chiïịn tranh caâch maơng: chuâng baêo vïơ cuöơc Ăaơi caâch maơng chöịng cuöơc liïn minh cuêa caâc nûúâc quín chuê phaên caâch maơng Nhûng khi Na-pö-lï-öng ăaô líơp laơi ặúơc ăïị quöịc Phaâp bùìng sûơ nö dõch nhiïìu quöịc gia dín töơc lúân úê chíu Íu ăaô hònh thađnh tûđ líu vađ cođn töìn taơi, thò nhûông cuöơc chiïịn tranh dín töơc Phaâp biïịn chíịt thađnh chiïịn tranh ăïị quöịc, vađ ăïịn lûúơt mònh, chiïịn tranh ăïị quöịc ăeê ra chiïịn tranh giaêi phoâng dín töơc chöịng chuê nghôa ăïị quöịc Na-pö-lï-öng" Lï-nin hiïíu chuê nghôa ăïị quöịc úê ăíy lađ sûơ cûúâp boâc caâc nûúâc khaâc noâi chung vađ chiïịn tranh ăïị quöịc lađ "möơt cuöơc chiïịn tranh giûôa boơn diïìu híu ăïí chia nhau möơt miïịng möìi nađo ăoâ" Ngûúđi ăaô giaêi thñch nhû víơy úê möơt chöî khaâc, víîn khi noâi vïì thúđi ăaơi Na-pö-lï-öng, nhûng víịn ăïì ặúơc nhòn nhíơn trïn möơt khña caơnh khaâc

Trong cuöơc ăíịu tranh aâc liïơt vađ khöng nhín nhûúơng chöịng ắch thuê cuêa mònh lađ chuê nghôa tû baên Phaâp mađ lûơc lûúơng bađnh trûúâng quaâ nhanh, giai cíịp tû saên Anh coâ vïì phña mònh möơt nïìn kyô thuíơt cao, nhûông nguöìn lúơi tađi chñnh vö cuđng döìi dađo, nhiïìu thuöơc ắa beâo búê vađ quan hïơ thûúng maơi cuêa hoơ toaê khùưp mùơt ắa cíìu Trong cuöơc víơt löơn nađy, nûúâc Anh ăaô sûê duơng líu dađi vađ tuýơt kheâo nhûông sûơ giuâp ăúô vađ viïơn trúơ cho caâc nûúâc quín chuê nûêa phong kiïịn, laơc híơu vïì mùơt kinh tïị, vađ ăaô xuíịt tiïìn trang bõ cho quín ăöơi cuêa caâc nûúâc íịy bùìng vuô khñ cuêa mònh Khi con cuêa Uy-liïm Pñt tung ra hađng triïơu ăöìng, vúâi danh nghôa viïơn trúơ cho Nga, aâo hoùơc Phöí, ăïí ăùơt hoơ ăöịi ắch vúâi caâch maơng Phaâp hoùơc Na-pö-lï-öng, lađ hùưn ăang lađm ăuâng nhû böị hùưn ăaô lađm 40 nùm trûúâc ăíy: viïơn trúơ cho ngûúđi I-rö-qua vađ nhûông böơ laơc ÍỊn Ăöơ khaâc ăïí löi hoơ vađo cuöơc ăíịu tranh chöịng laơi cuông nhûông ngûúđi Phaâp íịy úê Ca-na-

ăa Dô nhiïn, quy mö cuêa caâc hoaơt ăöơng noâi trïn vađ ăöịi tûúơng tranh giađnh nhau coâ khaâc

Taơi sao hoađ bònh do nûúâc Anh quýịt ắnh úê A-miïng vađo thaâng 3 nùm 1802, chó lađ möơt cuöơc ngûđng chiïịn möơt nùm? Búêi vò khi niïìm vui do chíịm dûât ặúơc möơt cuöơc chiïịn tranh gian khöí ăaô tan biïịn ăi thò nhiïìu phíìn tûê trong giai cíịp tû saên vađ quyâ töơc ắa chuê nhòn thíịy roô rùìng chuâng ăaô thua thiïơt trong cuöơc chiïịn tranh nađy vađ Bö-na-paâc ăaô thùưng Khöng nhûông Bö-na-paâc khöng cho

pheâp hađng hoaâ Anh nhíơp vađo nhûông thõ trûúđng röơng lúân ăùơt dûúâi quýìn cuêa öng ta, mađ cođn vò nùưm ặúơc nûúâc Bó vađ Hađ lan trong tay thò bíịt cûâ luâc nađo Bö-na-paâc cuông coâ thïí uy hiïịp trûơc tiïịp búđ biïín nûúâc Anh; vađ nhíịt lađ tûđ nùm 1802, Bö-na-paâc ăaô khöng gùơp khoâ khùn gò trong viïơc bùưt eâp nhiïìu quöịc gia coi nhû "ăöơc líơp" phaêi liïn minh vúâi mònh bùìng caâch trûơc tiïịp uy hiïịp caâc nûúâc ăoâ

Khi kyâ ặúơc hoađ ûúâc A-miïng, Bö-na-paâc cođn ăaâng súơ vađ nguy hiïím hún caê Lu-i XIV vađo thúđi kyđ cûơc thõnh, vò leô tíịt caê nhûông cuöơc thön tñnh cuêa Lu-i XIV trïn taê ngaơn söng Ranh chó lađ möơt trođ chúi treê con so vúâi viïơc Bö-na-paâc ăaô lađm chuê phíìn ăíịt ăai ăoâ cuêa nûúâc Ăûâc Sûơ cuêng cöị nïìn baâ chuê cuêa chïị ăöơ chuýn chñnh quín phiïơt Phaâp trïn luơc ắa chíu Íu coâ thïí duđng lađm tiïìn ăïì cho cuöơc xím lûúơc nûúâc Anh

Nïn noâi rùìng Na-pö-lï-öng ăaô ríịt kheâo lúơi dung hoađ ûúâc ngùưn nguêi A-miïng ăïí deơp cuöơc khúêi nghôa cuêa nhûông ngûúđi da ăen úê Xanh Ăö-manh-gú, núi mađ dûúâi thúđi Viïơn Ăöịc chñnh, ngûúđi thuê lônh nöíi tiïịng cuêa nhín dín da ăen lađ Tuât-xanh Lu-veâc-tuya ăaô xíy dûơng thađnh cùn cûâ vûông chùưc Ngûúđi thuê lônh nađy vûđa cöng nhíơn vïì danh nghôa nïìn ăö höơ cuêa Phaâp úê trïn ăaêo laơi vûđa xûê sûơ nhû öng vua ăöơc líơp

Vïì víịn ăïì thuöơc ắa, Na-pö-lï-öng hoađn toađn taân thađnh nhûông quan ăiïím cuêa caâc ăiïìn chuê Phaâp, boơn nađy dûât khoaât khöng thûđa nhíơn luíơt giaêi phoâng nö lïơ daô ặúơc ban böị trong thúđi kyđ Höơi nghõ Quöịc ûúâc caâch maơng Na-pö-lï-öng ăaô thu höìi, theo hoađ ûúâc A-miïng, nhûông thuöơc ắa Phaâp bõ nûúâc Anh chiïịm ăoâng (Xanh Ăö-manh-gú, quíìn ăaêo Ùng-ti, Meât-ca-re-nhú, Guy-an) Na-pö-lï-öng khöng daâm phuơc höìi laơi chïị ăöơ nö lïơ úê nhûông núi nađo mađ chïị ăöơ ăoâ

bõ thuê tiïu, nhûng öng ta cöng nhíơn noâ úê tíịt caê nhûông núi nađo mađ noâ cođn töìn taơi sau cuöơc chiïịm ăoâng taơm thúđi cuêa Anh Ăïí ăađn aâp cuöơc khúêi nghôa cuêa Tuât-xanh Lu-veâc-tuya, nùm 1802, Na-pö-lï-öng chuíín bõ möơt haơm ăöơi vađ möơt ăöơi quín 10.000 ngûúđi Bõ gian kïị cuêa Phaâp duơ vađo tríơn ắa Phaâp, Tuât-xanh Lu-veâc-tuya bõ bùưt ngađy 7-6-1802 vađ bõ ặa sang Phaâp Lu-veâc-tuya vûđa túâi Phaâp, Na-pö-lï-öng ăaô haơ lïơnh töịng giam ngûúđi anh huđng ăíịu tranh giaêi phoâng cho dín töơc da ăen vađo híìm töịi trong xađ lim thaânh Giu Khñ

híơu gay gùưt cuêa vuđng sún cûúâc íím ûúât ăoâ vađ sûơ giam cíìm khùưc nghiïơt: khöng cho pheâp gùơp thín nhín, khöng ặúơc ăi daơo, sûơ hađnh haơ vö nhín ăaơo trong 10 thaâng trúđi ăoâ ăaô giïịt chïịt míịt Tuât-xanh Lu-veâc-tuya

Na-pö-lï-öng ăaô coâ nhûông chûúng trònh nhùìm töí chûâc vađ boâc löơt caâc thuöơc ắa Nhûng viïơc tiïịp diïîn cuöơc chiïịn tranh chöịng nûúâc Anh vađo muđa xuín nùm 1803 ăaô buöơc Na-pö-lï-öng phaêi tûđ boê ặúđng löịi chñnh saâch lúân vïì thuöơc ắa Vò khöng coâ khaê nùng giûô ặúơc nhûông khoaêng ăíịt xa xöi trïn triïìn söng Mñt-xi-xi-pi, do ặúđng giao thöng trïn mùơt biïín ăaô bõ giaân ăoaơn hoađn toađn, nïn Na-pö-lï-öng cuông ăaô phaêi baân laơi cho Myô (3-4-1802) phíìn ăíịt ăai thuöơc Phaâp úê xûâ Lu-i-di-an

Böơ phíơn (quan troơng nhíịt) cuêa giai cíịp tû saên Anh, vađo muđa xuín nùm 1803, khi lúân tiïịng ăođi huyê boê hoađ ûúâc A-miïng thò möơt trong vö söị lyâ do cuêa hoơ cođn lađ: phaêi ngùn caên khöng cho Na-pö-lï-öng giûô nhûông thuöơc ắa cuô cuêa Phaâp vađ chiïịm thïm nhûông thuöơc ắa múâi

Nhûng hoađ ûúâc A-miïng khöng phaêi chó bõ phaâ tûđ Luín Ăön mađ cođn tûđ Pa-ri nûôa Na-pö-lï-öng tin rùìng khi kyâ hoađ ûúâc A-miïng lađ ngûúđi Anh ăaô thûơc tïị khöng can thiïơp vađo nhûông cöng viïơc cuêa chíu Íu vađ cam chõu ặâng nhòn Na-pö-lï-öng xaâc líơp baâ quýìn cuêa mònh trïn luơc ắa, bíy giúđ ăöơt nhiïn sûơ viïơc xaêy ra khöng phaêi nhû víơy, vađ nûúâc Anh khöng chõu khoanh tay ặâng nhòn viïơc lađm cuêa Bö-na-paâc úê chíu Íu

Caâc cuöơc ăađm phaân ngoaơi giao ríịt phûâc taơp bùưt ăíìu Caê hai bïn ăïìu khöng muöịn vađ khöng thïí nhín nhûúơng líîn nhau, vađ ăöi bïn ăïìu cuđng hiïíu ríịt roô nhû víơy Ngay tûđ ăíìu nùm 1803, caâc cuöơc ăađm phaân íịy ăaô ăi vađo möơt bûúâc ngoùơt ăúơi chúđ sûơ tan vúô ÚÊ Luín Ăön cuông nhû úê Pa-ri, ngûúđi ta do dûơ Caâc böơ trûúêng Anh khöng nhíịt trñ ặúơc vúâi nhau rùìng ăíịt nûúâc ăang sùưp lao vađo möơt cuöơc ăíịu tranh ăíìy nguy hiïím, vađ ñt ra thò cuông lađ trong nhûông ngađy ăíìu nûúâc Anh ăún ăöơc, khöng coâ ăöìng minh, vò luâc ăoâ Phaâp ăang söịng hoađ bònh vúâi tíịt caê caâc cûúđng quöịc Vïì phíìn Bö-na-paâc, öng hiïíu giúâi tû saên thûúng maơi Pa-ri vađ Li-öng, cuông nhû caâc nhađ

cöng nghiïơp saên xuíịt xa xó phíím ăaô bõ nhûông ăïì nghõ vađ nhûông ăún ăùơt hađng ăíìy sûâc híịp díîn cuêa ngûúđi Anh löi cuöịn ăïịn mûâc ăöơ nađo; Bö-na-paâc hiïíu trong nhûông thaâng ăíìu sau khi kyâ hoađ ûúâc A-miïng, viïơc 15.000 khaâch du lõch giađu coâ ngûúđi Anh ăïịn thùm ăaô lađm nïìn thûúng nghiïơp Phaâp phíịn chíịn ăïịn mûâc nađo; Bö-na-paâc cuông biïịt rùìng tuy coâ khaê nùng khöng cho nhíơp hađng hoaâ Anh vađo Phaâp, kïí caê trong thúđi bònh, nhûng lađm nhû víơy vïì phûúng diïơn lúơi ñch cuêa caâc nhađ cöng nghiïơp Phaâp mađ noâi thò cuöơc chiïịn tranh vúâi nûúâc Anh trûúâc mùưt chùỉng mang laơi möơt caâi gò múâi Thûơc ra, nïịu chiïịn tranh buđng nöí, ngûúđi ta coâ thïí aâp duơng gay gùưt phûúng phaâp cíịm víơn cuêng cöị vađ phaât triïín phûúng phaâp íịy sang caâc nûúâc khaâc, vađ Na-pö-lï-öng ăùơt hy voơng lúân vađo ăiïìu ăoâ

Mađn kõch thõnh nöơ nöíi tiïịng mađ Na-pö-lï-öng ăoâng úê ăiïơn Tuy-lú-ri trong cuöơc ýịt kiïịn cuêa viïn ăaơi sûâ Anh ăaô ăííy thùỉng hai cûúđng quöịc vađo cuöơc chiïịn tranh, trong ăíìu oâc Na-pö-lï-öng lađ möơt thûê thaâch cuöịi cuđng, möơt ím mûu thõ uy töịi híơu

Nhín chuýơn íịy, cuông nïn noâi möơt chuât vïì caâi ăùơc ăiïím riïng biïơt íịy cuêa Na-pö-lï-öng ăaô luön luön lađm cho nhûông nhađ quan saât ngaơc nhiïn Roô rađng rùìng caâi baên chíịt höịng haâch, líìm lò, dïî nöíi noâng vađ khinh thõ híìu hïịt moơi ngûúđi íịy thûúđng hay ặa ăïịn nhûông cún ăiïn daơi kinh khuêng Nhûng cuông nïn nhíơn xeât thïm rùìng: noâi chung Na-pö-lï-öng tûơ chuê ặúơc möơt caâch ăùơc biïơt Na-pö-lï-öng ăaô nïu cho nghïơ sô nöíi tiïịng lađ Tan-ma nhûông sûơ giaê taơo trong diïîn xuíịt cuêa diïîn viïn bi kõch khi hoơ muöịn diïîn ăaơt nhûông tònh caêm lúân; úê gíìn Tan-ma, Na-pö-lï-öng ăaô hoơc hoêi ặúơc nhiïìu vađ

vò thïị mađ Na-pö-lï-öng ăöịi xûê vúâi Tan-ma ríịt töịt Võ hoađng ăïị íịy ăaô giuâp cho Tan-ma thíịy rùìng ăöi khi hoađng ăïị ăïịn triïìu ằnh, hoađng ăïị thíịy úê ăoâ coâ nhûông nađng cöng chuâa míịt tònh nhín, nhûông bíơc ăïị vûúng míịt nûúâc, nhûông võ vua chuâa bõ truíịt ngöi do chiïịn tranh, nhûông tûúâng lônh cíìu mong ặúơc khen thûúêng hoùơc ăang khíín khoaên xin khen thûúêng Öng ta coâ thïí quan saât thíịy quanh mònh sûơ laơm duơng lođng tûơ aâi, möơt caênh tranh giađnh aâc liïơt, caâc tai biïịn, möịi ûu síìu, giíịu kñn trong tím can, nöîi ăau ăúân ăïí löơ

ra ngoađi Öng hoađng ăïị noâi thïm rùìng: triïìu ằnh cuêa öng ta ăíìy ríîy nhûông tíịn bi kõch vađ baên thín öng ta lađ nhín víơt bi thaêm

nhíịt cuêa thúđi ăaơi Thïị nhûng - Na-pö-lï-öng hoêi - Na-pö-lï-öng vađ nhûông diïîn viïn khaâc cuêa nhûông tíịn bi kõch ăoâ coâ giú tay lïn trúđi khöng? Hoơ coâ nghiïn cûâu ăöơng taâc cuêa hoơ khöng? Hoơ coâ líịy tû thïị, thaâi ăöơ oai phong líîm liïơt khöng? Hoơ coâ kïu la khöng? Khöng dûât khoaât lađ hoơ noâi möơt caâch tûơ nhiïn nhû tíịt caê nhûng con ngûúđi bõ quýìn lúơi hoùơc duơc voơng khñch ăöơng Tíịt caê nhûông ngûúđi xuíịt hiïơn trïn sín khíịu lúân cuêa thïị gian ăaô lađm nhû víơy vađ ăaô ăoâng möơt tíịn

bi kõch úê trïn ngai vađng Vađ hoađng ăïị khuýn nghïơ sô haôy nghiïìn ngíîm nhûông thñ duơ íịy

Híìu nhû luâc nađo Na-pö-lï-öng cuông tûơ chuê ặúơc Nöîi bûơc boô duy nhíịt cuêa öng lađ nhûông cún giíơn dûô mađ öng khöng biïịt lađm thïị nađo ăïí chïị ngûơ ặúơc Nhûông cún thõnh nöơ ăoâ ríịt dûô döơi vađ lađm xung quanh hoaêng súơ Vađo nhûông luâc ăoâ, öng ta lađm cho nhûông ngûúđi vûông vađng nhíịt, can ăaêm nhíịt cuông phaêi súơ Nhûng cuông coâ luâc, trong trûúđng húơp ăaô tñnh trûúâc vađ vò nhûông lyâ do ăaô suy nghô chñn chùưn (vađ nhûông trûúđng húơp, lyâ do íịy khöng liïn quan ăïịn baên chíịt hay nöíi noâng cuêa öng ta) thò Na-pö-lï-öng ăaô ăoâng nhûông mađn kõch thõnh nöơ tuýơt hay, vúâi möơt nghïơ thuíơt giaê vúđ ăiïu luýơn vađ ăùơc sùưc ăïịn nöîi chó nhûông ngûúđi thíịu hiïíu Na-pö-lï-öng múâi coâ thïí ngúđ rùìng öng ta ăoâng kõch, nhûng khöng phaêi luâc nađo cuông daâm ngúđ, vò ngay baên thín hoơ cuông thûúđng hay bõ nhíìm

