HS: Kể về một trong các sinh hoạt văn hóa dân gian ở Tuyên Quang mà em biết (nghe kể lại, đọc, xem, được nghe).. GV: Trong các sinh hoạt văn hóa dân gian đó, em thích nhất trò chơi, l[r]
Trang 1Ngày soạn: 28/ 4/ 2012 Ngày giảng: 6A:………
6B:………
Tiết 139, 140: CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN ĐỊA PHƯƠNG
“HOA PHẶC PHIỀN”
I MỤC TIÊU.
1 Kiến thức:
- Hiểu được những giá trị cơ bản về nội dung và nghệ thuật của truyện cổ dân gian
“Hoa Phặc Phiền”
2 Kỹ năng:
- HS có kỹ năng đọc – hiểu truyện cổ dân gian
3 Thái độ:
- Yêu quý, trân trọng, giữ gìn kho tàng truyện cổ dân gian Tuyên Quang
II CHUẨN BỊ:
1 Thầy: Tài liệu Ngữ Văn địa phương.
2 Trò: Học bài theo tài liệu giáo viên phát.
III TIẾN TRÌNH BÀI HỌC:
1 Kiểm tra:
- Sĩ số: 6A:…… 6B:
- Kiểm tra bài cũ: không
2 Bài mới:
HĐ 1: HDHS đọc văn bản.
GV: HDHS cách đọc: Đọc với giọng
nhịp điệu chậm, diễn cảm và thể hiện
được tình cảm cũng như tâm trạng của
các nhân vật
GV đọc mẫu
HS đọc tiếp
GV nhận xét bài đọc của HS
GV HDHS tóm tắt truyện
HS tóm tắt
HĐ 2: HDHS tìm hiểu văn bản.
GV: Hãy giới thiệu về hoàn cảnh của cô
gái trong truyện?
HS: Cô gái sống trong cảnh mẹ góa con
côi Ngày ngày phải kiếm củi bán lấy
tiền nuôi mẹ.Dù vậy cô vẫn vui vẻ, hết
lòng chăm sóc mẹ già
GV: Qua hoàn cảnh của cô gái đã thể
hiện được tình cảm gì của tác giả dân
gian?
I Đọc văn bản.
II Tìm hiểu văn bản.
- Hoàn cảnh cô gái:
+ Cô gái sống trong cảnh mẹ góa con côi + Ngày ngày phải kiếm củi bán lấy tiền nuôi mẹ
+ Dù vậy cô vẫn vui vẻ, hết lòng chăm sóc mẹ già
Trang 2HS: Quan tâm đến những con người
nghèo khổ bất hạnh trong xã hội xưa
GV: Tác giả dân gian muốn ca ngợi điều
gì?
HS: Qua đó tác giả muốn ca ngợi những
người nghèo khổ nhưng chăm chỉ, hiếu
thảo
GV: Chi tiết sau khi cô gái tắm nước
suối trở nên xinh đẹp khác thường có ý
nghĩa gì?
HS: Nói lên mong ước của nhân dân:
được xinh đẹp hơn, một mong ước
chính đáng của người xưa
GV: Khi bà mẹ bị ốm nặng, cô gái thuốc
thang chăm sóc tận tình nhưng bệnh bà
mẹ ngày một nặng hơn, trong hoàn cảnh
đó cô gái đã làm gì để cứu mẹ?
HS: Cô gái nghe dân làng đồn có loài cỏ
tiên ở trên núi cao có thể chữa được
bệnh mẹ cô, cô quyết định đi tìm loài cỏ
tiên đó
GV: Để hái được hoa Phặc Phiền, người
đi hái hoa cần có những điều kiện gì?
HS: Phải là người hiếu thảo rất mực;
phải tu luyện trong ba năm; dứt hẳn mọi
ham muốn trần tục, ăn chay, uống tịnh
Khi lấy cũng chỉ được ngắt hoa không
được dứt lá
GV: Tại sao cô gái quyết tâm đi lấy hoa
Phặc Phiền?
