Theo tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña loµi ngêi ngµy cµng trë nªn phong phó vµ phøc t¹p ®ßi hái mçi c¸ nh©n sèng trong céng ®ång ph¶i thêng xuyªn tù gi¸c ®iÒu chØnh th¸i ®é, hµnh vi cña m×nh tr[r]
Trang 1đạo đức Nh vậy đạo đức là một hiện tợng xã hội, là một hình thái ý thức đặcbiệt phản ánh các mối quan hệ hiện thực bắt nguồn từ bản thân cuộc sống conngời của xã hội loài ngời Đạo đức là hệ thống những chuẩn mực biểu hiện thái
độ đánh giá quan hệ giữa lợi ích của bản thân với lợi ích của ngời khác và củaxã hội
Những chuẩn mực đạo đức đều chi phối và quyết định hành vi cử chỉ cánhân Dờng nh nó gợi ý chỉ bảo con ngời việc gì nên làm, việc gì nên tránh, trớcmột hiện thực của cá nhân hay xã hội nên tỏ thái độ này hay thái độ khác
Hành vi đạo đức là một hành động tự giác đợc thúc đẩy bởi một động cơ
có ý nghĩa về mặt đạo đức, chúng thờng đợc biểu hiện trong cách đối nhân xửthế, trong lối sống, trong phong cách, trong lời ăn tiếng nói
Trong giáo dục đạo đức cho học sinh chúng ta phải làm cho hành vi đạo
đức của thế hệ trẻ phù hợp với đạo đức của xã hội chủ nghĩa và kế thừa nhữngnét tốt đẹp của truyền thống đạo đức dân tộc ngày càng thoạt khỏi những tàn d
đạo đức của chế độ xã hội cũ lỗi thời Giáo dục đạo đức thực chất là hình thànhnhững phẩm chất đạo đức cho học sinh
Đạo đức có vị trí hàng đầu trong toàn bộ công tác giáo dục ở nhà trờngXHCN nhằm hình thành và bồi dỡng cho học sinh thế giới quan nhân sinh quancộng sản chủ nghĩa
Nh Bác Hồ đã nói Đạo đức là cái gốc của con ng“Đạo đức là cái gốc của con ng ời cách mạng” Đạo
đức cũng là cái gốc để con ngời phát triển toàn diện mà nhà trờng phổ thông cótrách nhiệm đào tạo Do đó công tác giáo dục t tởng, chính trị và đạo đức phảigiữ vị trí then chốt trong nhà trờng
Công tác giáo dục đạo đức ở trờng PTDT Nội Trú cũng nh các hoạt độngkhác cũng tuân theo những quy luật tâm lý, sinh lý của ngời học sinh phải quántriệt mục đích giáo dục, phải có chơng trình hoá, có nội dung, yêu cầu giáo dục
Trang 2đạo đức Công tác giáo dục đạo dức có tính đa dạng và tính phức tạp do đó đòihỏi giáo viên chủ nhiệm và hiệu trởng phải công phu có kế hoach giáo dục đạo
đức tỉ mỷ, nhất là đối với những họ sinh chậm tiến Mặt khác lực lợng và môitrờng giáo dục đạo đức học sinh rất rộng rãi so với các hoạt động giáo dục khác.Trên cơ sở đó bản thân tôi đã chọn đề tài này vì đây là vấn đề rất quan trọngkhông thể thiếu đợc trong quá trình giáo dục nói chung Đặc biệt trong quátrình giáo dục đạo đức học sinh PTDT Nội Trú nói riêng Trên cơ sở thực trạng
đạo đức học sinh trờng PTDT Nội Trú Mai Sơn trong những năm gần đây bị ảnhhởng bởi các hiện tợng tiêu cực của xã hội, tệ nạn xã hội ngày càng có chiều h-ớng gia tăng, len lỏi xâm nhập vào các trờng học, một số ít phụ huynh học sinhcòn cha nhận thức đúng vai trò của công tác giáo dục đào tạo do đó,cha thật sựquan tâm dến con em mình, còn giao khoán cho nhà trờng nên cũng ảnh hởngkhông nhỏ đến chất lợng giáo dục nói chung và chất lợng giáo dục đạo đức nóiriêng Hơn nữa là một giáo viên đợc phân công giảng dạy bộ môn Giáo dụccông dân với mục tiêu vô cùng quan trọng là giáo dục nhân cách cho học sinhthông qua môn học, thì việc giáo dục đạo đức cho học sinh là vô cùng cần thiết
và quan trọng, đó chính là những lý do để tôi nghiên cứu đề tài này