Uyâch-ooâc, ăaơi sûâ múâi cuêa Anh úê Phaâp, ngay tûđ buöíi ăíìu ăaô khöng bao giúđ tin rùìng coâ thïí söịng hoađ bònh vúâi Bö-na-paâc ặúơc, khöng phaêi chó vò nûúâc Phaâp coâ lúơi nhiïìu trong hoađ ûúâc A-miïng, mađ cođn vò sau ăoâ võ Töíng tađi thûâ nhíịt ăaô hoaơt ăöơng trïn phíìn ăíịt ăai chíu Íu úê saât biïn giúâi nûúâc Phaâp nhû thïí ăíịt íịy ăaô thuöơc quýìn öng ta Chùỉng haơn, muđa thu nùm 1802, Na-pö-lï-öng ăaô baâo cho nûúâc Thuơy Sô biïịt rùìng öng ta muöịn líơp hiïịn phaâp múâi úê Thuơy

Sô vađ ặa möơt chñnh phuê "baơn cuêa nûúâc Phaâp" lïn cíìm quýìn Viïơn lyâ rùìng nûúâc Phaâp vađ nûúâc YÂ chû híìu cuêa Phaâp úê bïn caơnh Thuơy

Sô, rùìng trïn baên ăöì Thuơy Sô nùìm giûôa Phaâp vađ yâ, vađ dûơa vađo nhûông lyâ do ắa lyâ íịy, Na-pö-lï-öng ăaô tíơp trung úê biïn giúâi Thuyơ

Sô möơt quín ăoađn 30.000 ngûúđi do tûúâng Níy chó huy Thuyơ Sô quy phuơc vađ sau ăoâ toê ra ngoan ngoaôn tuýơt ăöịi Suyât soaât cuđng luâc íịy Na-pö-lï-öng tuýn böị húơp nhíịt hùỉn vûúng quöịc Pi-ï-möng vađo

nûúâc Phaâp Nhûông quöịc gia nhoê vađ nhûông tiïíu vûúng Ăûâc, mađ sau hoađ ûúâc Luy-nï-vin nùm 1801, khöng thïí hy voơng vađo sûơ giuâp ăúô cuêa nûúâc AÂo ặúơc nûôa, run súơ trûúâc Na-pö-lï-öng vađ cû xûê vúâi Na-pö-lï-öng nhû nhûông keê töi ăođi, theo ăuâng nghôa cuêa danh tûđ íịy Röìi cuöịi cuđng lađ Hađ Lan nùưm chùưc chùưn trong tay Na-pö-lï-öng; roô rađng lađ Hađ Lan seô khöng thïí thoaât vađ khöng thïí tûơ giaêi thoaât ặúơc

Nûúâc Anh khöng thïí vađ khöng muöịn nhû víơy Ngađy

18-2-1803, trong buöíi höơi kiïịn long troơng ăíìu tiïn, bùìng caâch giaê vúđ nöíi giíơn vađ phun ra nhûông lúđi doaơ naơt, Na-pö-lï-öng ăaô la löịi om sođm Öng ta phö phang sûơ huđng cûúđng cuêa mònh vađ tuýn böị rùìng nïịu Anh daâm gíy chiïịn thò ăoâ seô lađ "möơt cuöơc chiïịn tranh tiïu diïơt", rùìng Anh ặâng hođng phónh phúđ caâc nûúâc liïn minh, rùìng nûúâc AÂo

"ăaô thöi khöng töìn taơi" lađ möơt cûúđng quöịc lúân nûôa Na-pö-lï-öng noâi bùìng möơt gioơng nhû víơy vađ heât to ăïịn nöîi Uyâch-ooâc viïịt thû vïì cho cíịp trïn cuêa y, ngađi böơ trûúêng ngoaơi giao Ö-keât-biu-ry rùìng:

"Töi tûúêng nhû ăang ặâng nghe möơt viïơn ăaơi uyâ kyơ binh noâi chûâ khöng phaêi ngûúđi ặâng ăíìu möơt trong nhûông quöịc gia maơnh nhíịt

úê chíu Íu" Na-pö-lï-öng möơt mûơc tin rùìng coâ thïí naơt nöơ ặúơc Anh vađ nhû víơy vûđa giûô ặúơc hoađ bònh, víîn vûđa lađm chuê ặúơc chíu Íu Nhûng öng ta ăaô gùơp phaêi ăöịi phûúng maơnh Tuy coâ nhûông bíịt ăöìng nghiïm troơng ăaô lađm cho giai cíịp tû saên vađ quyâ töơc Anh luâc ăoâ khöng thöịng nhíịt vúâi nhau trïn nhiïìu quan ăiïím, nhûng boơn hoơ laơi nhíịt trñ vïì möơt ăiïím lađ khöng ăïí nhađ ăöơc tađi Na-pö-lï-öng chinh phuơc chíu Íu Vúâi sûơ doaơ naơt cuêa Na-pö-lï-öng vïì viïơc tíơp trung möơt ăöơi quín nûêa triïơu ngûúđi, chñnh phuê Anh ăöịi laơi bùìng caâch tùng cûúđng haơm ăöơi cuêa hoơ vađ duđng nhiïìu biïơn phaâp quín sûơ quan troơng

Ngađy 13 thaâng 3, trong khi ăoâng möơt mađn kõch múâi vađ mađn kõch cuöịi cuđng, Na-pö-lï-öng ăaô tuýn böị rùìng: "Caâc öng nhíịt ắnh chiïịn tranh haê? Caâc öng cođn muöịn ăaânh nhau trong 15 nùm nûôa vađ caâc öng buöơc töi seô phaêi tham chiïịn" Öng ta ăođi laơi ăaêo Man-tú mađ Anh ăaô chiïịm tûđ trûúâc hoađ ûúâc A-miïng vađ ăaô cam kïịt giao traê cho dođng hoơ Kyơ sô, nhûng Anh trò hoaôn viïơc thûơc hiïơn bùìng caâch töị caâo nhûông hađnh ăöơng traâi vúâi hođa ûúâc cuêa Bö-na-paâc, Na-pö-lï-öng

lúân tiïịng tuýn böị rùìng: "Ngûúđi Anh muöịn chiïịn tranh, nhûng nïịu hoơ lađ nhûông ngûûđi ăíìu tiïn ruât kiïịm ra thò töi seô lađ ngûúđi sau cuđng tra gûúm vađo voê Caâc öng muöịn chuíín bõ vuô khñ, töi cuông seô chuíín bõ vuô khñ Coâ leô caâc öng coâ thïí giïịt chïị ặúơc nûúâc Phaâp, nhûng ặđng hođng doaơ díîm noâ Tai hoaơ seô ăïịn vúâi nhûông keê khöng tön troơng hiïơp ûúâc! Nïịu hoơ thñch giûô ăaêo Man-tú thò chiïịn tranh lađ cíìn thiïịt", Na-pö-lï-öng giíơn dûô thöịt ra nhû víơy vađ boê phođng hoơp giûôa cuöơc tiïịp kiïịn caâc ăaơi sûâ vađ caâc quan ăaơi thíìn

Uyâch-ooâc rúđi Pa-ri vađo nhûông ngađy ăíìu thaâng 5 nùm 1803; nhû víơy lađ cuöơc chiïịn tranh giûôa Na-pö-lï-öng vađ nûúâc Anh bùưt ăíìu vađ noâ chó kïịt thuâc khi triïìu ăaơi Na-pö-lï-öng kïịt thuâc

Vađo thaâng 3, sau vuơ hađnh hònh cöng tûúâc Ùng-ghiïn vađ trong khi ngûúđi ta ăang chuíín bõ baên aân cuêa Ca-ău-ăan thò úê Pa-ri vađ úê caâc tónh coâ tin ăöìn rùìng chñnh cöng tûúâc ăaô ặúơc Ca-ău-ăan vađ ăöì ăaêng cuêa hùưn ắnh ặa lïn ngöi vua sau khi ăaô thanh toaân ặúơc Bö-na-paâc Ăoâ lađ tin ăöìn nhaêm nhûng cuông ăaô giuâp ñch ặúơc nhiïìu cho Bö-na-paâc Phaâp ằnh, Höơi ăöìng líơp phaâp, Nghõ viïơn ặúơc coi nhû ăaơi diïơn cho nhín dín nhûng göìm toađn nhûông keê muđ quaâng vađ tay sai cuêa võ Töíng tađi thûâ nhíịt, bùưt ăíìu noâi cöng khai vađ noâi toaơc ra rùìng ăaô ăïịn luâc cíìn thiïịt phaêi chíịm dûât caâi tònh traơng mađ trong ăoâ sûơ an ninh vađ quýìn lúơi cuêa quöịc gia tuyđ thuöơc vađ sinh maơng cuêa riïng möơt ngûúđi vađ ngûúđi íịy ăang gíy cho moơi keê thuđ cuêa nûúâc Phaâp nuöi hy voơng bùìng nhûông vuơ mûu saât Kïịt luíơn roô rađng lađ: cíìn phaêi thay chïị ăöơ "Töíng tađi troơn ăúđi" bùìng chïị ăöơ quín chuê thïị tíơp

Vò thïị, sau triïìu ăaơi Mï-rö-vanh-giïng trõ vò tûđ thïị kyê thûâ V ăïịn thïị kyê thûâ VIII; sau triïìu ăaơi Ca-rö-lanh-giïng, kïị tuơc triïìu ăaơi Mï-rö-vanh-giïng, trõ vò thûâ thïị kyê VIII ăïịn thïị kyê X; sau triïìu ăaơi Ca-pï-xiïng (göìm hai chi hoơ Va-loa vađ Buöịc-böng) thöịng trõ tûđ cuöịi thïị kyê thûâ X ăïịn nùm 1792 nùm mađ Lu-i XVI (tûâc lađ

"Lu-i aâo choađng", trong thúđi caâch maơng ngûúđi ta goơi Lu-i XVI nhû víơy) bõ líơt ăöí thò phaêi coâ "triïìu ăaơi thûâ tû" trõ vò nûúâc Phaâp , ăoâ lađ triïìu ăaơi Bö-na-paâc

Chïị ăöơ cöơng hoađ, töìn taơi tûđ ngađy 10 thaâng 8 nùm 1792, ăïịn nay laơi phaêi nhûúđng chöî cho chïị ăöơ quín chuê

Tuy víơy, triïìu ăaơi múâi Bö-na-paâc khöng thïí mang tïn hiïơu cuêa caâc triïìu ăaơi trûúâc ặúơc Öng chuâa múâi muöịn mang caâi danh hoađng ăïị mađ Saâc-lú-ma-nhú, khi lađm lïî ăùng quang, ăaô tûơ phong cho mònh vađo nùm 800, 1.000 nùm sau, vađo nùm 1804, Na-pö-lï-öng tuýn böị cöng khai rùìng noi gûúng Saâc-lú-ma-nhú, Na-pö-lï-öng seô trúê thađnh Hoađng ăïị phûúng Tíy, rùìng öng khöng tûơ cho mònh lađ ngûúđi thûđa kïị cuêa caâc vua chuâa thúđi xûa cuêa nûúâc Phaâp, mađ lađ ngûúđi thûđa kïị cuêa hoađng ăïị Saâc-lú-ma-nhú

Ăïị quöịc Saâc-lú-ma-nhú coâ gò khaâc hún lađ möơt ím mûu lađm söịng laơi vađ múê röơng möơt ăïị quöịc khaâc cođn röơng lúân gíịp böơi ăïị quöịc

La Maô Na-pö-lï-öng cuông tûơ cho lađ keê thûđa kïị cuêa ăïị quöịc íịy, lađ keê thöịng nhíịt nhûông nûúâc coâ nïìn vùn minh phûúng Tíy Sau nađy, Na-pö-lï-öng ăaô thađnh cöng trong viïơc quy phuơc caâc nûúâc chû híìu dûúâi aâch thöịng trõ trûơc tiïịp hay giaân tiïịp cuêa mònh göìm möơt khoaêng ăíịt ăai röơng lúân gíịp böơi khoaêng ăíịt ăai mađ Saâc-lú-ma-nhú chûa hïì trõ vò: trûúâc chiïịn dõch nûúâc Nga nùm 1812, quýìn lûơc ghï gúâm cuêa Na-pö-lï-öng bao truđm lïn trïn caâc laônh thöí röơng lúân, truđ phuâ vađ dín cû ăöng ăuâc gíịp böơi ăïị quöịc La Maô, ăoâ lađ múâi chó noâi úê chíu Íu, chûa noâi ăïịn nhûông ăíịt ăai thuöơc La Maô úê Bùưc Phi vađ úê Tiïíu aâ Nhûng khi líìn ăíìu tiïn chíu Íu ặúơc nghe noâi ăïịn kïị hoaơch Na-pö-lï-öng lađm söịng laơi ăïị quöịc Saâc-lú-ma-nhú thò nhiïìu ngûúđi cho rùìng dûơ aân ăoâ xuíịt phaât tûơ möơt sûơ kiïu ngaơo ăiïn röì vađ coi noâ nhû möơt sûơ thaâch thûâc taâo baơo cuêa möơt keê xím lûúơc ngang tađng vúâi thïị giúâi vùn minh

Ăaơi sûâ cuêa tíịt caê caâc cûúđng quöịc lo íu chuâ yâ theo doôi sûơ biïịn chuýín bíịt ngúđ, ăöơt ngöơt vađ nhanh choâng sang chïị ăöơ quín chuê ăaô quaâ hiïín nhiïn úê Phaâp sau khi khaâm phaâ ím mûu cuêa Ca-ău-ăan vađ sau vuơ hađnh hònh cöng tûúâc Ùng-ghiïn Tñnh chíịt baêo hoađng ặúơc xaâc minh ăíìy ăuê cuêa ím mûu ăoâ ăaô buöơc moơi ngûúđi phaêi chuâ

yâ Tuíìn tûơ theo doôi caâc sûơ viïơc ặúơc cöng böị trong quaâ trònh ăiïìu tra vađ caâc cuöơc tranh tuơng trong khi xeât xûê, díìn díìn ngûúđi ta nhíơn

ra rùìng, úê ngay giûôa lođng boơn ăaơi tû saên, trong söị nhûông keê chiïịm hûôu tađi saên cuêa nhađ nûúâc, coâ ûúâc voơng cuêng cöị chñnh quýìn vađ chïị

ăöơ Na-pö-lï-öng líơp nïn nhùìm baêo ăaêm möơt caâch coâ hiïơu lûơc tñnh maơng vađ tađi saên cuêa hoơ chöịng laơi nhûông mûu ăöì cuêa boơn tû saên cuô, boơn quyâ töơc Ngađy 18 thaâng 4 nùm 1804, Nghõ viïơn ra möơt nghõ quýịt Theo nghõ quýịt íịy thò Na-pö-lï-öng Bö-na-paâc ặúơc phong lađm hoađng ăïị nûúâc Phaâp theo chïị ăöơ thïị tíơp Thïí thûâc trûng cíìu dín yâ líìn nađy cođn dïî dađng hún nùm 1799, sau Thaâng Sûúng muđ

Tû tûúêng ai níịy ăïìu hoang mang cao ăöơ, mùơc duđ ai níịy ăïìu ăaô tröng ăúơi sûơ kiïơn íịy tûđ nùm 1802 vađ giai cíịp ăaơi tû saên, uêng höơ triïơt ăïí chñnh saâch cuêa Bö-na-paâc, ăaô cho rùìng chïị ăöơ quín chuê quay trúê laơi lađ möơt viïơc nhíịt ắnh khöng thïí traânh ặúơc Ăûúng nhiïn lađ nhûông ngûúđi cöơng hoađ kiïn ắnh khöng thïí cam chõu tònh hònh múâi ăoâ Nhûông ngađy caâch maơng, nhûông ûúâc mú tûơ do vađ bònh ăùỉng, nhûông lúđi ăaê kñch kõch liïơt boơn ăöơc tađi cođn khùưc síu trong tím trñ Möơt söị ngûúđi nghô rùìng Bö-na-paâc ăaô lađm giaêm vinh quang cuêa öng ta khi muöịn thïm möơt chûâc võ vađo caâi tïn ăaô lûđng líîy khùưp núi cuêa öng ta Pön Lu-i Cu-ri-ï luâc ăoâ kïu lïn rùìng: "Ăaô lađ Bö-na-paâc mađ cođn lađm hoađng ăïị! Hùưn muöịn xuöịng döịc!" Bñt-tö-ven vò quaâ hím möơ nïn tùơng Na-pö-lï-öng caâi tïn "baên giao hûúêng huđng traâng" nhûng Bñt-tö-ven ăaô thu laơi lúđi tùơng íịy khi thíịy anh cöng dín Bö-na-paâc ăaô biïịn chíịt thađnh hoađng ăïị Khi möơt bíìy vùn voô baâ quan phíím phuơc rûơc rúô, möơt bíìy phu nhín trong triïìu, aâo quíìn löơng líîy, líìn ăíìu tiïn ăïịn chuâc tuơng võ hoađng ăïị múâi trong cung Tuy-lú-ri thò chó coâ möơt vađi n gûúđi hiïíu trong thím tím rùìng ngûúđi chuâa múâi chûa coi lïî lïn ngöi cuêa öng ta ăïịn ăíy lađ kïịt thuâc vađ khöng phaêi vö cúâ mađ öng ta nhùưc túâi Saâc-lú-ma-nhú Na-pö-lï-öng khöng muöịn giaâo hoađng ăñch thín ăïịn dûơ lïî lïn ngöi cuêa öng nhû 1.000 nùm trûúâc ăíy, nùm 800, võ tiïìn böịi xa xöi cuêa giaâo hoađng ăaô lađm ăöịi vúâi Saâc-lú-ma-nhú Nhûng Na-pö-lï-öng ắnh tím ăem laơi cho lïî lïn ngöi möơt sûơ thay ăöíi coâ yâ nghôa Saâc-lú-ma-nhú ăïịn vúâi giaâo hoađng úê La Maô ăïí lađm lïî ăùng quang, cođn Na-pö-lï-öng thò muöịn giaâo hoađng phaêi ăñch thín ăïịn vúâi Na-pö-lï-öng úê Pa-ri

Pi VII hoaêng súơ vađ cùm tûâc khi ặúơc biïịt yâ muöịn cuêa hoađng ăïị Na-pö-lï-öng Caâc cíơn thíìn cuêa giaâo hoađng cöị gùưng an uêi giaâo hoađng bùìng caâch díîn giaêi caâc thñ duơ lõch sûê xûa kia Hoơ ăaô nhùưc laơi

möơt trong vö vađn kyê niïơm vïì ặâc giaâo hoađng Lï-öng thûâ nhíịt rùìng giûôa thïị kyê thûâ V, khi tònh hònh chùỉng ra sao, ăaô ăađnh chõu nhíîn nhuơc ăïịn gùơp aât-ti-la, mađ ngûúđi thuê lônh íịy cuêa dín töơc Hun thò khöng thïí nađo bò ặúơc vúâi võ hoađng ăïị múâi cuêa nûúâc Phaâp vïì phûúng diïơn hoơc víịn, lïî ăöơ vađ lõch thiïơp Vaê laơi, cuông khöng thïí ăùơt víịn ăïì tûđ chöịi ặúơc La Maô nùìm trong vođng uy hiïịp cuêa quín ăöơi Phaâp úê miïìn bùưc vađ miïìn trung nûúâc YÂ