HS: Vì cô rất thương mẹ, muốn mẹ khỏi
bệnh và sống mãi với cô
GV: Vậy cô có hái được hoa không? Vì
sao?
HS: Không Vì lúc hái hoa cô đã vô tình
hái cả lá nên bị hóa đá, ở lại mãi trên
vách núi
=> Thể hiện sự quan tâm đến những con người nghèo khổ bất hạnh trong
xã hội xưa Qua đó tác giả muốn ca ngợi những người nghèo khổ nhưng chăm chỉ, hiếu thảo
- Nói lên mong ước của nhân dân: được xinh đẹp hơn, một mong ước chính đáng của người xưa
- Để hái được hoa người hái phải: + Phải là người hiếu thảo rất mực; + Phải tu luyện trong ba năm;
+ Phải dứt hẳn mọi ham muốn trần tục, ăn chay, uống tịnh
+ Khi lấy cũng chỉ được ngắt hoa không được dứt lá
- Cô gái quyết tâm đi lấy hoa Phặc Phiền
vì cô rất thương mẹ, muốn mẹ khỏi bệnh và sống mãi với cô
- Cô không lấy được hoa vì lúc hái hoa cô đã vô tình hái cả lá nên bị hóa đá, ở lại mãi trên vách núi
Trang 3GV: Ít lâu sau co một chàng trai ăn uống
chay tịnh, tu luyện trong ba năm cũng
lên núi hái hoa Nhưng vì sao chàng trai
lại không nên được đỉnh núi để hái hoa
quý?
HS: Vì chàng trai chưa dứt bỏ hết lòng
tham và những ham muốn trần tục
GV: Em hãy tìm những chi tiết tưởng
tượng kì ảo trong truyện? Những chi tiết
hoang đường kì ảo đó có giá trị gì?
HS: - Những chi tiết tưởng tượng kì ảo:
nước suối tiên khiến cho ai được tắm ở
đó đều trở nên xinh đẹp; bông hoa chữa
được mọi bệnh tật làm cho con người
sung sướng, tươi vui, rũ sạch mọi ưu
phiền; mỗi lần tắc kè kêu là một bậc đá
hiện ra; người hóa đá gắn chặt vào
núi, Những chi tiết này đã tạo nên sức
hấp dẫn và chất thơ bay bổng của
truyện, thúc đẩy cốt truyện phát triển
GV: Qua truyện, tác giả dân gian muốn
khuyên nhủ chúng ta điều gì?
HS: Phải biết sống hiếu thảo, tình nghĩa
GV: Ước mơ cao đẹp nào của nhân dân
được gửi gắm trong truyện là gì?
HS: Ước mơ được xinh đẹp; ước mơ có
thứ thuốc thần diệu có thể chữa khỏi
mọi bệnh tật để con người khỏe mạnh,
sung sướng, hạnh phúc, trường sinh
GV: Thông qua truyện người xưa muốn
giải thích điều gì?
HS: Dựa vào “hình sông, thế núi” tác
giả dân gian cũng đồng thời giải thích
sự tích ngọn núi “nàng tiên, chú Khách”
bên sông Gâm và sự tích một loài hoa
quý – hoa Phặc Phiền
- Những chi tiết tưởng tượng kì ảo: nước suối tiên khiến cho ai được tắm ở đó đều trở nên xinh đẹp; bông hoa chữa được mọi bệnh tật làm cho con người sung sướng, tươi vui, rũ sạch mọi ưu phiền; mỗi lần tắc kè kêu là một bậc đá hiện ra; người hóa
đá gắn chặt vào núi,
=> Những chi tiết này đã tạo nên sức hấp dẫn và chất thơ bay bổng của truyện, thúc đẩy cốt truyện phát triển
- Qua truyện, tác giả dân gian muốn khuyên nhủ chúng ta: Phải biết sống hiếu thảo, tình nghĩa
- Ước mơ cao đẹp nào của nhân dân được gửi gắm trong truyện là: Ước
mơ được xinh đẹp; ước mơ có thứ thuốc thần diệu có thể chữa khỏi mọi bệnh tật để con người khỏe mạnh, sung sướng, hạnh phúc, trường sinh
- Thông qua truyện người xưa muốn giải thích: Dựa vào “hình sông, thế núi” tác giả dân gian cũng đồng thời giải thích sự tích ngọn núi “nàng tiên, chú Khách” bên sông Gâm và
sự tích một loài hoa quý – hoa Phặc Phiền
Trang 4GV: Theo em những chi tiết nào tạo nên
màu sắc địa phương độc đáo của truyện?