Đối với nhà trờng xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay thì hoạt động giáo
dục đạo đức học sinh có ý nghĩa rất đúng nh Bác Hồ đã nói Có tài mà không“Đạo đức là cái gốc của con ng
có đức là ngời vô dụng ” Đặc biệt trong thời kỳ hiện nay xã hội có nhiều tác
động đến việc giáo dục đạo đức học sinh nếu ngời thầy giáo không xác định rõ
ý nghĩa của việc giáo dục đạo đức học sinh thì sẽ có những định hớng sai lệch
về mục tiêu đào tạo con ngời mới đòi hỏi phải đảm bảo sự phát triển mạnh mẽ
và cân đối hài hoà cả 5 yếu tố nhân cách: Đức, trí, thể, mỹ, nghề, trong đó coitrọng việc xây dựng phẩm chất trí tuệ và năng lực nhận thức, đồng thời phải coitrọng việc bồi dỡng tình cảm Từ những vấn đề về lý luận và thực tiễn trên, làmột giáo viên giảng dạy môn Giáo dục công dân từ nhiều năm nay tôi luôn trăntrở và chọn đề tài này với mong muốn để tìm ra những biện pháp sao có hiệuquả nhất để giáo dục đạo đức cho học sinh
ii- Nội dung sáng kiến kinh nghiệm:
phần 1- Cơ sở lý luận của vấn đề:
1.1 Khái niệm về đạo đức
Trang 3Đạo đức là tổng hợp những nguyên tắc, quy tắc chuẩn mực xã hội mà dựavào nó con ngời tự giác điều chỉnh hành vi hoạt động của mình sao cho phù hợpvới lợi ích, hạnh phúc, và tiến bộ chung của toàn xã hội, trong mối quan hệ conngời với con ngời, giữa cá nhân với xã hội.
Đạo đức là hệ thống những quy tắc, chuẩn mực biểu hiện sự tự giác trongquan hệ giữa con ngời với con ngời; con ngời với cộng đồng xã hội: với tự nhiên
và với bản thân mình
1.2 Khái niệm về công tác giáo dục đạo đức
Công tác giáo dục đạo đức là hệ thống những tác động của chủ thể quản
lý lên khách thể quản lý bằng việc thực hiện những quy tắc, nguyên tắc chuẩnmực xã hội mà nhờ nó con ngời tự giác điều chỉnh hành vi hoạt động của mìnhsao cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc và tiến bộ chung của xã hội
1.3 Vai trò của công tác giáo dục đạo đức
Đạo đức của thế hệ trẻ không chỉ là vấn đề của một đất nớc mà là vấn đềmang tính toàn cầu của thời đại, là điều kiện quan trọng để bảo vệ sự sống còn
và tơng lai của loại ngời
Giáo dục đạo đức có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển nhâncách thế hệ trẻ (cụ thể về mặt đạo đức) tạo cở sở để họ ứng xử đúng đắn trongcác mối quan hệ của các nhân với bản thân, với ngời khác (gia đình, bạn bè,thầy giáo, ngời lớn tuổi và ít tuổi) với xã hội làm cho họ nắm đợc (thể hiệntrong nhận thức và hành động) các mối quan hệ đạo đức mới là các mối quan hệthể hiện sự hài hoà giữa lợi ích cá nhân và lợi ích của xã hội
Giáo dục đạo đức sẽ giúp học sinh có đợc phẩm chất đạo đức tốt đẹp vàbền vững, có đợc bản lĩnh đạo đức để ứng xử đúng trong các mỗi quan hệ đạo
đức
Giáo dục đạo đức là cơ sở hình thành con ngời luôn luôn tôn trọng ngờikhác, luôn lụôn phấn đấu, bảo vệ, xây dựng một nền văn hoá giàu tính con ngời,một xã hội và một đất nớc dân chủ giàu mạnh hạnh phúc và và bình đẳng
Giáo dục đạo đức là một quá trình tác động có mục đích có kế hoạch củanhà giáo dục đến học sinh nhằm hình thành và bồi dỡng cho các em thế giớiquan khoa học nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa, hành vi và thói quen đạo
đức, những nét tính cách của con ngời mới phù hợp với mục tiêu giáo dục
Trang 4Đạo đức là cái gốc của con ngời mới, là mặt giáo dục rất quan trọngtrong nội dung giáo dục toàn diện, là cơ sở để nâng cao các mặt giáo dục khác.