Nghô ăaô chñn, giaâo hoađng nhanh choâng quýịt ắnh ăađnh lađm theo nhûông ýu saâch cuêa Na-pö-lï-öng, nhûng khöng phaêi khöng cöị ăođi cho ặúơc möơt sûơ ăïìn buđ töịi thiïíu bùìng möơt söị maênh ăíịt nhoê

úê miïìn bùưc ăíịt Thaânh mađ trûúâc ăíy Na-pö-lï-öng ăaô chiïịm ăoaơt Nhûng Pi VII, höìng y giaâo chuê Cöng-xen-vi vađ Viïơn míơt tuýín cuêa giaâo hoađng khöng ăuê sûâc choơi vúâi nhađ ngoaơi giao tađi gioêi lađ Na-pö-lï-öng Tuy giaâo hoađng ăaô duđng nhûông meơo vùơt ăaô kïu rïn cay ăùưng, röìi laơi duđng ăïịn nhûông meơo vùơt nhûông lúđi kïu rïn, nhûng viïơc mùơc caê cuêa öng ta cuông chùỉng ùn thua Sau khi ặúơc Na-pö-lï-öng khñch lïơ giaâo hoađng ăaô ăi Pa-ri vúâi hy voơng ăïịn ăoâ seô ặúơc möơt chuât gò Nhûng ăïịn Pa-ri, giaâo hoađng cuông chùỉng ặúơc gò hún Trûúâc cuông nhû trong khi lađm lïî ăùng quang, Na-pö-lï-öng ăaô toê

ra thaâi ăöơ hai mùơt ríịt kyđ khöi Na-pö-lï-öng cíìn ăïịn giaâo hoađng vò trong thúđi íịy hađng triïơu ngûúđi dín trïn mùơt ăíịt vađ ăùơc biïơt ăa söị nhín dín Phaâp ăïìu suđng giaâo hoađng Víơy thò giaâo hoađng lađ möơt caâi ăöì phuơ tuđng cíìn thiïịt cho lïî ăùng quang cuêa öng, nhíịt lađ khi cíìn phaêi lađm söịng laơi quýìn hađnh vađ yâ nguýơn cuêa Saâc-lú-ma-nhú Nhûng mùơt khaâc, Na-pö-lï-öng coi caâ nhín giaâo hoađng nhû möơt gaô phuđ thuyê, nhû nhûông keê lúơi duơng möơt caâch coâ yâ thûâc sûơ ngu xuíín cuêa loađi ngûúđi bùìng nhûông lúđi thíìn chuâ vađ nhûông thuê phaâp mï tñn

úê trong cuông nhû úê ngoađi nhađ thúđ Khi múđi giaâo hoađng, öng hûâa vúâi caâc võ höìng y giaâo chuê lađ seô ăi ăoân giaâo hoađng Na-pö-lï-öng ăaô ăi ăoân nhûng laơi víơn ăöì ăi sùn, coâ thúơ sùn, lñnh tiïìn traơm vađ choâ víy quanh, vađ ăaô gùơp giaâo hoađng úê rûđng Phöng-ten-nú-blö, caâch líu ăađi Phöng-ten-nú-blö úê vuđng lín cíơn Pa-ri vađi bûúâc, núi Na-pö-lï-öng ăang úê Ăoađn cuêa giaâo hoađng dûđng laơi, giaâo hoađng ặúơc múđi xuöịng xe vađ qua ặúđng caâi ăïí lïn xe cuêa hoađng ăïị, nhûng

Na-pö-lï-Na-pö-lï-öng thò khöng xuöịng xe tiïịp ăoân Na-pö-lï-Na-pö-lï-öng ăaô xûê vúâi giaâo hoađng nhû víơy trong suöịt thúđi gian öng nađy úê Pa-ri

Ngađy 2 thaâng 12 nùm 1804, lïî ăùng quang cuêa Na-pö-lï-öng ặúơc cûê hađnh úê nhađ thúđ Ăûâc Bađ Pa-ri Moơi ngûúđi ăöí xö ra xem khi ăoađn xe löơng líîy keâo thađnh möơt hađng dađi vö tíơn ặa toađn böơ triïìu ằnh, tûúâng taâ, ăaơi thíìn, giaâo hoađng vađ caâc höìng y giaâo chuê tûđ cung ăiïơn ăïịn nhađ thúđ Ngoađi ra, ngađy höm ăoâ ngûúđi ta cođn nhùưc laơi möơt cíu trong truýìn thuýịt ăïí gaân cho nhiïìu nhín víơt khaâc nhau vađ coâ leô cíu ăoâ ăaô do möơt ngûúđi lñnh cöơng hoađ cuô noâi ăïí traê lúđi Na-pö-lï-öng khi Na-pö-lï-öng hoêi ngûúđi íịy coâ thíịy thñch thuâ vïì sûơ long troơng nađy khöng: "Tíu bïơ haơ, ríịt thñch thuâ, nhûng thíơt ăaâng tiïịc bao nhiïu vò ngađy höm nay vùưng míịt 300.000 ngûúđi ăaô chïịt ăïí lađm cho nhûông buöíi lïî giöịng nhû thïị nađy khöng thïí coâ ặúơc" Cíu truýìn thuýịt ăoâ ăöi khi ặúơc ngûúđi ta c ho lađ ăaô ặúơc noâi vađo dõp kyâ baên hiïơp nghõ giûôa giaâo hoađng vađ Na-pö-lï-öng, nhûng duđ úê trong trûúđng húơp nađo ăi nûôa, cíu noâi ăoâ víîn ríịt coâ yâ nghôa

Bíịt ngúđ ăöịi vúâi giaâo hoađng vađ traâi vúâi thuê tuơc ăaô ắnh trûúâc, Na-pö-lï-öng sûêa ăöíi möơt caâch hïịt sûâc ăùơc biïơt phíìn chuê ýịu cuêa buöíi lïî: vađo luâc long troơng nhíịt, khi Pi VII sùưp lađm nhiïơm vuơ ăùơt muô miïơn lïn ăíìu hoađng ăïị nhû 10 thïị kyê trûúâc võ tiïìn böịi cuêa giaâo hoađng ăaô lađm ăöịi vúâi Saâc-lú-ma-nhú úê tođa thađnh Pi-e, thò bíịt chúơt Na-pö-lï-öng giùìng líịy muô triïìu thiïn úê tay giaâo hoađng vađ tûơ ăùơt lïn ăíìu mònh; röìi ăïịn lûúơt vúơ Na-pö-lï-öng, Giö-dï-phin, quyđ trûúâc mùơt hoađng ăïị ăïí hoađng ăïị ăùơt lïn ăíìu möơt muô khaâc nhoê hún Hađnh ăöơng nađy mang möơt yâ nghôa tûúơng trûng: Na-pö-lï-öng khöng muöịn ăïí cho sûơ "lađm pheâp" cuêa giaâo hoađng coâ möơt tíìm quan troơng quaâ quýịt ắnh trong buöíi lïî Na-pö-lï-öng khöng muöịn nhíơn úê tay ngûúđi cíìm ăíìu caâi töí chûâc tön giaâo mađ Na-pö-lï-öng thíịy cíìn phaêi ăïịm xóa túâi nhûng thûơc tím khöng ûa vađ cuông chùỉng trín troơng

Höơi heđ keâo dađi nhiïìu ngađy liïìn úê trong triïìu ằnh, úê kinh thađnh, úê caâc tónh, ngûúđi ta dùng ăeđn, bùưn suâng cöịi, keâo chuöng, tíịu nhaơc liïn tuơc Ngay giûôa luâc thuâ vui khöng ngûđng khöng dûât íịy, Na-pö-lï-öng ăaô nhòn thíịy möịi nguy múâi ăang uy hiïịp ăïị quöịc

Phaâp Trûúâc ngađy lađm lïî ăùng quang Na-pö-lï-öng ăaô nhíơn ặúơc nhûông tin tûâc khöng cho pheâp mònh hoađi nghi rùìng sau vuơ Ca-ău-ăan bõ baơi löơ, Uy-liïm-Pñt ăaô tùng cûúđng cöng taâc ngoaơi giao ăïí thađnh líơp möơt khöịi liïn minh khaâc chöịng laơi nûúâc Phaâp, ăïí tûđ buöíi ăíìu cuêa caâc cuöơc chiïịn tranh caâch maơng ăïịn nay thò lađ khöịi liïn minh thûâ ba vađ thûơc tïị, khöịi liïn minh íịy ăaô ặúơc thađnh líơp

Vađo thaâng 3, sau vuơ hađnh hònh cöng tûúâc Ùng-ghiïn vađ trong khi ngûúđi ta ăang chuíín bõ baên aân cuêa Ca-ău-ăan thò úê Pa-ri vađ úê caâc tónh coâ tin ăöìn rùìng chñnh cöng tûúâc ăaô ặúơc Ca-ău-ăan vađ ăöì ăaêng cuêa hùưn ắnh ặa lïn ngöi vua sau khi ăaô thanh toaân ặúơc Bö-na-paâc Ăoâ lađ tin ăöìn nhaêm nhûng cuông ăaô giuâp ñch ặúơc nhiïìu cho Bö-na-paâc Phaâp ằnh, Höơi ăöìng líơp phaâp, Nghõ viïơn ặúơc coi nhû ăaơi diïơn cho nhín dín nhûng göìm toađn nhûông keê muđ quaâng vađ tay sai cuêa võ Töíng tađi thûâ nhíịt, bùưt ăíìu noâi cöng khai vađ noâi toaơc ra rùìng ăaô ăïịn luâc cíìn thiïịt phaêi chíịm dûât caâi tònh traơng mađ trong ăoâ sûơ an ninh vađ quýìn lúơi cuêa quöịc gia tuyđ thuöơc vađ sinh maơng cuêa riïng möơt ngûúđi vađ ngûúđi íịy ăang gíy cho moơi keê thuđ cuêa nûúâc Phaâp nuöi hy voơng bùìng nhûông vuơ mûu saât Kïịt luíơn roô rađng lađ: cíìn phaêi thay chïị ăöơ "Töíng tađi troơn ăúđi" bùìng chïị ăöơ quín chuê thïị tíơp

Vò thïị, sau triïìu ăaơi Mï-rö-vanh-giïng trõ vò tûđ thïị kyê thûâ V ăïịn thïị kyê thûâ VIII; sau triïìu ăaơi Ca-rö-lanh-giïng, kïị tuơc triïìu ăaơi Mï-rö-vanh-giïng, trõ vò thûâ thïị kyê VIII ăïịn thïị kyê X; sau triïìu ăaơi Ca-pï-xiïng (göìm hai chi hoơ Va-loa vađ Buöịc-böng) thöịng trõ tûđ cuöịi thïị kyê thûâ X ăïịn nùm 1792 nùm mađ Lu-i XVI (tûâc lađ

"Lu-i aâo choađng", trong thúđi caâch maơng ngûúđi ta goơi Lu-i XVI nhû víơy) bõ líơt ăöí thò phaêi coâ "triïìu ăaơi thûâ tû" trõ vò nûúâc Phaâp , ăoâ lađ triïìu ăaơi Bö-na-paâc

Chïị ăöơ cöơng hoađ, töìn taơi tûđ ngađy 10 thaâng 8 nùm 1792, ăïịn nay laơi phaêi nhûúđng chöî cho chïị ăöơ quín chuê

Tuy víơy, triïìu ăaơi múâi Bö-na-paâc khöng thïí mang tïn hiïơu cuêa caâc triïìu ăaơi trûúâc ặúơc Öng chuâa múâi muöịn mang caâi danh hoađng ăïị mađ Saâc-lú-ma-nhú, khi lađm lïî ăùng quang, ăaô tûơ phong

cho mònh vađo nùm 800, 1.000 nùm sau, vađo nùm 1804, öng tuýn böị cöng khai rùìng noi gûúng Saâc-lú-ma-nhú, Na-pö-lï-öng seô trúê thađnh Hoađng ăïị phûúng Tíy, rùìng öng khöng tûơ cho mònh lađ ngûúđi thûđa kïị cuêa caâc vua chuâa thúđi xûa cuêa nûúâc Phaâp, mađ lađ ngûúđi thûđa kïị cuêa hoađng ăïị Saâc-lú-ma-nhú

Na-pö-lï-Ăïị quöịc Saâc-lú-ma-nhú coâ gò khaâc hún lađ möơt ím mûu lađm söịng laơi vađ múê röơng möơt ăïị quöịc khaâc cođn röơng lúân gíịp böơi ăïị quöịc

La Maô Na-pö-lï-öng cuông tûơ cho lađ keê thûđa kïị cuêa ăïị quöịc íịy, lađ keê thöịng nhíịt nhûông nûúâc coâ nïìn vùn minh phûúng Tíy Sau nađy, Na-pö-lï-öng ăaô thađnh cöng trong viïơc quy phuơc caâc nûúâc chû híìu dûúâi aâch thöịng trõ trûơc tiïịp hay giaân tiïịp cuêa mònh göìm möơt khoaêng ăíịt ăai röơng lúân gíịp böơi khoaêng ăíịt ăai mađ Saâc-lú-ma-nhú chûa hïì trõ vò: trûúâc chiïịn dõch nûúâc Nga nùm 1812, quýìn lûơc ghï gúâm cuêa Na-pö-lï-öng bao truđm lïn trïn caâc laônh thöí röơng lúân, truđ phuâ vađ dín cû ăöng ăuâc gíịp böơi ăïị quöịc La Maô, ăoâ lađ múâi chó noâi úê chíu Íu, chûa noâi ăïịn nhûông ăíịt ăai thuöơc La Maô úê Bùưc Phi vađ úê Tiïíu aâ Nhûng khi líìn ăíìu tiïn chíu Íu ặúơc nghe noâi ăïịn kïị hoaơch Na-pö-lï-öng lađm söịng laơi ăïị quöịc Saâc-lú-ma-nhú thò nhiïìu ngûúđi cho rùìng dûơ aân ăoâ xuíịt phaât tûơ möơt sûơ kiïu ngaơo ăiïn röì vađ coi noâ nhû möơt sûơ thaâch thûâc taâo baơo cuêa möơt keê xím lûúơc ngang tađng vúâi thïị giúâi vùn minh

Ăaơi sûâ cuêa tíịt caê caâc cûúđng quöịc lo íu chuâ yâ theo doôi sûơ biïịn chuýín bíịt ngúđ, ăöơt ngöơt vađ nhanh choâng sang chïị ăöơ quín chuê ăaô quaâ hiïín nhiïn úê Phaâp sau khi khaâm phaâ ím mûu cuêa Ca-ău-ăan vađ sau vuơ hađnh hònh cöng tûúâc Ùng-ghiïn Tñnh chíịt baêo hoađng ặúơc xaâc minh ăíìy ăuê cuêa ím mûu ăoâ ăaô buöơc moơi ngûúđi phaêi chuâ

yâ Tuíìn tûơ theo doôi caâc sûơ viïơc ặúơc cöng böị trong quaâ trònh ăiïìu tra vađ caâc cuöơc tranh tuơng trong khi xeât xûê, díìn díìn ngûúđi ta nhíơn

ra rùìng, úê ngay giûôa lođng boơn ăaơi tû saên, trong söị nhûông keê chiïịm hûôu tađi saên cuêa nhađ nûúâc, coâ ûúâc voơng cuêng cöị chñnh quýìn vađ chïị ăöơ Na-pö-lï-öng líơp nïn nhùìm baêo ăaêm möơt caâch coâ hiïơu lûơc tñnh maơng vađ tađi saên cuêa hoơ chöịng laơi nhûông mûu ăöì cuêa boơn tû saên cuô, boơn quyâ töơc Ngađy 18 thaâng 4 nùm 1804, Nghõ viïơn ra möơt nghõ quýịt Theo nghõ quýịt íịy thò Na-pö-lï-öng Bö-na-paâc ặúơc phong

lađm hoađng ăïị nûúâc Phaâp theo chïị ăöơ thïị tíơp Thïí thûâc trûng cíìu dín yâ líìn nađy cođn dïî dađng hún nùm 1799, sau Thaâng Sûúng muđ

Tû tûúêng ai níịy ăïìu hoang mang cao ăöơ, mùơc duđ ai níịy ăïìu ăaô tröng ăúơi sûơ kiïơn íịy tûđ nùm 1802 vađ giai cíịp ăaơi tû saên, uêng höơ triïơt ăïí chñnh saâch cuêa Bö-na-paâc, ăaô cho rùìng chïị ăöơ quín chuê quay trúê laơi lađ möơt viïơc nhíịt ắnh khöng thïí traânh ặúơc Ăûúng nhiïn lađ nhûông ngûúđi cöơng hoađ kiïn ắnh khöng thïí cam chõu tònh hònh múâi ăoâ Nhûông ngađy caâch maơng, nhûông ûúâc mú tûơ do vađ bònh ăùỉng, nhûông lúđi ăaê kñch kõch liïơt boơn ăöơc tađi cođn khùưc síu trong tím trñ Möơt söị ngûúđi nghô rùìng Bö-na-paâc ăaô lađm giaêm vinh quang cuêa öng ta khi muöịn thïm möơt chûâc võ vađo caâi tïn ăaô lûđng líîy khùưp núi cuêa öng ta Pön Lu-i Cu-ri-ï luâc ăoâ kïu lïn rùìng: "Ăaô lađ Bö-na-paâc mađ cođn lađm hoađng ăïị! Hùưn muöịn xuöịng döịc!" Bñt-tö-ven vò quaâ hím möơ nïn tùơng Na-pö-lï-öng caâi tïn "baên giao hûúêng huđng traâng" nhûng Bñt-tö-ven ăaô thu laơi lúđi tùơng íịy khi thíịy anh cöng dín Bö-na-paâc ăaô biïịn chíịt thađnh hoađng ăïị Khi möơt bíìy vùn voô baâ quan phíím phuơc rûơc rúô, möơt bíìy phu nhín trong triïìu, aâo quíìn löơng líîy, líìn ăíìu tiïn ăïịn chuâc tuơng võ hoađng ăïị múâi trong cung Tuy-lú-ri thò chó coâ möơt vađi n gûúđi hiïíu trong thím tím rùìng ngûúđi chuâa múâi chûa coi lïî lïn ngöi cuêa öng ta ăïịn ăíy lađ kïịt thuâc vađ khöng phaêi vö cúâ mađ öng ta nhùưc túâi Saâc-lú-ma-nhú Na-pö-lï-öng khöng muöịn giaâo hoađng ăñch thín ăïịn dûơ lïî lïn ngöi cuêa öng nhû 1.000 nùm trûúâc ăíy, nùm 800, võ tiïìn böịi xa xöi cuêa giaâo hoađng ăaô lađm ăöịi vúâi Saâc-lú-ma-nhú Nhûng Na-pö-lï-öng ắnh tím ăem laơi cho lïî lïn ngöi möơt sûơ thay ăöíi coâ yâ nghôa Saâc-lú-ma-nhú ăïịn vúâi giaâo hoađng úê La Maô ăïí lađm lïî ăùng quang, cođn Na-pö-lï-öng thò muöịn giaâo hoađng phaêi ăñch thín ăïịn vúâi Na-pö-lï-öng úê Pa-ri