HS: Đó là những địa danh (núi nàng
tiên, chú Khách); tên một loài hoa quý:
Phặc Phiền; sông Gâm – gắn liền với tên
đất, với hình sông đang núi của một
vùng đất sơn thủy hữu tình tại Nà Hang
– Tuyên Quang
3 Củng cố:
- Tóm tắt được cốt truyện
- Nắm được nội dung và ý nghĩa của truyện
4 Hướng dẫn học ở nhà:
- Học thuộc bài
- Sưu tầm các câu truyện cổ dân gian của Tuyên Quang
**********************************************
Trang 5Ngày soạn: 28/ 4/ 2012
Ngày giảng: 6A:
6B:
“SINH HOẠT VĂN HÓA DÂN GIAN Ở TUYÊN QUANG”
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức:
- Hiểu được một số sinh hoạt văn hóa dân gian tiêu biểu ở Tuyên Quang như lễ hội dân gian, trò chơi dân gian
2 Kỹ năng:
- Biết cách quan sát, tìm hiểu hoạt động chính của các sinh hoạt VHDG
- Biết tham gia vào các sinh hoạt VHDG một cách có văn hóa
3 Thái độ:
- Trân trọng sinh hoạt văn hóa dân gian của các dân tộc
- Yêu quý, tự hào về truyền thống văn hóa dân gian của địa phương
II CHUẨN BỊ:
1 Thấy: Tài liệu Ngữ Văn địa phương.
2 Trò: Chuẩn bị bài theo tài liệu GV phát.
III TIẾN TRÌNH BÀI HỌC:
1 Kiểm tra:
- Sĩ số: 6A: 6B:
- Kiểm tra bài cũ: Không
2 Bài mới:
HĐ 1: HDHS tìm hiểu khái quát
chung về lễ hội dân gian ở Tuyên
Quang.
GV: Nêu đặc điểm cơ bản của lễ hội dân
gian Tuyên Quang?
HS: Là hệ thống phân bố theo không
gian vì lễ hội diễn ra theo vùng, mỗi
vùng có lễ hội riêng
GV: Hãy kể một số lễ hội mà em biết?
HS: Lễ hội Lồng Tồng, lễ hội Đình làng
Giếng Tanh,
GV: Các hoạt động chính trong lễ hội?
HS: Bao gồm hai phần: phần lễ và phần
hội
GV: Ý nghĩa của phần lễ và phần hội?
HS: - Phần lễ mang ý nghĩa tạ ơn và cẫu
xin thần linh bảo trợ cho cuộc sống của
mình
- Phần hội gồm các trò vui chơi giải trí
phong phú
I Lễ hội dân gian.
1 Khái quát chung về lễ hội dân gian
ở Tuyên Quang.
- Là hệ thống phân bố theo không gian
vì lễ hội diễn ra theo vùng, mỗi vùng có
lễ hội riêng như lễ hội Lồng Tồng (Chiêm Hóa), lễ hội Đình làng Giếng Tanh (Yên Sơn),
- Bao gồm hai phần: phần lễ và phần hội
+ Phần lễ mang ý nghĩa tạ ơn và cẫu xin thần linh bảo trợ cho cuộc sống của mình
+ Phần hội gồm các trò vui chơi giải trí phong phú
Trang 6HĐ 2: HDHS tìm hiểu một số lễ hội cụ
thể và các trò chơi dân gian.
GV: Lễ hội Lồng tồng của người Tày ở
Chiêm Hóa diễn ra vào thời gian nào?
HS: Ngày 8 tháng giêng âm lịch hàng
năm
GV: “Lồng tồng” có nghĩa là gì?