Giáo dục đạo đức giữ vai trò là yếu tố hàng đầu trong toàn bộ hoạt độnggiáo dục trong nhà trờng Vì vậy giáo dục đạo đức cho học sinh là việc làmkhông thể thiếu đợc trong quá trình giáo dục
1.4 Nội dung của giáo dục đạo đức
Giáo dục đạo đức là một bộ phận cực kỳ quan trọng của quá trình sphạm Đặc biệt ở trờng PTDT Nội trú, giáo dục đạo đức tiếp tục hình thành cácchuẩn mực hành vi, các nét phẩm chất đạo đức vững chắc, giúp học sinh có ýthức về chuẩn mực hànhvi về công việc mình làm, có thái độ đứng đắn và cóhành vi thói quen đạo đức tơng ứng Muốn vậy giáo dục đạo đức ở trờng PTDTNội trú phải đảm bảo các nội dung sau :
4.1 Giáo dục ý thức đạo đức:
Giáo dục ý thức đạo đức nhằm cung cấp cho học sinh những chi thức đạo
đức cơ bản về các chuấn mực hành vi trên cơ sở đó hình thành niềm tin đạo đức
Các chuẩn mực hành vi này đợc xác định từ các phẩm chất đạo đức, lòngyêu nớc, lòng nhân ái, thái độ đối với lao động, tinh thần tập thể, tính kỷ luật.Chúng phản ánh các mối quan hệ hàng ngày của các em Đó là :
Quan hệ cá nhân với xã hội tôn kính quốc kỳ, quốc ca, kính yêu Bác Hồ,
tự hào về đất nớc và con ngời Việt Nam, biết ơn những thơng binh liệt sỹ, cácchiến sỹ quân đội, công an, yêu quê hơng làng xóm, phố phờng của mình, yêumến và tự hào về trờng lớp, giữ gìn môi trờng xung quanh, bảo vệ các di tíchlịch sử văn hoá do ông cha để lại
Quan hệ cá nhân với công việc, lao động: Trớc hết là chăm chỉ, kiên trìvợt khó trong học tập, học tập có phơng pháp tốt, tích cực tham gia các côngviệc lao động khác nhau (Lao động tự phục vụ, lao động sản xuất, lao động lợiích xã hội )
Quan hệ cá nhân với những ngời xung quanh : Đầu tiên là lòng hiếu thảovới ông bà, cha mẹ, quan tâm giúp đỡ anh chị em trong gia đình, kính trọng vàbiết ơn thầy cô giáo tôn trọng, giúp đỡ đoàn kết với bạn bè, tôn trọng và giúp
đỡ hàng xóm, láng giềng, phụ nữ, cụ già, em nhỏ, ngời tàn tật theo khả nangcủa mình
Trang 5Quan hệ cá nhân với tài sản xã hội, tài sản của ngời khác, tôn trọng vàbảo vệ tài sản của nhà trờng (trờng lớp, bàn ghế, dụng cụ lao động, đồ thínghiệm ) của nhà nớc (nhà cửa, máy móc, hàng hoá ) các di tích lịch sử, vănhoá, những nơi công cộng, của ngời khác (th từ, đồ đạc )
Quan hệ cá nhân với thiên nhiên, bảo vệ môi trờng tự nhiên xung quanh
ở nơi học, nơi chơi, nơi qua lại, bảo vệ cây trồng, cây xanh có ích, động vậtnuôi, động vật có ích, diệt trừ động vật có hại ( chuột, ruồi, muỗi ) làm côngtác vệ sinh
Quan hệ cá nhân với bản thân : Khiêm tốn, thật thà, bạo dạn
Đối với từng chuẩn mực hành vi đạo đức cần giúp học sinh hiểu yêu cầucủa chuẩn mực (Chuẩn mực yêu cầu học sinh phải thực hiện điều gì, làm gì ?)