Pi VII hoaêng súơ vađ cùm tûâc khi ặúơc biïịt yâ muöịn cuêa hoađng ăïị Na-pö-lï-öng Caâc cíơn thíìn cuêa giaâo hoađng cöị gùưng an uêi giaâo hoađng bùìng caâch díîn giaêi caâc thñ duơ lõch sûê xûa kia Hoơ ăaô nhùưc laơi möơt trong vö vađn kyê niïơm vïì ặâc giaâo hoađng Lï-öng thûâ nhíịt rùìng giûôa thïị kyê thûâ V, khi tònh hònh chùỉng ra sao, ăaô ăađnh chõu nhíîn nhuơc ăïịn gùơp aât-ti-la, mađ ngûúđi thuê lônh íịy cuêa dín töơc Hun thò khöng thïí nađo bò ặúơc vúâi võ hoađng ăïị múâi cuêa nûúâc Phaâp vïì

phûúng diïơn hoơc víịn, lïî ăöơ vađ lõch thiïơp Vaê laơi, cuông khöng thïí ăùơt víịn ăïì tûđ chöịi ặúơc La Maô nùìm trong vođng uy hiïịp cuêa quín ăöơi Phaâp úê miïìn bùưc vađ miïìn trung nûúâc YÂ

Nghô ăaô chñn, giaâo hoađng nhanh choâng quýịt ắnh ăađnh lađm theo nhûông ýu saâch cuêa Na-pö-lï-öng, nhûng khöng phaêi khöng cöị ăođi cho ặúơc möơt sûơ ăïìn buđ töịi thiïíu bùìng möơt söị maênh ăíịt nhoê

úê miïìn bùưc ăíịt Thaânh mađ trûúâc ăíy Na-pö-lï-öng ăaô chiïịm ăoaơt Nhûng Pi VII, höìng y giaâo chuê Cöng-xen-vi vađ Viïơn míơt tuýín cuêa giaâo hoađng khöng ăuê sûâc choơi vúâi nhađ ngoaơi giao tađi gioêi lađ Na-pö-lï-öng Tuy giaâo hoađng ăaô duđng nhûông meơo vùơt ăaô kïu rïn cay ăùưng, röìi laơi duđng ăïịn nhûông meơo vùơt nhûông lúđi kïu rïn, nhûng viïơc mùơc caê cuêa öng ta cuông chùỉng ùn thua Sau khi ặúơc Na-pö-lï-öng khñch lïơ giaâo hoađng ăaô ăi Pa-ri vúâi hy voơng ăïịn ăoâ seô ặúơc möơt chuât gò Nhûng ăïịn Pa-ri, giaâo hoađng cuông chùỉng ặúơc gò hún Trûúâc cuông nhû trong khi lađm lïî ăùng quang, Na-pö-lï-öng ăaô toê

ra thaâi ăöơ hai mùơt ríịt kyđ khöi Na-pö-lï-öng cíìn ăïịn giaâo hoađng vò trong thúđi íịy hađng triïơu ngûúđi dín trïn mùơt ăíịt vađ ăùơc biïơt ăa söị nhín dín Phaâp ăïìu suđng giaâo hoađng Víơy thò giaâo hoađng lađ möơt caâi ăöì phuơ tuđng cíìn thiïịt cho lïî ăùng quang cuêa öng, nhíịt lađ khi cíìn phaêi lađm söịng laơi quýìn hađnh vađ yâ nguýơn cuêa Saâc-lú-ma-nhú Nhûng mùơt khaâc, Na-pö-lï-öng coi caâ nhín giaâo hoađng nhû möơt gaô phuđ thuyê, nhû nhûông keê lúơi duơng möơt caâch coâ yâ thûâc sûơ ngu xuíín cuêa loađi ngûúđi bùìng nhûông lúđi thíìn chuâ vađ nhûông thuê phaâp mï tñn

úê trong cuông nhû úê ngoađi nhađ thúđ Khi múđi giaâo hoađng, öng hûâa vúâi caâc võ höìng y giaâo chuê lađ seô ăi ăoân giaâo hoađng Na-pö-lï-öng ăaô ăi ăoân nhûng laơi víơn ăöì ăi sùn, coâ thúơ sùn, lñnh tiïìn traơm vađ choâ víy quanh, vađ ăaô gùơp giaâo hoađng úê rûđng Phöng-ten-nú-blö, caâch líu ăađi Phöng-ten-nú-blö úê vuđng lín cíơn Pa-ri vađi bûúâc, núi Na-pö-lï-öng ăang úê Ăoađn cuêa giaâo hoađng dûđng laơi, giaâo hoađng ặúơc múđi xuöịng xe vađ qua ặúđng caâi ăïí lïn xe cuêa hoađng ăïị, nhûng Na-pö-lï-öng thò khöng xuöịng xe tiïịp ăoân Na-pö-lï-öng ăaô xûê vúâi giaâo hoađng nhû víơy trong suöịt thúđi gian öng nađy úê Pa-ri

Na-pö-lï-Ngađy 2 thaâng 12 nùm 1804, lïî ăùng quang cuêa Na-pö-lï-öng ặúơc cûê hađnh úê nhađ thúđ Ăûâc Bađ Pa-ri Moơi ngûúđi ăöí xö ra xem khi ăoađn xe löơng líîy keâo thađnh möơt hađng dađi vö tíơn ặa toađn böơ triïìu

ằnh, tûúâng taâ, ăaơi thíìn, giaâo hoađng vađ caâc höìng y giaâo chuê tûđ cung ăiïơn ăïịn nhađ thúđ Ngoađi ra, ngađy höm ăoâ ngûúđi ta cođn nhùưc laơi möơt cíu trong truýìn thuýịt ăïí gaân cho nhiïìu nhín víơt khaâc nhau vađ coâ leô cíu ăoâ ăaô do möơt ngûúđi lñnh cöơng hoađ cuô noâi ăïí traê lúđi Na-pö-lï-öng khi Na-pö-lï-öng hoêi ngûúđi íịy coâ thíịy thñch thuâ vïì sûơ long troơng nađy khöng: "Tíu bïơ haơ, ríịt thñch thuâ, nhûng thíơt ăaâng tiïịc bao nhiïu vò ngađy höm nay vùưng míịt 300.000 ngûúđi ăaô chïịt ăïí lađm cho nhûông buöíi lïî giöịng nhû thïị nađy khöng thïí coâ ặúơc" Cíu truýìn thuýịt ăoâ ăöi khi ặúơc ngûúđi ta c ho lađ ăaô ặúơc noâi vađo dõp kyâ baên hiïơp nghõ giûôa giaâo hoađng vađ Na-pö-lï-öng, nhûng duđ úê trong trûúđng húơp nađo ăi nûôa, cíu noâi ăoâ víîn ríịt coâ yâ nghôa

Bíịt ngúđ ăöịi vúâi giaâo hoađng vađ traâi vúâi thuê tuơc ăaô ắnh trûúâc, Na-pö-lï-öng sûêa ăöíi möơt caâch hïịt sûâc ăùơc biïơt phíìn chuê ýịu cuêa buöíi lïî: vađo luâc long troơng nhíịt, khi Pi VII sùưp lađm nhiïơm vuơ ăùơt muô miïơn lïn ăíìu hoađng ăïị nhû 10 thïị kyê trûúâc võ tiïìn böịi cuêa giaâo hoađng ăaô lađm ăöịi vúâi Saâc-lú-ma-nhú úê tođa thađnh Pi-e, thò bíịt chúơt Na-pö-lï-öng giùìng líịy muô triïìu thiïn úê tay giaâo hoađng vađ tûơ ăùơt lïn ăíìu mònh; röìi ăïịn lûúơt vúơ Na-pö-lï-öng, Giö-dï-phin, quyđ trûúâc mùơt hoađng ăïị ăïí hoađng ăïị ăùơt lïn ăíìu möơt muô khaâc nhoê hún Hađnh ăöơng nađy mang möơt yâ nghôa tûúơng trûng: Na-pö-lï-öng khöng muöịn ăïí cho sûơ "lađm pheâp" cuêa giaâo hoađng coâ möơt tíìm quan troơng quaâ quýịt ắnh trong buöíi lïî Na-pö-lï-öng khöng muöịn nhíơn úê tay ngûúđi cíìm ăíìu caâi töí chûâc tön giaâo mađ Na-pö-lï-öng thíịy cíìn phaêi ăïịm xóa túâi nhûng thûơc tím khöng ûa vađ cuông chùỉng trín troơng

Höơi heđ keâo dađi nhiïìu ngađy liïìn úê trong triïìu ằnh, úê kinh thađnh, úê caâc tónh, ngûúđi ta dùng ăeđn, bùưn suâng cöịi, keâo chuöng, tíịu nhaơc liïn tuơc Ngay giûôa luâc thuâ vui khöng ngûđng khöng dûât íịy, Na-pö-lï-öng ăaô nhòn thíịy möịi nguy múâi ăang uy hiïịp ăïị quöịc Phaâp Trûúâc ngađy lađm lïî ăùng quang Na-pö-lï-öng ăaô nhíơn ặúơc nhûông tin tûâc khöng cho pheâp mònh hoađi nghi rùìng sau vuơ Ca-ău-ăan bõ baơi löơ, Uy-liïm-Pñt ăaô tùng cûúđng cöng taâc ngoaơi giao ăïí thađnh líơp möơt khöịi liïn minh khaâc chöịng laơi nûúâc Phaâp, ăïí tûđ buöíi

ăíìu cuêa caâc cuöơc chiïịn tranh caâch maơng ăïịn nay thò lađ khöịi liïn minh thûâ ba vađ thûơc tïị, khöịi liïn minh íịy ăaô ặúơc thađnh líơp

THÍỊT BAƠI CUÊA KHÖỊI LIÏN MINH QUÍN SÛƠ THÛÂ BA

1805-1806

Cuöơc liïn minh quín sûơ lúân ăíìu tiïn cuêa caâc cûúđng quöịc chíu

Íu tiïịn cöng vađo nûúâc Phaâp nùm 1792, trûúâc Na-pö-lï-öng, ăaô bõ ăaânh baơi vađ bõ thuê tiïu nùm 1797 vúâi hođa ûúâc Cam-pö Phooâc-mi-ö kyâ giûôa tûúâng Bö-na-paâc vađ nhûông ăaơi diïơn toađn quýìn nûúâc AÂo Cuöơc liïn minh thûâ hai, tiïịn cöng nûúâc Phaâp khi Bö-na-paâc ăaânh baơi luâc Bö-na-paâc quay trúê vïì Phaâp vađ cuông bõ tan raô sau sûơ phaên böơi cuêa Pön ăïơ nhíịt vađ khi mađ nûúâc AÂo buöơc phaêi chíịp nhíơn hođa ûúâc Luy-nï-vin nùm 1801 Nùm 1805, Na-pö-lï-öng laơi phaêi ăöịi phoâ vúâi cuöơc tiïịn cöng thûâ ba cuêa caâc ăaơi cûúđng quöịc chíu Íu Möơt cuöơc ăoơ sûâc múâi vađ lúân lao ăang ặúơc chuíín bõ

Vađo nhûông nùưm 1804-1805, Na-pö-lï-öng nghô ăïịn "möơt cuöơc chiïịn tranh ăïị quöịc" trïn ăíịt Anh, nghô ăïịn "chiïịm Luín Ăön vađ Ngín hađng nûúâc Anh", nhûng Na-pö-lï-öng ăaô phaêi tiïịn hađnh cuöơc chiïịn tranh íịy vađo nùm 1805 vađ chíịm dûât noâ khöng phaêi trûúâc cûêa thađnh Luín Ăön mađ trûúâc thađnh Viïn, tuy rùìng ăöịi phûúng cuêa öng ta víîn chó lađ möơt

Vung tiïìn bûđa baôi, Uy-liïm-Pñt ăang thûơc hiïơn nhiïơm vuơ thađnh líơp khöịi liïn minh múâi Möơt sûơ höịt hoaêng thíơt sûơ ăaô ăeđ lïn nûúâc Anh kiïu ngaơo Vađo cuöịi nùm 1804 vađ ăíìu nùm 1805, traơi lñnh Bu-lö-nhú do Na-pö-lï-öng líơp nïn ăaô trúê thađnh möơt lûơc lûúơng quín sûơ ăaâng súơ Möơt ăöơi quín ríịt lúân, ặúơc trang bõ hïịt sûâc ăíìy ăuê, chó cođn ăúơi lïơnh ăöí böơ khi sûúng muđ bùưt ăíìu phuê lïn biïín Mùng-sú ÚÊ Anh, ngûúđi ta ăang cöị töí chûâc möơt thûâ töíng ăöơng viïn Nhû víơy lađ ngûúđi Anh chó cođn biïịt ăùơt hy voơng vađo khöịi liïn minh Nûúâc aâo nhòn tònh thïị bíịt trùưc möơt caâch hađi lođng Nhûông sûơ hy sinh mađ nûúâc AÂo phaêi chõu ặơng sau hođa ûúâc Luy-nï-vin, vađ nhíịt

lađ tûđ khi Na-pö-lï-öng thi hađnh chñnh saâch thöịng trõ úê nhûông nûúâc nhoê úê miïìn tíy vađ nam nûúâc Ăûâc nùơng nïì ăïịn mûâc ăöơ mađ nûúâc AÂo chó cođn hy voơng duy nhíịt lađ tröng chúđ möơt cuöơc chiïịn tranh ăïí khoêi bõ tuơt xuöịng ắa võ cûúđng quöịc loaơi hai Vađ thúđi cú tiïịn hađnh cuöơc chiïịn tranh ăoâ ăaô ăïịn vúâi söị tiïìn cuêa nûúâc Anh Gíìn nhû ăöìng thúđi vúâi viïơc tiïịn hađnh thûúng lûúơng vúâi aâo, Pñt cuông bùưt liïn laơc vúâi nûúâc Nga

Na-pö-lï-öng biïịt rùìng Anh ríịt tröng mong vađo möơt cuöơc xung ăöơt vuô trang mađ aâo vađ Nga seô chiïịn ăíịu úê luơc ắa cho Anh Na-pö-lï-öng cuông biïịt rùìng nûúâc AÂo vûđa tûâc giíơn vûđa súơ haôi trûúâc nhûông cuöơc thön tñnh miïìn tíy nûúâc Ăûâc cuêa Na-pö-lï-öng sau hođa ûúâc Luy-nï-vin, nïn aâo sùĩn sađng nghe theo nhûông lúđi ặúđng míơt cuêa chñnh phuê Anh Vađ ngay tûđ nùm 1803, qua möơt vađi lúđi noâi cuêa Na-pö-lï-öng, ngûúđi ta hiïíu rùìng Na-pö-lï-öng chûa daâm baêo ăaêm chùưc chùưn lađ seô chiïịn thùưng Anh, chûđng nađo baơn ăöìng minh bíịt trùưc cuêa Anh trïn luơc ắa- "boơn ăaânh thú", nhû Na-pö-lï-öng ăaô goơi möơt caâch khinh móa- chûa bõ ăaânh baơi Na-pö-lï-öng tuýn böị vúâi Tan-líy-rùng: " Nïịu aâo nhaêy vađo cuöơc thò ăiïìu ăoâ seô coâ nghôa lađ chñnh Anh buöơc Phaâp phaêi xím chiïịm chíu Íu "

Ngay sau khi lïn ngöi, hoađng ăïị Nga A-lïịch-xan ăaô chíịm dûât cuöơc ăađm phaân ăïí kïịt baơn ăöìng minh vúâi Na-pö-lï-öng do cha mònh tiïịn hađnh A-lïịch-xan hiïíu hún ai hïịt "cún truâng phong" ăaô lađm Pön ăïơ nhíịt chïịt, vò möơt leô dïî hiïíu lađ chñnh A-lïịch-xan ăaô ăoâng möơt vai trođ quan troơng trong viïơc chuíín bõ sûơ cöị ăoâ

Võ Sa hoađng treê tuöíi cuông biïịt boơn quyâ töơc ăaô döịc sang Anh nhûông nöng phíím chuê ýịu vađ luâa mò trong laônh ắa cuêa hoơ quan tím ăïịn tònh hûôu nghõ vúâi Anh túâi mûâc nađo Ngoađi nhûông lyâ do nađy, cođn möơt lyâ do khaâc nûôa ríịt quan troơng Vađo muđa xuín nùm

1804, ngûúđi ta ăaô coâ thïí thíịy hy voơng ặúơc rùìng khöịi liïn minh múâi seô göìm coâ Anh, aâo, vûúng quöịc Na-plú (ñt ra ngûúđi ta ăaô nghô thïị luâc bíịy giúđ), nûúâc Phöí ăang súơ haôi trûúâc nhûông hoaơt ăöơng cuêa Na-pö-lï-öng trïn söng Ranh Liïơu nûúâc Nga cođn ăúơi dõp nađo töịt hún nûôa ăïí gíy chiïịn vúâi nhađ ăöơc tađi Phaâp? Na-pö-lï-öng seô khöng coâ nhûông phûúng tiïơn vađ lûơc lûúơng cíìn thiïịt ăïí ặúng ăíìu vúâi caê möơt beđ böịi thuđ ắch nađy Viïơc Na-pö-lï-öng hađnh hònh cöng tûúâc

Ùng-ghiïn ăaô lađm buđng ra úê khùưp chíu Íu quín chuê, luâc íịy ăang sùĩn sađng hađnh ăöơng, möơt cuöơc víơn ăöơng maônh liïơt ríịt hiïơu nghiïơm phaên ăöịi "con ýu tinh ăaêo Cooâc" ăaô lađm ăöí maâu möơt hoađng tûê cuêa dođng hoơ Buöịc-böng Ngûúđi ta quýịt ắnh triïơt ăïí lúơi duơng biïịn cöị xaêy ra ríịt húơp thúđi íịy Ai níịy ăïìu vöơi vaô khuýn Ăaơi cöng tûúâc xûâ Baât-ăú phaên ăöịi viïơc vi phaơm trùưng trúơn laônh thöí xûâ Baât-ăú khi ngûúđi ta bùưt cöng tûúâc Ùng-ghiïn, nhûng võ vûúng cöng xûâ Baât-ăú íịy, súơ gíìn chïịt, lùơng thinh, cođn höịi haê tòm caâch hoêi ngíìm giúâi thín cíơn cuêa Na-pö-lï-öng xem Na-pö-lï-öng coâ ặúơc hađi lođng trong caâch xûê sûơ cuêa nhûông nhađ chûâc traâch xûâ Baât-ăú trong viïơc íịy khöng, vađ caâc nhađ chûâc traâch ăoâ coâ thi hađnh nghiïm chónh nhûông ýu saâch cuêa hiïịn binh Phaâp khöng Boơn vua chuâa khaâc cuông chó daâm böơc löơ kñn ăaâo sûơ tûâc giíơn cuêa hoơ vúâi nhûông ngûúđi thín thiïịt vađ lođng duông caêm cuêa hoơ nhiïìu hay ñt lađ do biïn giúâi ăíịt nûúâc hoơ caâch biïn giúâi ăíịt nûúâc Na-pö-lï-öng xa hay gíìn quýịt ắnh Chñnh ăiïìu ăoâ cùưt nghôa taơi sao hoađng ăïị Nga laơi lađ ngûúđi lïn gioơng kiïn quýịt nhíịt Bùìng möơt bûâc cöng hađm ăùơc biïơt, A-lïịch-xan ăaô dûât khoaât phaên ăöịi viïơc vi phaơm laônh thöí xûâ Baât-ăú, A-lïịch-xan nhíịn maơnh tñnh nghiïm troơng cuêa viïơc vi phaơm vïì phûúng diïơn luíơt quöịc tïị