HS: Là xuống đồng
GV: Em hãy giới thiệu về những nghi lễ
được tiến hành trong phần lễ?
HS: Phần nghi lễ cúng tế thần linh ban
cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội
thu, con người khỏe mạnh
GV: Trong phần hội thường diễn ra
những trò chơi nào?
HS: Đánh yến, đánh pam, tung còn,
GV: Em hãy giới thiệu về lễ hội Đình
làng Giếng Tanh?
HS: Là lễ hội của người Cao Lan, tổ
chức vào ngày 10 tháng giêng âm lịch
hàng năm Lễ hội chủ yếu cầu cho mưa
thuận gió hòa, quốc thía dân an, mùa
màng tươi tốt, gia súc sinh sôi, Phần
hội bắt đầu bằng lễ tung còn Ngoài ra
còn có các trò chơi khác như đánh đu,
chọi gà, đánh quay,
GV: Em hiểu gì về trò chơi tung còn?
HS: Là một trò chơi dân gian và là một
nghi thức trong các lễ hội Người ta
dựng một cây tre cao giữa bãi đất rộng,
ngọn cây tre được uốn thành vòng tròn
có dán giấy mỏng màu đỏ Quan niệm
của đồng bào đó là vòng nhật nguyệt
Quả còn được khâu bằng vải, có tua,
bên trong nhồi thóc, đậu xanh, Nếu
vòng nhật nguyệt được ném thủng trước
giờ ngọ thì năm đó mùa màng bội thu
GV: Hãy nêu những hiểu biết của em về
trò đánh yến?
=> Lễ hội là sự tổng hợp uyển chuyển của cái linh thiêng (lễ) và cái trần thế (hội)
2 Lễ hội Lồng tồng.
- Lễ hội Lồng tồng của người Tày ở Chiêm Hóa có nghĩa là xuống đồng, diễn ra vào ngày 8 tháng giêng âm lịch hàng năm
- Phần nghi lễ cúng tế thần linh ban cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, con người khỏe mạnh Phần hội thường diễn ra những trò chơi đánh yến, đánh pam, tung còn,
3 Lễ hội Đình làng Giếng Tanh.
- Là lễ hội của người Cao Lan, tổ chức
vào ngày 10 tháng giêng âm lịch hàng năm Lễ hội chủ yếu cầu cho mưa thuận gió hòa, quốc thía dân an, mùa màng tươi tốt, gia súc sinh sôi, Phần hội bắt đầu bằng lễ tung còn Ngoài ra còn có các trò chơi khác như đánh đu, chọi gà, đánh quay,
II Trò chơi dân gian
1 Tung còn.
- Là một trò chơi dân gian và là một nghi thức trong các lễ hội Người ta dựng một cây tre cao giữa bãi đất rộng, ngọn cây tre được uốn thành vòng tròn
có dán giấy mỏng màu đỏ Quan niệm của đồng bào đó là vòng nhật nguyệt Quả còn được khâu bằng vải, có tua, bên trong nhồi thóc, đậu xanh, Nếu vòng
nhật nguyệt được ném thủng trước giờ
ngọ thì năm đó mùa màng bội thu
2 Đánh yến.
Trang 7HS: Là một trò chơi dân gian thường
diễn ra trong dịp tết, lễ hội và những lúc
nông nhàn của người tày Quả yến gồm
hai phần: đế yến và cánh yến Đế yến
được đan bằng lá dứa rừng Cánh yến
được tạo bởi 3 chiếc lông gà Quả yến
được đánh qua đánh lại bằng tay
GV: Một trong các trò chơi dân gian
không thể thiếu trong các lễ hội nữa đó
là trò đánh pam Em hãy giới thiệu về
trò chơi dân gian này?