ý nghĩa tác dụng của việc thực hiện chuẩn mực hành vi đạo đức (việcthực hiện chuẩn mực mang lại lợi ích, tác dụng gì? nêu không thực hiện mà làmtrái thì có tác hại gì ?)
Cách thực hiện chuẩn mực đó (Để thực hiện chuẩn mực cần làm nhữngcông việc gì, thực hiện nh thế nào ?)
Những tri thức đạo đức này giúp các em phân biệt đợc cái đúng, cái sai,cái tốt, cái xấu, cái thiện, cái ác Từ đó các em sẽ làm theo cái đúng, ủng hộcái tốt, tán thành cái thiện và đấu tranh phê phán, tránh cái sai, cái xấu, cái ác ýthức đạo đức đúng đắn có tác dụng định hớng cho thái độ, tính cảm hành vi đạo
đức
4.2 Giáo dục thái độ, tình cảm đạo đức
Đời sống tinh thần của con ngời nói chung hay trẻ em nói riêng sẽ trởnên khô cứng, trống rỗng nếu không biết yêu, biết ghét không có cảm xúc màngợc lại thờ ơ với những ngời xung quanh, với công việc, với thiên nhiên tráilại ở những ngời có tình cảm đạo đức chân chính họ rất dễ hoà đồng với nhữngngời xung quanh, đời sống, tinh thần trở nên phong phú, cuộc sống vui tơi hơn,công việc có hiệu quả hơn vì vậy , giáo dục tình cảm đạo đức cho học sinh làmột nhiệm vụ hết sức quan trọng cũng nh rất khó khăn tinh tế bởi vì phải tác
động đến thế giói nội tâm thế giới của những cảm xúc của trẻ em
Giáo dục thái độ tình cảm đạo đức cho học sinh là thức tỉnh những rung
động, những cảm xúc đối với hiện thực xung quanh ( những ngời xung quanh,
Trang 6công việc, tập thể ) làm cho chúng biết yêu biết ghét rõ ràng, có thái độ đứng
đắn đối với các hiện tợng phức tạp trong đời sống xã hội và tập thể thái độ thờ
ơ, lãnh đạm là “Đạo đức là cái gốc của con ngsản phẩm” xấu không mong muốn của giáo dục tình cảm
Những thái độ tình cảm cần giáo dục cho học sinh PTDT Nội trú là :
- Kính yêu biết ơn ông bà, cha mẹ, yêu quý anh chị em, kính trọng lễphép biết ơn thầy cô giáo, tôn trọng và yêu mến bạn bè
- Kính yêu Bác Hồ, biết ơn thơng binh, liệt sỹ, yêu trờng mến lớp, yêuquê hơng làng xóm
- Chăm học, chăm làm, yêu lao động
- Yêu thiên nhiên và có thái độ giữ gìn vẻ đẹp môi trờng xung quanh
- Có lòng tự trọng, khiêm tốn học hỏi, trung thực
- Có thái độ ủng hộ, đồng tình, tán thành với những tấm gơng, việc làmtốt, phù hợp với những chuẩn much đạo đức, ngợc lại có thái độ lên án phê phánnhững ai có hành động sai trái có hại cho ngời khác, xã hội, cộng đồng
Tình cảm tích cực đợc hình thành dựa vào ý thức đúng đắn và đợc củng
cố khảng định qua hành vi, ngợc lại nó có tác dụng thúc đẩy, tạo động cơ choviệc nhận thức chuẩn much thực hiện hành vi đạo đức
4.3 Giáo dục hành vi, thói quen đạo đức
Giáo dục hành vi, thói quen đạo đức là tổ choc cho học sinh lặp đi lặp lạinhiều lần những thao tác hành động đạo đức trong học tập, sinh hoạt, cuộc sốngnhằm có đợc hành vi đạo đức đúng đắn và từ đó có thói quen đạo đức bền vững
Các hành vi thói quen đạo đức cần hình thành cho học sinh là :
- Giúp đỡ ông bà, cha mẹ, anh chị em trong gia đình
- Lễ phép với ngời lớn (ông bà, cha mẹ, anh chị em, thầy cô giáo )
- Có những việc làm giúp đỡ thầy cô giáo, bạn bè, hàng xóm láng giềng,
cụ già, em nhỏ, ngời tàn tật
- Có những việc làm nhân đạo đối với các gia đình thơng binh, liệt sỹ, bà
mẹ Việt Nam anh hùng, giúp đỡ ngời gặp thiên tai, khó khăn
Trang 7- Có những hành động, việc làm bảo vệ trờng lớp, tài sản công cộng,thiên nhiên, đồ đạc của ngời khác.