Na-pö-lï-öng ăaô ăoơc cho böơ trûúêng ngoaơi giao cuêa mònh viïịt bûâc thû traê lúđi nöíi tiïịng mađ A-lïịch-xan khöng bao giúđ qún vađ cuông khöng bao giúđ tha thûâ ặúơc, vò suöịt ăúđi A-lïịch-xan chûa bõ ai lađm nhuơc möơt caâch tađn tïơ nhû víơy Ăaơi yâ bûâc thû noâi rùìng: Cöng tûúâc Ùng-ghiïn bõ bùưt vò ăaô tham dûơ vađo möơt ím mûu chöịng Na-pö-lï-öng; nay thñ duơ hoađng ăïị A-lïịch-xan biïịt ặúơc rùìng boơn thuê phaơm giïịt ngûúđi cha quaâ cöị cuêa mònh lađ Pön ăïơ nhíịt, hiïơn ăang úê trïn nûúâc ngoađi, nhûng chó coâ möơt caâch cuơ thïí ăïí coâ thïí bùưt boơn chuâng, vađ nïịu A-lïịch-xan ăaô cho bùưt boơn chuâng thíơt thò Na-pö-lï-öng ăíu daâm phaên ăöịi viïơc vi phaơm laônh thöí cuêa möơt nûúâc ngoađi

do A-lïịch-xan lađm Thíơt khöng cođn coâ caâch nađo buöơc töơi A-lïịch-xan roô rađng, cöng khai vađ chñnh thûâc hún nûôa vïì töơi giïịt cha Toađn chíu Íu ăïìu biïịt boơn mûu saât hoađng ăïị Pön ăaô ặúơc sûơ ăöìng tònh cuêa thaâi tûê A-lïịch-xan vađ gaô Sa hoađng treê tuöíi íịy, sau khi lïn ngöi, khöng daâm ăuơng ăïịn löng chín cuêa baâ tûúâc Pa-lem, cuêa tûúâng Ben-nñt-xen, cuêa Du-böịp, cuêa Ta-li-din cuông nhû cuêa bíịt cûâ

möơt keê nađo khaâc, mùơc díìu boơn nađy khöng söịng úê "ăíịt nûúâc ngoađi" mađ söịng ăađng hoađng úê Pï-teâc-bua vađ ặúơc tiïịp ăoân vađo cung ăiïơn Muđa Ăöng

Möịi cùm thuđ nung níịu cuêa A-lïịch-xan ăöịi vúâi caâi ngûúđi ăaô lađm cho A-lïịch-xan nhuơc nhaô ï chïì ăaô coâ tiïịng vang maơnh meô trong boơn quyâ töơc vađ triïìu thíìn mađ chuâng ăaô biïịt tím traơng

Ăïí múê röơng cú súê giai cíịp trong caâc hađnh ăöơng quín sûơ cuêa mònh vađ ăïí gíy thiïơn caêm trong caâc giúâi ýu chuöơng tûơ do, A-lïịch-xan sùĩn sađng gia nhíơp khöịi liïn minh thûâ ba, ăaô cöng khai phaât biïíu bùìng giíịy túđ nöîi thíịt voơng cuêa öng ta do nhûông ím mûu thöịng trõ thïị giúâi cuêa Na-pö-lï-öng gíy nïn vađ nhûông möịi tûúêng nhúâ, luýịn tiïịc mađ öng ta caêm thíịy vïì sûơ tiïu vong cuêa nïìn Cöơng hođa Phaâp Ăoâ lađ möơt sûơ giaê nhín giaê nghôa vuơng vïì: thíơt ra, coâ bao giúđ A-lïịch-xan quan tím ăïịn söị phíơn cuêa nïìn Cöơng hođa Phaâp, nhûng A-lïịch-xan laơi coâ mùưt tinh vađ ăuâng ăïí hiïíu rùìng viïơc Na-pö-lï-öng biïịn nûúâc Phaâp thađnh möơt ăïị quöịc chuýn chïị, chñnh lađ möơt thúđi cú ăïí phaâ uy tñn cuêa Na-pö-lï-öng ăöịi vúâi möơt böơ phíơn nađo ăoâ trong xaô höơi úê Phaâp vađ úê chíu Íu, ăöịi vúâi nhûông ngûúđi cođn tûúêng nhúâ ăïịn caâch maơng Lúđi chó trñch ặúơm muđi tûơ do ăoâ, phï phaân Na-pö-lï-öng lađ möơt tïn chuýn quýìn ăöơc ăoaân, tûđ miïơng möơt thuê lônh ăöơc tađi cuêa möơt ăïị quöịc xíy dûơng trïn chïị ăöơ nö lïơ thöịt ra, lađ möơt trong nhûông giai thoaơi kyđ laơ nhíịt cuêa thúđi kyđ trûúâc khi chuíín

bõ xong cuöơc tiïịn cöng múâi cuêa khöịi liïn minh thûâ ba chöịng ăïị quöịc Phaâp múâi

Khöng do dûơ gò, Uy-liïm-Pñt bùìng lođng cíịp tiïìn cho Nga, ngoađi ra cođn toê yâ seô cíịp tiïìn cho caê aâo, vûúng quöịc Na-plú, Phöí vađ tíịt caê nhûông nûúâc nađo muöịn chöịng Na-pö-lï-öng

Trong khi íịy, hoađng ăïị Phaâp ăaô lađm gò? Leô dô nhiïn lađ pö-lï-öng ăaô biïịt thûđa thuê ăoaơn ngoaơi giao cuêa caâc ăöịi phûúng, nhûng vò cuöơc liïn minh ăang hònh thađnh chíơm chaơp mùơc díìu Pñt ăaô cöị gùưng nhiïìu, vađ vò ăïịn muđa thu nùm 1805, Na-pö-lï-öng víîn thíịy rùìng aâo chûa sùĩn sađng tham chiïịn ặúơc, nïn möơt mùơt Na-pö-lï-öng víîn tiïịp tuơc chuíín bõ ăöí böơ lïn ăíịt nûúâc Anh vađ, mùơt khaâc, víîn hoaơt ăöơng nhû thïí úê chíu Íu chùỉng coâ ai ngoađi öng ta Öng ta

Na-thíịy cíìn thiïịt phaêi saât nhíơp Pi-ï-möng, thò öng ta saât nhíơp; Na-thíịy cíìn phaêi thön tñnh Giïn vađ Luâc-cú thò ăaô thön tñnh; thíịy cíìn phaêi xûng lađ vua nûúâc YÂ vađ phaêi lađm lïî ăùng quang úê Mi-lan thò ăaô lađm nhû thïị (vađo ngađy 28 thaâng 5 nùm 1805); thíịy cíìn phaêi ăem möơt

lö caâc quöịc gia Ăûâc nhoê beâ nhû haơt buơi lađm tùơng víơt cho ăöìng minh cuêa mònh, hay ăuâng hún lađ cho caâc chû híìu Ăûâc cuêa mònh, nhû Ba-vi-e chùỉng haơn, öng ta ăaô lađm

Nhûông vua chuâa Ăûâc coâ ăíịt ăai úê Tíy aâ, núi mađ nûúâc AÂo ăaô hoađn toađn bõ loaơi trûđ ra sau hođa ûúâc Luy-nï-vin, chó cođn tröng mong vađo Na-pö-lï-öng cûâu thoaât Boơn hoơ luô lûúơt keâo ăïịn Pa-ri, khuâm nuâm vađ ăï tiïơn, chen chuâc xö ăííy nhau trong phođng ăúơi cuêa caâc cung ăiïơn vađ cuêa caâc böơ, cam kïịt trung thađnh, xin xoê möơt vađi maênh ăíịt laâng giïìng, töị caâo líîn nhau, mûu mö lađm haơi líîn nhau, luöìn loơt ăaâm quíìn thíìn cuêa Na-pö-lï-öng, chöìng chíịt lïn Tan-líy-rùng nhûông lúđi cíìu caơnh vađ cuêa ăuât Thoaơt ăíìu, quíìn thíìn cuêa Na-pö-lï-öng ngaơc nhiïn, nhûng ngay sau ăoâ hoơ chùỉng líịy lađm laơ nûôa,

úê cung Tuy-lú-ri, hoơ chuâ yâ thíịy möơt ngûúđi trong ăaâm tiïíu vûúng Ăûâc íịy ặâng sau ghïị Na-pö-lï-öng, cođn Na-pö-lï-öng thò ăang ăaânh bađi, thónh thoaêng hùưn laơi cuâi gíơp lûng xuöịng hön vöơi vađo tay öng hoađng ăïị, nhûng öng ta chùỉng hïì ăïí yâ

Muđa thu nùm 1805 ăïịn, Na-pö-lï-öng tuýn böị vúâi caâc ăö ăöịc cuêa mònh rùìng öng khöng cíìn ăïịn ba, mađ chó cíìn hai, thíơm chñ chó möơt thöi, möơt ngađy ýn tônh trïn biïín Mùng-sú vúâi sûơ baêo ăaêm kiïìm chïị ặúơc hoaơt ăöơng cuêa haêi quín Anh lađ coâ thïí ăöí böơ lïn ăíịt Anh Muđa sûúng muđ sùưp ăïịn Tûđ líu, Na-pö-lï-öng ăaô haơ lïơnh cho

ăö ăöịc Vin-lú-nú-vú rúđi Ăõa Trung Haêi ăïịn Ăaơi Tíy Dûúng ăïí bùưt liïn laơc vúâi haơm ăöơi biïín Mùng-sú, sau ăoâ Vin-lú-nú-vú coâ nhiïơm vuơ ýím höơ cuöơc vûúơt eo biïín vađ cuöơc ăöí böơ lïn ăíịt Anh Nhûng, bíịt thònh lònh, gíìn nhû trong cuđng möơt ngađy, hai tin cûơc kyđ quan troơng ăïịn vúâi Na-pö-lï-öng luâc nađy ăang úê Bu-lö-nhú vúâi quín sô: tin thûâ nhíịt lađ Vin-lú-nú-vú khöng thïí thi hađnh mïơnh lïơnh cuêa Na-pö-lï-öng ngay ặúơc, tin thûâ hai lađ quín Nga ăaô lïn ặúđng ăi gùơp quín aâo ăang sùĩn sađng tiïịn cöng Na-pö-lï-öng vađ caâc baơn liïn

minh Ăûâc cuêa öng ta vađ caâc lûơc lûúơng ăöịi phûúng ăang tiïịn vïì phña tíy

Tûâc khùưc, khöng chuât do dûơ, Na-pö-lï-öng thay ăöíi quýịt ắnh Thíịy roô rađng lađ díîu sao Uy-liïm-Pñt cuông ăaô cûâu ặúơc ngûúđi Anh vađ víịn ăïì khöng phaêi lađ ăöí böơ nûôa, Na-pö-lï-öng beđn goơi ngay tûúâng thín cíơn lađ Ăa-ruy vađ giao cho chuýín ăïịn tû lïơnh caâc quín ăoađn nhûông kïị hoaơch ăaô chuíín bõ sùĩn: tiïịn hađnh möơt cuöơc chiïịn tranh múâi vúâi nûúâc AÂo vađ nûúâc Nga chûâ khöng phaêi vúâi nûúâc Anh nûôa Viïơc xaêy ra ngađy 27 thaâng 8

Thïị lađ traơi lñnh Bu-lö-nhú, möơt cöng trònh ăaô phaêi míịt hai nùm rođng ăïí töí chûâc, chíịm hïịt, hïịt caê nhûông möơng chiïịn thùưng möơt keê thuđ dai dùỉng vađ khoâ ăaânh túâi vò ặúơc biïín caê che chúê! "Nïịu

15 ngađy nûôa ta khöng úê Luín Ăön thò ăíìu thaâng Mûúđi möơt ta seô ăïịn Viïn", hoađng ăïị Na-pö-lï-öng ăaô noâi nhû víơy trûúâc khi nhíơn ặúơc nhûông tin tûâc ăaô lađm thay ăöíi cùn baên yâ ắnh trûúâc mùưt cuêa öng ta Luín Ăön thoaât, nhûng Viïn phaêi traê núơ thay Trong nhiïìu giúđ liïn tiïịp, Na-pö-lï-öng truýìn ăaơt kïị hoaơch chiïịn dõch múâi Mïơnh lïơnh bay ăi tûâ phña ăïí líịy tín binh böí sung cho caâc ăöơi dûơ bõ vađ ăïí töí chûâc viïơc tiïịp tïị cho quín ăöơi hađnh tiïịn qua nûúâc Phaâp vađ xûâ Ba-vi-e ăïịn giao chiïịn vúâi quín ắch Nhûông ăöơi thöng tin liïn laơc hoêa töịc ăïịn Beâc-lin, Ma-ărñt, Ăreât-xăen, An-xteâc-ăam, mang túâi nhûông chó thõ ngoaơi giao ăíìy uy vuô vađ mïơnh lïơnh, ăíìy ăiïìu kiïơn vađ tùơng phíím quyâ baâo híịp díîn Khöng phaêi Pa-ri khöng hoang mang, nhöịn nhaâo, ngûúđi ta baâo caâo Na-pö-lï-öng rùìng caâc nhađ buön, nhûông ngûúđi gûêi tiïìn nhađ bùng, caâc nhađ kyô nghïơ ăïìu phađn nađn thíìm vïì khaât voơng xím lûúơc vađ ặúđng löịi ngoaơi giao cuêa Na-pö-lï-öng lađ ăaô khöng tñnh ăïịn khoâ khùn vađ cho rùìng caâ nhín Na-pö-lï-öng phaêi chõu traâch nhiïơm vïì cuöơc nöíi díơy múâi vađ ăaâng súơ nađy cuêa toađn thïí chíu Íu chöịng laơi nûúâc Phaâp Ngûúđi ta phaên ăöịi ngíìm, deđ dùơt, nhûng ngûúđi ta víîn phaên ăöịi

Nhúđ vađo sûơ töí chûâc quín sûơ tađi tònh cuêa mònh, Na-pö-lï-öng chó míịt coâ míịy ngađy lađ ăaô nhöí ặúơc traơi lñnh Bu-lö-nhú khöíng löì, töí chûâc hađnh quín vađ böí sung cho quín ăöơi ăaô tíơp trung úê ăoâ, röìi tûđ búđ biïín Mùng-sú qua nûúâc Phaâp, túâi ăíịt Ba-vi-e, ăíịt baơn ăöìng minh cuêa öng

Na-pö-lï-öng cíịp töịc hađnh quín, ăi vođng lïn phña bùưc quín aâo ăoâng trïn búđ söng Ăa-nuyâp vađ coâ võ trñ Un-mú kiïn cöị aân ngûô sûúđn bïn traâi

Nïịu khöịi liïn minh quín sûơ thûâ ba, ăaô thađnh hònh trong tû tûúêng cuêa caâc höơi viïn chñnh thûâc tûđ giûôa nùm 1804, mađ maôi möơt nùm rûúôi sau, vađo muđa thu nùm 1805, múâi xuíịt tríơn thò möơt trong nhûông lyâ do chñnh lađ ăïí chuíín bõ líìn nađy cho thíơt chu ăaâo vađ ăïí baêo ăaêm thùưng lúơi Chûa bao giúđ quín ăöơi aâo laơi ặúơc trang bõ vađ töí chûâc töịt nhû líìn nađy Ăöơi quín cuêa Mùưc coâ nhiïơm vuơ ặúng ăíìu cuöơc chaơm traân ăíìu tiïn vúâi quín tiïìn vïơ cuêa Na-pö-lï-öng, vađ ngûúđi ta ăùơt ríịt nhiïìu hy voơng lúân lao vađo quín ăöơi íịy Cuöơc chaơm traân ăíìu tiïn nađy quýịt ắnh nhiïìu víịn ăïì úê aâo, Anh, Nga vađ trïn toađn coôi chíu Íu, ngûúđi ta mong chúđ thùưng lúơi cuêa Mùưc vađ cíìm chùưc thùưng lúơi vò khöng nhûông caâc sû ăoađn cuêa Mùưc ăaô ặúơc chuíín

bõ chu ăaâo vađ hoađn chónh vïì moơi mùơt, mađ cođn vò caâc thuê lônh khöịi liïn minh cho lađ Na-pö-lï-öng seô khöng möơt luâc xuíịt toađn böơ quín

úê traơi Bu-lö-nhú vađ Na-pö-lï-öng cuông seô khöng thuâc toađn böơ lûơc lûúơng tiïịn gíịp tûđ Bu-lö-nhú vïì phña ăöng-nam; cho rùìng duđ Na-pö-lï-öng coâ lađm nhû víơy chùng nûôa - ngûúđi ta nghô - thò öng ta cuông seô khöng coâ caâch gò ăiïìu ăöơng vađ tíơp trung quín kõp ăïịn núi ăaô ắnh ặúơc

Khi tiïịn vađo Ba-vi-e, Mùưc biïịt chùưc chùưn seô phaêi chaơm traân vúâi hoađng ăïị Phaâp úê ăoâ Trûúâc cuông nhû sau Na-pö-lï-öng, sûơ trung líơp cuêa caâc nûúâc thûâ ýịu ăïìu chó coâ trïn giíịy túđ Luön luön lím vađo tònh traơng súơ haôi, vûúng híìu xûâ Ba-vi-e dao ăöơng trûúâc sûơ

ăe doơa cuêa khöịi liïn minh maơnh meô aâo, Nga, do Anh cíìm ăíìu, ăang bùưt vûúng híìu nhíơp khöịi vađ sûơ ăe doơa cuêa Na-pö-lï-öng, ngûúđi cuông ăang tòm caâch biïịn vûúng híìu thađnh nûúâc ăöìng minh cuêa mònh Thoaơt tiïn, vûúng híìu kyâ möơt míơt ûúâc vúâi quín liïn minh, hûâa heơn giuâp ăúô cho nûúâc AÂo trong cuöơc chiïịn tranh vûđa múâi buđng nöí, nhûng vađi ngađy sau, khi ăaô suy nghô kyô, vûúng híìu cuđng vúâi gia ằnh vađ caâc thûúơng thû cuêa mònh tröịn ăïịn thađnh Vua-xbua, núi mađ möơt binh ăoađn Phaâp do tûúâng Beâc-na-ăöịt chó huy ăang tiïịn ăïịn theo lïơnh Na-pö-lï-öng, röìi öng ta cuöịn goâi sang hađng nguô Na-pö-lï-öng