HS: Là trò chơi thể hiện sự khéo, độc
đáo của đồng bào dân tộc Tày Quả pam
là một loại cây dây leo mọc trong rừng
Quả pam có 6 hạt to gọi là mẹ, dùng để
làm mốc bia đỡ và 6 hạt nhỏ dùng để lên
mu bàn chân chạy hất trúng quả pam
mẹ
- Là một trò chơi dân gian thường diễn
ra trong dịp tết, lễ hội và những lúc nông nhàn của người tày Quả yến gồm hai phần: đế yến và cánh yến Đế yến được đan bằng lá dứa rừng Cánh yến được tạo bởi 3 chiếc lông gà Quả yến được đánh qua đánh lại bằng tay
3 Đánh pam
- Là trò chơi thể hiện sự khéo, độc đáo của đồng bào dân tộc Tày Quả pam là một loại cây dây leo mọc trong rừng Quả pam có 6 hạt to gọi là mẹ, dùng để làm mốc bia đỡ và 6 hạt nhỏ dùng để lên
mu bàn chân chạy hất trúng quả pam mẹ
-
3 Củng cố:
- Nắm được các lễ hội chính và các trò chơi dân gian ở Tuyên Quang
- Nắm được các phần chính trong một lễ hội
- Em biết gì về các trò chơi dân gian ở địa phương em?
4 Hướng dẫn học ở nhà:
- Học thuộc bài
- Sưu tầm các lễ hội và các trò chơi dân gian trong và ngoài tỉnh
******************************************
Trang 8Ngày soạn: 28/ 4/ 2012 Ngày giảng: 6A:
6B:………
TẬP LÀM VĂN:
LUYỆN VIẾT BÀI VĂN KỂ CHUYỆN VỀ SINH HOẠT VĂN HÓA
DÂN GIAN TUYÊN QUANG
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức:
- Hiểu sâu hơn về các sinh hoạt văn hóa dân gian của địa phương;
- Củng cố kiến thức về văn kể chuyện
2 Kĩ năng:
- Biết tìm hiêu, sưu tầm, ghi chép các sinh hoạt văn hóa dân gian Tuyên Quang;
- Biết tạo lập văn bản kể chuyện về các sinh hoạt văn hóa dân gian Tuyên Quang
3 Thái độ:
- Yêu quý, trân trọng, tích cực tìm hiểu các giá trị văn hóa dân gian của Tuyên
Quang;
- Có ý thức giữ gìn, phát huy giá trị truyền thống của các sinh hoạt văn hóa dân
gian Tuyên Quang
II CHUẨN BỊ:
1 Thầy: Tài liệu Ngữ Văn địa phương.
2 Trò: Học bài theo tài liệu GV phát.
III TIẾN TRÌNH BÀI HỌC:
1 Kiểm tra:
- Sĩ số: 6A:……… 6B:
- Kiểm tra bài cũ: không
2 Bài mới:
HĐ 1: Củng cố lại các sinh hoạt văn hóa
dân gian ở Tuyên Quang.
GV: Em hãy nhắc lại các sinh hoạt văn hóa
dân gian ở Tuyên Quang?
HS: - Lễ hội dân gian: lễ hội Lồng Tông
của người Tày ở Chiêm Hóa; lễ hội Đình
làng Giếng Tanh của người Cao Lan ở Yên
Sơn; lễ cấp sắc của người Dao ở Sơn
Dương
- Diễn xướng nghệ thuật dân gian: hát then
của người Tày; hát sình ca của người Cao
Lan; hát páo dung của người Cao Lan
I Các sinh hoạt văn hóa dân gian ở Tuyên Quang.
1 Lễ hội dân gian:
- Lễ hội Lồng Tông của người Tày ở Chiêm Hóa;
- Lễ hội Đình làng Giếng Tanh của người Cao Lan ở Yên Sơn;
- Lễ cấp sắc của người Dao ở Sơn Dương
2 Diễn xướng nghệ thuật dân gian: -
Hát then của người Tày;
- Hát sình ca của người Cao Lan;
- Hát páo dung của người Cao Lan
Trang 9- Trò chơi dân gian: tung còn; đánh quay;
đánh pam; đánh yến
HĐ 2: HDHS phát biểu cảm nghĩ về
những sinh hoạt văn hóa dân gian Tuyên
Quang.
GV: Trong các sinh hoạt văn hóa dân gian
Tuyên quang, em thích hình thức sinh hoạt
nào nhất? Vì sao?