Cần giáo dục hành vi văn hoá cho học sinh tức là hành vi không những “Đạo đức là cái gốc của con ng
phần ii- thực trạng của vấn đề:
I- Khái quá về đặc điểm tình hình địa ph ơng và nhà tr ờng
1.1 Địa phơng
Trờng đóng trên địa bàn Tiểu khu 3 TT Hát lót Huyện Mai Sơn là một thị trấnnằm ở trung tâm Huyện gồm có 22 tiểu khu Thị trấn tập chung nhiều cơ quandoanh nghiệp đóng trên địa bàn, đời sống của nhân dân trong thị trấn khá ổn
định, trình độ dân trí tơng đối đồng đều, thờng xuyên quan tâm chăm lo đếncông tác giáo dục
1.2 Nhà trờng
- Trờng PTDT Nội trú Mai Sơn tiền thân là trờng Thiếu nhi DT Nội trú Mai Sơn
đợc thành lập năm 1983, đến năm 1998 đợc đổi tên là PTDT Nội trú Mai Sơn.Trong quá trình xây dựng và trởng thành nhà trờng có bề dày truyền thống vềphong trào dạy tốt, học tốt, chất lợng giáo dục hàng năm đều đạt và vợt chỉ tiêu.Nhà trờng liên tục đạt danh hiệu trờng tiên tiến cấp Tỉnh Năm học 2010 - 2011trờng đăng ký phấn đấu đợc UBND Tỉnh tặng cờ thi đua dẫn đầu khối PTDTNội trú và công nhận là trờng đạt chuẩn quốc gia giai đoạn 2001 - 2010
Trang 8- Dới ánh sáng của đại hội Đảng các cấp, nhà trờng đã thờng xuyên nhận
đợc sự quan tâm sâu sắc và sự chỉ đạo sát sao của Sở GD$ĐT Sơn La, Phònggiáo dục đào tạo Mai Sơn, của Huyện uỷ, UBND Huyện Mai Sơn và của Hội
đồng giáo dục TT Hát Lót Đặc biệt trong nhà trờng có chi bộ Đảng là hạt nhântrong mọi hoạt động của nhà trờng
- Sự chuyển biến của nhân dân về công tác giáo dục - Đào tạo thể hiện rõnét hơn Xã hội và nhân dân ngày càng quan tâm hơn đến các thầy cô giáo vàcon em mình Tổ chức hội cha mẹ học sinh đã đợc kiện toàn và có tinh thầntrách nhiệm cao trong việc phối kết hợp với Nhà trờng để giáo dục con emmình
- Ban Giám Hiệu nhà trờng làm việc có kế hoạch khoa học, quan tâm, chỉ
đạo sát sao trong mọi hoạt động Luôn tạo mọi điều kiện, giúp đỡ cán bộ, giáoviên và học sinh hoàn thành tốt nhiệm vụ
- Đội ngũ cán bộ giáo viên của Nhà trờng có ý thức tốt, có lơng tâm vàtrách nhiệm nghề nghiệp cao
- Nhà trờng có bề dày truyền thống về phong trào dạy tốt, học tốt
- Chất lợng giáo dục hàng năm đều đạt và vợt chỉ tiêu đợc giao
- Phụ huynh cha nhận thức đúng vai trò của công tác giáo dục mà còngiao khoán con em cho nhà trờng
- Cơ sở vật chất tuy đã khang trang nhng còn thiếu nhiều trang thiết bịphục vụ cho việc dạy và học
- Sân chơi bãi tập cha đảm bảo theo yêu cầu phát triển của Nhà trờng
Trang 9II- Thực trạng công tác giáo dục đạo đức học sinh tr ờng ptdt nội trú mai sơn:
- Từ nhiều năm nay nhà trờng thờng xuyên quan tâm đến công tác giáo dục đạo
đức học sinh Đặc biệt là việc giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua mônGiáo dục công dân