Vûúng híìu xûâ Vua-tem-be vađ ăaơi cöng tûúâc xûâ Baât-ăú cuông trúê mùơt nhanh choâng nhû víơy "Ngíơm miïơng laơi, hoơ taơm thúđi bùưt traâi tim Ăûâc cuêa hoơ phaêi im húi lùơng tiïịng", ăoâ lađ nhûông ăiïìu tuêi nhuơc ặúơc noâi lïn úê trong caâc saâch giaâo khoa Ăûâc in gíìn ăíy duđng trong caâc trûúđng trung hoơc Ăïí khen thûúêng tinh thíìn khaâng cûơ duông caêm trûúâc nhûông ýu saâch cuêa traâi tim Ăûâc cuêa hoơ, caâc vûúng híìu xûâ Ba-vi-e vađ Vua-tem-be ặúơc Na-pö-lï-öng phong vûúng, caâi danh hiïơu mađ con chaâu hoơ cođn hûúêng maôi ăïịn khi nöí ra cuöơc caâch maơng thaâng 11 nùm 1918; cuông hïơt nhû hai võ vua múâi meê kia, ăaơi cöng tûúâc xûâ Baât-ăú ặúơc múê röơng búđ coôi trïn laônh thöí nûúâc AÂo Boơn hoơ cođn xin tiïìn nhûng Na-pö-lï-öng ăaô tûđ chöịi

Ăûúđng vađo xûâ Ba-vi-e boê ngoê Caâc thöịng chïị nhíơn ặúơc lïơnh hađnh quín cíịp töịc hún, vađ thïị lađ tûđ khùưp caâc ngaê, ăi khöng dûđng khöng nghó, hoơ cuđng tiïịn vïì phña söng Ăa-nuyâp Theo lúđi möơt quan saât viïn quín sûơ Phöí thò Beâc-na-ăöịt, Ăa-vu, Xun, Lan-nú, Níy, Maâc-möng, Ö-giú-rö cuđng vúâi caâc quín ăoađn trûơc thuöơc, cuông nhû Muy-ra vúâi ăöơi kyơ binh cuêa mònh ăaô chíịp hađnh nhûông chó thõ rađnh maơch cuêa hoađng ăïị vúâi mûâc ăöơ chñnh xaâc nhû böơ maây ăöìng höì Chûa ăíìy ba tuíìn lïî, khöng ăïịn 20 ngađy, möơt ăoađn quín to lúân ăöịi vúâi thúđi bíịy giúđ ăaô hađnh quín di chuýín tûđ biïín Mùng-sú ăïịn söng Ăa-nuyâp mađ híìu nhû khöng coâ bïơnh binh vađ ngûúđi ăi rúât laơi sau Trong nhiïìu ắnh nghôa cuêa Na-pö-lï-öng vïì nghïơ thuíơt chiïịn tranh, coâ líìn Na-pö-lï-öng ăaô noâi phaêi lađm thïị nađo ăïí quín ăöơi

"khi sinh hoaơt thò phín taân vađ khi ăaânh thò tíơp trung" Caâc thöịng chïị ăaô hađnh quín theo nhiïìu ặúđng khaâc nhau do hoađng ăïị chó ắnh tûđ trûúâc, ăiïìu ăoâ lađm cho viïơc tiïịp tïị ặúơc thuíơn lúơi, khöng bõ uđn tùưc laơi úê doơc ặúđng, vađ khi ăïịn núi, hoơ ăaô tíơp trung caê úê xung quanh thađnh Un-mú, vađ tûúâng Mùưc cuđng vúâi phíìn lúân quín ăöơi aâo nhû bõ nhöịt trong möơt caâi tuâi

Na-pö-lï-öng rúđi Pa-ri ngađy 24 thaâng 9, ăïịn Xtú-ra-xbua ngađy 26, vađ ăöơi quín cuêa öng cuông ăaô tûâc khùưc vûúơt söng Ranh luâc bùưt ăíìu cuöơc chiïịn tranh; khi qua Xtú-ra-xbua, Na-pö-lï-öng ăaô tiïịn hađnh töí chûâc biïn chïị quín ăöơi líìn cuöịi cuđng, vađ tiïơn ăíy xin noâi möơt chuât

Böơ ăöơi tiïịn ăaânh nûúâc AÂo ặúơc chñnh thûâc goơi lađ ăaơi quín ăïí phín biïơt vúâi caâc böơ ăöơi duđng vađo viïơc thađnh líơp caâc ăún võ ăöìn truâ hoùơc caâc quín ăoađn ăoâng giûô úê nhûông vuđng xa mùơt tríơn Ăaơi quín göìm baêy quín ăoađn ăùơt dûúâi sûơ chó huy cuêa caâc tûúâng xuíịt sùưc nhíịt, ặúơc cíịt nhùưc lïn hađng thöịng chïị sau khi Na-pö-lï-öng lađm lïî thuơ phong hoađng ăïị

Töíng quín söị cuêa baêy quín ăoađn nađy lïn túâi 186.000 ngûúđi Möîi quín ăoađn ăïìu coâ böơ binh, kyơ binh, phaâo binh vađ tíịt caê caâc ngađnh híơu cíìn cíìn coâ trong möơt quín ăöơi Na-pö-lï-öng coi möîi quín ăoađn nađy nhû möơt töí chûâc quín ăöơi riïng biïơt Chuê lûơc quín cuêa kyơ binh vađ phaâo binh khöng phuơ thuöơc vađo möơt thöịng chïị nađo vađ cuông khöng nùìm trong biïn chïị möơt quín ăoađn nađo, mađ töí chûâc thađnh nhûông ăún võ riïng biïơt ăùơt dûúâi sûơ chó huy trûơc tiïịp cuêa hoađng ăïị: thñ duơ nhû thöịng chïị Muy-ra ặúơc Na-pö-lï-öng böí nhiïơm lađm töíng chó huy kyơ binh göìm túâi 44.000 ngûúđi, nhûng cuông chó nhû ngûúđi giuâp viïơc, nhû phaâi viïn liïn laơc vađ chíịp hađnh mïơnh lïơnh cuêa Na-pö-lï-öng Luâc cíìn thiïịt, Na-pö-lï-öng coâ thïí tûơ yâ döịc toađn böơ phaâo binh vađ kyơ binh cuêa mònh ăïịn ûâng cûâu cho möơt trong baêy quín ăoađn

Ngoađi caâc quín ăoađn vađ caâc ăöơi dûơ bõ cuêa phaâo binh vađ kyơ binh ra, cođn coâ ăöơi cíơn vïơ cuêa hoađng ăïị göìm 7.000 lñnh ûu tuâ (ăíy chó múâi noâi vïì nùm 1805, sau nađy cođn nhiïìu hún nûôa) Cíơn vïơ binh göìm coâ caâc trung ăoađn lñnh cíơn vïơ vađ khinh kyơ binh hoùơc khinh böơ binh, hai liïn ăöơi caênh binh ăi ngûơa, möơt liïn ăöơi "Ma-mú-luâc" tuýín möơ úê Ai Cíơp vađ sau hïịt lađ möơt "tiïíu ăoađn yâ" vò Na-pö-lï-öng khöng nhûông lađ hoađng ăïị nûúâc Phaâp mađ cođn lađ vua vuđng bùưc vađ trung yâ ăaô bõ Na-pö-lï-öng chinh phuơc Thûơc ra trong "tiïíu ăoađn yâ" íịy coâ nhiïìu ngûúđi Phaâp hún lađ ngûúđi yâ Ngûúđi ta chó tuýín vađo ăöơi cíơn vïơ ngûơ lím nhûông ngûúđi xuíịt sùưc ăùơc biïơt Hoơ ặúơc traê lûúng cao, ặúơc nuöi dûúông ăùơc biïơt, trang phuơc ăeơp, ăöơi muô cao coâ löng vađ ăoâng saât ngay töíng hađnh dinh cuêa hoađng ăïị Baên thín Na-pö-lï-öng biïịt roô ăúđi söịng vađ quaâ trònh cöng taâc cuêa möơt söị ăöng trong ăöơi quín íịy

Na-pö-lï-öng ríịt quan tím ăïịn viïơc sùưp xïịp caân böơ chó huy, öng khöng ngíìn ngaơi gò mađ khöng cíịp "bùìng" tûúâng cho nhûông

ngûúđi chûa ăíìy 40 tuöíi Cuông coâ möơt söị múâi 34 tuöíi ăaô ặúơc phong thöịng chïị Dûúâi thúđi Na-pö-lï-öng, tuöíi treê lađ möơt thuíơn lúơi cho sûơ thùng cíịp chûâ khöng phaêi lađ möơt trúê ngaơi nhû hïịt thaêy moơi quín ăöơi thúđi íịy, bíịt kïí quín ăöơi nûúâc nađo

Kyê luíơt do pö-lï-öng ăùơt ra coâ möơt tñnh chíịt ăùơc biïơt pö-lï-öng khöng cho duđng nhuơc hònh trong quín ăöơi Toađ aân quín sûơ kïịt aân tûê hònh hoùơc ặa ăi ăađy ăöịi vúâi nhûông töơi nùơng, cođn töơi nheơ chó kïịt aân tuđ úê nhûông nhađ tuđ cuêa quín ăöơi

Na-Ngoađi ra, cođn coâ möơt töí chûâc khaâc coâ quýìn hađnh lúân, ăoâ lađ toađ aân danh dûơ; tuy höơi ăöìng nađy khöng ặúơc möơt luíơt lïơ nađo phï chuíín nhûng vúâi sûơ thûđa nhíơn ngíìm cuêa Na-pö-lï-öng, noâ cûâ hoaơt ăöơng trong toađn quín Ăíy lađ chûâng cúâ vïì víịn ăïì íịy Coâ hai ngûúđi lñnh, mađ tíịt caê ăaơi ăöơi ăïìu khöng thíịy hoơ coâ mùơt trïn chiïịn trûúđng; nhûng sau ăoâ, hai ngûúđi nađy laơi xuíịt hiïơn vađ trònh bađy lyâ

do vùưng mùơt cuêa hoơ Caê ăaơi ăöơi cho rùìng hoơ ăaô líín tröịn vò heđn nhaât vađ ăaô choơn trong binh lñnh líịy ngay ba ngûúđi lađm quan tođa Caâi tođa aân íịy nghe töơi phaơm trònh bađy, kïịt hoơ aân tûê hònh vađ xûê bùưn ngay líơp tûâc Caâc cíịp chó huy ăïìu biïịt caê nhûng khöng can thiïơp vađ viïơc íịy ăïịn ăoâ cuông lađ xong Khöng möơt sô quan nađo ặúơc tham dûơ cuöơc xeât xûê vađ cuông khöng ặúơc biïịt (ñt ra thò cuông lađ khöng ặúơc chñnh thûâc biïịt) ăïịn aân tûê hònh ăoâ

Caâi öng vua chuýn chïị, ăaô tûơ phong cho mònh chûâc hoađng ăïị cha truýìn con nöịi vađ bùưt giaâo hoađng phaêi lađm lïî thuơ phong cho mònh, qua viïơc cûúâi xin ăaô liïn minh ặúơc tûđ nùm 1810 vúâi dođng hoơ ăang trõ vò nûúâc AÂo, ăaô biïịt gíy cho binh lñnh lođng tin rùìng, trûúâc ăíy cuông nhû bíy giúđ, hoơ lađ nhûông ngûúđi baêo vïơ töí quöịc chöịng laơi boơn Buöịc-böng, chöịng laơi sûơ can thiïơp cuêa nûúâc ngoađi vađ chñnh baên thín Na-pö-lï-öng cuông chó lađ ngûúđi lñnh söị 1 cuêa nûúâc Phaâp Thûơc ra, dûúâi mùưt Na-pö-lï-öng, binh lñnh chó lađ nhûông caâi "möìi cho ăaơi baâc", Na-pö-lï-öng thûúđng noâi nhû víơy, nhûng binh lñnh tin tûúêng vađ phuơ tuđng muđ quaâng Na-pö-lï-öng thò laơi víîn gaân cho Na-pö-lï-öng nhûông biïơt hiïơu suöìng saô, baơn beđ vađ thín thiïịt Ăöịi vúâi hoơ, baơo chuâa Xï-da, ngûúđi mađ chíu Íu run súơ vađ caâc võ vua chuâa cuâi raơp mònh xuöịng, chó lađ möơt ngûúđi lñnh Trong boơn hoơ vúâi nhau, hoơ goơi Na-pö-lï-öng lađ "Chuâ cai nhoê" "Chuâ beâ ăíìu troơc"

Hoơ cuông tin vađo cíu noâi cuêa Na-pö-lï-öng: "Trong bao ăaơn cuêa möîi ngûúđi lñnh ăïìu coâ möơt chiïịc gíơy thöịng chïị" Ăíịy khöng phaêi lađ möơt cíu noâi vö ñch Hoơ thñch thuâ nhúâ laơi voô nghiïơp cuêa Muy-ra, Beâc-na-ăöịt, Lú-phe-vrú ăaô bùưt ăíìu bùìng nhûông cíịp bíơc nađo, cuông nhû vö söị nhûông danh tûúâng quýìn cao chûâc troơng khaâc hiïơn ăang úê bïn caơnh hoađng ăïị

Na-pö-lï-öng hoađn toađn tin vađo sô quan vađ binh lñnh cuêa mònh; nhûng ăöịi vúâi caâc tûúâng lônh vađ thöịng chïị, khöng phaêi ngûúđi nađo cuông ặúơc Na-pö-lï-öng tin, coâ tin cuông khöng khoêi khöng coâ phíìn deđ dùơt Vïì vai trođ quín sûơ cuêa caâc thöịng chïị thò víịn ăïì lađ nhû thïị nađy: Na-pö-lï-öng tíơp húơp quanh mònh caê möơt loaơt nhín víơt xuíịt sùưc vïì nghïơ thuíơt chiïịn tranh, nhûông ngûúđi nađy ăïìu chó coâ möơt ăiïím giöịng nhau: tuy trònh ăöơ khaâc nhau, ai cuông ăïìu coâ nhíơn thûâc nhanh, nùưm tònh hònh vađ haơ quýịt tím nhanh choâng, tađi phaân ăoaân nhaơy beân cuêa ngûúđi lñnh tòm ra trong nhaây mùưt phûúng saâch thoaât khoêi möơt tònh huöịng bïị tùưc, tinh thíìn ngoan cûúđng chiïịn ăíịu khi cíìn thiïịt, vađ nhíịt lađ Na-pö-lï-öng tíơp cho hoơ ăoaân ặúơc yâ ắnh cuêa mònh khi chó noâi nûêa lúđi vađ sau ăoâ tûơ hoơ thûơc hiïơn líịy Tađi chiïịn lûúơc cuêa Na-pö-lï-öng ăaô taơo cho caâc thöịng chïị thađnh nhûông ngûúđi chíịp hađnh hïịt sûâc chñnh xaâc yâ ắnh cuêa mònh mađ khöng lađm míịt tñnh nùng ăöơng ăöơc líơp cuêa hoơ trïn chiïịn trûúđng Möơt tay kiïịm muđ chûô vađ thíơt thađ nhû Lú-phe-vrú, ngûúđi quyâ phaâi laơnh luđng vađ nghiïm khùưc nhû Ăa-vu, ngûúđi kyơ binh hùng haâi nhû Muy-ra, nhađ ăöì baên vađ sô quan tham mûu coâ thiïn tađi nhû Beâc-ti-ï, tíịt caê ăïìu lađ nhûông nhađ binh phaâp xuíịt chuâng vađ ăíìy saâng taơo Nhûông nhín víơt nhû Nay hay Lan-nú, vïì phûúng diïơn íịy, cuông khöng thua keâm gò Beâc-na-ăöịt quyê quýịt vađ lo xa, Maât-xï-na lađm viïơc coâ phûúng phaâp, hoùơc Maâc-möng khö khan vađ thíơn troơng Thíơt víơy, ăöịi vúâi hoơ, lođng duông caêm caâ nhín ặúơc coi lađ tuýơt ăöịi cíìn thiïịt vò baên thín hoơ phaêi lađm gûúng Hoơ ăaô nïu tíịm gûúng duông caêm chiïịn ăíịu hïịt sûâc ăùơc biïơt Möơt líìn, khi ặúơc ngûúđi ta khen ngúơi mònh vò ăaô bao phen duông caêm díîn ăíìu kyơ binh lađm nhiïơm vuơ, Lan-nú ăaô thöịt lïn möơt caâch buöìn bûơc: "Möơt ngûúđi kyơ binh mađ chûa 30 tuöíi chûa chïịt thò chûa phaêi lađ möơt ngûúđi kyơ binh" Luâc ăoâ Lan-nú 34 tuöíi, vađ hai nùm sau, Lan-nú bõ

möơt viïn traâi phaâ giïịt chïịt úê chiïịn trûúđng Lan-nú khöng nhûông lađ möơt ngûúđi kyơ binh quaê caêm mađ cođn lađ möơt tûúâng tađi Nhûông ngûúđi phuđ taâ ăaô ặúơc Na-pö-lï-öng tuýín lûơa vađ cíịt nhùưc lïn hađng ăíìu lađ nhûông ngûúđi nhû víơy

Nùm 1805, khi múê mađn cuöơc chiïịn tranh chöịng laơi khöịi liïn minh quín sûơ thûâ ba, hoơ haôy cođn gíìn ăuê mùơt Chó thiïịu Ăú-xe ăaô tûê tríơn úê Ma-ren-gö Möơt ngûúđi nûôa vùưng mùơt, ngûúđi mađ Na-pö-lï-öng coi troơng nhû nhûông ngûúđi khaâc: ăoâ lađ Mo-rö bõ phaât vaông, ăang söịng úê chíu Myô Na-pö-lï-öng, vúâi thiïn tađi rûơc rúô cuêa mònh, ăaô ặâng ăíìu möơt quín ăöơi nhû víơy ăoâ, vađ ặúơc giuâp viïơc búêi nhûông trúơ thuê nhû víơy ăoâ

Quín ăoađn cuêa Xun vađ cuêa Lan-nú, cuông nhû víơy kyơ binh cuêa Muy-ra ăaô vûúơt qua söng Ăa-nuyâp vađ bíịt ngúđ ăöơt kñch vađo sau lûng quín cuêa Mùưc Thíịy tònh hònh nguy khöịn, möơt böơ phíơn quín aâo chaơy thoaât ặúơc vïì phña ăöng, nhûng ăaơi böơ phíơn bõ Níy döìn vađo Un-mú Xung quanh Mùưc, vođng víy cađng ngađy cađng siïịt chùơt Cođn möơt khaê nùng lađ chaơy tröịn, nhûng viïn tûúâng aâo ăaô bõ boơn giaân ăiïơp khön kheâo cuêa Na-pö-lï-öng ăaânh lûđa, nhíịt lađ vò Sun-mai-xte, keê lúơi haơi nhíịt boơn, quaê quýịt xin Mùưc cöị thuê vađ chùỉng bao líu nûôa Na-pö-lï-öng seô phaêi boê víy vò úê Pa-ri ăaô nöí ra möơt cuöơc chöịng laơi Na-pö-lï-öng Mùưc nghe vúâi möịi nghi ngúđ, tïn giaân ăiïơp liïìn baâo cho quín Phaâp biïịt; ngûúđi ta beđn cho in möơt söị baâo ăùơc biïơt noâi vïì cuöơc nöíi loaơn bõa ăùơt úê Pa-ri Sun-mai-xte mang túđ baâo ăoâ cho Mùưc, Mùưc ăoơc vađ ýn tím