HS: Trả lời theo ý hiểu và cảm xúc của bản
thân
GV: Ở địa phương em có những hình thức
sinh hoạt văn hóa dân gian nào? HS: Trả
lời
HĐ 3: HDHS lập dàn bài văn kể chuyện
về sinh hoạt văn hóa dân gian Tuyên
Quang.
GV nêu đề bài: Hãy kể cho bạn hoặc người
thân của em nghe về một sinh hoạt văn hóa
dân gian ở Tuyên Quang mà em biết
GV: Đề bài thuộc thể loại gì?
HS: Kể chuyện
GV: Đề yêu cầu viết về điều gì?
HS: Kể về một trong các sinh hoạt văn hóa
dân gian ở Tuyên Quang mà em biết (nghe
kể lại, đọc, xem, được nghe)
GV: Trong các sinh hoạt văn hóa dân gian
đó, em thích nhất trò chơi, lễ hội, nghệ
thuật diễn xướng nào? Tại sao?
HS: Trả lời
HS lập dàn bài chi tiết
GV gợi ý:
- Tìm đặc điểm của một trong các sinh hoạt
văn hóa dân gian và mối quan hệ của chúng
với đời sống của em
- Ý nghĩa của sinh hoạt văn hóa dân gian đó
đối với đời sống vật chất, tinh thần của em
và mọi người ở địa phương
- Mở bài: Nêu một trong các sinh hoạt văn
hóa dân gian ở Tuyên Quang và lí do em
3 Trò chơi dân gian:
- Tung còn, đánh quay, đánh pam, đánh yến
II Phát biểu cảm nghĩ về những sinh hoạt văn hóa dân gian Tuyên Quang.
III Lập dàn bài văn kể chuyện về sinh hoạt văn hóa dân gian Tuyên Quang.
1 Đề bài:
- Hãy kể cho bạn hoặc người thân của em nghe về một sinh hoạt văn hóa dân gian ở Tuyên Quang mà em biết
2 Tìm hiểu đề và tìm ý.
- Thể loại: Kể chuyện.
- Yêu cầu: Kể về một trong các sinh hoạt
văn hóa dân gian ở Tuyên Quang mà em biết (nghe kể lại, đọc, xem, được nghe)
3 Lập dàn bài.
- Mở bài: Nêu một trong các sinh hoạt
Trang 10định kể lại.
- Thân bài:
+ Sinh hoạt văn hóa dân gian em định kể lại
diễn ra ở đâu?
+ Nội dung nổi bật của sinh hoạt văn hóa
dân gian đó là gì?
+ Sinh hoạt văn hóa dân gian đó đi vào
cuộc sống con người Tuyên Quang như thế
nào?
+ Sinh hoạt văn hóa dân gian đó có ý nghĩa
như thế nào đối với em?
- Kết bài: Tình cảm của em đối với sinh
hoạt văn hóa dân gian đó
GV yêu cầu HS từ dàn bài viết đoạn văn
mở bài, kết bài (làm tại lớp)
HS làm bài
văn hóa dân gian ở Tuyên Quang và lí do
em định kể lại
- Thân bài:
+ Sinh hoạt văn hóa dân gian em định kể lại diễn ra ở đâu?
+ Nội dung nổi bật của sinh hoạt văn hóa dân gian đó là gì?
+ Sinh hoạt văn hóa dân gian đó đi vào cuộc sống con người Tuyên Quang như thế nào?
+ Sinh hoạt văn hóa dân gian đó có ý nghĩa như thế nào đối với em?
- Kết bài: Tình cảm của em đối với sinh hoạt văn hóa dân gian đó
3 Củng cố:
- Nắm được các hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian ở Tuyên Quang và đại
phương nơi em ở
- Biết cách lập càn bài văn kể chuyện
- Theo em để viết được một bài văn kể chuyện về sinh hoạt văn hóa dân gian địa
phương cần có những điều kiện nào?
4 Hướng dẫn học ở nhà:
- Hoàn thành bài viết
- Ôn lại phương pháp viết bài văn kể chuyện
*******************************************