- Các lớp luôn thực hiện tốt chơng trình hoạt động giáo dục đạo đức học sinhtheo quy định nh: Sinh hoạt lớp, sinh hoạt đội với nội dung phong phú có chấtlợng, mở các lớp đối tợng đoàn để thu hút thanh niên u tú
- Học sinh đa số có ý thức kỷ luật trật tự, lễ phép, biết vâng lời cha mẹ, thầy cô,ngời lớn tuổi và biết kính trọng ông bà, biết giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinhcông cộng, biết bảo vệ của công, thực hiện tốt các nội quy, quy định của nhàtrờng, của lớp nh duy trì tốt các hoạt động 15’ đầu giờ, sinh hoạt đội vào sángthứ năm hàng tuần, tập thể dục giữa giờ, thực hiện tốt phong trào chống ăn quà
- Đa số các em học sinh đều ngoan, hiếu học có tinh thần đoàn kết t ơng thân
t-ơng ái, tt-ơng trợ giúp đỡ lẫn nhau trong học tập cũng nh trong các hoạt độngkhác của nhà trờng
- Các em hiểu rất rõ tác hại của ma tuý và tránh xa nó Kết quả không có emnào mắc vào tệ nạn ma tuý
- Có thức tu dỡng và rèn luyện, có thái độ c sử đúng much với bạn bè, tham gia
đầu đủ các hoạt động của nhà trờng, hởng ứng nhiệt tình các hoạt động khuyêngóp của các cấp các ngành, các đơn vị kết nghĩa
- Tuy nhiên bên cạnh đó hoạt động giáo dục đạo đức vẫn còn thể hiện nhữngmặt yếu kém đó là :
+ Vẫn còn một số ít học sinh thiếu ý thức kỷ luật cha vâng lời cha mẹ, thầy cô
và ngời lớn tuổi cha có ý thức bảo vệ của công, vô lễ với thầy cô giáo, khôngthực hiện đúng các nội quy, quy định của nhà trờng, của lớp Cụ thể còn bỏgiờ, bỏ tiết, trong lớp cha chú ý nghe giảng cha có tinh thần giúp đỡ đồng đội,còn gây gổ đánh nhau hoặc có quan hệ với một số thanh niên h hỏng làm ảnhhởng đến nhân cách của ngời học sinh, còn dung túng bao che khuyết điểm chobạn
+ Một số ít các em còn sa đà vào các quán điện tử cha thực sự thành khẩn khi
có lỗi, cha hoà nhập vào tập thể, còn mặc cảm với hoàn cảnh riêng, cha thực sự
Trang 10có ý thức tu dỡng rèn luyện Vì vậy chất lợng đạo đức của nhà trờng trong nămqua vẫn còn có học sinh hạnh kiểm trung bình
Cụ thể, kết quả của khối lớp 6 - Năm học 2009 - 2010
đạo đức nói riêng
- Các em còn chịu nhiều ảnh hởng của những phong tục tập quán , nếpsống lạc hậu của gia đình, dòng họ, nơi c trú
- Sự xuất hiện các quán chát, trò chơi điện tử đã lôi cuốn số học sinh lờihọc, thiếu sự quản lý của gia đình
- Tổ ấm gia đình tan vỡ thiếu sự giáo dục của ngời bố hoặc ngời mẹ cũng
ảnh hởng rất lớn đến tâm lý của các em, các em dễ chán nản, dễ bị lôi kéo vàocác hiện tợng tiêu cực của xã hội
- Tập thể lớp cha thật sự đoàn kết có biểu hiện chia rẽ bè phái cũng làmột nguyên nhân dẫn đến còn có những cá nhân thiếu ý thức kỷ luật cha tôntrọng bạn bè
- Việc giáo dục đạo đức còn mang tính đơn điệu, mới chỉ là thông quacác tiết học chính khoá mà thôi
- Giữa giáo viên và học sinh cha có mối quan hệ gần gũi hoặc đối xử chathực sự bình đẳng dẫn đến mối quan hệ giữa các em cha thật sự thân thiết