Ngađy 15 thaâng 10, thöịng chïị Níy vađ Lan-nú chiïịm ặúơc caâc ăiïím cao xung quanh Un-mú Tònh thïị cuêa Mùưc trúê lïn tuýơt voơng Na-pö-lï-öng cho ngûúđi ăïịn thûúng lûúơng ăođi Mùưc phaêi ăíìu hađng, bùìng caâch ăe doaơ seô khöng tha möơt ai nïịu Na-pö-lï-öng buöơc phaêi ăaânh vađo Ngađy 20 thaâng 10 nùm 1805, Mùưc giao võ trñ Un-mú cho Na-pö-lï-öng vađ böơ ăöơi cuêa Mùưc cođn nguýn veơn ăaô ăíìu hađng vúâi tíịt caê vuô khñ vađ quín duơng, phaâo binh vađ caê quín kyđ Na-pö-lï-öng thaê cho Mùưc vïì, cođn tuđ binh thò ặa vïì Phaâp duđng vađo viïơc khaâc nhau ñt líu sau Na-pö-lï-öng nhíơn ặúơc baâo caâo lađ Muy-ra ăaô chùơn ăaânh vađ bùưt lađm tuđ binh ặúơc hún 8.000 ngûúđi trong söị nhûông ngûúđi ăaô may mùưn rúđi boê Un-mú trûúâc khi ăíìu hađng

Sau cuöơc thíịt baơi kinh khuêng vađ nhuơc nhaô úê Un-mú, cuöơc chiïịn tranh cuêa khöịi liïn minh quín sûơ thûâ ba thïị lađ ăaô thíịt baơi, nhûng trong caâc böơ tham mûu aâo vađ Nga chó coâ möơt vađi ngûúđi hiïíu ngay ặúơc ăiïìu ăoâ Khöng naân líu úê Un-mú, Na-pö-lï-öng vađ caâc thöịng chïị cuêa öng tiïịn thùỉng ăïịn Viïn, theo hûôu ngaơn söng Ăa-nuyâp Trong luâc truy kñch, quín Phaâp cođn bùưt ặúơc thïm ríịt nhiïìu tuđ binh Söị tuđ binh bùưt ặúơc trong caâc tríơn trûúâc khi thađnh Un-mú thíịt thuê lïn túâi 29.000 ngûúđi Cöơng vúâi söị 32.000 bõ bùưt úê Un-mú, söị töín thíịt cuêa quín aâo lïn túâi 61.000 ngûúđi, chûa kïí söị bõ chïịt, bõ thûúng nùơng khöng sa vađo tay ắch vađ söị míịt tñch

Trong baên thöng baâo nhûông kïịt quaê ăíìu tiïn cuêa chiïịn dõch nađy cho binh lñnh, Na-pö-lï-öng ăaô noâi: "200 khííu phaâo cuđng vúâi tíịt caê caâc kho tađng ăaơn dûúơc khñ tađi kyô thuíơt, 90 laâ cúđ, toađn böơ tûúâng lônh cuêa quín thuđ ăaô nùìm trong tay chuâng ta Caê caâi ăöơi quín íịy khöng thoaât nöíi 15.000 tïn"

Quín Phaâp tiïịn ríịt nhanh ăïịn Viïn Nhûng ngađy 11 thaâng

11, böơ ăöơi cuêa Cu-tu-döịp cuông ăöơt kñch vađo quín ăoađn cuêa chi-ï gíìn Ău-ren-xtai, bïn búđ taê ngaơn söng Ăa-nuyâp vađ ăaô giaâng cho Mooâc-chi-ï möơt tríơn liïíng xiïíng Ngađy 13 thaâng 11, coâ kyơ binh cuêa Muy-ra ăi trûúâc díîn ặúđng vađ cíơn vïơ höơ töịng, Na-pö-lï-öng tiïịn vađo Viïn vađ choơn hoađng cung Sún-brun lađm baên doanh Trûúâc khi vöơi vaô boê chaơy khoêi thuê ăö, hoađng ăïị Phran-xoa nûúâc AÂo ăaô gûêi cho Na-pö-lï-öng ăïì nghõ ằnh chiïịn, nhûng Na-pö-lï-öng khöng chíịp nhíơn

Mooâc-Tíịt caê hy voơng cuêa khöịi liïn minh tûđ nay chó cođn tröng vađo quín ăöơi Nga vađ Nga hoađng, nhûng chñnh baên thín Nga hoađng thò laơi ăùơt hy voơng cuêa mònh vađo sûơ gia nhíơp liïn minh cuêa nûúâc Phöí Khöng bao líu nûôa, tíịt caê nhûông hy voơng nađy seô tan nhû míy khoâi

Vađo nhûông ngađy thaâng 10 nùm 1805, trong luâc Mùưc ăang bõ haôm úê trong thađnh phöị Un-mú sùưp sûêa ăíìu hađng, röìi cuöịi cuđng ăaô phaêi chõu ăíìu hađng thò A-lïịch-xan ăïơ nhíịt ăaô coâ mùơt úê Beâc-lin vađ thuâc giuơc Phri-ărñch Vin-hem ăïơ tam, vua nûúâc Phöí, tuýn chiïịn

vúâi Na-pö-lï-öng Phri-ărñch cuông úê trong tònh traơng hoaêng súơ vađ lûúông lûơ nhû nhûông vûúng híìu miïìn nam nûúâc Ăûâc Öng ta súơ caê A-lïịch-xan líîn Na-pö-lï-öng Trong nhûông lúđi ăe doaơ xa xöi, A-lïịch-xan cuông ăaô ăi ăïịn chöî ăïí löơ ra rùìng quín ăöơi Nga seô coâ thïí duđng vuô lûơc ăïí ăi qua nûúâc Phöí, nhûng khi vua Phöí chöịng laơi vúâi möơt thaâi ăöơ kiïn quýịt bíịt ngúđ vađ chuíín bõ ăöịi phoâ laơi thò A-lïịch-xan laơi ûa ăíịu dõu Vaê laơi, luâc íịy coâ tin ríịt húơp vúâi yâ ăöì cuêa A-lïịch-xan lađ Na-pö-lï-öng ăaô ra lïơnh cho thöịng chïị Beâc-na-ăöịt, trïn ặúđng sang aâo, ăi qua biïn tríịn An-xpùưc, möơt thuöơc ắa cuêa Phöí úê miïìn nam, nhû víơy lađ ăaô vi phaơm trùưng trúơn sûơ trung líơp cuêa nûúâc Phöí; Phri-ărñch, möơt mùơt bõ hađnh ăöơng ăöơc tađi cuêa Na-pö-lï-öng xuâc phaơm, mùơt khaâc khöng ngúđ túâi thùưng lúơi cuêa ăaơi quín Na-pö-lï-öng (luâc nađy, Un-mú chûa bõ thíịt thuê) nïn bùưt ăíìu muöịn tham gia chiïịn tranh vúâi khöịi liïn minh thûâ ba Theo möơt míơt ûúâc cuöịi cuđng ặúơc kyâ giûôa Phri-ărñch vađ A-lïịch-xan, nûúâc Phöí hûâa seô gûêi töịi híơu thû cho Na-pö-lï-öng Xung quanh viïơc nađy, möơt mađn kõch hïịt sûâc löị lùng ăaô diïîn ra: Phri-ărñch Vin-hem, hoađng híơu Lu-i-dú vađ A-lïịch-xan túâi lùng huýơt cuêa Phri-ărñch ăïơ nhõ cuđng nhau thïì thöịt tònh hûôu haêo ăúđi ăúđi

Caâi vö nghôa cuêa mađn kõch íịy, thuöơc loaơi tònh caêm mađ thúđi ăoâ ngûúđi ta ûa thñch, lađ úê chöî trûúâc ăíy nûúâc Nga ăaô gíy ra cuông vúâi chñnh gaô Phri-ărñch ăïơ nhõ ăoâ möơt cuöơc chiïịn tranh baêy nùm trúđi1 Trong baêy nùm ăoâ, luâc thò Phri-ărñch thùưng quín Nga, luâc thò quín Nga giaâng cho Phri-ărñch nhûông tríơn thíịt baơi ăau ăúân; quín Nga cuông ăaô chiïịm ặúơc Beâc-lin vađ gíìn nhû döìn Phri-ărñch vađo con ặúđng tûơ saât Sau tíịn hađi kõch laơ luđng íịy vađ sau khi ăaô nhiïơt liïơt bađy toê möịi tònh hûôu haêo ăúđi ăúđi giûôa ngûúđi Ăûâc vađ ngûúđi Nga, A-lïịch-xan rúđi Beâc-lin ăïí ăi thùỉng ăïịn chiïịn trûúđng aâo

ÚÊ Anh vađ úê aâo, ngûúđi ta mûđng quyânh Nïịu toađn böơ quín ăöơi Phöí vûúơt qua rùơng "nuâi Kim khi" vađ tham chiïịn thò Na-pö-lï-öng seô phaêi thua Baâo chñ ăïìu ăaô noâi nhû víơy sau khi hûâng thuâ thuíơt laơi lúđi thïì thöịt möịi tònh hûôu nghõ Nga-Phöí trûúâc linh cûôu Phri-ărñch ăaơi ăïị

Duđ thïị nađo chùng nûôa, Na-pö-lï-öng cuông buöơc phaêi kïịt thuâc víịn ăïì trûúâc khi nûúâc Phöí nhaêy vađo khöịi liïn minh Ngay sau khi

vûđa haơ xong thađnh Viïn, quín Phaâp khöng míịt möơt viïn ăaơn ăaô chiïịm ặúơc chiïịc cíìu lúân nöịi giûôa Viïn vúâi taê ngaơn söng Ăa-nuyâp, chiïịc cíìu ăöơc nhíịt mađ quín aâo khöng phaâ hoaơi Viïơc chiïịm ặúơc chiïịc cíìu nađy ăaô ăeê ra nhiïìu giai thoaơi, trong ăoâ coâ möơt cíu chuýơn (khöng chñnh xaâc lùưm vađ ặúơc tö ăiïím thïm) mađ ngûúđi Nga nađo ăaô ăoơc phíìn hai cuöịn chiïịn tranh vađ hoađ bònh ăïìu biïịt roô Thûơc tïị, sûơ viïơc ăaô xaêy ra nhû sau: sau khi ăaô khöng kheâo cho möơt tiïíu ăoađn cíơn vïơ mai phuơc trong buơi ríơm, Muy-ra, Lan-nú, Beâc-tú-rùng vađ ăaơi taâ cöng binh Ăö-ăú cöng nhiïn tiïịn vïì phña ăíìu cíìu coâ chiïịn luyô vađ quín aâo phođng ngûơ, nhûng quín aâo ăaô nhíơn ặúơc lïơnh hïî quín ắch xuíịt hiïơn thò phaêi phaâ cíìu; caâc tûúâng Phaâp liïìn tuýn böị rùìng hiïơp ắnh ằnh chiïịn vûđa ặúơc kyâ kïịt; vađ thïị lađ sau khi vûúơt qua cíìu chùỉng gùơp khoâ khùn gò, hoơ cho goơi viïn thiïịu tûúâng, baâ tûúâc Au-eât-xpe ăïịn vađ nhùưc laơi lúđi bõa ăùơt vûđa röìi, vađ trûúâc caê khi Au-eât-xpe coâ ăuê thúđi gian traê lúđi, theo hiïơu lïơnh ăaô ắnh sùĩn, quín Phaâp bíịt thíìn tûđ trong buơi xöng ra, lao vađo quín lñnh aâo vađ caâc khííu phaâo ăaô böị trñ sùĩn trïn cíìu Chó trong nhaây mùơt, chiïịc cíìu ăaô bõ chiïịm Tuy quín aâo cöị chöịng cûơ laơi nhûng bõ ăeđ beơp ngay

Sau khi chiïịm ặúơc cíìu, Muy-ra mûđng rúô baâo caâo sûơ viïơc kyđ quùơc nađy cho Na-pö-lï-öng Na-pö-lï-öng beđn líơp tûâc ra lïơnh cho böơ ăöơi vûúơt qua cíìu vađ xöng thùỉng vađo quín Nga Quín Nga luâc nađy phaêi traêi qua nhiïìu phen ăiïu ặâng Na-pö-lï-öng vûúơt qua söng Ăa-nuyâp úê Viïn cuđng vúâi ăaơi böơ phíơn binh lûơc vúâi yâ ắnh chùơn ặúđng ruât lui cuêa quín Nga ăang höịi haê ruât vïì phña bùưc Cu-tu-döịp, töíng chó huy quín ăöơi liïn minh, ăaô thíịy roô muöịn thoaât chïịt chó cođn caâch ruât ngay tûđ Cú-rem vïì võ trñ On-sùng úê phña nam On-muât; luâc ăíìu Cu-tu-döịp coâ 45.000 quín vađ Na-pö-lï-öng coâ gíìn 100.000 quín Ăöịi vúâi quín ăöơi Nga, cíu chuýơn chiïịm cíìu Viïn lađ möơt cíu chuýơn thíơt khoâ hiïíu vađ ngûúđi ta ăaô noâi thùỉng ra rùìng ăoâ lađ sûơ phaên böơi; ngûúđi ta cho rùìng quín aâo ăaô bñ míơt thöng ăöìng vúâi Na-pö-lï-öng, vò viïơc míịt chiïịc cíìu ăoâ thíơt lađ vö lyâ vađ khöng thïí tin ặúơc Vađ viïơc nađy ăaô giuâp cho Na-pö-lï-öng lađm chuê ngay ặúơc taê ngaơn söng Ăa-nuyâp khöng bõ chuât töín thíịt nađo; ăaô ặa toađn böơ quín Nga ăïịn chöî thíịt baơi khöng thïí traânh ặúơc Sau nhûông tríơn

ăaânh gay go cuêa ăöơi híơu vïơ mađ Cu-tu-döịp ăaô phaêi ăiïìu ăïịn vađ cíìm chùưc seô bõ hy sinh ăïí ýím höơ cho chuê lûơc coâ ăuê thúđi gian ruât lui Cu-tu-döịp ăaô míịt chûđng 12.000 ngûúđi trong söị ngoât 45.000 ngûúđi, nhûng Cu-tu-döịp ăaô cuđng vúâi ăöơi quín kiïơt sûâc cuêa mònh traânh ặúơc sûơ ăíìu hađng nhuơc nhaô vađ thoaât khoêi sûơ truy kñch saât goât cuêa Na-pö-lï-öng, cuöịi cuđng ăaô ặa ặúơc tađn quín vïì ăïịn On-muât, núi A-lïịch-xan vađ Phran-xoa ăaô coâ mùơt úê ăoâ

Tònh hònh nhû sau: kïí caê ăöơi quín cíơn vïơ vađ caâc viïơn binh khaâc tûđ Nga múâi ăiïìu ăïịn cöơng vúâi söị quín mađ Cu-tu-döịp vûđa díîn ăïịn On-muât vađ caâc vuđng lín cíơn thò töíng söị quín Nga lïn túâi 75.000 ngûúđi Quín aâo cuông cođn tûđ 15.000 ăïịn 18.000 ngûúđi Song, chuâng ta cuông khöng qún möơt binh ăoađn lúân cuêa quín aâo ăaô bõ Na-pö-lï-öng tiïu diïơt trûúâc khi thađnh Viïn thíịt thuê, vađ möơt binh ăoađn khaâc ăöng hún vađ ặúơc trang bõ töịt hún ăang chiïịn ăíịu úê Vï-ni-xi vúâi quín cuêa Maât-xï-na, ngûúđi ta ăaô nhíơn ặúơc chó thõ cuêa Na-pö-lï-öng phaêi queât saơch phña ăöng miïìn bùưc yâ Nhû víơy lađ quín liïn minh úê quanh On-muât coâ chûđng 90.000 ngûúđi lađ nhiïìu Tuy víơy, trong söị 75.000 lñnh Nga coâ tïn trïn giíịy, coâ nhiïìu ngûúđi khöng coâ mùơt trong chiïịn ăíịu, ăiïìu nađy Cu-tu-döịp biïịt roô hún ai hïịt Tûđ sau cuöơc vûúơt söng Ăa-nuyâp bíịt ngúđ cuêa Na-pö-lï-öng, Cu-tu-döịp súơ giao chiïịn, cho rùìng cíìn phaêi tiïịp tuơc cuöơc ruât lui, ruât lui

xa hún nûôa vïì phña ăöng vađ keâo dađi chiïịn tranh ăïí coâ ăuê thúđi gian cho quín Phöí quýịt ắnh dûât khoaât tham chiïịn chöịng quín Phaâp Nhûng Cu-tu-döịp víịp phaêi möơt trúê lûơc ríịt lúân: hoađng ăïị A-lïịch-xan muöịn múê ngay möơt tríơn töíng cöng kñch

Khöng hiïíu gò vïì chiïịn tranh, nhûng laơi khöng keâm haâm danh vađ cođn tin rùìng nhíịt ắnh seô ăaânh thùưng, tin rùìng nûúâc Phöí seô tham chiïịn ngay "sau cuöơc thïì thöịt nöíi tiïịng trûúâc linh cûôu Phri-ărñch", A-lïịch-xan chó mú tûúêng ăïịn töíng cöng kñch Sa hoađng nghô rùìng sau khi mònh ăaô ăiïìu ăöơng ăïịn ăíy nhûông ăöơi quín tinh nhúơ nhû ăöơi cíơn vïơ vađ röìi ăiïìu nhûông lûơc lûúơng maơnh meô íịy ăi traânh ăođn cuêa ăöịi phûúng trong caâi ăíịt miïìn nuâi khöịn kiïịp nađy hađng thaâng rođng lađ líín tröịn trûúâc Na-pö-lï-öng, ăoâ lađ möơt quýịt ắnh ăaâng xíịu höí vađ vö tñch sûơ Hoađng thín Phi-e Ăön-gö-ru-cöịp, cíơn thíìn cuêa Sa hoađng, ngûúđi phuơ taâ treê tuöíi ặúơc nhađ vua mïịn

chuöơng chó vò hoađng thín cuông nhû híìu hïịt caâc sô quan cuêa ăöơi cíơn vïơ ăaô thöịng nhíịt quan niïơm vúâi nhađ vua Cu-tu-döịp biïịt rùìng Nga hoađng, Ăön-gö-ru-cöịp vađ tíịt caê beđ luô ăïìu hoađn toađn khöng hiïíu gò vïì quín sûơ, cho duđ möơt vađi keê trong boơn chuâng cuông coâ chuât hiïíu biïịt nađo ăoâ vïì nhûông mùơt khaâc Nhûng Cu-tu-döịp tin chùưc rùìng quín ăöơi Nga ăang tiïịn túâi möơt tai hoaơ vađ thíịy rùìng phaêi nhanh choâng traânh nhûông ăođn cuêa Na-pö-lï-öng phaêi ặâng ngoađi tíìm tiïịn cöng cuêa Na-pö-lï-öng, bùìng caâch traânh möơt cuöơc giao chiïịn quýịt ắnh Biïịt thïị, nhûng Cu-tu-döịp cuông khöng cođn coâ caâch nađo kiïn quýịt cûúông laơi sûơ nöng nöíi tai haơi cuêa Sa hoađng

vò y lađ thuê lônh tuýơt ăöịi

Cu-tu-döịp lađ nhađ quín sûơ xûâng ăaâng duy nhíịt trong hađng nguô aâo-Nga, lađ viïn tûúâng thao lûúơc ăöơc nhíịt (trong söị nhûông ngûúđi mađ tiïịng noâi coâ phíìn nađo ặúơc tin nghe) nïn ngûúđi ta cuông nghe Cu-tu-döịp ăöi chuât Nhûng úê ăíy, Cu-tu-döịp ăaô víịp phaêi caâi lûơc lûúơng mađ Cu-tu-döịp khöng chöịng laơi ặúơc, mùơc díìu baên thín öng ăaô ăoaân ặúơc ngoân cuêa Na-pö-lï-öng

Ăang truy kñch quín Nga, Na-pö-lï-öng dûđng ngay laơi khi thíịy quín Nga khöng ruât lui nûôa vađ ăoâng baên doanh úê Bú-run, khöng xa On-muât lađ míịy Ăiïìu duy nhíịt lađm cho Bö-na-paâc thíơt sûơ lo súơ luâc íịy lađ thíịy quín Nga líín traânh vađ keâo dađi chiïịn tranh

Vò úê xa nûúâc Phaâp vađ biïịt rùìng Hau-vñt ăang trïn ặúđng ăi ăïịn ăïí gûêi töịi híơu thû cuêa nûúâc Phöí cho mònh, Na-pö-lï-öng khao khaât múê möơt tríơn töíng cöng kñch cađng súâm cađng hay vò öng tin chùưc rùìng thùưng lúơi cuêa tríơn töíng cöng kñch coâ thïí seô kïịt thuâc goơn ặúơc ngay chiïịn tranh Tađi ngoaơi giao vađ ăoâng kõch cuêa Na-pö-lï-öng luâc ăoâ laơi hiïơn ra möơt caâch ríịt rûơc rúô: öng ta ăaô phaân ăoaân ặúơc tíịt caê nhûông diïîn biïịn úê baên doanh quín Nga vađ hađnh ăöơng phuđ húơp vúâi

yâ ắnh cuêa A-lïịch-xan ăang chöịng laơi nhûông cöị gùưng ýịu úât cuöịi cuđng cuêa Cu-tu-döịp muöịn cûâu quín ăöơi Nga bùìng möơt cuöơc ruât lui vöơi vaô Na-pö-lï-öng chuê ăöơng giaê ăoâng vai möơt ngûúđi súơ haôi, nhu nhûúơc vađ nhíịt lađ súơ phaêi giao chiïịn Na-pö-lï-öng thíịy cíìn phaêi gúơi cho ăöịi phûúng thíịy ăíy lađ thúđi cú coâ möơt khöng hai ăïí dïî dađng ăaânh baơi quín Phaâp, nhùìm khñch ăöơng quín Nga tiïịn cöng ngay Ăïí thûơc hiïơn mûu íịy, thoaơt tiïn Na-pö-lï-öng ra lïơnh cho caâc ăún

võ tiïìn tiïịn bùưt ăíìu ruât lui, röìi cûê Xa-va-ri, tûúâng thín cíơn cuêa mònh, ăïịn gùơp A-lïịch-xan ặa ăïì nghõ ằnh chiïịn vađ hoađ bònh, vađ cuöịi cuđng Na-pö-lï-öng cođn chó thõ cho Xa-va-ri nhín danh Na-pö-lï-öng ýu cíìu A-lïịch-xan cho gùơp riïng; trûúđng húơp bõ khûúâc tûđ thò Xa-va-ri phaêi ýu cíìu A-lïịch-xan phaâi ngûúđi tin cíín ăïịn gùơp Na-pö-lï-öng ăïí múê cuöơc ăađm phaân Vïì phña quín Nga, ngûúđi ta vui mûđng, ăùưc chñ: Bö-na-paâc ăaô hoaêng súơ! Bö-na-paâc ăaô kiïơt sûâc, ăaô bõ thua! Trûúâc hïịt, ặđng ăïí Bö-na-paâc chaơy thoaât

Tíịt caê nhûông thuê ăoaơn ăoâ cuêa Na-pö-lï-öng chùỉng giöịng tñnh tònh cuêa Na-pö-lï-öng chuât nađo, thíơt lađ xa laơ vađ nhuơc nhaô ăöịi vúâi Na-pö-lï-öng, ăïịn nöîi ngûúđi ta tûúêng rùìng võ hoađng ăïị kiïu haônh, ngûúđi tûúâng bíơc nhíịt cuêa thïị giúâi khöng bao giúđ laơi nghô vađ lađm nhû víơy, trûđ phi bõ hoađn caênh thíơt cíịp thiïịt, khöịn khoâ bùưt buöơc Cu-tu-döịp vađ nhûông möịi lo íu cuêa öng ta bõ míịt tñn nhiïơm vađ bõ baâc boê hoađn toađn A-lïịch-xan tûđ chöịi höơi kiïịn vúâi Na-pö-lï-öng vađ phaâi hoađng thín Ăön-gö-ru-cöịp ăïịn gùơp Na-pö-lï-öng Sau nađy, Na-pö-lï-öng cođn líịy maôi cíu chuýơn cuêa ngûúđi tûúâng treê trong triïìu ăoâ lađm trođ ăuđa, mađ trong baâo chñ cöng khai Na-pö-lï-öng goơi lađ "anh phöíi bođ", Ăön-gö-ru-cöịp noâi vúâi hoađng ăïị Phaâp bùìng möơt gioơng keê caê vađ trõch thûúơng cûâng rùưn "nhû noâ vúâi möơt tïn boay-a (Boay-a (boyard): tïn goơi boơn cûơu quyâ töơc úê miïìn Ăöng íu) mađ ngûúđi ta ắnh ăem ăi ăađy úê Xi-bï-ri", möîi khi nhùưc ăïịn cuöơc gùơp gúô íịy, Na-pö-lï-öng laơi noâi bùìng gioơng chím biïịm nhû víơy Trong khi say sûa ăoâng tiïịp tíịn hađi kõch ăoâ, Na-pö-lï-öng víîn thuê vai möơt ngûúđi böịi röịi, súơ sïơt, nhûng ăöìng thúđi Na-pö-lï-öng cuông biïịt rùìng khöng nïn quaâ cûúđng ăiïơu vai trođ íịy vađ trïn ăúđi nađy caâi gò cuông coâ giúâi haơn ngay caê sûơ ngu xuíín cuêa anh hoađng thín Ăön-gö-ru-cöịp Na-pö-lï-öng ăaô chíịm dûât cuöơc höơi kiïịn bùìng caâch tuýn böị khöng thïí chíịp nhíơn ặúơc nhûông ăiïìu kiïơn do Ăön-gö-ru-cöịp ặa ra (Ăön-gö-ru-cöịp ýu cíìu Na-pö-lï-öng tûđ boê nûúâc YÂ vađ caâc nûúâc khaâc ăaô bõ chinh phuơc) Nhûng viïơc tûđ chöịi íịy cuông ăaô ặúơc diïîn ăaơt dûúâi hònh thûâc lađm cho ngûúđi ta khöng nhûông khöng giaêm búât mađ cođn tùng thïm íịn tûúơng cho rùìng Na-pö-lï-öng do dûơ vađ súơ haôi

Sau baâo caâo ăíìy khñch lïơ do Ăön-gö-ru-cöịp nhíơn ắnh theo yâ chuê quan cuêa y, phe liïn minh khöng ngaê nghiïng, do dûơ nûôa;

ngûúđi ta liïìn haơ quýịt tím tiïịn cöng Na-pö-lï-öng hiïơn ăang ruât lui, suy ýịu, böịi röịi vađ phaêi giaêi quýịt cho xong vúâi hùưn

Ngađy 2 thaâng 12 nùm 1805, möơt nùm ăuâng sau khi öng xûng ăïị, úê trïn cao nguýn Praât-den phña tíy lađng Au-xteâc-lñc, caâch Viïn vïì phña bùưc 120 ki-lö-meât, möơt tríơn huýịt chiïịn ăaô xaêy

Na-pö-lï-ra, möơt trong nhûông tríơn lúân nhíịt lõch sûê vïì tíìm quan troơng cuêa noâ vađ lađ möơt trong nhûông tríơn phi thûúđng nhíịt cuêa thiïn anh huđng ca Na-pö-lï-öng

Na-pö-lï-öng ăñch thín ra chó huy tûđ ăíìu ăïịn cuöịi: híìu hïịt caâc thöịng chïị cuêa Na-pö-lï-öng ăïìu coâ mùơt ăöng ăuê Sûơ thíịt baơi cuêa quín Nga vađ quín aâo ăaô ặúơc quýịt ắnh ngay tûđ nhûông giúđ ăíìu buöíi saâng, nhûng nïịu caâc tûúâng lônh Nga khöng mùưc phaêi caơm bíîy cuêa Na-pö-lï-öng thò quín Nga cuông chûa gùơp phaêi möơt tai hoaơ khuêng khiïịp nhû víơy: tñnh trûúâc quín Nga vađ aâo seô tòm caâch ăaânh chùơn ặúđng ăïịn Viïn vađ ăïịn Ăa-nuyâp ăïí röìi bao víy hoùơc ăuöíi mònh lïn phña bùưc, döìn vađo nuâi, nïn Na-pö-lï-öng ăaô giaê vúđ ăïí ngoê, khöng phođng giûô mùơt nađy vađ cöị yâ giíịu kñn sûúđn traâi cuêa mònh Khi quín Nga tûđ phña ăoâ tiïịn laơi, Na-pö-lï-öng ăaô ăeđ beơp ặúơc ăöịi phûúng bùìng nhûông lûơc lûúơng tíơp trung lúân cuêa mònh ăaô chiïịm lônh cao nguýn Praât-den tûđ trûúâc vađ ăaânh döìn keê ắch vađo möơt daêi höì nûêa ăoâng bùng Hađng trung ăoađn bõ chïịt ăuöịi hoùơc bõ ăaơn ăaơi baâc cuêa quín Phaâp tiïu diïơt vađ möơt söị khaâc thò ăíìu hađng Ăöơi kyơ binh cíơn vïơ Nga híìu nhû bõ tiïu diïơt ngay tûđ luâc tríơn chiïịn ăíịu úê vađo giai ăoaơn quýịt liïơt, sau möơt tríơn giao chiïịn aâc liïơt vúâi ăöơi kyơ binh cíơn vïơ cuêa Na-pö-lï-öng Khím phuơc tinh thíìn chiïịn ăíịu duông caêm cuêa binh lñnh Nga, nhûng caâc tûúâng soaâi cuêa Na-pö-lï-öng khöng khoêi khöng líịy lađm ngaơc nhiïn vïì sûơ cûơc kyđ ngu muöơi cuêa caâc cuöơc hađnh binh, vïì sûơ döịt naât hoađn toađn vïì caâc víịn ăïì chiïịn tranh, vïì tinh thíìn thiïịu bònh tônh vađ sûơ bíịt tađi cuêa caâc tûúâng lônh ngûúđi Nga, trûđ Cu-tu-döịp Ăùơc biïơt hoơ líịy lađm laơ rùìng Buâc-xö-ve-ăen, chó huy caânh traâi cuêa quín Nga, trong tay coâ 29 tiïíu ăoađn vađ 22 liïn ăöơi, ăaâng leô chaơy sang ûâng cûâu cho chuê lûơc ăang bõ khöịn ăöịn thò laơi dađnh híìu hïịt thúđi gian chiïịn ăíịu vađo viïơc cöng kñch möơt cûâ ăiïím khöng quan troơng mađ úê ăoâ quín Phaâp chó cíìn möơt lûơc lûúơng nhoê khöng ăaâng kïí cuông ăuê phođng giûô ặúơc

hađng giúđ Vađ cuöịi cuđng, khi ăaô thíịy ặúơc phaêi vûđa ăaânh vûđa ruât lui thò Buâc-xö-ve-ăen laơi tiïịn hađnh khöng khíín trûúng vađ thiïịu nghïơ thuíơt, ăïịn nöîi hađng nghòn binh lñnh thuöơc quín ăoađn cuêa y bõ ăuöíi döìn ăïịn vuđng höì ăïí röìi bõ chïịt chòm úê ăoâ, vò sau khi nùưm ặúơc cuöơc ăiïìu quín íịy cuêa Buâc-xö-ve-ăen, Na-pö-lï-öng ăaô ra lïơnh naô ăaơi baâc lïn mùơt nûúâc ăoâng bùng Söị söịng soât ăïìu bõ bùưt lađm tuđ binh

Hai võ hoađng ăïị Phran-xoa vađ A-lïịch-xan ăaô tröịn thoaât khoêi chiïịn trûúđng trûúâc khi cún tai biïịn kïịt thuâc Boơn tuyđ tuđng cuông chaơy taân loaơn vađ doơc ặúđng ăaô boê rúi hai võ ăïị vûúng mađ chùỉng bao líu nûôa, hai võ cuông phaêi xa lòa nhau trïn mònh ngûơa möîi ngûúđi möîi ngaê

Ngađy muđa ăöng ngùưn nguêi íịy kïịt thuâc Mùơt trúđi rûơc chiïịu tûđ buöíi súâm ăaô lùơn vađ nhúđ coâ boâng töịi cuêa hoađng hön, A-lïịch-xan vađ Phran-xú ăaô thoaât, khöng bõ bùưt A-lïịch-xan hoađn toađn míịt tûơ chuê, run cíìm cíơp nhû sùưp lïn cún söịt vađ khoâc loâc Míịy ngađy sau cođn phaêi chaơy tröịn cûơc nhuơc, khöịn ăöịn hún nûôa Cu-tu-döịp bõ thûúng, phaêi víịt vaê lùưm múâi thoaât khoêi tay quín ắch

Ăïm ăïịn thò moơi viïơc ăaô xong xuöi Tíịt caê caâc sô quan tuyđ tuđng, caâc thöịng chïị, caâc tûúâng lônh cuêa ăöơi cíơn vïơ, caâc sô quan híìu cíơn víy quanh Na-pö-lï-öng vađ binh lñnh tûđ tûâ phña chaơy vöơi vïì hûúâng hoađng ăïị, hoan hö nhiïơt liïơt chađo mûđng Na-pö-lï-öng ngöìi trïn mònh ngûơa, vûúơt qua caânh ăöìng röơng baât ngaât vađ möîi bûúâc voâ ngûơa va phaêi biïịt bao nhiïu xaâc ngûúđi vađ víơt nùìm raêi raâc khùưp caânh ăöìng Chûđng 15.000 quín aâo vađ Nga bõ giïịt, 20.000 bõ bùưt cíìm tuđ, híìu hïịt phaâo cuêa ăöịi phûúng bõ tûúâc vađ nhíịt lađ ăöơi quín Nga-aâo ăaô bõ tiïu diïơt thíơt sûơ, söị tađn quín boê chaơy taân loaơn ăi tûâ phña, boê laơi ríịt nhiïìu kho tađng, tíịt caê quín duơng, vö söị lûúng thûơc Ăoâ lađ nhûông neât lúân vïì kïịt quaê cuêa cuöơc chiïịn thùưng ăoâ Quín Phaâp bõ thiïơt míịt ngoât 9.000 ngûúđi so vúâi con söị 80.000 bïn liïn minh

Ngađy höm sau, trong tíịt caê caâc quín ăoađn, ngûúđi ta ăoơc baên nhíơt lïơnh cuêa Na-pö-lï-öng: "Húôi caâc binh sô! Ta ríịt líịy lađm hađi lođng vïì caâc ngûúđi, caâc ngûúđi ăaô chûâng minh lođng son daơ sùưt cuêa caâc ngûúđi trong tríơn Au-xteâc-lñt! Caâc ngûúđi ăaô tö ăiïím cho laâ quöịc kyđ

cuêa caâc ngûúđi bùìng möơt vinh quang bíịt diïơt! Möơt ăöơi quín do caâc hoađng ăïị Nga vađ aâo chó huy ăaô bõ tiïu diïơt hoùơc tan taâc chûa ăíìy böịn tiïịng ăöìng höì Nhûông keê thoaât ặúơc viïn ăaơn cuêa caâc ngûúđi thò

bõ chòm dûúâi ăaây höì "

Hoađng ăïị Phran-xoa líơp tûâc tuýn böị vúâi A-lïịch-xan chó coâ ăiïn röì múâi tiïịp tuơc chiïịn ăíịu A-lïịch-xan ăöìng yâ ngay Hoađng ăïị aâo ăïì nghõ Na-pö-lï-öng cho höơi kiïịn vađ Na-pö-lï-öng ăaô tiïịp Phran-xoa úê ngay núi löơ doanh cuêa mònh, thuöơc vuđng lín cíơn Au-xteâc-lñt Na-pö-lï-öng nhaô nhùơn ăoân tiïịp Phran-xoa nhûng trûúâc hïịt öng ăođi tađn quín Nga phaêi ruât ngay ra khoêi nûúâc AÂo vađ tûơ mònh quy ắnh caâc chùơng ặúđng vađ tuýn böị lađ chó thûúng lûúơng hoađ bònh vúâi nûúâc AÂo Phran-xoa ăöìng yâ tíịt caê

Cuöơc liïn minh quín sûơ thûâ ba kïịt thuâc

Chuâ Thñch:

Chiïịn tranh baêy nùm: cuöơc chiïịn tranh xaêy ra dûúâi thúđi

Lu-i XV, tûđ nùm 1758 ăïịn nùm 1763 gLu-iûôa möơt bïn lađ Phaâp, aâo, Nga vađ möơt bïn lađ Anh, Phöí Cuöơc chiïịn tranh nađy lađm cho nûúâc Phaâp höìi ăoâ míịt möơt söị thuöơc ắa giađu coâ vađ mang laơi miïìn Xi-lï-di cho vua nûúâc Phöí Phri-ărñch ăïơ nhõ

Suöịt trong 15 ngađy cuöịi thaâng 11 vađ nhûông ngađy ăíìu cuêa thaâng 12, Pñt lo íu chúđ ăúơi tin tûâc möơt cuöơc töíng cöng kñch Ngûúđi ặâng ăíìu chñnh phuê Anh, ngûúđi saâng líơp vađ linh höìn cuêa cuöơc liïn minh chöịng Na-pö-lï-öng biïịt rùìng tûđ nay trúê ăi nûúâc Anh vônh viïîn traânh ặúơc möơt cuöơc xím lûúơc, vò ngađy 21 thaâng 10 nùm 1805, trong tríơn Tú-ra-phan-ga, ăö ăöịc Nen-xún ăaô cöng kñch vađ tiïu diïơt ặúơc haơm ăöơi phöịi húơp cuêa Phaâp vađ Tíy Ban Nha; baên thín ăö ăöịc Nen-xún ăaô hy sinh trong tríơn chiïịn ăíịu Na-pö-lï-öng khöng cođn haơm ăöơi nûôa Nhûng Uy-liïm-Pñt cođn coâ nhûông nöîi lo súơ khaâc Cuđng vúâi giai cíịp tû saên thûúng maơi vađ kyô nghïơ Anh, Pñt biïịt rùìng chûa phaêi moơi viïơc ăaô kïịt thuâc, vò Na-pö-lï-öng ăang nhùìm loaơi trûđ hoađn toađn caâc thûúng gia Anh ra khoêi caâc thõ trûúđng buön baân cuêa caâc nûúâc chíu Íu mađ trûúâc sau tíịt seô rúi vađo tay Na-pö-lï-öng möơt caâch trûơc tiïịp hoùơc giaân tiïịp Vaê laơi, nhúđ cíơy vađo nhûông quöịc